_Nang naglulubha si Kadiliman._
Si Kadiliman ay nakahiga sa isang gulanit na banig, at halos walang
makain, taglay n~g pagdadálitang kanyang sinasayod, mula n~g makaraan
ang may dalawang buan n~g paghahalalan, na sanhi sa pag-gugugol nitó
sa kanyang kandidatura ay naipagbiling lahat ang kanyang ari-arian at
hindi siya ang lumabás, kaya't siyang naging mula n~g sakit niyang
pagka hibang at pinaglalaruang palagi siya n~g m~ga demonyo at kalulwa
ayon sa kanyang panaginip, pagka't nililibon-libon sa lagnat, si Lolay
na kanyang asawa ay nakapan~galumbaba sa palababahan n~g bintana at
binabantayan ang kahapis-hapis na may sakít.
Nang nag-aagaw gising sa pagtulog si Kadiliman ay nanaginip na siya'y
linapitan n~g Kaluluwa n~g isang Frayleng may taglay na lubid na
kabo-negro, at nagsalita n~g: ¡Kadiliman! ¡Kadiliman! magsisi ka na
n~g iyong m~ga kasalanan, ako ang biyenan mong iyong
ipinan~gan~galandakan n~g sama, kaya't ang mamanahin mo na lamang ay
ang aking solar at bahay, huwag na ang aking kasamaan; tinatalian sa
paa si Kadiliman n~g kabo-negro, samantalang sinasabi ang salitang
ito; sumagot si Kadiliman n~g binabatak ang hinin~ga, nagsisisi na po
ako _Papá,_ lumayo ka na lamang sa akin at siyang paglapit n~g m~ga
kalulwa ni Rizal, Burgos at Zamora, taglay ang tig-isang ilaw, lumapit
sa kanang dako n~g kinahihiligan ni Kadiliman, ayon sa kanyang
panaginip at nan~gagsabing: ¿Hindi ba iniwan namin sa Pilipinas ang
iba't ibang tanglaw upang pagliwanagan ang napadadalá pa sa ulap n~g
kasamaan? ¿Bakit ipinaghahanap buhay mong palagi ang aming n~galan?
magsisi ka at malapit n~g pumanaw ang buhay mo Kadiliman; siyang
pagdating n~g tatlong demonyong naglalakihan ang sun~gay na may m~ga
taglay na sibát at inaasintá ang puso ni Kadiliman, saka nan~gagsalita
n~g ... sapagka't masamang budhî ka sa iyong m~ga kababayan at madalas
mong ululin, ang puso mo ang aming sisibatín, inakmaan n~g sibát,
hindi pa halos umaabót sa dibdib ni Kadiliman ang saksak ay napasigaw
n~g: patawarin ninyo ako't di ko nalalaman ang aking ginawa; siyang
pagkagising ni Kadiliman at humin~gî n~g tubig sa asawang nalulunos,
kumuha kapagdaka si Lolay at pinainom ang kaawa-awang maysakit, n~g
matapos makainom, tinanong ni Lolay n~g: ¿Anong nangyayari sa iyo't ga
ikaw ay naghihinagpós?--¡Oh asawa ko! ang naitugon, kakila-kilabot na
bun~gang tulog ang sa aki'y dumalaw, panaginip na nagbigay gambala sa
ating sinasaad n~gayong pagdaralita.--Salitin mo sa akin, asawa ko,
ang palambing na usisa ni Lolay.--Ayon sa aking panagimpan, ang
pasimulang pagsasalita ni Kadiliman, ako'y dinalaw n~g m~ga kalulwa
nila Burgos, Zamora at Rizal at ako'y pinan~garalan at ganitó ang
pan~garal na sa akin ay sinabi: ¿Bakit mo tinatakpan ang matá n~g
ating m~ga kababayan, n~g ikaw lamang ay maluklok sa trono n~g
panunungkol? ¿Hindi ba nan~gan~galisag ang iyong m~ga balahibo, na sa
tatlong daang taong mahigit, na pinagharian n~g kadiliman ang ating
bayan, na siyang dahil n~g pagkakalupasáy sa hirap n~g m~ga bálo't
ulila n~g dahil sa kanya'y pag-ibig, at n~gayo'y siya mo pang uululin?
