Schip-braeck in de Haven.
Wanneer ick in het Huys van de Baſſa was, hebbe ick aldaer een Spaenſe
Slaef gekent, genaemt Ian de Sijlva; Deſen Ian hadde eenige Iaren langh
den Koning van Spaignen voor Soldaet gedient inde Stadt van Oran in
Africa, gelegen ſijnde vijf daghen Reyſens van Argiers: De Borgers
ſpreecken daer de Moorſe ſpraeck, door dien deſe Stadt vande Moren
genomen wierde inde tijdt van de Koning Ferdinandus, als mede ten
aenſien van de groote commercie dieſe heeft met de Moren. Deſen Ian
ſprack ſeer perfect de Moorſe ſprake na dat hy langhen tijdt tot
Argiers Slaef hadde geweeſt ſonder eenige hoope van verloſt te worden,
nam hy een reſolutie van wech te loopen, ſich vertrouwende op ’t gene
dat hy de ſpraecke ſeer wel konde: Ende om ſijn deſſeyn tot executie te
brenghen, trock hy de Turckſe Kleederen van ſijn Patroon aen, hy ging
te Peerde ſitten met een lancie inde Handt, de Turban op het Hooft,
ende een Zweert aen zijn zijde. Op die maniere begon hy ſijn Reyſe
geluckigh. Na dat hy vier dagen gereyſt hadde, quam hy in een Dorp
Moſtaga, recht op de middagh, ende alſoo het de koſtuyme van alle de
Meſquiten van Babarien is, op de middagh met een Vaendel een teecken te
geven om te doen gedencken Godt te dancken met een Gebedt in haer
ſpraecke ordinaris genaemt Sala, de welcke geſchiet met vele geſten,
met de armen ende Handen, haer legghende op de Knyen, ende ziende na
het Ooſt, ende Weſten, Ian de Sijlva tradt mede van ’t Peert, maeckende
mede de geſten, gelijck ſy, ende ſich toonende een Mahometaen te zijn.
Maer de Mooren remarqueerden terſtont dat onſen Ruyter niet vaſt was in
zijn Ceremonien ende ſonder regard te nemen dat hy haer ſpraecke konde,
ende dat hy op zijn Turcks gekleet was, arreſteerdenſe hem, ſy namen
hem zijne kleederen af, ende bevindende dat hy geen Mahometaen was,
ſondenſe hem wel gebonden in goede bewaringe binnen Argiers, alwaer hy
drie hondert ſlaghen met een ſtock kreegh, wanneer hy meende dat hy
zijn vryheydt verkregen hadde. Gy ziet hier een waerachtigh Schipbraeck
inde Haven.
Anno 1621. is by reſolutie van haer Ho: Mo: goet gevonden een
beſendingh ofte Ambaſſade te doen, aen die van Argiers ende Tunis: waer
toe dat worde gebruyckt, den Heer Cornelis Pinacker, doen ter tijdt
Proffeſſor tot Groningen, die inde voornoemde qualiteyt naer Barbaryen
inde voorghenoemde Plaetſen worde gheſonden, over Marceillen ende
Toulon, alwaer ick in zijne Suitte ben gekomen, ende van daer met twee
Schepen van Oorlogh van onſen ſtaet worde naer Argiers ghebracht:
Capiteynen waren Auquer Claeſſz Buyſ-Man van Hooren, ende Ioris van
Cats vanden Haegh van daen, ende tot Argiers wel ghearriveert, ende
volghens ſijne inſtructie ende commiſſie, met die van Argiers een
accoort van vrede gemaeckt, ende naer dat wy 6 a 7 weecken daer waren
gheweeſt, van daer naer Tunis gegaen, daer wy van gelijck oock met zijn
geaccordeert.
Inden tijdt dat wy tot Argiers waren, is geſtorven Capiteyn Auquer
Claeſſz Buyſ-Man, ende worde buyten de Stadt begraven, op een ſtuck
Landts dat gekocht was door eenen Simon den Danſſer, in ſijn leven een
ſeer fameuſen Roover, ende daer worde gemaeckt over het Graf een
Sepulture van ſteen; Maer doen ick van Tunis wederom quam, was dat al
te mael geruineert; De Turcken ſeyden dat het de Spaenſche Chriſtenen
gedaen hadden, andere ſeyden dat het de Renegaden gedaen hadden, in
ſomma het was gedaen ende bleef gedaen.
Van de grouwelijcke ende Barbariſche
Iuſtitien, die aldaer ſijn gedaen
in mijnen tijdt dat ick aldaer
ben gheweeſt.
