Totong.--Ang laya n~g tawo dapat mong igalang pumili n~g ibig
kanyang maibigan ang isang pilma ko'y mahalagang tunay at sa mapag
apo'y hindi gumagalang.
Agong.--¿Diyata't ikaw ang tatangui sa ako ang ibig n~g
bayan?
Totong.--¿Ito'y hindi ko masabi?
Agong.--Sukat mong tantoin ako'y siyang puno
laging ginagalang siyang apo-apo
kahima't gawin ko'y ang paliko-liko
susuko kang pilit n~gayon ay yuyuko.
Totong.--Ang katuwiran ko'y hindi matatan~gay
tan~gain n~g agos n~g apo-apoan
yaong _casiquismo'y_ dapat mong ilagan
pagka't itong siyag sa iyo'y papatay.
Sa awa at tulong mabuting Gobierno
binibiguiang laya ang lahat n~g tawo
tumupad sa matuid.....
Agong.--Sukat ka na lilo. at masusunod din bawat maibig ko.
Totong.--Masusunod mo n~ga bawat mahagap
n~guni't huag gawin sa nan~gadidila
kung ang palagay mo ang bayan ay bulag
itan~gi ang ila't di mo malalahat.
Agong.--Ako'y siyang hari.
Totong.--Noong m~ga pipe.
Agong.--Siyang masusunod.
Totong.--N~g bulag at bin~gi,
itan~gi ang iba't di mo mabibili
marunong magtangol sa sariling puri.
Agong.--M~ga kapatid sumpain natin ito _walang kikibo kahi't
isa paliliitin ang voces ni Bakokoy_.
Bakokoy.--Ikaw ang dapat sumpain.
Agong.--M~ga kapatid mamatay ang ayaw pumilma sa aking nais
_Hindi kikibo ang lahat si Bakokoy lalong paliliitin ang voces_.
Bakokoy.--Ikaw ang dapat mamatay.
Agong.--¿Hindi ba ninyo ako nakikilala? _Hindi kikibo ang
lahat nakatitig lamang si Bakokoy paliliit ang voces_.
Bakokoy.--Kilalá na kita ikaw ang apô-apô kapatid n~g
lapo-lapo.
Agong.--Tayo na _Hindi kikibo ang lahat_ tayo na kayo.
Bakokoy.--Sumulong ka n~g mag-isa.
Agong.--Diyan na kayo kung ayaw kayo.
Bakokoy.--Adios tio Agong. _Aalis si Agong padabog_.
Pedro.--Umalis na parang hilong banak si Tio
Agong; ako sa inyo'y may sasabihin, tayong
lahat ay m~ga mangagawa ni tio
Agong, kung ang isa ba sa atin ay apihin
niyan, ¿anong mabuti nating gawin?
Lahat.--Pag-isahan nating iwan.
Totong.--Pagka't panahon n~g ating ipamalas
ang kahalagahan mangagawang lahat
n~g huag apihin tanang mahihirap
na anak n~g pawis, sadlakan n~g saklap.
Ang magtatrabaho'y palagui n~g yukô
samantalang siyang laguing bumuboô
sunodsunuran na sa pamimintuhô
siya pang lakpakan n~g pakasiphayô.
Kaya't panahon n~g kanyang makilala
yaong kalayaan n~g isa at isa
bawa't ipag-utos tayo'y tumalima.
sakali't lalabis, suman~gín pagdaka.
Pedro.--Kung gayon humanda kayong lahat, mamayang á las once
n~g gabi ay walang salang di pan~gan~gahasan ni Tio Agong, ang asawa
n~g ating minamahal na si Ludovico nauukol ang ating ipagsangalang
¿conforme kayong lahat?
Lahat.--Oo.
Pedro.--Kung gayon tayo na kayo _mag-aalisan ang lahat
lalabas si Ludovico_.
Vico.--Puso ko'y kumakaba, dibdib ko'y tumatahip, kaya't
paparoon ako n~g matanto ang kahulugan. _Aalis mutación Sala rica
nacahiga sa cama si Soledad madilim ang escena mayroong Quingque may
ilaw, lalabas si Pedro at Bacocoy may m~ga garrote_.
Pedro.--Bakokoy dito ka _iuupo sa tabi n~g escena_, ka pag
ang babaye ay pumayag sa bakan mo n~g alis, sakaling hindi pumayag at
pipilitin, lambanuguin mo na, at babalugbugang ko naman.
_uupo sa isang tabi dadating si Agong magdaraan sa bintana nacasun~gaw
lamang bababang marahan lalapitan ni Bakokoy tampalin sa balicat
magugulat si Agong magcucumpasan iuupo ni Agong sa isang tabi at
lalapit cay Soledad marahang marahan lalapitan naman ni Bakokoy at
babatukan si Agong magugulat matatacot pagcakitang si Bakokoy ang
bumatoc sa canya magagalit_.
Agong.--Mabuti igapos ko ito, _lalapitan si Bakokoy at
tatalian pag catali icucubli sa loob n~g bastidor biglang baban~gon si
Soledad tahimik mahihiga ulî_.
Agong.--N~gayon hindi kana makalapit sa akin _Lalapitan si
Soledad dahan dahan lalapitan ni Pedro at babatukan magugulat si Agong
ititiric ang mata ni Pedro babatukan sa cabilang tabi pabulong_.
¿Sinong bumatok sa akin?
Pedro.--_Pasigao_. Akoy hindi makababatok sa iyo pagka't ako
ay komang.
Agong.--Huag kang sumigaw dito ka _itatabi sa tabi ng
bastidor pagcaladcad tatan~gnan sa tain~ga lalapit na dahan dahan cay
Pedro_ Pakiram-daman mo kung sino ang darating.
Pedro.--_Pasigao_. Ooooo _mahaba magigising si Soledad waring
magugulantang uupo sa silla malungkot._
Soledad.--Oh panaguinip kong
nag bigay bagabag
sa pananahimik
n~g pusong may sindak,
kahit mananawari
huag n~g matupad
ang tanang sinabi
ni Agong na Judas.
_Tutugtog n~g las doce_.
Soledad.--¡Oh! Labin dalawang umpog n~g tanso sa bákal Labis
na n~g isa sa kapan~gakuan n~g Agong na taksil....
Agong.--Soledad kong hirang _yayacapin_.
Soledad.--Oh, ganid, halimao, lilo at lanuang.
Agong.--Huag kang maguitla sa pananahimik pagka't ito'y nukál
sa ating pag-ibig pag-ibig na hindi
Soledad.--Ah, lahing alamid.
Agong.--Hindi magagatol ang aking nais.
Soledad.--Sumasamo akong iyo n~g talikdan ang lahat n~g nasa.