Igitur cum solis fervor remissior fieri inciperet, acceptis sacculis

nostris et asinis per periculosum saltum descendimus per scopulos in

vallem, ducentes asinos ad manus. Ascensis autem bestiis descendimus in

profundiora Gehennae per medium torrentis, conclusi ab utraque parte

altissimis rupium parietibus, sub pedibus habentes viam asperrimam,

saxosam, non usitatam. Cum taedio ergo processimus tarde per aliquas

horas. Optabam autem in Gehenna descendere usque ad mare mortuum, ut

vidissem illapsum torrentis Cedron in ipsum mare, sed aliter ductori

nostro placuit, nam cum multum descendissemus in aliam vallem, latam,

amoenam, et fertilem, si haberet cultores, quae vergit in longum ab

austro in aquilonem, sicut vallis Gehennae vergit ab occidente ad

orientem. Sunt enim hae duae valles sibi contrariae situ, conditione,

et nomine. Situ quidem, sicut jam dictum est, nec aliquo modo jungitur

haec vallis mari mortuo, sed montes sanctos disjungit. Conditione, quia

illa est infructuosa, petrosa, tenebrosa etc.; haec autem e contrario

est fertilis, graminosa, lata et clara. Insuper et nomine differunt.

Alia enim dicitur Gehenna, vallis maledictionis, illa autem dicitur

vallis benedictionis, de qua habetur 2. Paral. XX. Unde ibidem habetur,

quod hoc nomen accepit vallis illa a laude divina, quam Josaphat, rex

Jerusalem, et populus Juda ibi perfecerunt, data eis victoria contra

hostes. In hac valle vidimus ruinas antiquarum structurarum. In

processu venimus in (#239 A#) locum quendam, ubi erant infinita aspidis

foramina et serpentum, magna et parva, nullam tamen bestiam vidimus,

quia solum noctibus procedunt extra. Dixit autem nobis Ameth, ductor

noster, quod ibi essent vermes magni ut hominis brachium, et longi ut

cuspides. Cum ergo diu in valle benedictionis contra aquilonem

procederemus, iterum valle illa dimissa vertimus nos contra orientem,

et per devia montium, per saltus et clivos et praecipitia descendimus,

ipsumque mare ante oculos in prospectu habuimus, ac si prope esset,

quamvis adhuc multum distaret. Acceleravimus ergo iter nostrum et

festinanter descendimus, quia sol ad occasum vergebat, et tandem in

regionem Sodomorum venimus usque ad littus maris mortui, in ejus

capite, ubi Jordanis faucibus ejus excipitur.

Porro Ameth, ductor noster, et sui famuli Mauri longius a mari

manebant, quia ipsum horrebant, et usque ad aquam maledictam descendere

dedignabantur, nos autem in bestiis usque ad aquam venimus et

colligatis asinis descendimus. Deprehendimus autem, ibi in ruinis

stetisse quondam grandem domum de quadris, partem super terram, et

partem in mari locatam. Jacebant autem lapides magni de ruinis in

littore aqua non operti, et tamen in aqua fundati, super quos

transivimus ad XII passus in mare, et aquam illam, de qua tanta

mirabilia referuntur, vidimus, tetigimus et gustavimus. Clara quidem

est aqua illa, sed salsissima et crassa, propter quod nonnumquam hoc

mare in Scriptura mare salsissimum vocatur. Unde, quando quis accipit

de hac aqua, et ori eam imponit, statim prae nimia salsedine

corroduntur oris interiora, ac si aquam fervidam imposuisset; hoc

expertus sum. Insuper, quia aqua crassa est et salsissima, ille, qui

manus imponit, sentit in manibus punctiones, ac si essent plenae

pulicibus et culicibus, et fricare eas oportet, ac si scabiosae essent,

et hoc multis horis sustinebit, nec de facili potest aqua haec de

manibus abstergi, ac si eas quis oleo intinxisset. Sed et foetor de

aqua illa exhalat, qui abominationem facit, et ad evomitandum concitat,

unde peregrini diutius ibi manere non possunt. Lapides, qui in mari

jacent, et pro parte supra eminent, extra aquam sunt omnes, ac si

essent glacie vestiti, et littus totum prope aquam album est, ac si

nive recenti esset opertum; nix tamen non est ibi, nec glacies, sed sal

acutissimum et valde amarum. Credo, quod unum cochlear salis illius

plus saliret, quam[TR59] X de sale nostro.

Porro reliqua terra, sale non perfusa, juxta tamen est nigra et quasi

vehementi igne adusta. Sodomorum luet impudicitiam, ut clarius patebit

in sequentibus. Vulgares dicunt, quod ruinae murorum, super quas mare

intravimus, sint reliquiae domus Loth, filii fratris Abrahae, qui

habitavit in Sodomis, ut dicitur Genes. XIII. Cumque aliquantulam moram

faceremus juxta hoc mare, stabant ductores nostri Ameth et sui supra et

nos clamoribus vocabant ad recessum, sed et nos (#B#) ipsi a loco

recedere festinavimus, quia non delectationem, sed abominationem et

pavorem ibi habuimus, ac si staremus in fossa cadaverum, propter

foetorem, vel in loco, in quo strictissimo judicio magna hominum

multitudo fuisset peremta saevissimis poenis. Timuimus enim

omnipotentis iram, ne et nos peccatores involveret Sodomitarum poenis,

sed et dies decrescere incipiebat, et sol in occasum vergebat.

Ascendimus ergo de mari ad nostros ductores et ad nostras bestias,

disponentes nos ad recessum. Porro ante recessum aliqua de ipso mari

sunt dicenda.

De valle illustri vel aulone Sodomae, ubi nunc est mare mortuum.

Liber Genesis cap. XIX. dicit nobis originem maris mortui. Ab initio

enim creationis non erat ibi mare, nec lacus, nec aqua stans, sed

Jordanis fluvius per illud spatium in suo alveo decurrebat, vallemque

et universam illam regionem irrigabat. Erat autem vallis amoena et

fertilis, sicut paradisus Domini, et sicut Aegyptus, ut dicitur Genes.

13. Ob hoc enim dicebatur vallis illustris Gen. 12., propter singularem

abundatiam omnium bonorum. Dicebatur etiam vallis silvestris, propter

arborum et frondium densitatem, quia erant ibi pomeria et viridaria

sicut silvae, et ligna fructifera multa. De hoc habetur Gen. 14.

Dicebatur etiam vallis campestris, quia ab una parte Jordanis erant

arbores, ab alia vero campi arabiles, et ita utroque nomine dicebatur

vallis silvestris et vallis campestris. Insuper vallis Aspalti, vel

Asfalti, vel Alphanites, quae omnia idem sunt, dicebatur, quia in eo

erant multi putei bituminis, ut habetur Genes. XIV., quo utebantur loco

caementi, et fortissimi muri fiebant ex eo. In arena illius vallis

inveniebantur lapides pretiosi, ut saphiri et hujusmodi. Sed et aurum

inter glebas reperiebatur, ut habetur Job. 28., ubi de ista valle

videtur loqui. In illa illustrissima et nobilissima valle erant quinque

grandes regales civitates, scilicet Sodoma, Gomorra, Adamae, Sebaym et

Bale, quae est Segor, quae nominantur Genes. XIV. Ideo dicebatur regio

illa a Graecis Pentapolis, a penta, quod est quinque, et polis,

civitas, propter quinque egregias civitates, quarum Sodoma metropolis

fuit. Erant autem homines regionis illius pessimi, et peccatores nimis

coram Domino, Genes. 13 (15), ducentes vitam turpissimam, qua nimis

execrabiliter rationis limites excedebant, ut coeci, ratione carentes.

Unde Sodoma interpretatur coeca. Et cum in illis quinque civitatibus

fuerit maxima hominum multitudo, omnes tamen vitiosi erant, ita, quod

in nulla earum fuerint duo probi homines, qui si reperti fuissent,

numquam Deus terram illam subvertisset, ut habetur Genes. 18. Fuerunt

autem peccata illorum principalia sex, quae enumerantur Ezech. XVI.

Primum fuit superbia, quae caput est omnis mali, quam de se

praesumserunt, (#240 A#) et caeteros contemserunt. Secunda fuit

saturitas panis, quia crapulose vixerunt, semper ebrii et pleni.

