Degunt in Jerusalem Christiani latini, in ecclesia et monasterio montis
Syon fratres Minores sub promta obedientia et evangelica vita, de
quibus in antecedentibus multa dixi. Hi soli totis praecordiis optant,
ut christiani principes veniant et Romanae ecclesiae et imperio omnia
subjiciant, quod ille concedat, qui sine termino regnat.
De praefatis sectis et gentibus vide supra fol. 133. B. et in Burcardo
circa finem descriptionis terrae sanctae, et in peregrinatione domini
decani Moguntinensis et in Speculo histor. et in Chronico Antonini.
Multi tamen de his scribentes sine haeresibus dicunt eos esse
orientales et laudant eorum simplicitatem. Sed hoc olim ante CC annos
sic erat, interea autem omnes, demtis Latinis, pessimis erroribus sunt
depravati et in dies plus depravantur, cum non habeant catholicos
doctores et praedicatores, nec accipere eos volunt contenti mori in
suis erroribus.
(2a) Secunda pars Evagatorii Fratris Felicis
Fabri de Ulma, Ordinis Praedicatorum.
De peregrinatione a civitate sancta Jerusalem in
montem Dei Oreb et in montem Synai ad sepulchrum
angelicum beatae Catharinae virginis.
Evagari denuo incipiam post greges Moysi ad interiora deserti contra
montem Dei Oreb, Exodi c. III. Consummata enim et descripta evagatione
peregrinationis Jerosolymitanae restat descriptio evagationis
peregrinationis Synaianae, cui in sequentibus insistere intendo.
Complectitur autem haec secunda pars evagatorii peregrinationem deserti
magni Arabiae et Madian et montis Synai. In ejus summitate est ultimus
terminus ad quem totius peregrinationis.
Deinde continet peregrinationem terrae Aegypti et descensum Nili, cum
ejus descriptione, et reversionem peregrinorum per mare et per terram
usque Ulmam, quae urbs est terminus a quo, et ultimo loco describetur.
Habet etiam haec pars sex tractatus, sicut et prima.
Primus tractatus, qui est septimus in ordine tractatuum evagatorii,
incipit hic, continetque peregrinationem deserti et descriptionem
montis Oreb et Synai.
Secundus tractatus, qui est octavus, continet Aegypti peregrinationem
per mensem Octobrem.
Tertius, qui est nonus, peregrinationem maris et insularum
descriptionem per mensem Novembrem.
Quartus, qui est decimus, continet navigationem maris per mensem
Decembrem.
Quintus, qui est undecimus, continet peregrinationem in Venetias et
Venetiarum descriptionem et peregrinorum repatriationem in mense
Januarii.
Sextus, qui est duodecimus, continet Alemanniae et civitatis Ulmensis
latissimam descriptionem. Et hunc tractatum, quia longus est et
proprium codicem complet, non apposui Evagatorio, et proprio inscripsi
libro.
Tractatus septimus Evagatorii incipit. Ad
secundam Evagationem de Jerusalem ad montem Synai
sic est processus.
Ad peregrinationem montis Synai tria praeexiguntur. Primum, ut
peregrini cum dominis Sarracenis de Jerusalem conveniant ad faciendam
conventionem cum Trutschelmanno, super salva gwardia et salvo conductu
nobis praestandum per desertum usque in Aegyptum. Et hunc tractatum
fecimus, sicut patet Parte 1. fol. 218. A. B. Secundo exigitur, ut
peregrini sibi provideant et emant sibi necessaria, quibus per desertum
euntes vivere queant. De qua provisione habetur Parte 1. fol. 247. A.
B. Tertium, ut dominus Trutschelmannus major juxta conventionem
disponat camelos et camelarios, asinos et asinarios, et assignet certum
diem et horam recessus peregrinorum. Et haec omnia sunt facta. Nam diem
24. Augusti, quae est festum S. Bartholomaei Apostoli, assignavit nobis
pro recessu a Jerusalem, horam vesperarum. Igitur cum eodem die mane de
ecclesia dominici sepulchri egressi essemus, post sumtum cibum omnes in
montem Syon adscendimus et ibi ambos Calinos cum camelariis et camelis,
asinariis et asinis nos exspectantes invenimus. Acceleravimus ergo opus
nostrum et omnem supellectilem nostram eportavimus de monasterio
fratrum et in unum locum composuimus ad jussum camelariorum, (#b#) ut
viderent substantiam eamque aequaliter camelis distribuerent portandam.
Oportet enim onera camelorum exquisite et curiose librare, ut sint
aequalia. Cumque singula in unam congeriem comportassemus, factus est
cumulus magnus et gravis, quia erant multi sacci pleni paximatiis, et
multa vascula vino repleta, saccis cilicinis imposita, ne ea Sarraceni
nuda conspicerent et nos molestarent, et multi utres aquarum, sportae
insuper ovis repletae, et caveae cum viventibus pullis gallinis et
gallis, lectisternia et vestimenta nostra, sacci et cassidola nostra et
sportae cum ollis, caldaribus, discis et scutellis. Et haec et similia
multa faciebant ingentum cumulum, ita, ut ductores nostri stupebant.
Vix enim homo credere posset, quod XX homines tanta suppellectili per
desertum essent indigi. Oportet enim provisionem habere magnam, ut non
patiantur defectum per LXII dies, et ut occurrentibus Madianitis et
Arabibus in deserto habeant dare panes et paximatios, carnes fumigatas
et caseum, quibus furor eorum mitigetur et ut pax sic ab eis ematur.
Omnibus ergo rebus nostris eportatis adduxerunt camelarii camelos ad
cumulum, et unum post alium in terram prosternentes onerare bestias
inceperunt; nos vero eis adstetimus et diligenter manus eorum
aspeximus, ne quid furarentur nobis, et ut addisceremus etiam onerare
bestias et camelos tractare. Oneratis autem XXII camelis cum multis
laboribus et litigiis vocati fuimus per asinarios ad gregem asinorum,
ut quilibet eligeret sibi asinum, quo per totum desertum uteretur usque
in Aegyptum; convenerant autem asinarii inter se pro eorum pace, ut
nullus suaderet peregrino eligere hunc vel illum asinum, nec diceret
bestiae defectum vel bonitatem, sed in libertate nos dimitterent, ut,
qui male elegisset, non haberet materiam litigandi et inculpandi
aliquem, nec accipere posset rationem minus solvendi, quam ille, qui
cum bona bestia fuerat provisus, et in fine, qui optimam bestiam
elegisset, solveret pro sociis curtesias vel cibales;[TR116] ipsi enim
asinarii sciebant, qui asini erant vel boni vel mali, aequaliter tamen
erant strati omnes. Discurrebant ergo domini mei milites inter asinos
et nunc illum nunc istum tentabant et inter se disceptabant et quamquam
duo vel tres peregrini ad unum asinum pendebant. Quod ego cernens, ne
aliquem offenderem, mea electione recessi de grege et ascendi per
gradus lapideos usque ad ostium ecclesiae Syon et in limine sessum
accepi, et deorsum in asinorum gregem respexi eligentes, quos
consideravi, et in me ipso deliberavi, quam bestiam eligere vellem.
Vidi autem inter asinos unum magnum et album, cui aures dependebant, et
caput grave videbatur habere et speciem pigrae bestiae praeferebat, nec
aliquis de peregrinis eum tangere volebat. Et ad illam bestiam me
limitavi, non quod aliquid boni noscerem in ea, sed solum ut dominis
nobilibus jucunditatem facerem in eo, quod elegi bestiam ab omnibus
spretam. Cumque nobiles omnes cum multa sollicitudine et discretione
sibi bestias elegissent et tumultus cessaset, descendi, et asinum
spretum sine examinatione elegi eumque ad singularem (#3 a#) locum duxi
et aptavi. Asinarii autem accurrentes ridebant et clamabant et a me
pecunias postulabant. Porro ego non intellexi, quid mihi dicerent, sed
de postulatione denariorum male contentus stabam, quia a nullo alio
postulaverant aes. Interpres autem noster dixit mihi, quod optimum
asinum inter omnes elegissem et ideo postularent curtusias. Hoc ut
audivi, protuli IV madinos et dedi eis, et fui per totum iter provisus
cum securissima bestia et infatigabili et sine omni vitio; numquam
mecum cecidit, numquam tardavit, numquam trepidavit, nec percussit, nec
momordit, sed sine stimulatione infatigabiliter processit et
antecessit. Dixit mihi asinarius, dum interrogarem eum, quo pretio eum
vellet vendere, quod non infra X ducatos acciperet pro bestia illa.
Semper habui fortunam in utraque peregrinatione in eligendo bestias, ut
patet etiam supra parte I. fol. 80. Quantos labores et fatigas ac
pericula sustineant illi peregrini, qui insecuras, pigras et malas
bestias eligunt, vix potest conscribi. Igitur cum cameli essent onerati
et asini electi strati, transivimus ad ecclesiam Syon et a venerabili
patre Gardiano montis Syon benedictionem itinerantium accepimus, qui
complectens singulos benedixit et osculo dato a se dimisit. Ego tamen
cum majori gratiarum actione a sua paternitate et a toto conventu
recessi, quia majora beneficia acceperam ab eis, et valde benefecerant
mihi, sicut patet Parte 1. fol. 93 A. et fol. 221 A.
Egressi ergo de ecclesia Syon ad asinos descendimus, quibus ascensis
camelos procedentes secuti sumus extra civitatem; non autem sine cordis
tristitia, nec sine lacrimis exivimus de desiderabili civitate
Jerusalem, sed cum singultibus et fletibus. Ego pro parte mea numquam
in hoc mundo in aliquo loco libentius fui, quam in Jerusalem, et
jocundissimas dies et horas ibi habui. Ut autem de monte Syon
descendimus, occurrerunt nobis juvenes Sarracenorum, filii et pueri, et
tribulaverunt nos, et conabantur onera camelorum dejicere et rapere,
quos ductores nostri vix valebant repellere a nobis. Interea, antequam
de monte Sion descendissemus plene, rupit unum de vasis, et vinum per
saccum cilicinum, quo involutum erat, defluxit in terram, de quo non
modicum turbati fuimus, quia vinum optimum erat et magno pretio
comparatum et multo studio absconditum propter Sarracenos. Non autem
tantum turbavit nos perditio vini, quantum insania Sarracenorum.
