Het scheen ons, bij de Beschrijving van het Eiland Marken, in zijnen
tegenwoordigen toestand, niet ongepast te zijn, onzen lezers, vooraf
eenigzins bekend te maken, met den toestand waarin hetzelve zich, op
het einde der voorgaande eeuw bevond. Tot dat einde, bieden wij hen de
volgende Schets aan, die wij, door vriendschappelijke bezorging van
een der geachtste ingezetenen dezer Gemeente, ontvingen, en die ten
jare 1793 opgemaakt is door den Heer C. DE HAAS, destijds Onderwijzer
op dit Eiland.--
"Het Eiland Marken ligt in deszelfs oppervlakte, omtrent
gemeen met dagelijks vol-zee, en wordt bij Stormvloeden
overstroomd, aangemerkt de geringe hoogte der omringkade,
(hierna beschreven) waarom de Huijsen en Werven alle op Terpen of
Heuvels zijn aangelegd; komende nochthans het zeewater, bij Extra
Ordinaire Stormvloeden, zoo als die van 1775, 76 en 91, tot eene
aanmerkelijke hoogte in de Huijsen, hetgeen de bewoners dikwerf
noodzaakt, hunne woningen, ja geheele buurten te verlaten.--
"Voorts is dit Eiland doorsneden met Slooten en Vaarten, alsmede
voorzien met 7 houten sluisjes ter uitwatering.--
"De zeewering dezes Eilands, bestaat uit een aarden dijk of kade,
ter hoogte van ruim 4 à 5 voeten boven valzee, en Kruijnsbreedte
van 3/7 op eene 2 en 3 voets vallinge.--Deze omringdijk is op vele
plaatsen, aan deszelfs buitenzijde, met Steenglooijingen voorzien,
als van tijd tot tijd meerder noodzakelijk wordende, uit hoofde
der afslijtende rietlanden en buitenoevers.--Men vindt ook nog op
eenige plaatsen, ten dien einde, paalwerken, doch dezelve worden,
uit hoofde der worm en kostbaarheid nu verlaten.
"De kosten hiertoe worden uit 's Eilands kas en uit de daartoe
geaccordeerde Subsidiën gevonden. (Exept de Vuurtoren, Loots en
Oever, door het Collegie der Pilotage.)
"De producten der Landerijen, op dit Eiland, bestaat in Hooij-,
Riet- en Weijlanden. De Hooijteelt is het voornaamste product,
doch levert geene groote voordeelen op--men vindt hier eenig
hoornvee, schapen, doch geen paarden.
"De Hanteeringe dezer Eilanders is voornamelijk:
"1e. Door middel van Waterschepen: 's Lands Schepen van Oorlog,
die der O. I. Comp. en der Commercie, over het Pampus te sleepen
of te trekken, ook de twee eerstgemelde van en na de stad Hoorn
te boegseeren.
"2e. Met Botterschepen: wordt des Zomers om den Aal gevischt in
de Zuiderzee, en 's Winters ter vragt of op negotie met de Bucking
of Panharing, Ook dienen dezelve, om de Ondiepste Commercieschepen
over 't Pampus te sleepen.
"3e. Gaat het grootste gedeelte der manschappen met de Buijsschepen
ter haringvangst en des Winters en de Lente tot met prmo Meij,
geneeren zich dezelve met de Bucking- en Panharingvisscherij,
op de Zuiderzee, met hunne schuiten."--
(Aldus opgemaakt in September 1793 door C. DE HAAS.)
Bij deze "Beschrijvinge des Eilands" behoort tevens eene Lijst van
de Buurten, Huijsen, Huijsgezinnen, Bewoners, enz. waarvan wij op
bladz. 4 eene copij geven.--