Tertium fuit abundantia, quia divitiis male acquisitis abundabant.

Quartum fuit otium, quia filii et filiae eorum, senes et juvenes, otio

vacabant, et sine labore abundabant propter terrae fertilitatem. Quinto

manum pauperi et egeno non porrigebant, quia immites erant, et nullum

hospitio recipere volebant alienum, ut patet Genes. XIX, quia alienis

non erat hospitium, nisi platea publica. Fecerunt enim municipale

statum (statutum) ne quis adventantes hospitio reciperet, quia regio

erat abundans, et multi pauperes de alienis regionibus ad vallem illam

confugiebant propter facilem nutritionem. Putabant autem se gravari a

pauperibus, ordinaveruntque expelli pauperes et hospites, unde puellam

quandam necaverunt saeva morte, quia hospitalitatem exhibuerat et panem

obtulerat cuidam pauperi se petenti. Ex his quinque sequebatur sextum,

detestabilissimum sodomiae vitium, quod unum est de quinque vitiis

clamantibus in coelum. Unde Genes. 18. et 19. dixit Dominus: clamor

Sodomae et Gomorrhae multiplicatus est etc. Nec fuit inventus innocens,

hoc vitio non maculatus, nisi Loth. Quo per angelos educto pluit

Dominus ignem et sulphur in regionem illam, et universa consumta sunt

usque in terrae viscera igne coelesti terribiliter grassante, versaque

est regio illa in locum sterilem salis et foetidum, usque in hodiernum

diem. Cessante enim igne, Jordanis et alii torrentes in locum.

exustionis incidentes voraginem et hiatum, quem ignis terram consumens

reliquerat, impleverunt in longum et latum, et ita factus fuit lacus

salis. Quamvis autem Jordanis et alii torrentes aquam dulcem loco

inferant, statim tamen salsissima efficitur, ultra omnes aquas salsas

caeterorum marium, quia quadruplicem causam habet suae salsedinis,

scilicet naturalem, rationalem, catholicalem et divinalem.

Prima causa salsedinis illius maris est naturalis, et est eadem, qua et

alia maria salsa sunt, ut patuit supra fol. 43. Et de hac[TR60] causa

disputat Aristoteles 2. Meteor. per multa argumenta. Ubi etiam

manifeste in textu fit mentio de illo mari et excessiva ejus salsedine.

Secunda ratio ostendit, hoc mare esse magis salsum aliis, ex fideli

ratione, cui quis potest consentire vel non. Cum enim ignis coelestis

terram illam incendit, et in profundis consumsit, mansit ipsum abyssale

fandum ignitum, sicut ferrum igne incensum, et aquae super infusae non

solum non possunt calorem illum exstinguere, sed calor ipse magis

activus proximas aquas fervidas reddit et inspissat in salque decoquit.

Ideo tota illa aquae copia calidior est, spissior et salsior caeteris,

et perpetua evaporatione fumigat.

Tertia ratio sumitur ex fide catholica, qua credimus, extremum judicium

futurum in valle Josaphat, et damnandos per igneum fluvium ducendos per

vallem Gehennae usque in hunc locum, ibique demergendos in profundum

inferni, ut supra patuit fol. 170. A. B. Ex quo patet, quod ibi est os

inferni, secundum Christianos, quia credimus, infernum esse in centro

terrae, et civitatem sanctam supra in montibus locatam esse in terrae

(#B#) medio, sicut gentiles et poetae aestimaverunt, Cretam insulam

esse mundi medium et sub ea esse infernum. Ideo in Ydo monte de Ydolo

ibi posito fluebant lacrymae usque in infernum, ut patet fol. 17. A. P.

II.

Quarta ratio est propter ostensionem singularis displicentiae Domini in

odium et detestationem illius nefandissimi vitii sodomitici, qua locum

aeternae amaritudini et sterilitati tradidit etc. Propter haec ergo

nominatur locus iste multis nominibus in Scriptura. Dicitur enim mare

mortuum, Jos. 3., quia ibi Deus peccatores perpetuae morti tradidit,

consumens eos repente per saevam mortem temporalem. Vel mortuum

dicitur, quia nihil in eo vivit, nec pisces ibi possunt vivere, ut

habet Aristot. 2 Meteor. et Magister in Speculo Historiali. Et non

solum nihil in eo vivit, sed si quid vivum injectum fuerit, non

immergitur, sed rejicitur, non vivum autem impositum statim

absorbebitur. Hoc probavit Titus imperator, dum obsideret Jericho, qui,

dum quosdam morte plectendos captivos haberet in exercitu, colligavit

eos, et projici eos vivos in hoc mare mandavit, qui ligatis manibus et

pedibus supernataverunt, nec immergi poterant. Haec Josephus narrat

Libv V. cap. 9. de bello Judaico. Dicit etiam Magister in Speculo

Historiali, quod navicula vacua vel rebus non habentibus vitam onerata

statim in eo absorbetur, sed navicula cum hominibus vel animalibus

viventibus non immergitur. Insuper lucerna vacua si injecta fuerit,

absorbetur, sed si cum lumine ardenti immissa fuerit, supernatat,

quamdiu ignis in ea ardet. Et multa talia de eo dicuntur mari, de

quibus dicit Josephus, quod fabula maris mortui fidem habet.

Dicitur etiam hoc mare in Scriptura mare salsissimum, Numeror. 34. et

Josuae XII. Ideo autem in Scriptura in superlativo nominatur

salsissimum, quia nullum mare mundi est eo salsius, nec aliqua aqua

dulcis potest tantum saliri sale nostro, quod ad mensuram illius

salsedinis et amaritudinis perveniat.

Dicitur etiam mare salis Gen. 14., quia sal ibi copiose habetur, et

aqua hausta ex hoc mari et ad solem posita statim sal efficitur.

Nonnumquam etiam mare salinarum, quia multae salinae ibi quondam erant,

et possent esse hodie. Sunt etiam juxta hoc mare montes salis, et saxa

contrita sal sunt. In opposita regione Moabitide vidimus montem album

saxosum, cujus tota congeries sal est, et lapides ejus contriti sal

optimum est, sicut et ejus arena. Et hoc sal, sic de terra sumtum,

dicitur proprie sal terrae, cui coaequat Dominus suos discipulos,

Matth. V. dicens: Vos estis sal terrae. Quod utique sal optimum est et

magis pretiosum quam sal aquae, quod ex decoctione est, sicut est sal

nostrum, et sal in salinis factum ad solis calorem, sicut saepe vidi

etiam in littoribus maris nostri. Diversa enim genera salis in orbe

reperiuntur. Nam in Sicilia est sal, quod aquae injectum induratur, et

igni applicatum dissolvitur.

In Cyronia invenitur sub arena sal aromaticum valde pretiosum. In

excrescentia vel decrescentia lunae plerumque in regionibus sunt montes

salis durissimi, de quibus ferro sal raditur, et de saxis salis grandes

muri et aedificia eriguntur, ut in Pannonia. Reperitur etiam sal

nigrum, sal purpureum, sal gilinum sive croceum, item sal candidissimum.

Nominatur etiam mare aspalti, sicut ante subversionem dicebatur vallis

aspalti sive bituminis, quia adhuc in ejus littore sunt putei

bituminis, quod effossum venditur, quia est materia solidissima pro

muris, et juxta puteos illos stant pyramides muratae altae. Ibi etiam

(#241 A#) invenitur bitumen, quod de mari per ventos ejicitur ad

littus, et cohaeret sibi mutuo fortissime, nec solvi potest, nisi

sanguine menstruo, et appellatur gluten Judaicum, et assumitur in

medicinis contra arenam et calculum. Evomit etiam hoc mare quasdam

nigras glebas bituminis, quae omnia sunt signa ardoris inferioris

abyssi, et sunt quasi faeces occultorum decoctionum. Insuper nonnumquam

nominatur in Scriptura sacra mare solitudinis, ut Josuae 2., quia terra

per circuitum deserta est, ut in plurimum, et usque in solitudinem

Pharan linguam suam extendit, dividens terram sanctam a solitudine illa

magna, per quam filii Israel transierunt. Dicitur etiam mare orientale,

respectu maris magni, quod dicitur occidentale. Nam terra sancta inter

haec maria duo est interclusa, et terminant ejus latitudinem. Nominatur

etiam aliquando mare novissimum, pro eo, quod a principio creationis

non fuit, sed tempore Abrahae fuit factum novissime post omnia alia

maria. Alia enim maria fuerunt creata annis 3272 ante hoc mare; ideo

est novissimum. Multoties etiam nominatur hoc mare mare sodomiticum,

propter principalem civitatem Sodomam, quae hoc mari operta est, vel

propter sodomiae peccatum, quod hic punitum fuit. Dicitur etiam

nonnumquam mare diabolicum, propter praestigia daemonum et potestatem

eorum in hunc locum. Desertus est enim locus per maris illius circuitum

propter infestationes daemonum et illusiones multiplices; multa enim

ibi fiunt opere daemonum, permittente Deo, sicut, quod penna mari

injecta fundum repente petat, et ferrum immissum supernatet, quod

dicunt hic fieri. Nominatur etiam mare maledictum, pro eo, quod in

maledictionem peccatorum sit factum, et quod in nullo mundi loco tam

manifeste desaevit ira Dei in punitionem maledictorum, sicut hic.