Timuimus enim, quod Sarraceni odorem vini sentientes in nos irruerent
et alia vasa etiam rumperent, et si vino privati fuissemus,
peregrinationem montis Synai aggressi non fuissemus nec vivere in
deserto potuissemus sine potu vini. Dimisimus ergo vinum in terram
defluere, quia non erat aliud vasculum prae manibus, diligentissime
tamen observavimus, ne camelarii et asinarii accederent et de defluenti
vino biberent, quia, ut gustassent, statim inebriati fuissent et
turbati nos turbassent et supellectilem nostram neglexissent. Ego
asinum meum cuidam militi assignavi et ad latus cameli cucurri, ubi
erat vinum defluens, et nullum Sarracenum accedere permisi, sed
flasconem meum duarum mensurarum ex stillicidiis implevi, et ita lento
gradu processimus. In quantis autem fuerimus angustiis inter viam istam
parvam faciendum propter diversas paganorum insidias et (#b#) labores,
non facile scripserim. In tantum autem retardati fuimus in via et
impediti, quod viam, quam in quatuor horis facere potuissemus, vix in
VII horis perfecimus, et in nocturnis tenebris Bethleem ingressi
fuimus. In porticu autem ecclesiae Bethleemitanae exoneravimus camelos
et asinos cum magno labore et omnes res in quandam cameram ecclesiae
annexam traximus et custodiam juxta cameram posuimus. Ingressi autem
cum luminibus in ecclesiam ad locum dulcissimae nativitatis Domini
descendimus, et ibi adorato Domino venit pater Gardianus cum fratribus
et nos charitative suscepit ac in habitaculum refectionis et
dormitionis nostrae nos introduxit. Sciebant enim adventum nostrum et
ideo omnia paraverant, coenam et lectisternia. Coenam ergo eam laetitia
sumsimus egregiam, nostris expensis paratam, et post eam ad quiescendum
nos locavimus. Gloria in excelsis Deo.
Die XXV. mensis Augusti post noctis medium, scilicet ante lucem,
surreximus, et ingressi specum nativitatis Domini Officia nostra ibi
legimus, horas canonicas et Missas. Cum autem sol ortus esset,
descendimus in vallem pastorum ad Gloria in excelsis ibique hymnum
coelestem cum Angelis cantavimus et locum curiosius conspeximus. De hoc
loco vide P. 1. fol. 174, A. B. Laudibus ergo in valle finitis
adscendimus in Bethleem ad prandium sumendum. Post comestionem ipsum S.
Jeronymi monasterium undique perlustravimus et ruinas ejus mirati
sumus, ipsum etiam oppidum Bethleem circuivimus et ad cisternam David
accessimus et collationem de sacris scripturis de his[TR117] locis
mentionem facientibus simul habuimus. Et ita cum gaudio diem illum
deduximus in loco gaudioso et sanctissimo. Valde enim jocundum est
morari ad praesepe Domini, tum propter sanctitatem loci et
indulgentias, tum propter ecclesiae venustatem, tum propter monasterii
insignissimi ingentes ruinas. Fuit enim non tam monasterium monachorum,
quam palatium et fortalitium imperatorum, quod simplices credunt fuisse
S. Jeronymi monasterium, sed non est. Sanctus enim Jeronymus sub
tugurio ibi deguit in pauperculo monasterio, quod suo tempore fundatum
fuit, unde dicit in epistola ad Fabiolam: Ego, inquit, diversorii
Bethleemitici et praesepe Domini amator, in quo Virgo puerpera Deum
fudit infantem. Et in regula sua Can. 26. Nihil, inquit, hac
sublimitate sublimius, quam Bethleem, in hoc parvo foramine coelorum
conditor natus est. Nam ante S. Jeronymum fuit locus nativitatis
Christi nuda specus, nec ibi erat monasterium. Unde dicit, ut habetur
in ejus regula Can. 20: Nos ex providentia aedificato monasterio et
diversorio prope structo, ne forte et modo veniens Joseph cum Maria
Bethleem non inveniat hospitium. Dicitur enim in Legenda Jeronymi, quod
Cyrillus episcopus Jerosolymitanus dedit ei parochiam Bethleem, in qua
aedificavit cum vicinorum adjumento monasterium, sed deficientibus
sumtibus misit fratrem Paulinianum ad patriam, ut suas venderet
possessiunculas, et pecunia in structuram monasterii Bethleem
converteretur, ut habetur in regula cap. 20. Quantum enim possum
conjicere, non vides, quod tempore beati Jeronymi sit aedificata illa
ecclesia solennis, quae hodie ibi est, quam tamen inexperti dicunt ab
Helena erectam, quod et ego credebam, sed dispositio moderna non
admittit, quia dicitur, quod beatus Jeronymus in ore speluncae
nativitatis Christi sibi sculpsit sepulchrum, et quod speluncae os
angustum sit. Jam vero sepulchrum Jeronymi est extra ecclesiam, et
introitus speluncae non in ecclesia, et ipsa spelunca est ornatissima,
duo habens patentia ostia ad ingrediendum. Credo ecclesiam illam
aedificatam temporibus novissimis latinorum regum Jerusalem et
monasterium hoc magnum similiter, et tuguriola beati Jeronymi ablata,
et alia dispositio loco data, quod et scripturae, pictura et sculpturae
monstrant.
De monte Rama et ejus oppido fortissimo.
Vicesima sexta die[TR118] mane dicto Officio juxta praesepe Domini
rogaverunt milites Calinum magnum, ut perduceret eos ad piscinas
Salomonis et ad ejus hortos et pomeria et ad S. Georium. Et ascensis
asinis ad loca jam dicta perducti sunt. Ego vero, quia prius in illis
locis fueram, ut patet supra fol. 249. A., aliam peregrinationem illo
die feci.[TR119] Quatuor enim fratres Minores, qui nobiscum de
Jerusalem exiverant, et ego quintus, de Bethleem egressi descendimus
contra austrum ad radices cujusdam alti montis, qui de campo consurgit
et rotundus in altum se tollit in cacumen, satis latam planitiem
praeferens, de quo respectus est longe lateque per terram sanctam. Ad
hunc montem sudoribus et laboribus ascendimus usque in ejus summitatem,
et ibi habitudinem loci consideravimus et hinc inde per terram sanctam
circumspeximus. In hoc enim monte ab antiquo stetit castrum populosum
et munitum, quod dicebatur Rama, prout S. Jeronymus videtur velle
dicere in libro de distantiis locorum. Communiter enim villae in alto
sitae dicebantur omnes (#4 a#) Rama, sicut patet P. 1. fol. 87. B. Adeo
namque altus est mons ille, quod ab eo est respectus ad mare mortuum,
ad montes Arabiae, ad montem Seir et Galaad. Videntur etiam ibi montes
Engaddi et loca latibulorum David, desertum Tecuae et Silo, et mons
Oliveti cum parte montis Syon, et consequenter usque ad mare magnum. Et
hoc videtur in nudo montis cacumine, olim autem, quando erat altum
aedificium superaedificatum, habebatur respectus multo latior, usque in
Galilaeam, Palaestinam et usque ad terminos Aegypti. Fuerat quippe
castrum magnum cum altis turribus, Rama dictum. Et de hoc creditur
illud Jeremiae cap. 31. et Matthaei c. 2. esse scriptum: Vox in Rama
audita est ploratus et ululatus. Dum enim Herodes occideret pueros in
Bethleem et in confinibus ejus, ploratus puerorum et ululatus matrum
audiri potuerat in hac Rama. Unde Jeronymus de distantiis locorum
dicit: Rama est locus prope Bethleem, de quo dicitur: vox in Rama.
In circumferentia murorum tantum spatium terrae fuit, quod frumentum
sufficiens in ea crevit pro pane inhabitantium castrum per annum. Hoc
castrum munivit unus de latinis regibus Jerusalem. Unde, postquam
Saladinus, rex Aegypti, cepit vi armorum terram sanctam et Jerusalem et
Christianos ex omnibus finibus ejus expulit latinos, et castra reliqua,
villas et civitates expugnavit: hoc castrum Rama nequaquam habere
potuit, sed Christianis viriliter repugnantibus ab eo discessit, et
manserunt Christiani latini in castro post expugnationem Jerusalem et
Bethleem ultra XXX annos, nec poterant eos Sarraceni expellere, et
adhuc hodie manerent, si Deus cum eis non pugnasset. Nam post XXX annos
immisit Deus pestilentiam in castrum, et in brevi temporis spatio
obierunt omnes foeminae, a juvencula usque ad anum, et major pars
virorum. Quod cernentes reliqui castrum deseruerunt et fugam inierunt.
Hoc cum Sarraceni percepissent, adscenderunt in montem et castrum usque
ad solum diripuerunt, ita, quod vix murorum vestigia modo deprehendi
possunt. Propter inexpugnabilitatem illius castri nominabant illud
Christiani Bethuliam, sicut castellum Judith Bethulia, quod erat in
Galilaea.
Inde ab illo monte conjectis oculis ad alium montem oppositum vidimus
quoddam vetustum aedificium, juxta quod est sepultura XII prophetarum
minorum.
Infra eundem montem fuit olim monasterium S. Agathon, abbatis, qui vir
magnae autoritatis fuit et pater multorum monachorum exstitit et ob
amorem silentii triennio lapidem in ore portavit, ut de eo refertur in
vitis patrum.
Insuper in eadem regione fuit monasterium S. Karioth, abbatis, patris
multorum monachorum, quo de hoc saeculo migrante omnes ejus monachi
migraverunt cum eo et in uno monumento locati sunt, quod usque hodie
ibidem monstratur.
Non longe a loco vidimus superiora aedificia monasterii S. Sabbae
abbatis, de quo supra longa facta est mentio P. 1. Fol. 234. A.
Et his visis de monte descendimus et in Bethleem ad vesperas reversi
sumus. Reperimus autem dominum Vaccardinum, (#b#) potentem Sarracenum
de Jerusalem, cum suis famulis ibi, qui accersito Trutschelmanno nostro
eum dure arguit, quod nos illo die ibi manere permisit eique praecepit,
ut in crastinum summo mane nos deduceret per viam nostram.
Recessus de Bethleem.
XXVII. die statim transacta media nocte venit Calinus magnus ad
habitaculum peregrinorum nosque excitavit ad recessum. Festine ergo
surreximus et ingressi specum dominicae nativitatis Officia nostra
diximus et Missas legimus in illo devotissimo loco, a quo invitissime
recessimus; nobis autem in celebratione Missarum existentibus descendit
Calinus Sarracenus et magno clamore ad recessum nos stimulavit.