Naer dat ick wederom van Tunis tot Argiers was ghekomen, inde Maent van
October 1621. ſoo worden in Argiers gevangen gebracht twee Spaenſe
Prieſters, die van Majorc meynden over te ſchepen op de Kuſt van
Barbaryen wierden onderwegen genomen, ende beſchuldight dat het
Spionnen waren, die vanden Koning van Spaignen met Brieven over ende
weder geſonden worden, aen den Coningh Kock, die daer in ’t Gebergte
woont, ende een groote Vyandt van die van Argiers is: Deſe twee Papas
ofte Prieſters worden den derden dag naer dat ſy in Argiers waren
gebracht, buyten de Poort van Bablewet gebracht, ende aldaer half doot
geworght, ende doen het Vel af-getrocken, de Vellen met ſtroo opgevult,
ende de Lichamen tot Aſſchen verbrant; ende de opgevulde Vellen wierden
op den Rugge van een Chriſten Slaef gebonden, ende wierden alſoo met
Pijpen ende Trommelen door alle de Straten vande Stadt gebracht, ende
daer naer op-gehangen aen de Poort van Babaſon.
Anno 1622. heeft de Duwan een Iode doen branden, om dat hy op ſijn
Broot dat ſy maken tegens Paeſſchen, eenige Caracters ofte Letters
hadde geſet, dat ſoo wat vremt ſtont inde oogen vande Turcken; ende het
ſcheen dat het Kooren of den Tarwe wat meer golde als ordinaris; ſoo
wierde de Iode beklaeght, ende met het Broot voor de Duane gebracht,
ende doen wierde geſeyt dat ſy met duyren tijdt ſouden geſtraft worden,
ſoo wanneer dat over ſulcken ſuperſtitie, die men met het Broot dede,
niet geſtraft en wierde: Daer met ſoo wierde den armen Iode na ’t Vuyr
gebracht, ende levendigh verbrant.
Oock in den ſelven tijdt wierdender twee Renegaden in den Haeck
gheſmeten, om dat ſy hadden willen wegh loopen na Chriſten-lant; den
eenen vvas in 3. a 4. uyren doot, ende den anderen leefden ontrent 4.
dagen.
Ick hebbe oock gheſien in mijnen tijdt, datter een Tagerin, dat ſijn
van die Mooriſques, die in ’t Iaer van 1608. ende negen uyt Spaignen
worden geſeyt, deſen ſelven was een Koopman van Zy-Laecken in Argiers,
ende hadde verſuymt ’s avonts ſijnen Winckel te ſluyten; De wacht
gelijckmen hier ſoude mogen ſeggen de Klapper-Luyden die beſtalen den
Winckel; Den Koopman gingh klagen dat hy beſtolen was; Men onderſocht
wie daer de wacht hadde ghehadt, ende naer examinatie ſoo worde
bevonden, dat den Koopman ſijnen Winckel niet en hadde gheſlooten, ende
dat hy oorſaeck hadde gegeven tot de Dievery: Ende alſoo de Dievery
daer ſeer wordt geſtraft, want het ſijn ſelver al-te-mael Dieven, ofte
altijdt Dieven aen-houders, ſoo worden deſe twee Dieven ghecondemneert
gekruyſt te worden, ende de Koopman tuſſchen haer beyden opgehangen, om
dat hy oorſaeck was vande Dievery.