Dicitur etiam mare gehennale, quia per vallem Gehennae est descensus a

Jerusalem in illud, et torrens Gehennae in id vergit, ut saepe superius

patuit. Ultimo dicitur mare infernale, quia ibi damnati inducti per

igneum torrentem vallis Gehennae demergentur in infernum. Ibi enim

infernus dilatabit os suum, ut eos suscipiat quibus dicetur: discedite

a me maledicti etc. In hujus signum hoc mare semper fumat tamquam

caminus inferni, et quemcumque locum vapor ille contingit, eum inficit

sterilemque et inutilem reddit ab utraque parte maris, et si aliquid

generatum fuerit, inutile tamen est. Vidimus enim ibi poma illa, de

quibus Josephus et Magister in suo Spec. Histor. scribunt, qui crescunt

in arboribus non multum proceris, et videtur mihi, quod sint arbores

solum unius anni, quae hieme arescunt et aestate recrescunt, in

proceritate illa, qua apud nos est caerulea campana, Stipes ejus plures

emittit ramusculos, qui ferunt poma multa in quantitate unius pugni

boni complicatae manus. Poma illa sunt visu pulcherrima et appetitum

videntis movent ad manducandum. Coloris sunt viridia in se, sed a

parte, qua sol ea respicit, sunt gilba, rubeo permixto (#B#). Sunt et

mollia, ac si essent matura ad manducandum, et dum aliquis pomum

deponit et frangit, mox invenit quandam materiam sordidam et foetentem,

qua manus inquinantur et nausea concitatur. Dum autem haec poma

indurantur, grisea fiunt, et materia ab intus in favillam et cinerem

convertitur.

Ejicit etiam hoc mare, ut dicitur, quosdam pulcherrimos lapillos, quos

dum aliquis tollit, per triduum manus ejus sordescunt et foetent. Adeo

profundum esse dicitur in medio, quod fundus reperiri non potest per

immissionem plumbi longissimo fune immersi. Latitudo ejus est VI

leucarum, quae extenditur ab occidentali plaga in orientem. Longitudo

vero ejus protenditur ab aquilone in austrum ad IX milliaria

alemannica. De hoc etiam dictum est fol. 199 B. Interdum hoc mare

crescit et intumescit vehementer, non tamen suos terminos exit. Multae

enim aquae, flumina et torrentes, in ipsum dilabuntur, ut Jordanis, qui

principalior est, et tempore pluviali et nivium multae in ipsum

colliguntur aquae, quae decidunt de monte Libano et de montibus Gilboae

et Galaath, et ita augmentatus in hoc mare decurrit. Sic torrentes ab

utraque parte in ipsum labuntur, ut torrens Cedron, Jaboch, Arnon,

Careth, et caeteri multi. Nam fere totius terrae illius faeces in hoc

mare per torrentes deferuntur, et est quasi latrina ambarum

provinciarum hinc et inde adjacentium: sicut infernus omnes mundi

faeces in se recipiet, sic et hoc mare est cloaca illius terrae. Unde

nonnulli opinati sunt, quod hoc mare in aliqua sua parte habeat

voraginem, per quem decidant aquae in abyssum vel forte in infernum

descendant, quia multae aquae, ut dictum est, in illud decurrunt, nec

in aliqua parte exeunt, nec ipsum mare, quamvis ad horam videatur

intumescere, suos fines exit. Quidam tamen aestimant, quod per occultos

meatus continuetur cum aquis Marath, de quibus fit mentio Exodi 15., ut

dictum est fol. 199. B. Ex his patet maris mortui descriptio, collecta

ex ejus nominibus.

De deserto beati Hieronymi et de ejus monasterio ibidem.

Igitur cum mare mortuum juxta desiderium nostrum vidissemus, inde

velocius recessimus, quia sol jam occasum petebat; processimus autem

contra aquilonem supra maris mortui principium, non longe a loco, ubi

Jordanis illabitur ipsi, et inde in solitudinem vastissimam venimus

Jordanis, in qua nec plantae, nec herbae aut virgulta sunt, sed terra

sabulosa, adusta solis ardoribus, plena cumulis arenae per ventos

comportatae. In his cumulis et monticulis processimus cum magna nostra

et bestiarum fatiga, sicut in nive profunda et densa procederemus.

Porro in ipso sabulo deprehendimus vestigia nova asinorum multorum, de

quo providi facti fuimus, timentes, ne forte in tenebris incideremus in

aliquem cuneum Arabum, aut (#242 A#) quod essent in loco, in quo nos

per noctem quiescere decreveramus, et ita suspensi in haesitatione

substitimus. Nolebamus enim nos convertere ad montana Israel, sed locum

quendam, ut patebit, in illo eremo visitare volebamus, contra quem

locum vidimus gregem asinorum per quendam clivum arenosi montis

adscendere ante nos, quod cernens Ameth, dux noster, statim cecidit de

equo suo, et sui servi similiter, et arreptis gladiis et arcubus suis

cucurrerunt sicut cervi per sabulum post gregem illum, volentes praedam

rapere, si possent. In illis enim terris nemo ab invasione securus est,

sed fortior debiliorem insequitur et aufert arma et spolia ejus, si eum

potest apprehendere: ideo a longe contra se praeparantes aut una pars

fugit, aut ambae partes contra se invicem acies dirigunt ad dimicandum

simul, non quidem pro vita, sed spoliis et praeda. Cum ergo Ameth et

sui gregem illum per longum spatium insecuti fuissent, cognoverunt, non

esse gregem asinorum domesticorum, sed onagrorum, quos capere

nullatenus possent, quia velocissimae ferae sunt, et sunt asini

silvestres, et ila vacui reversi sunt ad nos. Itaque ulterius progressi

sumus, et in ipsa solitudine ad locum venimus, quem quaesivimus, in quo

gloriosus confessor Jeronymus quadringenio (quadriennio) egit

poenitentiam, antequam ascenderet in Bethlehem, ut habetur in legenda

sua. Est enim hodie ibi ecclesia satis pulchra cum monasterio annexo.