Celeriter ergo nos expedivimus et egressi supellectilem nostram
exposuimus imponendam camelis et incepimus onerare bestias, et quia
illius operis adhuc usum et consuetudinem et artem non habuimus, nec
camelariorum mores, signa et locutiones minime intelleximus, nec ipsi
nos intelligebant, ideo per aliquot dies cum magnis litigiis et
difficultatibus multis onera bestiis imposuimus. Inde autem oriebatur
difficultas, quia camelarii recipiebant indifferenter de cumulo rerum
nunc hoc nunc illud, ut aequalia onera camelis facerent, et hoc nobis
inconveniens fuit, quia divisi eramus in tres partes, et divisas res
habuimus et non communes, sed cameli erant nobis communes, et hoc non
intelligebant Sarraceni, sed putabant, omnia esse communia et
indiscrete imponebant onera, ita, quod unus camelus quandoque portavit
res trium societatum et sex vel octo peregrinorum; et in depositione
onerum fiebat confusio, labor et discursus, dum quilibet cogebatur suam
supellectilem in tribus vel quatuor locis colligere. Ideo nos libenter
vidissemus, ut certi cameli fuissent ordinati ad portandum res primae
societatis, alii secundae et caeteri tertiae. Sed hoc camelarii
nolebant intelligere nec facere, et ex hoc, ut dixi, multa litigia,
inquietudo et labor fuerunt orta in oneratione, praecipue in principio.
Oneratis autem bestiis et asinis stratis eos adscendimus et in nomine
Domini de monasterio exivimus et per medium oppidi transeuntes ab alia
parte per clivum contra austrum descendimus ad latus montis Bethuliae,
alias Rama, quod a sinistris dimisimus. In processu ergo venimus supra
vallem Raphaim, in cujus margine transivimus quasi per horam. Haec
vallis fertilis esset, si haberet cultores, et ferax frumenti, sicut
patet Esa. c. XVII. In hac valle expugnavit David Philistaeos, qui in
ea se diffuderant sicut locustae, ut patet 2 Reg. V. Scindit enim
vallis illa (#5 a#) montana Judaeae a planitie Palaestinorum vel
Philistaeorum usque sursum, et ita per eam poterant ascendere in terram
Juda. Procedentes autem elongabamur a Bethleem, quam tamen a longe a
tergo vidimus usque ad meridiem; circa meridiem vero in latitudinem
quandam venimus fertilem, ubi erant agri fructuum et multae olivae, et
fici. Declinavimus autem cum bestiis in densitatem olivarum et sub
umbra consedimus et manducavimus ea, quae in sacculis nostris de
Bethleem habebamus, potum vero habere non potuimus, quia cameli, qui
utres aquae ferebant, nos antecedebant. Sumto ergo modico cibo rursum
asinos adscendimus et progressi sumus et ad viarum divisionem venimus,
ubi una via per planitiem descendit ad dextram in Palaestinam contra
Gazaram, per villam dictam Thyrin, et per castellum, quod nominant ad
S. Samuelem. Alia via ducit ad sinistram in montana in Ebron, et
circumeundo de Ebron descenditur in campestria Palaestinae ad Gazaram,
et per viam sinistram est via duobus milliaribus teutonicis propinquior
ad Gazaram, quam per viam dextrae. Ideo Calinus major jussit minari
camelos per aliam viam inferiorem propinquiorem, in qua via ad Ebron
non venissemus; sed cum hoc intellexissemus, reclamavimus et minari
camelos per aliam viam fecimus, quae ducit in Ebron, et in his fuit
facta magna altercatio inter nos et ductores nostros. Ipsi volebant
procedere via breviori, nos vero volebamus videre civitatem sanctam
Ebron et locum sanctorum patriarcharum et agrum plasmationis
protoparentis nostri. Et nisi in conventione nostra cum eis expressum
fuisset, quod ducerent nos in Ebron, ut patet P. I. Fol. 219. in XII.
articulo, nullo modo desiderio nostro satisfecissent. Et ut veritatem
de hoc fatear, ego solus caussa fui, quod positum erat in conventione,
quia venerabilis magister Ludwicus Fuchs, Prior Ulmensis, petivit me in
recessu, ut de terra sancta non egrederer nisi visa civitate Ebron, ad
quam singulari devotione afficitur. Sed et ego desideranter concupivi
eam videre et opposui me omnibus modis, ne impediretur accessus ad eam:
nam Calinus major multa allegavit pericula alia, demta prolongatione
viae. Distat autem Ebron a Bethleem non nisi sex leucis. Igitur post
longam concertationem vicimus nos peregrini ductores nostros et
retraxerunt camelos ad viam superiorem contra montana. Et progressi
certe vidimus terram optimam, sed paucissimos cultores in ea et
nonnullas villulas vidimus. In ipsis autem montibus et vallibus vidimus
macerias antiquas, quibus montes per circuitum cingebantur ab
inferioribus usque ad cacumina, in quibus maceriis olim fuerant horti
vinearum, olivarum, pomerantiarum, malogranatarum et aliorum bonorum
fructuum, loco quorum jam sunt spinae, urticae, tribuli, vepres, rubi
et alia arbusta silvestria sterilia.
Introitus peregrinorum in Ebron civitatem.
In progressu venimus in unam vallem valde amoenam, quae dicitur vallis
Ebron, in cujus utroque latere erant clivi pleni maceriis vinearum et
hortorum, sed omnia ibi crescentia erant silvestria, inter quae multi
therebinti (#b#) arbores stabant oleo therebintino foecundae, et si
vallis illa haberet colonos, omnibus mundi bonis abundaret.
Consequenter ad locum venimus repletum olivis, ita, quod quasi silva
videbatur arborum olivarum, et in condensitate illa arborum jussit
Calinus gubernator noster nos de bestiis descendere et camelos
exonerare, et ita fecimus. Erant autem nobis arbores pro tentoriis et
umbraculis contra intensissimum solis ardorem, qui mihi videbatur in
illa regione multo intensior, quam in Jerusalem. Sedimus ergo in umbra
et de paximaciis nostris manducavimus sine potu refrigerativo, quia tam
vinum in brillis quam aqua in utribus erat omnino calefacta et ad sitim
exstinguendam inhabilia. Non longe autem eramus ab Ebron, civitate
sancta, quam tamen videre non poteramus propter montem medium inter nos
et civitatem, quem parvo spatio gyrare oportet ingredi volentem.
Verumtamen Ebron, illa civitas antiquissima, de qua sacra Scriptura
loquitur, in eo loco stetisse perhibetur, ubi eramus, ita quod pars
civitatis dependebat in clivo montis et alia ejus pars per
continuationem stabat inferius in plano in loco olivarum, postea autem
propter speluncam duplicem, sepulturam Abrahae, quae in alio montis
latere erat, translata fuit civitas ad locum speluncae, ut patebit in
descriptione. Igitur ita nobis sedentibus Sabathitanco, Calinus magnus,
suum equum adscendit et cum famulo in civitatem Ebron equitavit, dicens
praefecto urbis et civibus, adesse peregrinos latinos Christianos de
transmarinis partibus cupientes cum eorum beneplacito videre civitatem
et loca patriarcharum. Hoc audiens praefectus Ebron dure Calinum
nostrum increpavit pro eo, quod nos in campo dimisit in aestu solis,
ubi nec aqua nec panis est, et praecepit, ut festinate ad nos
reverteretur et cum omni nostra supellectili in civitatem introduceret
in urbis diversorium. Calinus autem noster dixit ei, quod cameli jam
essent exonerati et ad pascua emissi et non nisi magno labore possent
reonerari, ideo servos suos vellet ad Sarracenos dimittere et
peregrinos introducere ad visitandum loca sancta et hoc facto ad
sarcinas reducere et ibi pernoctare et mane recedere. Hoc audiens
praefectus exarsit ira in Calinum et eum traditorem peregrinorum et non
ductorem esse dixit, quia cum regio illa repleta sit latrunculis
Arabum, non possunt, inquit, peregrini illi in campo pernoctare, nisi
cum periculo exspoliationis, idcirco introduc eos, et si tu nolueris,
ego eos introducam. Revenit ergo Calinus et cum multis passionibus
jussit reonerari bestias, et cum factum fuisset, ascendimus asinos et
cum turma nostra montem gyravimus et per clivum ab alia parte in
civitatem Ebron ingressi sumus. Ingredientibus autem nobis urbem factus
est magnus concursus populorum ad videndum nos, quia in multis annis
non fuerant ibi peregrini latini, et erat quasi monstruosa res videre
ibi Christianos latinos occidentales. Induxerunt ergo nos in publicum
civitatis diversorium cum omnibus bestiis nostris et locum spatiosum
stabulis bestiarum et cellulis hominum inferius et superius bene
aptatum habuimus et curiam magnam, quae porta firmiter claudebatur.
Erat enim habitatio magna et lata, sicut monasterium. Suut enim
hospitia orientalium diversoria (#6 a#) sine inhabitatore, solum ad
alienos spectantia. De dispositione diversoriorum et hospitiorum in
oriente vide Parte I. Folio 195. A.
Cum autem diversorium ingressi fuissemus, onera deposuimus et bestias
locavimus in inferiori ambitu, in superiori vero pro nobis habitacula
et cellulas elegimus et in eis lectulos nostros stravimus et locum pro
coquendis cibis aptavimus, lignaque pro igne comparavimus et ita cuncta
disposuimus, ac si per aliquot dies ibi mansuri essemus. Interea venit
Calinus magnus cum aliquibus Sarracenis de civitate, dicens, quod, quia
adhuc multum superesset de die, expediens esset, ut illo sero loca
sancta visitaremus, ut in crastinum mane ante aestum solis recedere
possemus. Et hoc nobis placuit, quia timebamus diutinam detentionem in
loco.
De agro plasmationis Adae, qui dicitur ager Damascenus.