Anno 1624. worde den Conſul van haer Ho: Mo: Wynant de Keyſer, van een
Engelſche Renegado, die Capiteyn was, met een Vuyſt inden Rugge
geſtoten, dat hy ter neder viel; Hy opſtaende ſtiet den Renegado
vvederom dat ſijnen Tulbant van ’t Hooft viel, waer over een groote
rumoer in de Duaen ontſtondt, ende den Conſul vvorde ghecondemneert met
Stocken doot geſlagen te vvorden, ende vvorde ſoo dadelijcken ter neder
geſmeten, ende gaven hem 180. ſlagen met Eſſche ſtocken inde volle
Duaen op ſijn Billen: Doen vvilden ſy hem omkeeren, om hem op den Buyck
te ſlaen tot dat hy doot vvas: Maer den Baſſa ſiende datter noch leven
in vvas, heeft voor hem ghebeden, ende gheſeyt ick ſal hem voort
ſtraffen in zijn Beurs, ende vvierde doen van de aerde opgenomen, ende
in een gat geleyt daer men hier geen Hondt en ſoude leggen, ende daer
lagh hy drie dagen: Ondertuſſchen vvierdet met den Baſſa afgemaeckt,
met 5000. Realen van achten, ende dat Gelt moſter vveſen aleer hy uyt
de Gevangeniſſe koſt komen: Ende het Gelt betaelt vveſende, vvorde hy
t’ Huys ghebracht in een Mat, ende omcingelt met 8 a 10 Sehoſſen; Ende
ten vvaer dat hy ſulcken Guarde gehadt hadde, ſoude noch vvel perikul
geloopen hebbe, om doot geſmeten te vvorden van ’t gheboeft ofte
canalie, ende lagh daer over te Bedt meer als 4. Maenden, aleer hy vvas
gheneſen; In fin den Conſul hadde de ſmart, ende verloor meeſt alle
zijne middelen. Dit was noch het grootſte quaet dat daer uyt volghde,
dat de Roovers van Argiers in Zee liepen, ende namen den eenen
Hollander voor, ende den anderen naer, ſoo dat het was al ofte de vrede
gebroocken was gheweeſt, want watter opgebracht wierde dat bleef’er:
Want den Conſul en dorſt qualijck meer ſpreecken, want ſijn credijt was
hem benomen; Ende dat te meer doen de Turcken ſagen, dat haer Ho: Mo:
het gene dat aen haren Conſul was gedaen, haer niet aen en trocken, ſoo
ſijn ſy van tijdt tot tijdt ſtouter geworden, ſoo dat wy op het leſt by
haer niet meer geacht en wierden als van te vooren.
Anno 1625. wierter een Turckſe Vrouw beſchuldigt, dat ſy met een
Chriſten te doen hadde gehadt; Den Chriſten koſt ſijn ſelven vryen met
te Renegeren, ghelijck hy oock dede, maer de Vrouw wierde in eenen
Leeren Sack gheſteken, ende inde Zee geworpen: Dit ſijn de Wetten daer.
Op den ſelven tijdt ſoo vergaf den Baſſa ſijn ſelven, uyt vreeſe dat hy
ſoude moeten vallen inde Handen vande Militie; alſoo hy de betalingh
niet konde doen: Dit was eenen Reſſep Baſſa, ende was den gene die den
Conſul, nevens de Duaen, ſoo hadde doen ſtaen, ende de 5000. Realen van
achten hadde doen geven.
In ’t ſelve Iaer wierde een Spaignaert geanpalleert, om dat hy het
Dochterken van ſijn Patroon, dat ontrent 8. Iaren out was, met ſijn
Vinger geforceert hadde, dat het bloede: De Moeder dat ghewaer
wordende, heeft het aen haer Man geſeyt, die het ſijn Slaef den
Spaignaert opſtreede, die in ’t eerſte niet wilde bekennen, maer viel
daer naer door de Mande, ende bekende: Doen heeft ſijn Patroon hem
geſeyt, wilt ghy nu Renegeren, ende mijn Dochter trouwen ſoo wanneer
dat ſy bequaem is, ick ſalder 10000. ſtucken van achten met geven, ende
en ſal over u niet klagen, want ſoo wanneer dat ick ging klagen, ſoo
ſult gy moeten ſterven? Waer op den Slaef antwoorden, liever te ſterven
als te Renegeren: Den Patroon heeft hem tot 3 a 4 malen die preſentatie
ghedaen, maer den conſtanten Don Iohan heeft vaſt op ſijn Chriſten
Geloof blijven ſtaen. Doen heeft den Patroon gaen klaghen, over het
gene dat ſijn Slaef Don Iohan aen ſijn Dochterken hadde gedaen: Doen
wierde de voornoemden Don Iohan de Slaef inde Duaen by ſijn Patroon
ontboden, ende hem worde ghevraeght ofte hy ſulcks hadde gedaen aen het
Dochterken van ſijn Patroon? Heeft bekent ja ſoo wierde hem ghevraeght
ofte hy wilde Renegeren, ende het Dochterken Trouwen, ofte te ſterven?
Heeft geſeyt liever ſterven als Renegeren: Daer op wierde hy
geſententieert gheampaleert te worden, ende wierde naer buyten
gebracht; ick heb hem ſien gaen met de Pael op zijn Schouder, met een
groote couragie naer Babaſon, dat is de plaets daermen ordinaris Recht
doet, gaende met een groote couragie daer naer toe, ende ſeyde een
yegelijcken van zijn kenniſſe adieu, ende gaf’er de Handt: Siet wat een
ſtantvaſtigheydt dat dit was voor een Spaenſchen Don, een Perſoon van
ontrent 3 a 34 Iaren oudt; Hy hadde dickmael voor zijn rantſoen
ghepreſenteert 15 a 16 hondert Realen van achten voor datem, maer den
Patroon wilde hem niet minder laten gaen als 2000. Realen van achten.