Ingressi ergo sumus ecclesiam, et ante altare prostrati indulgentias

plenariae (††) remissionis accepimus. Deinde ab oratione surgentes

ecclesiam et monasterium perspeximus. Ecclesia ipsa est profanata per

Arabes et Sarracenos, et altaria ejus sunt diruta, et aedificia lignea

minantur de proximo ruinam. Monasterium vero est monachis vacuum, et

pro majori parte est dissipatum, habitacula autem, quae remanserunt,

sunt bestiarum stabula, in quibus meridie, fervente sole, umbra

gaudent, et est quasi diversorium. Porro, quantum conjicere possum ex

terrae sanctae descriptionibus et ex tabulis depictis formae terrae

sanctae, locus est Bethagla, quo filii Israel planxerunt Jacob,

parentem eorum, cujus funus de Aegypto tulerant, ut habetur Genes.

ultimo. Hunc locum nominat Jeronymus de distantiis locorum Areaat,

distatque una a Jordane leuca, nec credo, ibi fuisse solitudinem

poenitentiae Jeronymo, sed in deserto quodam Syriae deguit. Ob

reverentiam tamen Sancti moderni locum illum pro ejus habitatione

honorant, quia in antiquis libris peregrinalibus nulla fit mentio de

loco illo, nisi sub nomine Bethagla. Ascendimus autem super ambitum, et

cum timore et periculo circuivimus, tremebant enim sub pedibus nostris

aedificia, quasi iam ruitura. Ibi vidimus pulchras picturas de passione

Christi in parietibus ecclesiae et quasdam integras cellulas

monachorum. In quo notavimus, quod ante paucos annos ibi fuit Conventus

religiosorum. Quidam volunt, quod hoc monasterium tempore beati

Jeronymi aedificatum fuerit et semper inhabitatum usque ad nostra

infelicia tempora. Suo autem tempore, antequam ascenderet in Bethlehem,

ibi Conventum religiosorum habuit, et miraculum de leone non in

Bethlehem, sed hic factum fuisse asserunt. Hic est locus ille, in quo

divus Jeronymus multa se sustinuisse describit in epistola ad

Eustochium. Quotiens, inquit, in illo eremo constitutus et in illa

vasta solitudine, quae (#B#) exusta solis ardoribus horridis monachis

praestat habitaculum, putabam me interesse romanis deliciis et adesse

choreis puellarum. In hoc loco beatus vir continue flebat, et carnem

obedientiae inedia subjugabat, die ac nocte pectus verberabat, et sibi

iratus et rigidus deserta penetrabat, et socius ferarum et scorpionum

erat. Porro in hoc sancto loco decreveramus, quando mane de Jerusalem

exivimus, pernoctare, et circumeuntes in ipsis aedificiis et ruinis non

invenimus quiescendi locum, nec extra muros in campo manere potuimus

propter loci immunditiam. Vidimus enim innumerabilem multitudinem

magnarum vespertilionum circumvolantium, quia sol occubuerat, et noctis

diluculum erat. Dicebatur autem nobis, quod essent multae alterius

speciei vespertiliones majores, omnibus in modis sicut columbae, quae

in plenis tenebris circumvolent, insidientur singulariter hominibus et

impetuose se ingerant in hominis vultum, aperto ore et dentibus

apprehendant hominis nasum, quo in ictu oculi amputato avolent capta

illa praeda. Habentes longos nasos sunt in majori periculo. Haec autem

audientes diligentius nos observavimus, manu nasum tegentes. Audivimus

etiam sibilos multorum serpentum de cavernis murorum exeuntium ad

pastum. Locus etiam extra muros, in quo stabamus, ut in eo onera

deponeremus, erat repletus foraminibus vermium et scorpionum. Insuper

de mari mortuo nobis propinquo exhalabant soliti foetores, quos per

noctem sustinere videbatur nobis intolerabile. Sed et ipsos Beduinos

Arabes et Madianitas timuimus, ne forte supervenientes nocte nos

tribularent. Et his de causis resumsimus asinos, quibus ascensis mari

mortuo dorsum dedimus, et in tenebris contra montes Israel processimus

per lata et taediosa campestria, in quibus non complacuit nobis manere,

sed ad montana Israel festinavimus. Ad radices ergo montium cum

venissemus, vallem quandam umbrosam intravimus et per crepidinem in

alta conscendimus et ad tutissima loca Enggadi pervenimus paulo ante

noctis medium, et invento loco apto bestias famulis nostris

resignavimus et consedentes de sacculis nostris reliquias produximus et

refecti sumus, et in eo loco, quo quilibet sederat ad comedendum, ibi

sibi accepit locum ad dormiendum, et quievimus ibi usque mane sic in

vestibus, nisi quod ocreas et calceamenta deposuimus.

De ascensu peregrinorum in montes Engaddi, et de

quodam jocundo casu F. F. F.

Duodecima die surgente sole et nos solo prostrati capita levavimus,

dulcem enim somnum et quietem habuimus, quia fessi eramus, et cum hoc

in tuto et securo ac mundo loco fuimus. Porro Ameth, ductor noster,

videns diem claram clamavit, adhortans nos ad celerem montium ascensum,

antequam sol incalesceret. Cum festinantia ergo disposuimus nos. In

ipsa autem dispositione ad iter accidit mihi aliquid, quod, quamvis sit

puerile et nullius momenti, est tamen jocundum, et volui evagatorio meo

factum inserere, quia, ut promisi in principio evagatorii fol. 2., non

solum seriosa, sed et jocunda et puerilia recitare placuit. Resedi

ergo, et induendo calceamenta laboravi (#243 A#). Erant enim

calceamenta mea stricta satis, ita quod non potui nec detrahere nec

induere nisi vi et labore, et fuerunt de corio pretioso, gilbo et

molli, longa sursum usque ad genua, quasi ocreae. Ita etiam alii

milites calceati erant, et fuerunt illa calceamenta nobis pro caligis

et ocreis. Accepto ergo dextro calceo ad pedem cum impetu traxi

fortiter; cum autem cum pede essem intus, sensi sub pedis planta

coagulum humidum et aliqualiter solidum, et obstupui, timens, ne forte

aut scorpio, aut bufo, aut serpens complexus calceum intrasset,

praesertim cum mihi videretur, quod motum palpitantis bestiae sub

planta sentirem. Et quamquam pedis intoxicationem timerem, non tamen

detraxi calceum, quia omnes alii jam in asinis sedebant et ascendebant,

post quos solus manere formidabam. Fortiter tamen pedem super lapidem

pressi, ut bestiam interimerem, et ita mulam meam ascendi non sine

timore periculi veneni. Interea in ascensu ad strictum quendam et

praecipitem transitum venimus, per quem unus post alium lento gradu

propter casum bestiae adscendit, nec potuit unus post alium statim

procedere, sed oportebat exspectare omnes infra existentes, quousque

praecedens totaliter ascendisset. In illo ergo loco descendi de mula

mea, et sedens calceum extraxi, in quo suspicabar vermem contritum

jacere. Cum manum immitterem, sensi humidam et liquidam materiam, et

statim, ne inficeretur mihi manus, retraxi eam, et digitos inquinatos

ad nares applicavi, et odoratu didici, quod nec visu nec tactu

cognoscere valui, erat enim non scorpio, nec bufo, nec serpens, nec

venenum, sed humanum schwibolum. Quod ut sensi, cum magna indignatione

calceum reindui et confusus et male contentus mulam ascendi et post

alios profectus sum, tristis mecum cogitans, quis mihi istum despectum

et istam turpem trufam fecisset, et quis de militibus tantae

irreverentiae esset, quod peregrino et sacerdoti in calceum

stercorisaret, et concepi suspicionem de uno domino de majoribus, qui

erat mihi multum familiaris, cogitans, quod forte nimia familiaritas

peperisset contemptum illum. In tantum autem turbavit me hoc factum,

quod deliberato animo penes me juravi et statui, cum illa societate

amplius non velle peregrinari, nec per terram nec per mare, et in me

peregrinationem montis Synai resignavi, nulli tamen quidquam dixi de

facto, sed cum silentio quasi orans processi. Sed domino illo, quem

suspectum habui, et omnibus aliis consociis meis injuriam feci, et

actorem illius facti indubitanter reperi. Nam dum in Jerusalem in cella

calceum deponerem, ut eum et pedem et manus inquinatas mundarem et

schwibolum extraherem, inveni in ipso schwibolo crabronem nigrum et

magnum, ad cujus aspectum primitus expavi, putans esse scorpionem, quem

cum ipso schwibolo contriveram pede. Viso autem crabrone exhilaratus

fui, quia pro certo jam scivi, quod nemo alius stercus hoc induxit in

calceum, nisi crabro. Sunt enim crabrones, vulgariter _Roßkäfer_, in

illis partibus magni, et dum generati fuerint in equorum stercoribus,

volant et gradiuntur per vias, et materiam eis convenientem comportant

et ex comportata materia coagulum (#B#) vel globum faciunt in

quantitate sicut ovum, et ipsum globum aggrediuntur cum posterioribus

pedibus, anterioribus in terram positis, et ita trudunt globum post se

retrorsum, incedentes sicut cancri, quo naturae instinctus eos duxerit,

et dum ad locum suum cum globo venerint, se in globo involvunt, eumque

domum et cibum sibi constituunt, Sunt vero globi isti semper de foeda

materia, sive de stercoribus alicujus animalis. Saepe substiti in via,

ut viderem crabrones per viam globos in duplo se majores mirabiliter

trudentes, quod in nostris partibus non vidi, quamvis multi per vias in

equorum stercoribus crescant. Sic ergo contigit in facto meo, quod

crabro invento schwibulo ipsum rotundum fecit et calceo meo induxit et

hospitium meum habere voluit. De post saepe dixi dominis peregrinis

totum factum, et turbationem et suspicionem meam.