Egressi ergo sumus de hospitio nostro et per longum civitatis vicum
transivimus, in quo diversi residebant artifices, praecipue tamen
vitriatores: fiunt enim ibi vitra, non quidem clara, sed nigra et de
mediis coloribus. Adhaesit autem nobis magna hominum multitudo post nos
currentium, quia spectaculum fuit, videre ibi occidentales. Deinde
pervenimus ad civitatis portam, per quam egressi via regia ad agrum
venimus maceria circumseptum, et ibi substitimus, respicientes per
maceriam in ipsum agrum utique spectabilem et mirabilem. Erat enim ager
dictus Damascenus, in quo Adam protoparens fuit plasmatus. Cum
audivissemus hunc esse agrum illum sanctum, ascendimus per maceriam in
ipsum, ut terram deoscularemus et consuetas orationes diceremus et
collationem faceremus de mirabilibus ibi factis. Sed ecce nobis in
agrum saltantibus per maceriam, occurrit quidam saevus Sarracenus cum
clamoribus magnis et levatos lapides contra nos misit crebris jactibus
nosque vi de agro repulit, et vix sine laesione recidimus per maceriam
imam. Calinus autem et ductores nostri volentes locum dare irae
incipiebant regredi in civitatem, nos autem nequaquam tam cito recedere
volebamus a loco tam notabili, sed iram hominis placare contendimus, ut
in loco devotioni vacare paululum possemus. Revocavimus ergo Calinum et
diximus, ut cum homine conventionem faceret, et quod justum esset
vellemus sibi dare pro intromissione in agrum suum. Erat enim dominus
agri. Promissi sunt ergo sibi quatuor madini, et hac promissione facta
placatus factus est homo et ascendit maceriam et peregrinis in alia
parte stantibus manum porrexit et unum post alterum sursum traxit et in
agrum suum ire permisit et nosmet ad locum perduxit, de quo creditur
limum assumtum fuisse pro corpore Adae secundum veritatem catholicam,
et hominem primum ibi productum fuisse, et nequaquam attendimus ad
gentilium poetarum deliramenta, quae canunt, quendam Phoroneum esse
primum mortalium patrem, ut Eusebius de Evang. Praep. Lib. X. dicit. Et
Aethiopes ipsi virtute soli apud se primos homines coepisse dicunt, ut
Diodorus L. IV. C. 1. dicit. Et increduli Aegyptii tradunt, primos
homines apud se creatos tum bonitate soli, tum propter Nilum, qui multa
generat, quae alibi nusquam reperiuntur. Sed omnia haec vana credentes,
verissima et firmissima fide moti, cum ingenti devotione et lacrimis in
hoc sancto loco in terram procidimus, eamque (#b#) deosculati sumus et
orationibus consuetis, in processionali terrae sanctae signatis, dictis
indulgentias accepimus (†) et post haec ad loci contemplationem nos
convertimus.
Contemplatio de eminentia Adae in statu innocentiae pulchra.
Delectabile enim valde est et devotum, considerare res gestas in hoc
agro, qui secundum doctores theologos est ager Damascenus dictus, ut
habet magister in Spec. Histor. et habetur idem 40. C. illud in
apparatu. Hoc autem nomen sortitus est hic ager a Damasco, servo
Abrahae, quia forte eum emerat sicut Abraham speluncam duplicem a
populo terrae, ut habetur Genes. 23. In hoc sacro agro utrumque,
scilicet sublimitas et calamitas humani generis, initium sumsit. Nam
rerum omnium fabricator Deus in hoc loco, VI. die saeculi, 25. Martii,
creatis bestiis terrae cunctisque reptilibus et volucribus coeli,
protoplastum primum hominem Adam tamquam creaturarum omnium finem ac
possessorem de rubro limo terrae hujus agri finxit et insufflavit in
faciem ejus spiraculum vitae et factus est homo ad imaginem et
similitudinem Dei. Qui cum staret nudus coram Deo in loco suae
plasmationis, confestim elevatis manibus gratias egit, dicens: Manus
tuae, Domine, fecerunt me, et plasmaverunt me totum in circuitu, itaque
memento mei, quod sicut lutum feceris me et sicut lac mulsisti me et
sicut caseum me coagulasti, pelle et crinibus fecisti me, ossibus et
nervis compegisti me, vitam et misericordiam tribuisti mihi, et
visitatio tua custodiat quaeso spiritum meum. Adam itaque creato, viro
utique insigni et perpulchro, quem nonnulli autumant ingentem gigantem
fuisse factum, cum inter gigantes connumeretur maximus, Josuae XIV.,
mox eum Deus tanta profudit gratia, ut nullo tradente magistro sed sola
justitiae originalis virtute omnium liberalium artium clarissime
edoctus est; notitiam quippe omnimodam astrologiae et geometriae,
musicae, grammaticae atque rhetoricae habere promeruit, omnium quoque
herbarum, arborum, metallorum, lapidum pretiosorum, avium, bestiarum,
piscium, serpentum cunctarumque creaturarum notitiam habuit; claram
praeterea et explicatam beatae Trinitatis et incarnationis Christi
solus habere meruit. Unde et Dominus ipsum mundi imperatorem summumque
omnium pontificem constituit; volens denique Dominus Deus universis
coeli et terrae creaturis Adam ipsum ut suum recognoscere dominum atque
rerum omnium proprietates virtutesque innotescere, universae coeli
militiae mandavit, ut omnes creaturas ad Adam perduceret, quibus
singulis propria imponeret nomina, ac sic singulis stellis coeli
avibusque et piscibus cunctisque animantibus et reptilibus terrae
convenientia imposuit nomina in hoc agro. In imaginaria quoque visione
universae immobiles creaturae, videlicet montes, insulae, maria,
arbores et omnes herbae sibi adductae sunt, et itidem fecit. Sic ergo
in hoc agro non solum plasmatus est primus homo, sed et primus doctor
et perfectissimus magister ibi creatus exstitit. Non dubium alicui
debet esse, quin ager ille et locus ac terra sit optime humanae vitae
proportionata, non enim Deus dominum terrae creavit et assumsit nisi de
optima terrae parte. Unde Plato dicit, quod in Aegypto et Syria, cujus
Judaea pars est, longaevae vitae inveniantur homines propter
aequalitatis proportionem. Adam vero sic omnium creaturarum rege et
imperatore constituto mox eodem die eum Dominus de loco suae
sarcinationis et informationis transtulit in paradisum deliciarum
ibique sibi sociam Evam ex sua costa fabricavit. Sed peccato
inobedientiae eodem die ibi commisso ejecti sunt ambo de paradiso et
retrusi cum originali culpa et miseriis ac poenis eam consequentibus in
hunc agrum, ut ubi inceperat habere vitam gloriosam, ibi duceret vitam
calamitosam. Malus enim Angelus, cui nomen est Reseph, in serpentis
figura seduxit Evam invidia ductus, qui et Dominum Jesum in deserto
aggressus tentavit, ut habetur in Spec. Nat. L. II. c. 18. et per Evam
Adam dejecit. (#7 a#) Sic ergo ceciderunt de alto in imum, de luce ad
tenebras, de incolatu in exilium, de domo ad devium, de amore in odium,
de risu in luctum, de pace in jurgium, de dulcore ad absinthium, de
prosperitate ad poenilitatem, de sospitate ad infirmitatem, de
abundantia ad penuriam, de gratia ad culpam, de vita ad mortem, et
facti sunt undique fortunae ludibrium propter inobedientiae viam, quod
utique est radix omnium malorum et humani generis exitium; per hoc enim
quasi reseratis postibus victricia vitia orbem intravere terrarum, nuda
egestas et sollicitudines anxiae, pallentes morbi et gravis pondere
miseranda senectus, servitus, exilium, labor indeficiens et mors
hominum incerta et in nihilum fere redigens cuncta sub sole nascentia.
Nam coelum immite nunc algore nunc aestu, nunc corruscationes crebras,
tonitrua formidulosa, ignita fulmina et ventorum impetus et alias
horridas aeris impressiones et corruptiones tribuit inobedientiae
malum, hinc pestilentiae, fames, infirmitates et indicibiles miseriae;
insuper ferarum, serpentum aviumque aculeos atque rabiem milleque rerum
pericula attulit. Unde suspiria lachrimaeque, noctes querulosae et dies
laboriosae, horae taediosae, et cuncta hominis tempora anxio timore
sunt respersa. Haec et similia in hoc agro materiam copiosam ministrant
contemplandi.
Igitur contemplatione finita curiosius locum et terram perspeximus. Est
enim terra superius satis grossa et fusca, sed fodiendo apparet rubra,
argillosa, flexibilis, de qua figmenta optime fieri possunt. De hac
ergo terra sumsimus limum et lapillos pro reliquiis. Dicitur autem,
quod, quicumque de illa terra secum aliquid habet, per viam eundo non
fatigatur; si bestiae insidet, ipsa non offendit, nec cadit; si vero
homo vel bestia cadit, non laeditur casu sed incolumis resurgit. An
autem hoc verum sit, probet qui vult, ego oculum non habui ad
considerandum hoc, sed nec fatigam nec casum passus sum.
De spineto sive condensis arbustis, in quibus
Abel occisus est a fratre suo Cain.
Consequenter processimus in ipso agro extra terram laboratam aratro et
in condensa arbusta et spinosa virgulta venimus, in quibus locus
ostenditur, ubi Cain consurrexit adversus fratrem suum Abel eumque
interfecit, ut habetur Genes. IV. In illo loco procidimus et terram
deosculati sumus, quae aperuit os suum et suscepit sanctum sanguinem de
manu fratricidae. Sanctum enim et justum Abel fuisse patet in veteri
Testamento Genes. IV. et in novo Testamento Matthaei XXIII.
Compatiebamur in loco hoc non solum interfecto Abel, sed et venerandis
ac devotis senibus, Adae et Evae fratrum parentibus, qui casum
audientes ad locum accurrerunt. O quas mentes eis fuisse suspicor
cernentibus, ex duobus filiis alterum alterius nequitia mactatum,
cadaver exanime, immobile corpus tabido respersum cruore et
insensibile? Quas lacrimas, quos dolores, quos horrores et pavores!
prius numquam viderant mortuum, et filium pium et sanctum[TR120]
respiciunt (#b#) miserabiliter exstinctum. Quis dubitet, eos super
filii corpus cecidisse, flevisse et lachrimasse et multis horis
exspectasse, si forte revivisceret, et nunc huc nunc illuc corpus
evolvisse. Non enim habebant adhuc experimentum crudelitatis mortis nec
animam tam cito et faciliter a corpore separari aestimabant. Ideo usque
ad putrefactionem corporis funeri assidebant. Ut autem viderunt, corpus
paulatim corrumpi et dissolvi, ipsum in locum portaverunt plasmationis
patris et iba eum sepulturae tradiderunt.
De specu, in qua Adam et Eva multis annis
cohabitaverunt et in qua Adam uxorem cognovit
primo.