Daer naer hebbe ick verſtaen, dat de Vrouw van zijn Patroon, ende deſen
Don Iohan malkanderen wel kenden, ende dat deſe Vrouw hadde verſtaen,
dat Don Iohan noch ſomwijlen noch by een ander gingh, waer over deſe
Vrouw met Ialouſie was ingenomen, ende ſy op ſulcken manier haer
revenſie nam, deſe Vrouwen zijn ſeer vigoreus ſoo wanneer ſy jaloers
worden; en ſoo extravagant om haer te revengieren, dat ſy niet aen en
zien ofte ſy haer ſelven te kort doen ofte niet, maer het was een
groote ſtantvaſtigheydt van Don Iohan in zijn Geloove.
In dat ſelve Iaer is wederom in Argiers ghekomen den Heer Cornelis
Pinaker als Ambaſſadeur, met twee Schepen van Oorlogh, de Capiteynen
waren Ioncker Cornelis Moens, ende Liedekercken: Deſe Ambaſſade
geſchiede overmits datter ſoo veel klachten quamen, dat die van Algiers
ende Tunis geen vrede en hielde, ende dat ſy al namen wat ſy bekomen
koſten, ende den Ambaſſadeur ſtelde daer eenen anderen, met name Pieter
Martenſz Koy, van Schiedam van daen, daer mede dat het ſcheen dat die
van Argiers wel te vrede vvaren; ende beloofden beterſchap, ende de
vrede vvel te onderhouden, ende dat vvierde ſoo vaſt geſtelt; Ende daer
over vertrock den Ambaſſadeur naer Tunis, daer hy oock eenen Conſul
bracht, een ſeer fray Man, die langh by den Heer Hage in
Conſtantinopolen hadde ghevvoont, met name Lamberto Verhaer.
Anno 1626. iſſer een Moor, vveſende een Maneboet, dat zijn Heylige
Prieſters onder haer, vvoonende in ’t Geberchte van Tremeſen, tuſſchen
Fez ende Tremeſen, opgeſtaen tegens die van Argiers, ende kreeg
terſtont eenen grooten aenhangh; alſoo hy het Volck vvijs maeckten, dat
hy vvas den Fatan, die de heele Werelt ſoude brengen onder het Geloove
van Mahomet, en hy dede onder zijn Volck groote miraculen, ſoo dat hy
worde onder haer gehouden voor eenen grooten Sanct, ende zijnen aenhang
was wel meer als 20. a 25. duyſendt ſterck, nam in het heel
Koninckrijck van Tremeſen, met de Stadt, dat een heele fraye Stadt is,
reſorterende onder Argiers: Daer leyt oock aen de Stadt een Caſteel,
daer was alle het Garniſoen op ghevlucht, ſoo dat hy dat niet Meeſter
konde worden; Hy plonderde de Stadt ende quam ſoo trecken naer Argiers:
Daer noch van daen weſende drie dagh reyſen, liet de Stadt op eyſſchen;
Die van Argiers ſtonden heel verſet ende verſlagen, wiſten qualijck
watmen deſen H. Man tot antwoort geven ofte ſenden ſoude, ende de
Poorten wierden geſloten gehouden, ende men reſolveerden hem met een
Leger van 12000. Man in ’t ghemoet te trecken, gelijck oock geſchiede.
Ondertuſſchen hadde hy zijn Volck wijs gemaeckt dat ſy couragie ſoude
nemen, datter voor haer eenen goeden buyt ſoude weſen, ende niemant van
ſijn Volck en ſoude doot blijven; gelijcker tot noch toe, in alle de
Victorien die hy hadde gehadt, niet een gebleven en was. Op dit geloove
gingen ſy als wilde Menſchen op haren Vyandt aen, ende dreven die van
Argiers twee mael te rugh, en waren ten naeſten by haer Geſchut quijt:
Ende alſoo die van Argiers eenig ſecours van Ruyterye kregen, hebben ſy
de Bataille wederom aengevangen, ende kregen den Fatan aen het wijcken,
ende daer wierden eenige van zijn Volck doot geſchooten: Doen ſy dat
ſagen dat ſy bedroogen waren van den Fatan, zijn ſy op de vlucht
gekomen, den Fatan met zijn Luytenant ghevangen, ende over de 3. a
4000. op de plaets doodt: Den Fatan wierde met zijn Luytenant het Vel
afghetrocken, ende dat met Stroo opgevolt ende naer Argiers gebracht,
nevens 7. a 8. hondert aſgeſlagen Koppen; Den Fatan met ſijn Luytenant
wierde rontsom door alle de Straten van Argiers, op ſtocken met Pijpen
ende Trommelen voor gedragen, ende 2. a 300. vande aſgeſlaghen Koppen,
ſteeckende op Rietten, achter haer gedragen van principaelſte
Officieren van den Fatans Leger, ende wierde gebracht buyten de Poort
van Babaſon, ende aldaer opgehangen. Dit is het eynde geweeſt van deſe
Fatan, die alles wilde bekeren tot het Geloove van Mahomet.