Eusebius, L. III. c. 2. et L. 5. c. 12. de praeparatione evangelica,

nominat crabrum[TR61] scarabaeum, de quo antiqui Aegyptii dicebant,

quod esset animal rerum divinarum indoctis abominabile, sed doctis

summe venerabile, cum sit animata solis effigies, et in omni individuo

virilem sexum habet, et spermate in stercus infuso pila exinde confecta

pedibus involvit, veluti sol coelum et mensem lunarem exspectat. Ut

etiam patet part. II. fol. 137 B.

De regionibus, quas vidimus in montibus Engaddi.

Redeundo ad propositum, a quo digressus sum, cum noctem in clivo montis

Engaddi egissemus, ut dixi, orto sole consequenter adscendimus in altum

montium, in eminenti autem ad quendam locum venimus, in quo plures

cumulos lapidum comportatos reperimus, quos faciunt Sarraceni in

honorem Moysis, cujus causa statim patebit. In illo ergo loco

substitimus, ut regionem contemplaremur, quia in alto eramus, et longe

lateque poteramus regiones videre eis Jordanem et trans Jordanem, ultra

mare mortuum et citra illud, et quasi totam Sodomam: genera ejus,

regiones et loca, quae vidimus, hic brevi sermone volo describere,

sicut et partem descripsi in monte Quarentinae fol. 210 B.

Primo ergo conjecimus oculos contra orientem et vidimus montana

Arabiae, intra quae praeeminet mons Trimonius, qui in inferioribus

dicitur Abyrim, in medio Nebo, in vertice vero vocatur Phasca. In hunc

montem jussit Dominus Moysen ascendere, ut inde contemplaretur terram

sanctam, in quam intrare non poterat, ut habetur Deut. 34. Sub isto

monte est vallis grandis et profunda, quae vocatur Galmoab, in qua

Dominus mortuum Moysen sepelivit, et sepulchrum ejus nemo unquam

invenire potuit, ut habetur Deut. ultimo. Dicunt quidam, quod Moyses in

vertice Phasca existens et terram sanctam cernens vidit omnia mysteria

sacramentorum Christi, incarnationem, nativitatem, vitam, passionem et

mortem Christi, et in hac dulcissima contemplatione mortuus fuit in

monte, et Dominus sepelivit eum, in valle ipsum abscondens, ne populus

ad idololatriam pronus, si ejus corpus invenisset, sibi divinum honorem

impenderet. Ideo diabolus, idololatriam inducere volens, conabatur

ostendere corpus Moysis, contra quem Michael altercatus prohibens hoc

fieri, ut habetur in canonica Judae. Jeronymus tamen, super Amos,

videtur velle, quod Moyses ad instar Enoch et Heliae divinitus in

coelum[TR62] raptus sit. Sic enim dicit: aedificat ascensionem suam,

ascendit cum Helia, ascendit cum Moyse, cujus sepulturae locus, quia in

coelum ascenderat, inveniri non potuit. In valle ista, in quam Dominus

dicitur sepelivisse Moysen, abscondit Jeremias ignem sanctum, arcam

Domini et altare holocaustorum et tabernaculum, ut habetur 2. Maccab. 2.

(#244 A#) Hanc vallem sanctam Galmoab vidimus a longe ultra mare

mortuum, et verticem eminentem Phasca montis Abyrim. In hoc vertice est

respectus usque ad terram Madian, et in eo videtur mons Synai et Oreb.

Vidimus etiam campestria Moab, et super ea montem, in quo Balaam

propheta, conductus a rege Moab, qui dicitur Agrispecula, ut dicit

Jeronymus de distantiis locorum, ut malediceret populo Israel, stabat,

populo in campestribus habitanti benedicebat, ut habetur Num. 23.

Consequenter visum ab oriente detraximus contra austrum, longe deorsum

trans mare mortuum, ubi vidimus Petrae deserti regionem, ipsam autem

Petram deserti videre non poteramus. Fuit autem Petra deserti ab

antiquo castrum fortissimum in terra Moab, de quo fuit nata Ruth,

Moabitis illa virtuosa, de qua dicitur Ruth 3.: scit omnis populus, qui

habitat intra portas urbis, mulierem te esse virtutis. Haec Ruth fuit

uxor Boas, de qua nasciturus erat Christus per genealogiae

continuationem. Ideo propheta Esaias ibidem C. 16. postulat mitti

Christum de Petra deserti in Jerusalem, dicens: emitte agnum, Domine,

dominatorem terrae de Petra deserti ad montem filiae Syon, i. e. ad

Jerusalem. Ubi petit propheta continuationem genealogiae per puellam

natam de petra deserti. Ideo in libro generationis Christi Ruth

manifeste nominatur. Unde Jeronymus in epistola ad Paulinum dixit: Ruth

Moabitis Esaiae explet vaticinium: emitte agnum etc. Et idem in

Epistola ad Paullam dicit: Ruth alienigena, ex cujus semine Christus

oritur. Et in epistola ad Fur. Ruth inducit de gentilitate assumtam in

Christi propitiationem. Sed praetermisso mystico illo sensu possumus

dicere, quod propheta cernens civitatem Jerusalem in angustia positam

et in gentium dentibus, petit emitti dominaterem de Petra deserti, quia

est castrum inexpugnabile et multae gentes castellano ejus erant

subjectae. Et sic petit, quod dominus Petrae deserti mittatur in

defensionem filiae Syon, quae est Jerusalem, quo misso nemo Jerusalem

molestare praesumeret. Hoc castrum Balduinus, II. rex Jerusalem de

Latinis, adeo munivit, quod totus mundus eum capere non potuisset, nam

tribus muris eum circumdedit:[TR63] intra primum murum consurgit rupes

altissima, rotunda, in cujus supercilio aedificia longe spectantia

eminent, et sub rupe de pede rupis tres fontes vivi, clari et sani

erumpunt, quibus ipsum castrum copiose adaquatur, et tota terra

subjaciens irrigatur. Intra secundum murum sunt vineae speciosae, in

quibus copiose vinum crescebat. Inter tertium sunt agri et horti, in

quibus frumentum, oleum et alia necessaria in magna crescebant copia.

Hoc insigne castrum numquam cepissent Sarraceni, si non fuisset dolose

eis traditum a quibusdam falsis Christianis. Capto autem eo Soldanus

tunc existens filium suum primogenitum posuit ibi castellanum et Petrae

deserti dominum, et omnes thesauros suos in eo recondidit tamquam in

loco tutissimo, et hodie est camera thesaurorum Soldanorum regum

Aegypti.

Hoc nobile castrum Latini nominant Petram deserti, Sarraceni Krach, et

Graeci Schabat. Cum ergo satiati visione loci essemus, contra locum

genufleximus, laudantes Deum, qui de Petra (#B#) deserti in Ruth misit

nobis Christum, dominatorem terrae, Deumque deprecati sumus, ut hoc

castrum ad manus Christianorum deveniat, et Jerusalem diutius captiva

non stabit.