Super agrum ad meridiem est mons non magnae altitudinis, in cujus jugo
hodie stat una muschea, quae in loco stare creditur, in quo Adam et Eva
et filii eorum obtulerunt sacrificia et orationes Deo. Adam enim
docuerat filios offerre Deo et adorare eum. In eodem loco, dum Cain et
Abel simul adorarent et sacrificarent, descendit ignis de coelo et
consumsit holocaustum Abel, oblationem autem Cain non tetigit, quia Deo
non erat accepta sicut munera fratris. Ideo invidit fratri et postea
occidit eum. Insuper in eodem loco habuit Abraham patriarcha mausoleum
suum et ibi altare erexerat, de quo dicitur Genes. XIII. in fine
capituli: Vidit etiam ibi tres viros et unum adoravit, ut habetur
Genes. XVIII. In alia enim parte montis est convallis Mambre, quae
jungitur valli Ebron, propter quod convallis dicitur. Et haec
conjunctio fit juxta civitatem Ebron, et in illa convalle habitavit,
quando tres viros vidit in ostio tabernaculi sui et quando promissiones
accepit a Deo, de quibus Genes. XV. et XVII. habetur. Sed quando
immolare voluit, montem ascendit. Isaac etiam et Jacob patriarchae ibi
habitavere. Demum a loco necis Abel reversi sumus in agrum Damascenum
et per maceriam in parte occidentali egressi sumus ex eo et ad aliam
partem vallis Hebron venimus et clivum montis ascendimus, in quo clivo
unum antrum arctum et obscurum invenimus, quem successive ingressi
sumus et locum cum jocunda admiratione vidimus. Dicunt etiam, quod Adam
ejectus de paradiso et in agrum praedictum repositus, cum per aliquot
dies in agro laborasset, incepit sentire carnis suae stimulos et in
Evam amore et desiderio exardere; similiter et mulier ipsa tentata
virum habere desideravit. Cum autem in ipso agro convenissent et
amplexibus et osculis se provocarent in tantum, ut jam in opus
procedere deliberassent, nolebant solis aspectu id agere et
verecundabantur aspectum coeli et siderum, quia non erat adhuc homo
super terram, nisi ipsi, qui eos inspicere posset, idcirco egressi sunt
simul de agro circumeuntes et quaerentes locum aptum, occultum et
obscurum pro solutione debiti, non enim habebant adhuc habitaculum aut
domum. Venerunt ergo ad illum specum, in quo Adam accepit Evam eamque
primo carnaliter cognovit, et ambo hic virginitatem perdiderunt, quam,
si in paradiso mansissent, nec in conceptione nec in generatione prolis
amisissent, nec in carnali illo actu deformitas immoderatae
concupiscentiae fuisset, nam naturalia membra, ad hunc usum deputata,
sicut inferiores vires, omnino subdita fuissent rationi, ut habetur 2.
Summarum (#8 a#) §.20. Et Augustinus de Civitate Dei XIV. dicit: Absit
ut suspicemur, non potuisse prolem fieri sine libidinis morbo, sed eo
voluntatis nutu moverentur illa membra, quo caetera, sine ardoris
illecebroso stimulo, cum tranquillitate animae et corporis. Haec ille.
Quod autem integritas virginitatis mansisset cum illa generatione,
patet per eundem Augustinum XIV. de Civitate Dei, dicentem: In illo
statu nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus
uxoris, ita enim poterat utero conjugis salva integritate foeminea
genitale virile semen infundi et immitti, sicut nunc potest eadem
integritate salva ex utero virginis fluxus menstrui cruoris emitti. Ut
enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis impulsus
foeminea viscera relaxaret, sic ad concupiscendum non libidinis
appetitus, sed voluntatis usus naturam utramque conjungeret. Haec ille.
In praedicto igitur specu concepit et peperit. Deputaverunt enim specum
illum ad actus conceptionis et generationis, et nullibi nisi ibi his
vacabant. Quod est contra illos, qui omnia loca foedant; in quorum
persona dicit sapiens, Sapientiae 2.: Nullum pratum sit, quod non
pertranseat luxuria nostra. Sic ergo in hoc specu Adam et Eva praeter
Cain et Abel et Seth, quos Scriptura commemorat, alios XXX genuere
filios. Methodius vero martyr centum eos genuisse commemorat filios in
hoc antro, quod quasi pro nido pullificationis elegerant, indignum et
inhonestum aestimantes, his vacare in locis publicis et communis
habitationis; et[TR121] magno studio observabant locum illum, ne patens
fieret et ne quis accessum eorum quovis modo percipere posset.
Perspecto igitur antro praefato egressi sumus et ab eo in clivo
gyravimus contra aquilonem et cum hoc altius ascendimus montem et in
aliam speluncam non modicam sed satis amplam venimus. In hac caverna
Adam et Eva luxerunt centum annis filium suum Abel interfectum a Cain,
et hodie cernuntur loca sessionis singulorum, et fons in eadem specu
scaturit, de quo biberunt. Hic specus ideo dicitur specus fletuum. Hoc
specu viso de monte descendimus in vallem angustam, quam nominant
vallem lacrimarum. Dicunt enim, quod Adam et Eva communiter in hac
valle morabantur et nongintos et XXX annos in ea vixerunt et ambo
cunctis diebus propter inobedientiae reatum et paradisi ammissionem et
justitiae originalis perditionem et posteritatis suae damnationem
maximam et durissimam egerunt in valle hac poenitentiam. Quam ob rem
non solum Dei misericordiam consecuti sunt, sed etiam prophetiae donum
accipere meruerunt, unde et de Christi ecclesiaeque conjunctione, de
diluvio futuro et de incendio per ignem judicii multa praedixerunt
liberis suis ibique mortui sunt et in speluncam duplicem deportati, ut
patebit. In hac valle est sepulchrum Loth, filii fratris Abrahae.
De spelunca duplici, quam emit Abraham in
sepulturam sibi et suis.
De valle hac lacrimarum ascendimus et civitatem Hebron reingressi sumus
et ante domum praefecti civitatis stetimus, juxta quam etiam multi
Sarraceni senes consiliarii sedebant. Desideravimus enim visitare et
videre gloriosam illam speluncam duplicem, in qua sepulti sunt Adam et
Eva, Abraham et Sara, Isaac et Rebecca, Jacob et Lea, quatuor isti
sanctissimi patriarchae cum felicibus suis conjugibus,[TR122] quam et
Abraham emit quadringentis siclis argenti ab Ephor, ut habetur Geneseos
XXIII., sed bene scivimus, quod non potuimus (#b#) habere aggressum ad
speluncam sacram, nisi domini consentirent, quos etiam scivimus non
consensum faciliter praebere, nisi forte victi precibus et muneribus,
quia spelunca illa est intra muscheam unam, ad quam non permittunt nos
intrare. Misimus ergo Trutschelmannum nostrum, Sabatithanco, magnum
Calinum, cum aliquibus nobilibus peregrinis ad praefectum et ad dominos
Sarracenos cum eo congregatos, et rogavimus, quatenus dignarentur nos
intromittere ad speluncam sanctam, et quidquid in recompensam esset
faciendum, hoc nobis insinuare deberent, et parati essemus, parere
eorum imperio. Hanc petitionem cum Calinus noster obtulisset,
interrogaverunt eum, an Jerosolymis in templum Domini, quod nominant
Salomonis, intromissi fuissemus, et cum dixisset, quod non, dixerunt,
nec nos intromittere ausi sumus eos in templum nostrum, quod non
minoris, imo majoris sanctitatis reputatur ab omnibus Machumetistis,
quam templum Jerosolymitanum. Si autem honorare volunt patriarchas in
spelunca duplici, permittimus eis accedere ad gradus muscheae, et ibi
adorent, sed nullatenus ascendant. Venit ergo Calinus et negativum
responsum nobis portavit duxitque nos ad gradus templi, in quo spelunca
duplex est, et adoravimus contra speluncam et vestigia sanctorum
patriarcharum deosculati sumus et indulgentias plenariae remissionis
(††) accepimus. His peractis convertimus nos ad considerationem loci,
pro quo notandum, quod tempore Abrahae civitas Hebron non erat in illo
loco, sed prope, et locus ille erat hortus, in quo eminebat petra rubea
cum duplici spelunca. Hunc locum emit Abraham cum petra, pro sui
sepultura et suorum. Et si vis scire, quid sit cum simplici vel duplici
vel triplici spelunca, vide de hoc clare P. 1. Fol. 125. B. de
sepulchro Domini in Jerusalem. Sepultis autem quatuor patriarchis cum
conjugibus in spelunca illa, incepit populus frequentare locum et per
circuitum sibi domos aedificare propter loci venerationem et ad sanctos
patriarchas devotionem, ita quod successu temporis civitas fuit ibi
facta, et Hebron antiqua derelicta ante tempora David regis. David enim
rex VII annis regnavit in Hebron moderna. Insuper Judaei petrae
speluncae superaedificaverunt oratorium et postea Christiani destructo
oratorio Judaeorum ecclesiam magnam superaedificaverunt, ordinantes in
ea episcopum et canonicos. Post terrae sanctae autem amissionem
fecerunt Sarraceni ex ecclesia muscheam et altis muris et turribus eam
muniverunt, et ita hodie stat in civitatis medio, sicut forte castrum,
nec habet aspectum ecclesiae, sed castri vel grandis palatii. Dixerunt
autem nobis Sarraceni, quod ipsa muschea plena sit ardentibus
lampadibus, et lampades in spelunca duplici in aureis sustentaculis
pendent et sericis funibus vel argenteis catenulis appendent. Plures
sacerdotes sunt in ea muschea tam Soqui quam Alhages, ita quod numquam
hora transit nec die nec nocte, in qua non sit cantus juxta speluncam
duplicem: vicissim[TR123] enim sibi invicem succedunt. Dum autem sic
staremus ad gradus muscheae, congregati fuerunt multi juvenes et senes
ad videndum nos.
(#9 a#) De hospitali Hebron et de piscina Hebron et aliis locis.
Post muscheae et duplicis speluncae considerationem descendimus
paululum et ad fores hospitalis pauperum venimus, quod sub muschea est.
Introducti autem vidimus officinas pulchras et in coquina et pistoria
grandem praeparationem pro peregrinis Sarracenorum, quorum cottidie
magna multitudo advenit ad visitandam speluncam duplicem, sepulchrum
patriarcharum. Habet hoc hospitale in annuis reditibus ultra XXIIII
millia ducatorum. Unde singulis diebus coquuutur in clibano mille
ducenti panes, qui distribuuntur petentibus, et nulli peregrino
denegatur eleemosyna, sit cuiuscumque gentis vel fidei et sectae. Qui
petit, accipit panem, oleum et menestrum, quod nos pulmentum vocamus.
Castellum S. Samuelis solum singulis annis solvit illi hospitali duo
millia ducatos, et Sarraceni et Turci divites cottidie transmittunt ad
locum eleemosynas pro sustentatione peregrinorum in honore
patriarcharum, et divites morituri suas perpetuas memorias ad illum
locum constituunt et legata faciunt pro hospitali. In hora autem, qua
danda est eleemosyna, concrepant terribili symphonia et tympano, quod
nos audientes territi fuimus, timentes, ne aliquid contra nos
significaret sonus ille. In distributione panum miserunt ad diversorium
nostrum sportam plenam pro nobis, et tamen nihil petieramus ab eis.