Anno 1627. begoſten die van Argiers al wederom de Hollanders te nemen,
ende in Argiers op te brengen: Onder anderen ſoo wierter opgebracht
eenen Iohan Corneliſz Knap van Medenblick, willende met Schip ende
goet, dat toe quam Elias Trip, Coopman tot Amſterdam, naer Livorne:
welck Schip ende goet genen prijs koſt weſen, volgens het accoort dat
den Heer Ambaſſadeur Pinaker, ontrent twee Iaren geleden, met haer
gemaeckt hadde; maer alſoo op het Schip van deſen Schipper Iohan
Corneliſz Knap, een Renegado was, die hy in Engelandt hadde
aenghenomen, voor een Boots-Geſel, alſooder een van zijn Volck was wegh
geloopen, ſoo nam hy deſen Renegado inde plaets, niet wetende dat het
een Renegado was: Den Schipper inde Straet komende ontrent Cabo de
gaet, wierde genomen van een Roover van Argiers, niet tegenſtaende dat
den Schipper ſeyde, ſiet vvat gy doet, ick ben een Hollander, ende
Schip en goet komt in Hollandt thuys, ende ick proteſteer van ’t gene
dat my geſchiet: Het mocht niet helpen, moſt met naer Argiers. In
Argiers komende, vvat gaen de Reeders van den Roover doen? Die koopen
deſen Renegado om, ende ſeggen dat hy ſoude ſeggen, dat het Schip onder
meeſt vvas geladen met Metalen Geſchut, ende Amunitie van Oorlog voor
den Hertoch van Florentie. Deſen Schelmſen Renegado neemt dat aen te
doen om het gevvin van ’t Gelt; Want de Reeders vviſten vvel, ſoo
vvanneer dat het aengenomen vvierde, ende ghelooſt, dat als dan Schip
ende goet inden loop ſoude blijven, vvant daerom vvaſt haer te doen,
ende hadden oock tot dien eynde veel Vrinden inde Duaen op haer Handt
ſien te krijgen. Ondertuſſchen quam den Conſul vande Hollantſche Natie
dit ter Ooren, die ſocht oock Vrienden inde Duaen te maken, ende ſeyde
al datter geſeyt was, dat het geloogen ende verſiert was, ende dat
ſulcx in ’t Schip niet ſoude gevonden werden: Echter ſo blijft dit
werck ſoo 3. a 4. dagen ſtaen in de balance, Den Conſul dede zijn beſt
aen d’ een zijde, ende de Reeders deden haer beſt aende andere zijde,
ende picqueerden malkanderen, ende daer onder ſpeelde oock Chriſtenen
ende Ioden, die ick niet ſal noemen om redenen. Op den dagh dat de
Duaen vergaderde, wierde den Conſul met den Schipper Iohan Corneliſz
Knap, voor Duaen ontboden, ende daer wierde den Schipper valſchelijck
overtuygt van den Renegado, ende meer andere Schelmen: Den Conſul ſeyde
dat het niet waer en was, in fin daer vielen groote diſpuyten, ende
alſoo, ja ſoo groot, datter tot twee reyſen Arros quam inde Duaen:
Arros is te ſeggen een Oploop, ſoo hart waren de twee partyen tegen
malkander, te weten die vanden Conſul, ende die vande Reeders vanden
Roover; Duerde meer als twee uyren. Ten is oock niet vremt datſe
malkanderen qualijck konden verſtaen, want de groote Duaen beſtaet in
15. a 16. hondert Perſonen: In Somma met een groot rumoer ende geroep,
wierde den Schipper gecondemneert inde Haeck geworpen te worden, ſijn
Schrijver ghebrandt, ende den Stier-Man gerabraeckt: Den Conſul met den
Schipper riepen, ſiet wat gy doet; Ick hebbe geen ſchult, ontloſt het
Schip en laet my ſoo langh leven, ende ſoo het ſoo bevonden wort ſoo
ſtraft my dan. Van gelijcken ſeyde den Conſul oock, ſoo wanneer dat het
ſoo worde bevonden, worpt mijn nevens den Schipper inden Haeck: Maer
alles mocht niet helpen; Den Schipper met ſijn twee Maets moſten de
doot ſmaecken. Den Schipper was een ſwaer-Lijvigh Man, leefde van 12.