In eadem regione est civitas, dicta Ariopolis, quae et Petra vel

Petraea dicitur, quae fuit olim metropolis totius Arabiae. Non longe ab

hac civitate est alia civitas munitissima, dicta Rabath. Ante hanc

civitatem occubuit Urias Ethaeus, procurante David. Et cum jam capienda

esset, venit David et cepit illam, tulitque diadema de capite Melchon,

regis Rabath, in quo erant gemmae pretiosae et auri talentum, quod

conflavit David, et fecit ex eo sibi diadema, in medio gemmarum

statuens sardonicem incomparabilem, et imposuit capiti suo. De his

habetur 2. Reg. II. et 1. Parat. 20. Post regiones praedictas super

littus maris mortui est desertum Idumeae, per quod est transitus a

terra Israel ad terram Moab et Ammon, circumeundo mare mortuum, et est

solitudo sterilis et inaquosa, in quo periclitati sunt propter aquae

defectum tres reges cum exercitibus suis, quibus Dominus miraculose

providit de aqua, ut habetur 4. Reg. 3. Et habita aqua cum in terram

Moab venissent, eam nimis crudeliter vastaverunt, ut ibidem dicitur. Ab

his locis visum reduximus sursum, et intra Jordanem et mare mortuum

vidimus locum, dictum Bethagla, in quo filii Israel fecerunt planctum

magnum super corpus Jacob patriarchae, defuncti patris sui, quod de

Aegypto transtulerant, ut illud sepelirent in Ebron, in spelunca

duplici, ut dicitur Genes. ultimo. Bethaglam nominat Jeronymus de

distantiis locorum Areaat, distatque una leuca a Jordane, et fuit ibi,

parum ante nostra tempora, monasterium Cologerorum, monachorum

graecorum. Insuper vidimus in eadem regione civitatem Agrippae, quam

nominant Pellam, L. II. Eccles. Hist. c. IIII. Ad hanc civitatem

emigravit ecclesia sancta a Jerusalem, praemonita a Spiritu sancto

capere fugam ante Titi et Vespasiani obsidionem, ne interesset tantis

calamitatibus. Prope ibidem est trans Jordanem alia Bethania, ubi

Johannes primum baptizavit, in qua morabatur Dominus Jesus, a Judaea

fugiens, ut habetur Joh. IV. Nonnulli affirmant, quod Ephraim civitas,

in quam etiam transfugit Dominus cum discipulis suis, ut habetur Joh.

XI., sita sit trans Jordanem prope desertum. Communiter enim passi

tribulationes transfugerunt ultra Jordanem de Judaea, ut David,

tribulatus a Saul, transtulit parentes suos ad regem Moab, ut dicitur

1. Reg. 22. Et ipse David fugiens Absalonem filium suum abiit trans

Jordanem, ut habetur 2. Reg. 17. Beatus tamen Jeronymus de distantiis

locorum dicit, civitatem Effrem, ad quam confugit Dominus Jesus, esse

in tribu Juda, quae non habuit portionem trans (#245 A#) Jordanem.

Chrysostomus dicit, Effrem esse Effratam, et Effrata est Bethlehem. Cui

consonare videtur Albertus super Johannem, qui dicit, quod in Effräem

Dominus venit, quia ibi notos et amicos habuit: sed nec hoc videtur

consonare textui, qui dicit, quod Effrem erat prope desertum, cum

Bethlehem non sit prope desertum, nisi quis dicere vellet, quod loca

deserta supra Sodomam, quae se extendunt usque ad montem Bethlehem,

notentur per Evangelistam Joh. II. Multa alia loca contemplati sumus

trans Jordanem in terra Galaath, et trans mare mortuum, in terra Ammon

et Moab, et post ad propinquiora contemplanda nos convertimus.

De locis circa mare mortuum in parte ejus

occidentali et de ipso adhuc quaedam.

Consideratis locis in alia parte maris mortui et Jordanis situatis

visum nostrum in ipsum mare defiximus, et ejus fumigationem mirati

sumus. Sicut enim Abraham mane stans in montanis intuitus est Sodomam

et Gomorram et universam terram regionis illius, viditque favillam

ascendentem de terra, quasi fornacis fumum, ut dicitur Genes. c. 19.:

sic et nos intuiti regionem illam vidimus non de igne sed de aqua

ascendentem nebulam, quasi fumum fornacis, et omnem locum, quem vapor

et nebula illa humectat, inficit et prorsus sterilem et inutilem reddit

longe lateque per maris illius circuitum, in perpetuum divinae

indignationis signum contra nefandissimos Sodomitas. Tam horrendum enim

est hoc vitium, ut sicut fumus ascendens de loco, terram, quam tangit,

inficit; sic sonus locutionis de eo procedens per tantum aërem inficit,

per quantum audiri potest. Dicunt etiam sancti, quod angeli boni

fugiunt de locis, in quibus locutio fit de illo peccato, etiam per

modum reprehensionis et detestationis. Sed et angeli mali, dum hominem

ad hoc vitium perpetrandum incitaverunt, et dum ad actum procedit,

longius ab eo fugiunt. O detestabile peccatum, o inauditum nefas, o

mutuum vitium et pariter clamorosum! Cujus punitio usque ad necem

innocentum puerorum descendit, cujus locutio aërem inficit, elementa

polluit, angelos fugat, humanum genus deformat, coelum quodammodo

inquietat! Genes. 18., Deum de coelo ad celeriter puniendum evocat,

dilationem salutiferae incarnationis Domini per tot millia annorum

causat; incarnari enim Deum distulisse dicunt propter abominationem

sodomiae, in humano genere repertae, propter quod in ipso momento

dulcissimae nativitatis Domini omnes sodomitae per universum mundum

subita morte sunt exstincti.

Deinde viso mari mortuo vidimus in parte nostra in littore maris,

respiciendo contra australe latus locum, in quo stabat statua salis, in

quam conversa fuit Melaseda, uxor Loth, pro eo, quod retrospexit contra

angeli prohibitionem, cum adureretur regio illa impiorum. Stabat autem

inter Segor et mare. Est autem statua illa lapidea, de albo marmore,

quae dicitur adhuc stare, sed mari coopertam esse nunc asserunt. Quando

autem in litore stabat, ad eam bestiae congregabantur, (#B#) et

lambebant sal de ea. Sunt enim praeter hanc statuam in eadem regione

multae rupes et petrae salinae. De illa statua salis Melasedae habetur

Genes. 19. Et Josephus dicit, se eam vidisse. Nos quidem vidimus locum,

spatium medium inter mare et montem Segor, sed ipsam videre non

potuimus, nec adeo prope stabamus, quod rupem hominis quantitatem

habentem discernere possemus. Vidimus tamen eam certa fide, quia

Scripturae de ea loquenti credidimus, et locum ipsum contemplabamur

curiosius, et prodigium hujus stupendae et admirandae statuae

ammirabamur. Manifesto autem signo cognovimus, quod in omni ente manet

dispositio obedientialis, propter quam plasmator ex ea facere potest,

quidquid vult. Sicut enim potens est Deus de lapidibus suscitare filios

Abrahae, sic potest etiam facere lapidem. Quia enim mulier illa contra

Domini praeceptum retrospexit, naturae munus perdidit et lapis facta

homo esse desiit. Hoc dictum non modicam habet difficultatem tam apud

philosophos[TR64] quam apud theologos, quam enodare non est poenitentis

speculatoris, siquidem similes transmutationes poetae apud veteres

referant fuisse factas. Nam Perseus, Jovis et Danaes filius, Atlantem

regem, sibi denegantem hospitium, mutavit in lapidem. Pygmalion etiam,

Cylicis filius, statuam marmoream prece mutavit in foeminam, et (quae)

ejus usa concubitu mox concepit eique filium haeredem, Paphium, genuit,

de quo plenius intra fol. 149 A. P. II. Sed et Niobam mutavit in

lapidem. Et diversas bestias finxit antiquitas, quia multum fleverit,

ut inducit Jeronymus in epitaphio Nepotiani. Et socii Diomedis in aves

transformati; quod Varro conatur vere factum probare, ut August. dicit:

sic et socii Ulyssis in bestias sunt mutati. Et Archades transnatantes

lacum lupi fuerunt facti. Et Demutus quidam, cum gustasset de

sacrificio Archadis, mutatus in lupum fuit, sed anno X. fuit in suam

speciem reformatus. Augustinus etiam dicit de quodam Tito Praestantio,

qui venenum in caseo sumsit et post hoc multis diebus dormivit,

evigilans autem caballus factus fuit, foenum et avenam comedit, onera

portavit. Idem Augustinus recitat, cum esset in Italia, de quibusdam

mulieribus audivisse, quae viatoribus dabant in caseo diabolica

machinamenta, per quae in jumenta converti videbantur. Ad haec possumus

etiam vera et non solum ficta inducere. Recitatur in miraculis S.

Jeronymi, quod haereticus quidam Sanctum incendio dignum fore dum

diffamaret, in ligni speciem est mutatus, et subito cunctis cernentibus

ignis coelitus eum invasit et eum totaliter combussit, et totus in

cinerem est conversus. Sed an tales transmutationes fere fiant, aut

solum apparenter, disputationes theologorum vide, et lege de his in

Pantheon Part. VII in chronica de Ulysse et Diomede.