Viso ergo hospitali descendimus per longum vicum et ad unam civitatis
portam venimus, sub qua porta locus est, ubi Joab, princeps militiae
David, percussit Abner, principem militiae Saulis, propter quod David
imprecatus est Joab maledictionem, ut patet 2 Reg. 3. Ulterius
progressi sumus extra portam et ad piscinam venimus, quae muro pulchro
inclusa est, et aquam recipit fluentem de valle Mambre stillantem. Hanc
piscinam gyravimus et eam consideravimus, quia in canonica Scriptura de
ea mentio fit 2. Reg. XIV. Jussit enim David occidi duos latrones,
Banaa et Rechab, filios Remon Beronitae, qui occiderant Isboseth regem
Israel et tulerant caput regis in Hebron ad David, putantes, se
nuntiare bona, et occisorum manus et pedes jussit suspendi super
piscinam ante Hebron. Porro inter piscinam et civitatis murum est
sepulchrum Abner, cujus exsequias solenniter celebravit David, ut
dicitur 2. Reg. 3. In quo sepulchro etiam reconditum fuit caput
Isboseth, filii Saul, regis Israel, ut dicitur 2. Reg. IV. Et his visis
ingressi sumus in civitatem et reducti in nostrum diversorium et
hospitium. Comparavimus ergo ligna et igne facto offam coximus et ova
et manducavimus. Post coenam autem venit provisor diversorii et ignem
nostrum exstinxit et signis hortabatur nos, ut per noctem essemus
quieti et silentes, ne latrones Arabum nos audirent, quia diversorium
ad murum civitatis est situm, et aliquando latrones, quando sciunt ibi
esse hospites, adscendunt per murum ad eos et spolia eorum tollunt
(#b#) eosque graviter turbant. Insuper et portam diversorii firmiter
clausit et lampadem juxtapendentem accendit et ad vigilandum juxta
portam se locavit, quae omnia nobis placuerant, et mirabamur
humanitatem illorum paganorum in nos. Timorem tamen habuimus, quod ante
egressum civitatis nos pro exhibita humanitate pecunia mulctarent.
Itaque cum jam tenebrae essent, posuimus nos dormitum per cellas sicut
monachi, et ita quievimus.
Descriptio civitatis Ebron, et ejus antiquissima habitudo.
Hebron, sive Ericus, civitas antiquissima, est condita statim post
diluvium, septem annis ante Thanim urbem Aegypti, ut habetur 13. Num.
Hanc urbem Thanim condiderunt Titani, gigantes, qui de Hebron in
Aegyptum descenderant, filii Titan. Qui Titan erat Coeli et Vestae
filius, frater Saturni, cujus filii cum Jove pugnarunt et conati sunt,
deos coelo pellere, sed fulminati fuerunt, ut habetur in Gen., et fere
totum orbem inquietarunt, ut poetarum carmina tradunt.
Thanim ergo civitas gigantum antiqua Aegypti aedificata est a
gigantibus, descendentibus de Hebron. Haec Hebron quatuor sortita est
nomina. Primo dicta est Arbee, Genes. 23. et hoc nomen habet ab Arbee,
ejus conditore primo. Secundo dicitur Kariatharbe, Josuae XIV., quod
idem est, quam civitas Arbe, vel civitas quatuor, quia Kariath idem
est, quod civitas, et Arbe idem, quod quatuor. Et nomen, quod
antiquitus Hebron ab omnibus tam infidelibus quam fidelibus dicebatur
Cariatharbe, id est, civitas quatuor, sed alia et alia ratione.
Infideles sic eam nominabant propter quatuor gigantes ibi sepultos,
scilicet Enach, Archinan, Gisai et Tholmai, Numeror. 13. Fideles autem
eam ita nominabant propter quatuor patriarchas, Adam, Abraham, Isaac et
Jacob, cum quatuor conjugibus ibi sepultos. Tertio dicitur Hebron a
quodam filio Caleb sic nominato. Quarto nominatur hodie a Sarracenis
Abra propter Abraham ibi sepultum. Et magister in Spec. Histor. nominat
eam Abrahammium, sicut Sarra; et saepe dicitur Ericus.
De hac civitate dicit Hieronymus de distantiis locorum, quod olim erat
metropolis Philistinorum et habitaculum gigantum regumque in tribu
Juda, civitas sacerdotalis et fugitivorum. Distat ad meridianam plagam
ab Jerusalem millibus circiter XXII. Haec ille. Hanc civitatem, quoad
partem inferiorem, cepit Josua ejusque regem Oham suspendit, Josuae X.,
partem autem fortiorem, quae erat superior, cepit postea Caleb
interfectis fortissimis gigantibus ex ea, ut habetur Josuae XV. et
Judicum C. I. Pro eo enim, quod Caleb compescuit in deserto murmurantem
populum contra Dominum et secutus est Dominum, testimonium perhibens de
bonitate terrae sanctae, cui alii detraxerunt, promisit ei Dominus
montem Hebron tamquam praecipuam terrae partem, ut habetur Num. XIII.
et Josuae XIV. Dicit etiam Nicolaus Lyra, quod, quando venerunt
exploratores terrae missi a Mose in regionem, ipse Caleb solus Hebron
ascendit ad speluncam duplicem et orationem ad sanctos patriarchas
fudit et tunc promeruit fieri loci illius sancti possessor.
Situs illius civitatis est partim in clivo montis et partim in valle,
nec est multum magna, sed populosa et fortis, statim post diluvium
aedificata in civitatem; quamvis ante diluvium fuerit ibi hominum
habitatio sine civitate, tamen ibi filii Adae degebant et inde per
orbem sunt dispersi, unde Cain fratre interfecto cum uxoribus et filiis
in Indiam commigravit profugus a facie Domini.
(#10 a#) Notandum insuper, quod haec civitas ultra ea, quae dicta sunt,
pluribus invenitur nominibus nominata. Quandoque dicitur Arbee, i. e.
quatuor, propter gigantes ibi sepultos, corrupte autem dicitur Arbeth,
ut Jeronymus ad Pammachum dicit de optimo genere interpretandi;
quandoque Cariatharbe, i. e. civitas quatuor, propter quatuor
patriarchas ibi tumulatos. Quandoque dicitur Mambre, propter vallem
Mambre, quae jungitur civitati, et propter quercum Araham in Mambre,
quae usque ad aetatem infantiae beat. Jeronymi, ut idem dicit de
distantiis locorum, et usque ad imperium Constantii regis monstrabatur,
therebintus pervetus et annos magnitudine indicans, sub qua habitavit
Abraham et sub ea angelos hospitio suscepit et mauseolum ejus in
praesentiarum cernitur. Miro autem, inquit Jeronymus, cultu a cunctis
gentibus per circuitum therebinti locus colitur superstitiose et
habetur velut quodam insigni nomine consecrata. Et forte hoc nomen
Mambre fuit primum illius loci nomen ab Adam sibi impositum, quia
Mambre juxta hebraicam interpretationem idem est, quod perspicuitas.
Adam autem in hoc loco, ut prius patuit, omnium rerum cognitionem
accepit et cuncta perspicue vidit. Quandoque vero nominatur Chebron,
quod interpretatur transscendens, quia ab eo loco transcendit Adam ad
paradisum. Quandoque nominatur Ebron, quod interpretatur transitio vel
regressio, quia post peccatum huc fuit regressus. Quandoque dicitur
Hebron, quod idem est, quod vallis paupercula, propter miserias, quas
Adam in hoc loco expertus est, et defectus hujus vitae mortalis.
Vicesima octava die, quae est festum beati patris nostri Augustini,
post noctis medium surrexi ex more ante alios ad dicendum Officium
meum. Descendi ergo ad portam, ut candelam accenderem ad lampadem, quae
ibidem pendebat, sed Sarracenus portae custos obstitit meque a lampade
retrusit cum multis et magnis clamoribus, e contra vero ego ad lampadem
conabar accedere et lumen accendere, sed totiens mihi exstinxit,
quotiens accendi, et ambo conclamavimus in tantum, quod Trutschelmannus
excitatus accurrit et me italicis verbis increpavit, quare non in
quiete manerem et quid tam mane cum lumine agere vellem. Cui cum
dicerem, Deum laudare volo, cujus laudes ex libro legere intendo, hoc
cum Sarracenus ille audivisset, praecepit custodi, ut accenderet mihi
lumen. Quod et fecit. Certus autem sum, si lumen ad alium usum
postulassem quemcumque, nullatenus habere potuissem. Accepto ergo
lumine ad locum meum ascendi et Officium legi. Vix autem matutinas
finieram, ascendit Trutschelmannus Calinus et caeteros peregrinos
excitavit, ut disponerent se ad recessum. Disposuimus ergo nos et
camelis oneratis et asinis stratis de urbe in crepusculo egressi sumus
descendentes per vallem Ebron contra austrum, aliquantulum tamen
declinando ad occidentem. In agrum autem quendam venimus, in quo
deambulabat Isaac meditando, quando Damascus, servus Abrahae, adduxit
sibi Rebeccam puellam uxorem, ut habetur Geneseos XXIV.
Procedentes consequenter venimus non longe a Dabir, civitate
litterarum, quam tamen videre non poteramus, quia mons intermedius erat
impedimentum praestans (#b#). De hac civitate habetur Josuae XV. et
Judicum I.
Dicebatur autem civitas litterarum eo, quod primo litterae Chananaeorum
in ea fuerunt inventae, vel quia antiqui gigantes aliquod studium
litterarum ibi habebant, vel quia, ut magister in Spec. Histor. dicit,
cives ejus scriptores erant, vel quia, ut Hebraei dicunt, Othaniel, qui
eam cepit, aliqua legis capitula, quae obfuscata erant et deleta,
tempore luctus Moysis ibidem reparavit. De hac civitate dicit Jeronymus
de distantiis locorum: Dabir in tribu Juda, quae vocatur civitas
litterarum, hanc praeoccupavit Othaniel, frater Caleph, interfectis ex
ea gigantibus, et pro mercede Achsam, filiam Caleph, uxorem accepit.
Fuit autem et ipsa Dabir sacerdotibus separata. Ibi videtur adhuc
terra, quae inferius et superius aquis irrigatur, quam dedit Caleph
Achsae suae, sibi conquerenti, quod terram arentem accepisset, ut
habetur Judicum 1. cap.