uyren tot ’s avonts ontrent 9. uyren: Den anderen dagh daer aen ſoo
begoſtmen het Schip te loſſen, ende alles geloſt weſende, ſoo en heeft
men niet ter Wereldt ghevonden, waer mede men den Schipper hadde
beſchuldight: Evenvvel ſoo bleef Schip ende goedt in de loop, ende men
hadde groote moeyten dat men het Volck vry koft. Den Conſul hadde door
de groote alteratie de doodt gheſet, ende en hadde daer naer noyt
geſonden dagh, ende ſtierf ontrent 6. Maenden daer naer. Wat ſalmen
ſeggen van ſulcken Volck, is daer vvel vrede mede te houden of te
maecken?
Middelen tot verloſſinghe van de
arme Chriſtenen, by de Roovers
van Barbarien teghenwoordigh in
Slavernye ſijnde.
Daer zijn drie middelen tot verloſſinghe vande voorſeyde Gevanghenen,
vvaer van ick ſpecialijck ſal onderrechtinge doen, de eerſte is om
deſelve met Geldt te loſſen, de tvveede met Turckſe Gevangenen, de
derde met gevvelt.
Wat het eerſte middel aengaet, namentlijck met Gelt, dat vvert
ordinaerlijck gepractiſeert, ſoo vvel by die van Spaignen die eenige
Papen of Prieſters daer toe houden, die haer Gevangen daer gaen Koopen
en loſſen als by de Ingeſetenen van Vranck-Rijck, deſer Landen en
Ooſt-Landt, die het ſelve door eenige van hare Natie tot Argiers
vvoonende, of door eenige Ioden aldaer traficquerende, ofte door hare
Factoors tot Livorne dat laten doen, ſijnde het voorſz middel vvel goet
en het beſte ſoo vvanneer daer maer vveynigh Gevangenen zijn, die daer
toe konnen ordre ſtellen ende de middelen by brengen. Ick hebbe oock in
mijnen tijdt als ick tot Argiers vvoonde op die voet veel Gevangenen
verloſt.
Maer ick maecke groote ſvvarigheydt in ’t reguard van ’t groot ghetal
der ſelve, vvant by aldien dat het bekent vvert, ghelijck het
ongetvvijfelijck oock ſal dat haer Ho: Mo: dat vvillen laten doen, ende
de Penningen daer toe furneren, ende dat haer Ho: Mo: yemant vande
Ioodſche Natie daer toe vvillen gebruycken, ſoo ſullen de Ioden van
Barbarie die onder de Handt aldaer van de Turcken op koopen en ſonder
merckelijcke vvinſt daer niet van vvillen ſcheyden, ſulcks dat men voor
elck Gevanghen door malkanderen ghereeckent, ten minſten vijf hondert
guldens ſal moeten geven, het vvelcke dan vvel thien Tonnen Gouts ſal
bedraghen voor de tvvee duyſendt Gevanghenen die daer zijn, behalven
dat daer door de Turcken van Barbarye ſeer geanimeert ſullen werden, om
van tijt tot tijdt meer en meer Schepen in Zee te houden, ſoo om onſe
Schepen te nemen als Gevangenen te bekomen, ſiende dat ſy eyntlijck ſoo
groot Gelt daer voor ſullen krijgen.
