Hoofdstuk 8
Noten
1. ARA, arch. NHK, 914.
2. Herzberg, 129.
3. Presser, 11, 88.
4. Wielek, 302.
Hoofdstuk 9
Noten
1. Mededeling van mevrouw W. de Nooij-van Nes te Ede.
2. Aldus ds. B.D. Smeenk (geciteerd bij Treep, 34).
3. Mededeling van I.S. Meijer te Oosterhout. Fotokopie van de verklaring in mijn bezit.
4. Snoek, 26-28.
5. Buskes, 89.
6. L. de Jong, 6, 293.
7. Archief deputaten corr. Hoge Overheid, no. 124.
8. Idem.
9. S.P. Tabaksblatt, Bladen uit mijn levensboek. Kampen, 1980, 31.
10. Touw, I. 423.
11. Idem, I. 411
12. Wielek, 289.
13. Herzberg, 131, 135.
14. Tabaksblatt, 32-34.
15. J.J. Buskes, Hoera voor het leven. Amsterdam, 1959, 191 e.v.
16. Aanwezig in het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme
(1800-heden), Vrije Universiteit, Amsterdam.
Hoofdstuk 10
Noten
1. De Jong, 6, 333.
2. Bij mijn weten de eerste die gewezen heeft op de overeenkomsten tussen kerkelijke
anti-joodse maatregelen en de wetgeving onder Hitler, was Raul Hilberg, The
Destruction of the European Jews. Chicago, 1961; revised and definite edition:
New York/London, 1985.
Het desbetreffende hoofdstuk in Nederlandse vertaling is te vinden bij: Hans
Jansen, Christelijke theologie na Auschwitz - deel 1: Theologische en kerkelijke
wortels van het antisemitisme. 's Gravenhage, 1981, 539-563.
Hoofdstuk 11
Noten
1. Het Grote Gebod. Gedenkboek van het verzet in LO en LKP. Kampen/Bilthoven, 1951
(herdr. 1989),1, 14.
2. (Verslag van de) Enquetecommissie Regeringsbeleid 1940-45. Den Haag, 1949-1956,
deel 7c, 262.
3. Mededeling van K. van Houten, Wageningen.
Hoofdstuk 12
Noten
1. Bert Kok, Aan het goede adres. Utrecht, 1985.
2. Bert Jan Flim, 'De NV en haar kinderen 1942-1945' - geschiedenis van een
Nederlandse onderduikorganisatie gespecialiseerd in hulp aan joodse kinderen.
Groningen, 1987 (doctoraal-scriptie; niet uitgegeven).
3. Flim, 18.
4. Idem, 94.
5. Limburgs Dagblad, 6.5.1989.
6. Flim, 128.
7. Mededeling van mevrouw L. van Eden-Pontier te Wassenaar.
Hoofdstuk 13
Noten
1. J.A. Ader-Appels, Een Groninger pastorie in de storm, Franeker, 1981 (twaalfde
druk).
2. De gedichten zijn, behalve in bovengenoemd boek, afgedrukt in Touw, 11, 315-316.
3. Johanna-Ruth Dobschiner, Te mogen leven. Franeker, 1974.
4. Dick Houwaart, Verduisterde bevrijding. 's-Gravenhage, 1982.
Hoofdstuk 14
Noten
1. Mevrouw L. van Eden-Pontier te Wassenaar.
2. De naam Bogaard wordt soms met één, soms met twee o's gespeld. Van de afd.
burgerzaken van het gemeentehuis te Hoofddorp vernam ik dat Johannes Boogaard
Sr. twee o's meekreeg, zijn zoon ("oom Hannes") daarentegen slechts één. Ook
de straat, die naar "oom Hannes" genoemd werd, heeft slechts één o.
3. L. de Jong, 6, 335-337; en 7, 443-444.
4. Cor van Stam, Wacht binnen de dijken - Verzet in en om de Haarlemmermeer.
Haarlem, 1986, 75-84.
5. Delleman, 150.
6. L. de Jong, 6, 333.
7. Samuel en Pearl Oliner, De Altruïstische Persoonlijkheid. Amsterdam, 1988,
172-173.
8. IKON-radio uitzending in de rubriek 'Door het oog van de naald': Jodenzending
'40-'45 en de gevolgen", 4 mei 1988.
9. Dagblad Trouw, 5 mei 1988.
10. De Vries, 131-132.
11. L. de Jong, 7, 445.
12. Corrie ten Boom, De Schuilplaats. Hoornaar, z.j., 120 en 140.
13. Zie hierboven, noot 2.
Hoofdstuk 15
Noten
1. Oliner en Oliner, 151.
2. Buskes, 93.
3. Hervormd Nederland, 1 mei 1965.
4. L. de Jong, Drie voordrachten aan de Harvard Universiteit. Den Haag, 1989,
16 e.v.
5. Michael R. Marrus, The Holocaust in History. Londen, 1987, vooral 157-163.
L. de Jong, Drie voordrachten, 13 e.v. Zie ook mijn The Grey Book, 10-11.
6. L. de Jong, 7, 308 e.v. (Wat wist men van Auschwitz en Sobibor?)
7. Spreuken der Vaderen, 11, 5.
Hoofdstuk 16
Noten
1. Delleman, 456.
2. Archief van de Gereformeerde Kerken, Utrecht. Kerk en Israël, no. 45.
3. Idem, no. 121.
Hoofdstuk 17
Noten
1. Delleman, 161.
2. A.A. Bekker, 'Het joodse Probleem' - Een onderzoek naar het gedrag van de
Gereformeerde Kerken in Nederland ten aanzien van de Jodenvervolging 1933-1945.
Doctoraal scriptie Vakgroep van Industriële Samenlevingen, Subfaculteit
Maatschappijgeschiedenis, Erasmus Universiteit. Rotterdam, 1987 (niet
uitgegeven), 103.
3. Delleman, 176.
4. Philip Mechanicus, In depot - Dagboek uit Westerbork. Amsterdam, 3e dr. 1964,
bijv. op 24, 75, 171.
5. Bekker, 105.
6. Touw, 1, 72.
Hoofdstuk 18
Noten
1. Touw, 1, 74.
2. Presser, 11, 86.
3. Herzberg, 133, 135.
4. De Jong, 6, 2 1.
5. W.A. Visser 't Hooft, The Struggle of the Dutch Church for the Maintenance
of the Commandments of God in the Life of the State. Londen, 1944, 13.
6. De Jong, 6, 17-18.
7. Visser 't Hooft, 7.
8. Touw, 1, 371.
9. Idem, 1, 434.
10. Wielek, 216.
11. Touw, 11, 206.
12. De Jong, 5, 660.
13. Idem, 5, 662.
14. F.H. Kossmann (met assistentie van W.E. Krul), Winkler Prins Geschiedenis
der Nederlanden. Amsterdam/Brussel, 1977, 111, 272-277. Zie ook: J.C.H. Blom,
In de ban van goed en fout? - Wetenschappelijke geschiedschrijving over de
bezettingstijd in Nederland." In: G. Abma (red.), Tussen goed en fout.
Franeker, 1986.
15. De Jong, 5, 664.
Hoofdstuk 19
Noten
1. Presser, 1, 88, 89.
2. Heinz Leuner, When Compassion was a Crime. Londen, 1966; p. 16. Zijn uitspraak
luidt in her Engels: "the greater the darkness, the brighter the light,
be it no more than that of a small candle."