Ulterius a Kariacepher sive a Dabir recessimus et per vallem Ebron
descendimus, quae indubie fertilissima esset, si cultivaretur, et ab
utraque parte antiquorum hortorum macerias adhuc retinet, et in
arbustis vidimus diversas feras comestibiles et aves perdices et
phasantos. Cumque per viam satis longam descendissemus, ad locum
venimus, ubi ab aquilone alia vallis contra occidentem tendit, quod est
vallis Neel Escol, id est, vallis botri, fertilissima, de qua
exploratores missi a Moyse ad considerandum terram tulerunt botrum
magnum, quem duo viri vecte portabant, et malogranata collegerunt et
alios fructus et populo Israel trans Jordanem in desertum portaverunt,
prout habetur Num. 13. Hac valle dimissa per vallem Ebron descensum
continuavimus via illa, per quam Joseph missus a Jacob patre suo de
valle Ebron in Sichem ad quaerendum fratres suos, ut habetur Genes. 37.
Eadem etiam via descenderunt fratres Joseph in Aegyptum ad emendum
frumenta, Genes. 42. In silvis ejusdem vallis, quia plenae sunt
silvestribus feris, creditur Esau venationi vacasse, quando eum misit
Isaac pater suus, ut offerret de venatione et pulmentum faceret,
quatenus benedictionem paternam accipere mereretur, Genes. 27. Multis
ergo horis continue descendimus ad latus dextrum vallis, quia profunda
erat et arcta et in imo aspera, petrosa et silvestribus arboribus
repleta, et contra morem illius terrae aquis erat humida.
Porro circa meridiem exivimus montana et in campestria loca venimus,
vertimusque nos contra austrum statim in radicibus montium et in
fertilissimos agros venimus, qui pleni stabant olivis et ficis.
Petivimus autem Trutschelmannum nostrum, ut spatium manducandi
indulgeret nobis in umbra arborum illarum, sed noluit dicens, quod
cameli onerati ideo non deberent exonerari, nec possent sic onerati
fixe stare nec sine nobis deberent procedere. Et hoc verum fuit. Sic
ergo processimus et in asinis sedentes comedimus et bibimus ea, quae ad
manum habuimus. Sic enim omnes cum oneratis camelis incedentes facere
(#11 a#) necesse est, quia stare fixe non possunt sub oneribus, sicut
melius patebit in transitu deserti. Circa vesperas a montanis
declinavimus paulatim et in latissimos campos Palaestinae venimus in
terram Philistinorum contra Ezotum. Protenditur autem haec latitudo in
latum a montanis usque ad mare mediterraneum per tria milliaria
teutonica, per longum autem a Joppen et monte Ephraim usque in regionem
Geraram in Bersabee, et in illa planitie sunt civitates sitae multae,
praecipue tamen quinque, quae erant regales et principales
Philistinorum sive Palaestinorum, quarum nomina sunt haec: Geth,
Accaron, Azotus, Ascalon et Gaza. In his quinque civitatibus residebant
quinque satrapae Philistinorum, ut patet 1. Reg. VI. Et omnes hae
civitates sunt sitae super littus maris magni vel non longe a mari.
Geth fuit ab antiquo civitas gigantum fortium, quam Josua, vir
bellicosissimus, expugnare non potuit, sicut patet Josuae XI. Unde et
Goliath, quem percussit David, Gethaeus fuit, ut patet 1. Reg. XVII. Et
2. Reg. 21. recitatur de uno Gethaeo magno, quod habuit XXIV digitos;
et multa alia dicuntur de Geth in scriptura sacra.
Dicunt etiam historiae, quod sanctus Christophorus fuerit Gethaeus. Et
hodie homines ibi nati robustiores et bellicosiores esse dicuntur.
Dudum autem fuit destructa et mansit parvum villagium, quod Giblim nunc
dicitur, et non longe a Joppen et jam via maris [a] portubus distat.
Sub Geth descendendo per littus maris magni ad duo milliaria teutonica
est secunda Philistinorum civitas Acharon quondam grandis, in qua
magnum erat templum Baal sive Beelzebub, qui dicebatur Deus Acharon,
unde Ochozias rex Israel cum cecidisset per cancellos coenaculi sui,
misit ad consulendum Deum Acharon, Beelzebub, ut habetur 4. Reg. 1. Et
Judaei dominum Jesum infamabant, quod haberet pactum cum eodem daemone,
dicentes: in Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia, Luc. XI.
Haec civitas fuit data tribui Juda, sed numquam possessa, quia non
praevalebant contra ejus habitatores gigantes. Ulterius descendendo per
maris littus venitur ad Azotum, quae tertia est Philistinorum civitas,
decreta quidem per Josuam tribui Judae, sed non tenta, quia habitatores
pristinos nequivit expellere. In hac civitate erat templum Dagon
magnum, in quod tulerunt Philistaei arcam Dei Israel, cum eam
cepissent, sed Dagon idolum corruit et populus percussus plaga magna
fuit, ut patet 1. Reg. V. De hac civitate descendendo super maris
littus venitur ad quartam Philistinorum urbem, ad Ascalonem, de qua
Jeronymus de distantiis locorum dicit: Ascalon urbs nobilis
Palaestinae, quae antiquitus fuit una de quinque satrapis
Philistinorum, separata tribui Juda per sortem, tamen non retenta (#b#)
ab ea, quia habitatores ejus superare non potuit. Haec civitas
novissimo tempore magnae fortitudinis fuit. Nam Saladinus rex Aegypti,
Christianorum stimulus, vir utique bellicosissimus, cum passim
Christianos devinceret et de locis ejiceret jamque regem Jerusalem
Guidonem et magistrum templi cum nobilibus captivasset, applicuit
Ascalonem cum ingenti exercitu oppugnans civitatem, sed nihil profecit.
Solvit ergo obsidionem et ad Jerusalem civitatem sanctam ascendit
eamque cepit, ut dictum est P. 1. Fol. 268. Capta autem Jerosolyma
iterum descendit et Ascalonem obsedit, nec eam capere potuit nisi hac
conditione, si regem Jerusalem et magistrum templi cum eorum nobilibus
liberos abire permitteret, se sponte civitatem tradere vellent, quod
promisit et tenuit, sicque Ascalonem accepit.
De hac civitate consequenter descendendo per littus maris venitur ad
quintam civitatem Philistinorum, quae dicitur Gaza, vel Gazara, ad quam
et nos ipsi in hac via festinavimus descendere, quatuor iam dictas
civitates derelinquentes ad partem dexteram. Hanc Gazam postea
describam. Istae ergo sunt quinque metropoles illius regionis
Palaestinae, plures alias civitates sub se habentes. Processimus ergo
per plana Palaestinae contra austrum et montana Judaeae ad sinistram
habuimus, mare vero mediterraneum in dextro latere, et ita toto die in
ardoribus solis itineravimus usque ad ejus declinationem. In occasu
solis venimus ad quandam villam, quae dicitur Zucharia, et in
diversorium, quod ante villam est, declinavimus et ibi bestias
exoneravimus et ad manendum ibi per noctem nos disposuimus. Erat autem
diversorium spatiosum cum pluribus stabulis et habitaculis et munitum
et muratum, quasi castrum, nec unum hominem in eo reperimus. Locatis
igitur bestiis et rebus compositis instruximus pro coena et pro lignis
colligendis per campos discurrimus et sepes agrorum et hortorum
discerpsimus, quapropter rustici Sarraceni accurrentes cum lapidibus
insequebantur nos usque in diversorium. Venerunt autem aliqui rustici
portantes pullos et gallinas et panem et aquam, de quibus emimus et
mactata volatilia coximus et jocundam et bonam coenam habuimus. Post
coenam ostium diversorii obstruximus advolventes saxa grandia et super
muros posuimus custodes propter timores nocturnos: timuimus enim, ne
forte alius exercitus etiam veniret et si fortior nobis fuisset, nos de
diversorio repulisset. Sic enim moris est illius patriae, quod fortior
de hospitio ejicit debiliorem; ideo ad defendendum nos disposuimus et
lapides multos super muros portavimus ad obsistendum nocentibus.
Adhaerebat nostro diversorio una muschea pulchra, in quam per foramina
testudinis potuimus prospicere, (#12 a#) unde quidam peregrinus nocte
per foramen in eam stercorizavit, cum quo nos in extremum periculum
posuit, tamen antequam quis muscheam intraret, nos recesseramus. Prope
etiam erat quaedam cisterna profundissima, de qua magno labore bona
extrahebatur aqua. Pretiosae sunt in istis locis cisternae et aqua
brevis et cara. Unde S. patriarchae Abraham, Isaac et Jacob leguntur
plures fodisse puteos, et litigia inter reges orta fuisse propter
puteos, ut patet Genes. 26. Igitur nocte ingruente posuimus nos
dormitum supra muri ambitum sub dio, quia cellulae erant immundae.
De Sicelech, oppido David, et caetera.
Die XXIX. cum surgente aurora surreximus et oneratis camelis et stratis
asinis profecti sumus per terram planam et sterilem et multas villas
vidimus et antiquarum civitatum ruinas. In meridie venimus in regionem
collibus et monticulis tumorosam, inter quos mons satis altus super
alios elevabatur ad continendum castellum et fortalitium optime
dispositus, unde nobiles nostri dicebant, si essent, inquiunt, homines
bellicosi in hac terra, nequaquam montem hunc sine castro esse
sinerent. Cum autem venissemus ad montis radices et sursum aspiceremus,
videbatur nobis, quod in clivo montis lapides de ruinis murorum
jacerent. Ego ergo cum quibusdam aliis, asinis inferius dimissis,
montem festine ascendimus usque in ejus cacumen, quod quidem cacumen
spatiosum est, et reliquias ac ruinas fortium murorum ibi invenimus,
non castri, sed civitatis antiquae, siquidem civitas Sicelech quondam
ibi stetit, quae Philistinorum erat, quam tradidit Achis, rex Geth,
David, dum esset in fuga a facie Saul, ut patet 1. Reg. 27., et ibidem
cap. 30. plura dicuntur de Sicelech. De hac civitate dicit Jeronymus de
distantiis locorum, quod Sicelech est in Daroma, id est ad australem
plagam sortis Judae et Simeonis. Quod est locus ille. In illo ergo
monte stetimus et longe lateque per Palaestinam respeximus contra mare
magnum et contra montana Hebron, contra montem Ephraim et contra
desertum Aegypti, ad quatuor plagas coeli. Vidimus etiam Gazam
civitatem, quamvis adhuc longe esset a nobis. His compertis a Sicelech
recessimus contra Gazam descendentes, a longe autem vidimus exercitum
camelorum et asinorum contra nos properantem et exterriti sumus
existimantes, eos esse Arabes vel Madianitas raptores, unde ductores
arcus suos parabant et nobiles peregrini gladios aptabant. Sed cum
convenissemus, pertransierunt cum omni tranquillitate nos, nec digitum
contra nos moverunt. Erant enim Aegyptii et volebant ire in Jerusalem
ad adorandum in templo juxta morem Sarracenorum.