Wat het tweede middel aengaet, om de ſelve met Gevangen Turcken te
loſſen, dat ſelve ſoude op deſe wijſe geſchieden, dat alſmen een
duyſent Gevangen Turcken van Argiers hadde, ende deſelve daer met
eenige Oorlogh Schepen bracht, datſe twee van onſe Gevangens of Slaven
voor een vande hare ſeer geerne ſouden geven, hoorende dat ſoo ſy dat
niet en deden of weygerden dat men dan alle haer Gevangenen of in Zee
ſoude werpen, en verdrincken, of in Spaignen of in Italien gaen
verkoopen. Dit middel ſoude wel beter zijn als ’t eerſte, waert ſaecke
dat men hier ſoo veel Turcken van Argiers had als ick heb gheſeyt: Maer
om die te bekomen ſoude men groote ſwarigheydt maecken, ende daeromme
het ſelve niet willen gebruycken, alſoo daer toe laſt ghegeven moſt
werden aen de Capiteynen van haer Ho: Mo: Oorlog Schepen, gaende na de
ſtraet, dat ſy haer beſte deden omme die te krijgen, ende een goet
getal van vier of vijf hondert bekomen hebbende, dat ſy daer mede naer
Argiers gaen ſouden, ende de ſelve alſoo daer vermangelen. Doch in
ſulcken geval ſouden ſy niet minder als ſes of acht Schepen ſterck
moeten ſijn. ’t Is oock te preſumeren dat ſoo wanneer die van Argiers
hooren datter een goet ghetal Oorlogh Schepen van haer Ho: Mo: inde
Straet ſijn, dat ſy haer of uyt de Zee ſullen houden, of verde vande
Handt, om de ſelve niet te ontmoeten. ’t Is oock te vreeſen dat haer
Ho: Mo: Oorlogh-Schepen ſoo ſeer ſullen geoccupeert ſijn met de
Coopvaerdy-Schepen deſer Landen te Convoyeren datſe geen tijdt ſullen
hebben, om eenige Roovers te gaen ſoecken, noch tot Argiers als geſegt
te gaen verhandelen. In alle ghevalle ſchoon dat haer Ho: Mo: tot
ſulcks al reſolveren en hare Scheeps Capiteynen gaende na de Straet dat
bevelen, dat oock deſelve daer toe haer beſte doen om ſoo veel Turcken
te krijgen en wel den tijdt hebben om daer mede naer Argiers te gaen,
ſoo en ſoudet niet vaſt gaen dat ſy die ſoude konnen bekomen en
conſequentelijck oock de verloſſinge van de Gevangenen van deſen Staet,
niet gevordert worden.
Wat het derde middel aengaet, om die met gewelt te loſſen, het ſelve
hebben de Engelſchen niet lange geleden gepractiſeert, ſendende tot
dien eynde een goet getal Oorlogh-Schepen na Argiers, die op haer
aenkomſte aldaer haer Ancker dicht voor de Stadt lieten vallen, en
deſelve aenboden hare Vrede, Vrientſchap ende Havens, om binnen deſelve
met hare Schepen oock te moghen komen om haer te ververſchen, mits aen
haer hare Gevanghen leverende en hare Schepen voortaen in Zee niet meer
aen te taſten, te nemen noch hare Onderdanen der ſelver Boots-Lieden
tot Slaven te verkoopen, belovende daer teghens de Scheepen of Roovers
van Argiers voortaen in Zee oock ongemoleſteert te laten, ende byaldien
ſy ſulcks niet en wilde aennemen, en dienvolgens de Gevangenen van
Engelandt aen haer niet overleveren, dat ſy dan de Stadt van Argiers
met haer Canon uyt haer Schepen ſouden ruineren, waer op gevolgt is dat
die van Argiers die aengebooden conditien aennamen, en aen d’ Engelſche
alle haer Gevangenen of ſlaven goetwilligh overleverden.
Dit middel konnen haer Ho: Mo: oock gebruycken met de Oorlogh-Schepen
na de Straet te ſenden, mits ordre gevende dat ſy van gelijcken doen:
En wil ick verſekeren dat het ſelve van geen minder effect en ſoude
ſijn, te meer ſoo deſelve op haer laſt voor elck Hooft daer en boven
aen haer noch een hondert Gulden preſenteren te betalen. Want het is
ſeecker dat het meeſte of grootſte getal van d’ Inwoonders van Argiers
geen intereſten hebben in haer Roverye, maer wel inde ruine van haer
Stadt; en het beſchieten van dien, ende dat de ſelven op ſodanige
preſentatie en om haer Stadts ſchade en veel der ſelver Inwoonders doot
voor te komen, ſoo grooten oproer inde Stadt ſullen veroorſaecken, ja
by eenigh langh dilay een groote Moort onder haer, dat daer niet eens
is aen te twijfelen of alle de Nederlandtſe Gevangenen ſullen wel haeſt
aen haer Ho: Mo: Oorlogh-Schepen overgelevert werden. En ſouden hier
door haer Ho: Mo: Oorlogh-Schepen in ’t inkomen vande Bay van Argiers
alle de Roovers Schepen aldaer Zeyl-reet leggende, oock konnen nemen
met haer op-hebbende Volck, ende deſelve by haer houden tot dat ſy onſe
Slaven of Gevangenen hebben overgegeven, dat dan al mede daer toe
grootelijcks ſal helpen, en d’ onkoſten verlichten, als hier vooren is
aengeweſen.