De hoc tamen mirabamur, quare mulier propter respectum punita, et non

Abraham, de quo tamen dicitur Genes. 19., quod mane consurgens stetit

in montanis, et vidit flammam sulphuream de Sodomis adscendentem. Ad

quod dicendum, quod Abrahae non fuit prohibitum, ideo sine peccato

respicere potuit; Melaseda autem, uxor Loth, ignem illum respicere fuit

prohibita, quia erat ignis horribilis, et foemineae fragilitati

intolerabile erat videre tantam stragem. Nec tamen credendum est, quod

propter simplicem respectum fuisset tam graviter punita, nisi mala

intentione et in contemtum prohibentis respexisset, nam valde doluit de

Sodomae subversione, et impiis compatiens contra Deum impatiens erat,

et videns ignem Dei justitiam arguebat et blasphemabat. Et hoc Abraham

non fecit. Sed quare potius in statuam salis est conversa, quam in

aliam speciem? Dicunt Ebraei, quod mulier illa nocte praecedenti

peccaverit in sale, et sic punita fuit, ut poena corresponderet culpae.

Nam cum Loth angelos, quos putavit esse homines, in domum suam

introduxisset, et eis cibum pararet, ut habetur Genes. 19., petivit ab

uxore sal pro condimento cibi hospitum suorum; ipsa vero, sicut et

Sodomitae, nullum affectum ad hospites habebat, ut superius patuit fol.

240. Et ita sal viro et hospitibus denegabat, ideo in salis statuam

conversa fuit.

Ad contemplandam hanc punitam mulierem (re-) mittit nos Dominus Lucae

17. dicens: Memores estote uxoris Loth. Quasi dicat: Exemplum ab ea

accipite, non enim casu sic est punita, sed ex proposita divina

dispositione. Sal enim condimentum est ciborum, et uxor Loth respiciens

retro versa est in statuam salis, quia punitio ejus dat condimentum

sapientiae: primo omnibus fidelibus, ut divinis punitionibus, quas

Dominus permittit, non contrarientur, sicut illa fecit, nec justitiam

Dei arguant, et observent praecepta Domini. Secundo dat sapientiam

poenitentibus, ut ad peccata emendata non respiciant, sed velociter

fugiant. Tertio dat sapientiam religiosis, mundum relinquentibus, ut ad

mundum (#246 A#) flammatum, qui totus est positus in maligno, id est,

in malo igne, non respiciant, cui solemni voto emisso renuntiaverunt.

Nemo enim, ait Dominus, mittens manum ad aratrum, respiciens retro

aptus est regno Dei. Sic ergo simus memores uxoris Loth.

Supra locum statuae iam dictae vidimus rupem, mari quodammodo

superimminentem, in qua civitas Segor fuit, una de quinque civitatibus

Sodomorum, quae alio nomine Bale nominabatur, ut Genes. 14. Ad hanc

civitatem conscendit Loth, ardente regione inferiori, et propter eum

fuit servata ab incendio, sed dum cerneret totam regionem subverti,

timuit et in suprema montium confugit. Statim autem, uti dorsum

civitati Segor vertit, terrae motu corruit, et tota cum omnibus in ea

existentibus praecipitata fuit deorsum et igne sodomitico involuta et

consumta est. De hac civitate habetur Genes. XIX.

Super Segor est mons altus, in quem ascendit Loth cum duabus filiabus

suis, ne igne consumerentur. Videntes autem filiae Loth matrem suam

Melasedam periisse, et patrem senio confectum esse, totamque regionem

ardere in parte inferiori, et montana illaesa manere, recogitabant

modum, quo suscitarent sibi posteritatem, et patrem vino inebriaverunt.

Quo inebriato et ratione sopita senior filia ad patrem nocte in

tenebris est ingressa ad eum, qui concubuit cum ea, et concepit.

Sequenti die iterum eum inebriaverunt, et nocte junior ad eum venit,

cum qua etiam concubuit, quae et foetum concepit. Cumque impletum esset

tempus pariendi, peperit prima filium, quem vocavit Moab, secunda etiam

peperit filium, quem vocavit Ammon. De his duobus filiis diffusae sunt

duae magnae gentes, de quibus habetur Genes. XIX, et in serie sacrae

Scripturae nominantur saepius. Hunc montem ad latus habuimus, et

dominis peregrinis factum Loth cum filiabus recitavi cum jocunditate.

Ad aliud vero latus montes Quarentinae cum deserto Adammim habuimus, de

quibus est dictum supra, fol. 211.

Post praedicta conjecimus oculos nostros ad locum, in quo stabamus, et

multos cumulos lapidum ibi erectos per Sarracenos vidimus, ut dixi fol.

243, A. Ipsos autem cumulos erigunt Sarraceni in Moysis honorem, quia

ibi determinate videtur mons Abyrim, et vertex Phasca, in quo Moyses

contemplabatur haereditatem Domini, ut patet fol. 243. Propter hoc

factum, quando Sarraceni in hunc locum veniunt, cumulos erigunt, et

contra montem orant flexis genubus. Sic etiam Christiani faciunt,

quando a longe locum aliquem indulgentiarum videre possunt, cruces

erigunt et lapidum cumulos. Non longe ab istis cumulis vidimus unam

altam et novam pyramidem muratam, sub qua Sarraceni mentiuntur Moysen

esse sepultum, quod est contra canonem Bibliae, Deuteronomii ultimo.

Sic faciunt in omnibus aliis: Bibliam tenent, ubi volunt; sed ubi

nolunt, contrarium asserunt pertinaciter, non obstante veritate.

(#B#) Porro mons ipse, in quo stabamus, mons Engaddi dicitur, similiter

cum aliis sibi cohaerentibus montibus. Nominatur tamen Genes. 14. et 2.

Paral. 20. Asason tamar, et fuit quondam regio Amalechitarum. Et beatus

Jeronymus de distantiis locorum dicit, quod Engaddi est in tribu Judae,

in solitudine, quae est in aulone supra mare mortuum, et suo tempore

dicit ibi pergrandem vicum stetisse. Ad hunc locum Engaddi confugit

David a facie Saul, regis Israel, ut ibi conservaretur tamquam in locis

tutissimis, ut habetur 1. Reg. 14. Sunt enim montes alti et petrosi,

pluribus cavernis forati, et pleni scissuris, inter illas autem

speluncas est una grandis, profunda et obscura, in valle nemorosa ad

latus eminentissimae rupis patulum in tractum habens desuper

pendentibus abruptis rupibus. Quae spelunca non immerito dici potest

misericordiarum David schola. Nam in eum specum submisit se David cum

suis armatis, contrahens se ad penetralia ejus, cum audiret Saul regem

loco adventurum cum tribus millibus viris, cum quibus evagabatur Saul

per loca deserti Engaddi etiam super abruptissimas petras, quae solis

ibicibus, i. e. capreis silvestribus, perviae sunt. Invidia enim

agitabat eum usque ad loca inaccessibilia, quia audire non poterat

cantum vulgi, qui in choro canebat, in quo laus praestantior dabatur

David, quam sibi, cum cantarent: Saul percussit mille, et David decem

millia. Interea Saul descendit cum suis usque in vallem speluncae

David, et cum rex ad os latibuli venisset, ingressus est specum, ut

murmurantem purgaret ventrem in tenebris, et se denudans ac incurvans

naturae opus perfecit, stantibus in dorso ejus David cum suis, vibratis

gladiis, pugionibus, hastis et fustibus. Recordatus autem David

misericordiae misertus est ejus, qui se sine misericordia quaerebat

perimere, et percussit cor suum, confregitque corda virorum suorum, ne

regem interficerent, et abscissa ora chlamydis illaesum abire permisit.

Ecce invidia Saulis detestabilis et misericordia Davidis imitabilis.

Sicut enim, inquit Basilius, rubigo ferrum, sic invidia animam, in qua

nascitur corrumpit. Et sicut rubigo ferro adhaerens vix recedit, ita

invidia cum difficultate animam dimittit. Quod patet in Saule, qui

aliquotiens reconciliatus David promisit securitatem, sed pacta,

juramenta et promissa fregit. Nam zelus invidiae sine modo est, unde

Saul investigabat David in altissimis montibus, in profundissimis

vallibus, in intimis terrae visceribus. David autem, misericordia

armatus, ubique mirabiliter evasit et in ea consecutus est sedem regni

in saecula, ut dicitur 1. Maccab. 2.