Porro circa horam vespertinam prope Gazam vel Gazaram venimus, sed
urbem ingredi non praesumsimus ita manifeste, ne contumeliis
afficeremur et pueri Sarracenorum nos vexarent cum lapidibus et ne
rumperent nobis (#b#) vini vascula, sicut saepe contigisse ibi
audivimus. Declinavimus ergo a strata publica in agrum quendam
arboribus ficorum plenum et sub arboribus illis onera de bestiis
posuimus, ut ibi diei abscessum exspectaremus. In illo agro consedimus
et comedimus ac bibimus, quae ad manum habuimus, nec ignem accendere
ausi fuimus, ut aliquid calefactum gustaremus, sed caseum et panem pro
prandio sumsimus et ficus, quarum copia ibi erat, maturae et dulces, de
arboribus legimus; de quibus ego nimium comedi et poenam non modicam
reportavi, nam ex comestione illa utrumque labium oris mei subito
intumuit et scabies abominabilis per circuitum oris excrevit, ac si
leprae scabies fuisset, ita, quod vix os aperire potui etiam modicum ad
sumendum cibum et potum necessarium; et ita steti multis diebus in
multa passione. Dixerunt mihi quidam experti, quod ex comestione
tantarum ficuum febrilem materiam conceperim et humorem, qui ad labia
se contraxit; quod si factum non fuisset, gravi febre correptus
fuissem. Ego vero suspicabar, quod ficum veneno alicujus vermis
infectam comedissem. Igitur cum sol occidisset, onera camelis et asinis
imposuimus, et ad Gazam profecti sumus, et paene in tenebris urbem
ingressi sumus per longum vicum usque ad peregrinorum hospitium. In
quod cum ingressi fuissemus, non potuimus nos movere propter loci
arctitudinem, nec potuit locus homines capere sine supellectili. Cum
magna ergo indignatione de habitatione exivimus et Trutschelmanno
diximus, quod non vellemus nec possemus in loco illo manere, et nisi
provideat nobis de latiori loco, contra eum coram praefecto Gazarae
interpellare vellemus tamquam contra transgressorem promissae fidei in
quinto articulo conventionis, ut patet P. 1. fol. 219. Hoc cum
audivisset et diu nobiscum contendisset, jussit nos exspectare, et ipse
equitavit per civitatem hinc inde quaerens pro nobis locum. Stetimus
ergo diu sic in tenebris compressi in stricto vico inter asinos et
camelos cum parva patientia in multo timore et tremore, ne forte
aliquis tumultus contra nos emergeret. Tandem autem venit
Trutschelmannus et nos longe ab illa domo ad alium duxit locum, ubi
quidem non erat domus, sed curia muro circumdata, et ostio claudi
poterat, nec tectum, sub quo dormiremus, habebat, sed in latere duas
immundissimas cellulas, stercoribus humanis foedatas habebat, ipsum
autem curiae pavimentum limo, parato pro lateribus coquendis, opertum
erat. Accensis ergo luminibus camelos in vico prostravimus eosque et
asinos exoneravimus, et bestias omnes suis dominis resignavimus, omnia
autem nostra traximus in curiam et de ea ejecimus omnes camelarios et
asinarios nostros, retento tantum Elphahallo minore Calino, et ostium
cum lapidibus et repagulis obstruximus contra impetum Sarracenorum, quo
facto ignem accendimus et offam coximus, ut tamen aliquid coctum et
calidum in ventribus haberemus, non enim quidquam calidum hoc toto die
gustaveramus, Comestione breviter peracta ad quietem nos locavimus in
longum quoddam praesepe, quod (#13 a#) caemento et lapidibus ad
longitudinem curiae ad parietem erat factum; alii autem, qui in
praesepio locum habere non poterant, aliâs per curiam se locabant, et
ita sub dio dormivimus nocte illa in rore coeli.
De licentia obtenta a praefecto manendi in Gaza.
Tricesima die, cum sol adscendisset, surreximus, et antequam ostium
curiae patefecimus, res nostras omnes comportavimus in unam camerulam
miserrimam et divisimus curiam in tres partes, secundum quod habebamus
tres societates, ut patet P. 1. Fol. 221. B., ita, quod quaelibet
societas seorsum locum haberet. Fecimus autem umbracula cum vestimentis
nostris contra solis fervorem et contra noctis frigus et rorem,
quousque Trutschelmannus disposuit nobis papiliones, quibus per
desertum uteremur, et illas in curia fiximus et ereximus et sub eis
habitavimus. Emimus insuper in civitate alia nobis necessaria pro
diebus, quibus mansuri eramus; scivimus enim, nos ibi mansuros non
paucis diebus. Facto prandio transivimus cum Trutschelmanno ad
civitatis praefectum et petivimus licentiam manendi per aliquot dies in
Gaza et ut possemus circuire et emere necessaria pro peregrinatione
deserti et visitare loca et videre urbem et intrare aestuaria. Quae
omnia nobis indulsit et benivole valde se ad nos habuit, quamvis
ethnicus esset. His itaque gestis in nostram curiam regressi sumus cum
Trutchelmanno rogantes eum, non diu sineret nos in ista civitate
manere; quod facturum se promisit.
Graecorum malitia.
Die tricesima prima, quae est ultima Augusti et Dominica XIV. post
festum S. Trinitatis, cum sol ortus esset et Officium nostrum
matutinale dixissemus, deliberavimus, in quo loco Missam dominicalem
dicere vel audire possemus. Non enim in tota urbe erat aliqua ecclesia
latina, sed tantum una ecclesia graeca, quae prope nos erat. Accepimus
ergo calicem nostrum, librum nostrum, indumenta sacerdotalia et altaris
operimenta, quae omnia nobiscum tuleramus de Jerusalem, et simul cum
istis paramentis ad ecclesiam Graecorum transivimus in ea Missam
celebraturi, et accersitis ecclesiae illius sacerdotibus rogavimus
humiliter, ut nos intromitterent et altare nobis ostenderent, in quo
celebrare divina possemus. Sed ecce Graeci isti inveterato odio, quod
semper ad ecclesiae latinae filios habuerunt, de novo infecti,
denegaverunt nobis introitum ecclesiae suae et adeo vilipenderunt
preces nostras, ac si Judaei fuissemus, dicentes, quod ecclesiam suam
nollent profanari et execrari celebrationibus nostris, et cum
indignatione et injuria suscepta satis patientes et tranquilli erant
omnes peregrini et ita quodammodo confusi ad curiam nostram reversi
sumus. Perspecto autem negotio illam Graecorum repulsam divinae pietati
adscripsimus, quae non passa est nos celebrare in ecclesia schismatica
et haeretica, ne eis in sacramentis participare contra ecclesiae
catholicae jura videremur, ut patet XXIX. 9. 2. Schisma. Siquidem etc.
Haeretici enim sunt, quia obstinati schismatici. Quorum doctrina Parte
II. Tract. 3. Cap. Sed posterior in Sum. Anton.
(#b#) Spreti ergo sic a Graecis alium excogitavimus celebrandi divina
modum, ut dominicis diebus privati non essemus. In angulum enim curiae
cumulum lapidum impolitorum comportavimus et altare sine caemento
ereximus et portatile supposuimus pallisque cooperuimus, per circuitum
autem funes circumduximus et tapetiis et linteaminibus appensis quasi
capellam fecimus et ita accensis cereis et ostio curiae obserato
Officium dominicale celebravimus cum pace, quiete et devotione. Et ut
nullus intra Missarum solemnia ad ostium pulsaret, locavimus ante
ostium Elphahallo Sarracenum, qui pulsare volentes prohibebat usque
post Missam. Sicque singulis diebus sine impedimento celebravimus,
demto impedimento vesparum; nam in pariete erat foramen prope altare,
de quo exibant et intrabant vespae innumerabiles magnae quantitatis et
celebrantem pisando circumvolabant, et si foramen obstruere volebamus,
offendebantur et iratae alia foramina fecerunt, quia paries erat luteus
et cum majori periculo et impetu et multitudine eruperunt. Conabamur
multis modis exstirpare et exstinguere aviculas istas, sed non
potuimus, nisi totum parietem deposuissemus. Et quamvis continue
circumvolarent nos, nullus tamen[TR124] aculeo alicujus punctus fuit.
Tres eramus sacerdotes, scilicet Pater Paulus, Ordinis Minorum, et
dominus Johannes, archidiaconus Transsilvaniensis et Frater Felix
Ordinis Praedicatorum et ita ordinavimus, quod quasi omni die Missam
habuimus. Igitur Missa audita pransi sumus et post prandium factus est
magnus ad nos concursus juvenum et puerorum. Quidam autem Sarracenus
juvenis associavit se uni militi de sociis nostris et petivit ab eo
flasconem suam vacuam, promittens ei, quod reportaret vino plenam.
Miles flasconem tradidit, cum qua juvenis abiit; cum ammiratione autem
juvenem exspectavimus, scientes, apud Sarracenos non esse vinum. Igitur
juvenis ivit et nescio quo in loco vinum nomine nostro postulavit et
obtinuit, mox autem, ut vinum accepit, gustavit et allectus ejus
dulcedine totam flasconem ebibit, quasi duas mensuras Ulmenses, et
inebriatus fuit et perdita ratione insanire coepit et per vicos
cucurrit, clamans et cum lapidibus projiciens. Servi autem praefecti,
missi ad capiendum eum, sequebantur furentem. Hoc cum vidisset, non
fatuo consilio cucurrit ad curiam nostram, tamquam ad locum refugii et
libertatis; si quidem statutum Soldani est, quod ubicumque morantur
transmarini peregrini, ibi est asylum, i. e. locus refugii, nec potest
refugiens inde tolli. Mansit ergo juvenis nobiscum usque ad vini
digestionem. Praefectus autem urbis misit ad nos et prohibuit, ne
cuiquam ulterius Sarraceno vinum daremus et si amplius factum fuerit,
vellet nos in captivitatem ponere et vinum nobis tollere. Putavit enim
dominus ille, quod cum industria juvenem ebrium fecissemus, quod tamen
non fuit. Valde magnum crimen est apud eos, dum quis manifeste
deprehenditur vino (#b#) usus fuisse, sicut apud nos est, dum quis
manifeste in adulterio invenitur. Ad unum autem vini haustum
inebriantur et furunt, et primo - in ipsum, qui potum praebuit
Finit quintus tractatus.