En ſal dit middel niet alleen loffelijcker ſijn ende van korter ende
van ſeeckerder expeditie van onſe arme Slaven en Gevangenen aldaer als
de voorgaende, maer daer by ſullen op dat getal van Slaven als hier
vooren is ghenoemt, oock wel acht Tonnen Gouts verſpaert werden, diemen
anders daer meer voor ſal moeten geven, ſoo men die door yemant vande
Ioodtſche Trafficquerende Coopluyden op Barbarye laet inkoopen, als uyt
het gene wat ick vooren heb geſeyt wel is af te nemen, behalven dat de
Roovers van Argiers daer door veel de luſt ſullen benomen werden, omme
voortaen ons Boots-Volck daer meer op te brenghen ende tot ſlaven te
verkoopen, in ’t reguard dat de Coopers altijdt ſullen vreeſen die
wederom te ſullen moeten voor ſoo een kleynigheydt reſtitueren:
Behalven oock dat door dat middel wel licht inde Baey van Argiers ſoo
veel Turcken op die daer dan leggende Roovers genomen werden, datmen
alle onſe Gevangenen daer voor ſoude konnen loſſen, behalven datmen
oock door dit middel genoeghſame Schepen ſal bekomen van die van
Argiers om alle onſe gheloſte ſlaven daer mede naer Huys te ſenden, dat
mede van geen kleyne conſideratie is: Want by aldien dat haer Ho: Mo:
die daer laten inkoopen, ſoo moeter nootſaeckelijck daer by ordre
geſtelt werden en eenige Schepen gehuyrt en derwaerts geſonden, om die
af te halen, dat mede al veel ſal koſten.
Nu mochte men vry vragen hoemen dit ſoude konnen in ’t werck ſtellen,
ſonder achterlatinghe of verſuyminghen vande Coopvaerdy Schepen deſer
Landen te Convoyeren als weſende dat het voornaemſte oogen Wit waeromme
datmen die uytſent, waer op ick dit tot antwoort voeghe, dat deſelve
hebbende de Schepen deſer Landen tot Genua toe Geconvoyeert, of tot
Napels deſe tocht na Argiers wel konnen aennemen ende voltrecken,
terwijle dat de Retour Scheepen deſer Landen haer in Italien vaerdigh
maecken, omme daer na by deſelve Oorlogh-ſchepen afghehaelt ende uyt de
Straet geconvoyeert te werden, want ſy tot Argiers niet boven een Maent
tijdts en ſullen behoeven te vertoeven.
Het getal van d’ Oorlogh-ſchepen die hier toe van nooden ſullen ſijn,
ſal ten minſten moeten thien ſijn, ende den tijdt wanneer ſulcks dient
ghedaen te zijn, kanmen nemen in ’t voor-Iaer, wanneer haer Ho: Mo: d’
eerſte Vloot uyt deſe Landen vertreckende, met hare Schepen ſullen
convoyeren ſoo na Vranckrijck, Portugael, Spaignen, en Italien.
Twee ſaecken heb ick op dit ſtuck te recommanderen, het eerſte is, dat
ſoo haer Ho: Mo: op dit derde middel reſolveerden, dat die reſolutie
mocht ſecreet blijven, om die van Argiers niet wacker te maken, en
ſoude daer toe grootelijcks helpen dat haer Ho: Mo: by Placcate alle
Onderdanen van deſen ſtaet laſten ende bevelen, ſoo die eenige Vrienden
of bekenden Gevangen hebben ſitten in Barbarye datſe die aende
Admiraliteyten aenbrengen, alſoo haer Ho: Mo: genegen en gereſolveert
zijn die met Gelt te laten inkoopen en verloſſen. Het tweede is dat de
ſcheeps Capiteynen of den Commandeur van dien wel ſpecialijck ghelaſt
wert, dat hy in ’t handelen met de Regieringe van Argiers voor alle
ſlaven die op hare ſchepen uyt ſijn goede verſeeckeringe krijght dat
die t’ Huys komende mede in vryheydt ſullen gheſtelt werden.
Tot Delf,
By Anthony aan Heuſden, Boeckverkooper
woonende aen de Brabantſche
Turf-Marct, in ’t Vergulde
Teſtament, Anno 1666.