¡Ay asawa ko! ang pabuntong hini~ngang sabi ni Kadiliman, samantálang
ito'y itinatanong sa akin n~g m~ga kalulwa ay tinatalian ang aking
m~ga paa't kamay, at siyang pagdatal n~g m~ga demonyo na buhat yata sa
Infierno at ako'y kinakalawit at pinapandilat ang m~ga matá
nabinubukalán n~g mistulang apoy, at gayari ang sa akin na
ipinagturing: ¡Kadiliman! ¡Kadiliman! sasama ka sa amin n~gayon din,
sapagka't ang kalulwa mo'y na sa amin n~g kaharian, dahil sa sala mong
magsisisúnod: Una. ikaw ang nan~gakong kukunin mo ang independencia
pag ikaw ang naging punô; ikalawa, madalas kang bumili n~g botos,
ito'y nalalaban sa kautusan n~g Diyos at kautusan n~g tawo; ikatlo,
ikaw ang nangagahis sa layâ n~g tawo, ikaapat at huli, ikaw ang
nagnanais na kung ikaw ang naluluk-lok sa panungkol, daragdagan mo pa
n~g lalong hirap ang iyong kababayan, kaya't ang kahariang ito'y
hinatulan ka n~g kahit ang katawan mo'y buhay, dapat ang kalulwa mo'y
kunin namin at dalhin sa bayang Infierno, kilanlin mo: LUCIPER HARI SA
INFIERNO, matapos na sa aki'y masabi ang m~ga kahatulang ito,
kinalawit ako n~g dalawa at sasaksakin ni Luciper naman ang aking
puso, dahil sa siya daw ay may kabulukan, ako'y napasigaw n~g ...
patawarin ninyo ako't hindi ko nalalaman ang aking ginawa, siya kong
pagkagising; kaya asawa ko, yayamang wala na din lamang akong sukat
ikaguinhawa dito sa lupa at doon man sa lan~git, ako sa iyo'y
nagpapaalam, niyakap ni Kadiliman si Lolay at sakâ sinungaban ang
sundang na nasa kanyang lapit, at saka nagsalita: Ang kalulwa ko'y
nasa infierno na, ang katawan ko'y nandito pa sa lupa; n~guni't naubos
na ang aking man~ga kaibigan mulâ n~g ako'y maghirap, ¡mabuti!
¡¡¡magpatiwakal!!! umakmang sasaksakin ang kanyang dibdib, napasigaw
si Lolay n~g: ¡Asáwa ko! at pinigilan ang kamay na may sungdang, hwag
ka anyang gumawa n~g ganyan dahil sa walang ibang gumawa niyan kungdî
si Judas lamang, na nagtakal kay Cristo sa halagang tatlong pung.....
salapi kaya't walâ kang mabuting gawin, yamang nakilala mo na ang hari
sa infierno at ang gawa ni Judas, dapat layuan ang m~ga bagay na
iyong ninanasa, dahil sa ito'y hindi mabuti; at walang mainam gawin
tayo kundi ang magtrabajo, magpapatak n~g pawis, umibig n~g tunay na
pag-ibig sa bayan kinamulatan, yayamang ang bin~ging kaliwanagan na
ibininhî n~g m~ga mártir sa sarili, ay siyang mapan~gan~gatigang
tanglaw na maliwanag, upang tumun~go sa landas n~g ligaya. Mulâ sa
n~gayon, asawa ko, ito ang aking gagawin, ang pakli ni
Kadiliman.--Kung gayon, ay tayo na ang sagót ni Lolay, paalam sa inyo
bumabasang guiliw.