Vinea Engaddi.

Ín his insuper montibus stetit quondam illa nobilissima vinea Engaddi,

quae germinabat carissimum balsamum. Hanc vineam plantaverat in loco

Engaddi Salomon rex. Nam Magister in Spec. Histor. ex ore Josephi

dicit, quod regina Saba, quae venit in Jerusalem a finibus terrae

audire sapientiam Salomonis, sicut habetur 3. Regum 10., attulit ei

multa munera pretiosa, inter quae obtulit ei radicem balsami, tamquam

pretiosissimum munus, quam rex monti Engaddi inseruit, et in vinea

propagata fuit (#247 A#). Istius vineae meminit Salomon in Canticis

Canticor. 1. dicens: Botrus Cypri dilectus meus mihi in vineis Engaddi.

Haec vinea nunc est in Aegypto, sed quis eam hinc eradicaverit et

transplantaverit, et de bonitate balsami et de cypris dicetur fol. 68

P. II. Legi in quodam peregrinali antiquo, quod quidam terrae sanctae

peregrini curiosius in his montibus evagabantur et in quodam loco

invenerunt surculos balsami; sed nulla arbusta. Praeter balsamum crevit

olim in his montibus vinum praecipuum, de quo creduntur filiae Loth

inebriasse patrem suum, ut habetur Geiies. 19. Et si hodie montes illi

colonos haberent, fructus pretiosissimos in copia ferre possent.

Regressio in Jerusalem.

Igitur cum omnia praecedentia vidissemus, dorsum orientalibus locis

dedimus et montana contra Jerusalem ascendimus. In quadam autem curva

via, nescio qua de causa, mula, cui insidebam, cursum incepit et

praecurrere conabatur caeteros, quam cum freno retinere vellem, abjecit

me, et casum valde gravem accepi. Quod videns Ameth, ductor noster, de

equo suo desiliit, et me jacentem levavit, membra mea delinivit et

traxit ad reaptandum juncturis et unum de servis suis in vallem currere

jussit, ut mulam meam, quae lasciviens decurrebat, reduceret, et tantam

pietatem Maurus iste gentilis ethnicus exhibuit mihi in mea anxietate,

quantam Christianus misericordissimus facere potuisset. Me reintegrato

potenter in mulam sublevavit, quia brachiis me juvare non poteram,

nullum tamen membrum fuit mihi confractum, de quo Ameth mirabatur et

laetabatur, quia in cursu mulae impetuose in scopulos cecidi. Oro autem

Deum, ut misereatur illi Sarraceno gentili, sicut et ipse misertus est

mei. Ameth ergo et ego post socios meos festinavimus, qui longe

antecesserant, et similiter per vallem Gehennae ascendimus, et dum

adhuc in profundo vallis essemus, tandem de profundo suspicientes

civitatem sanctam Jerusalem in altissimis situatam refulgentem vidimus,

in cujus aspectu contigit nobis, sicut patet fol. 215 B. Ingressi autem

civitatem sanctam enarravimus fratribus nostris, qui remanserant, quae

vidimus et quae nobis in via acciderunt.

Sollicitudo peregrinorum pro recessu ad montem Synai.

Tertia decima die, quae est Hyppolithi et sociorum ejus, mane audita

Missa in monte Syon abierunt domini peregrini ad semetipsos, et super

nostro recessu, quem optavimus, consolati sumus. Videbatur enim nobis

Calinus major, Trutschelmannus noster, recessum nostrum de Jerusalem

impedire, et longior tardatio nobis nimis praejudicialis futura esset,

non quidem ideo, quod taedium esset nobis manere in civitate sancta, in

qua libentissime et jocundissime morati sumus, sed timuimus, quod

negligeremus naves alexandrinas onerarias, in quibus in Italiam

navigare decreveramus (#B#), et in Alexandria hiemare cogeremur, quod

nobis fuisset plurimum poenale. Simul ergo transivimus ad domum domini

Naydon, praefecti Jerusalem, cum quo et dominum Vaccardinum invenimus

et intromissi sumus ad eorum conspectum. Qui auditis causis nostris

vocari jusserunt nostrum Trutschelmannum Sabbathytanco et hortabantur

eum, ut citius nos educeret, et habita longa collocutione inter se

dixerunt nobis, quod adhuc oporteret nos X diebus manere in Jerusalem,

post quos sine dilatione essemus desertum ingressuri. In his, inquiunt,

diebus disponite vos cum omnibus per viam necessariis, cum paximaciis,

caricis, vino et aliis. Et his dictis licentiaverunt nos ad loca nostra.

Eodem die incepimus nos parare, et duos ducatos pro persona Gazelo

solvimus, ut daret nobis facultatem comparandi vina a Christianis et a

Judaeis. Est enim Gazelus Christianus de cinctura officialis Soldani,

ad hoc negotium praepositus, ut nulli Christiano liceat vinum emere,

nisi soluto ei tributo, et si contrafactum fuerit, et perceperit,

irrumpit loca, ubi vina emta fuerint locata, et vinum ad se recipit,

vel vasa frangit et vinum effundit. Multas sollicitudines et labores

habuimus ab hac die et deinceps usque ad nostrum recessum de provisione

facienda per desertum, et omnia, quae disposuimus, comportavimus in

montem Syon ad Conventum fratrum in capellam S. Francisci, quae sub

ecclesia est, et in paucis diebus capellam ipsam replevimus sportis,

saccis et brillis sive vasis, et magnum comportavimus cumulum rerum per

tres societates. Eodem die, cum advesperasset, transivi cum duobus

militibus ad vallem Josaphat pro quodam negotio expediendo, quo

expedito visitavimus loca sancta montis Oliveti, et cum essemus in ejus

cacumine in ecclesia ascensionis Domini, occubuit sol, et antequam

possemus urbem intrare, praeoccupati fuimus tenebris et magno timore

per vicos civitatis transivimus et cum hoc oberravimus gyrantes hinc et

inde. Tandem autem ad vicum nobis notum venimus et cum pace ad loca

nostra ingressi sumus.

Vigilia assumtionis sic celebratur in Jerusalem.

Quarta decima die, quae est vigilia assumtionis beatissimae Virginis

Mariae, transacta meridie incepimus nos ad celebritatem futurae

festivitatis tali modo disponere. Ingressi sumus sacristiam fratrum et

inde tulimus linteamen latum, quod eportavimus ad locum migrationis

beatae Virginis. De quo loco habes folio 105. B. Hoc linteamen super

illum locum extendimus in modum tentorii sustentaculis et funibus, et

tapecias loco parietum circumduximus et capellam pulchram fecimus.

Altare autem, quod in loco est, vestivimus pretiosis et ornavimus

depictis tabulis et imaginibus (#248 A#) et monstrantiis et candelabris

cum cereis positis. Attulimus etiam ramos frondium de olivis et

palmis, et gramina ac flores sparsimus et ornatum lucum divinum

fecimus. Cum autem vespera adesset, induit se pater Gardianus cappa

pretiosa, et cantores, cruciferarius, thuribularius et acoluthi sacris

induti stabant in ecclesia fratrum, et paratis omnibus cum solemni

apparatu ordinata processione transivimus de ecclesia Syon ad locum

migrationis beatae Virginis cum cantu: Et ibo mihi ad montem myrrhae

etc. Quo finito in capella, quam feceramus, cantavimus vesperas et

completorium de festo altis vocibus, nec aliquod impedimentum

Sarracenorum passi sumus, sed audientes clamores nostros accurrebant et

stabant cum suspenso ore. Interea confluebat multitudo Christianorum

orientalium, qui statim nostro Officio finito ingressi sunt cum suis

sacerdotibus capellam et sua Officia perficere inchoabant et Missas

eodem sero celebrabant juxta suum ritum. Nos vero Conventum ingressi

sobriam, ut jejunantes decet, collationem fecimus. Post collationem

descendimus simul de monte Syon in vallem Josaphat ad ecclesiam

sepulchri beatae Virginis et onustum asinum nobiscum duximus, cui

imposuimus ornamenta et paramenta pro loco decorando et pro Officiis

celebrandis. Cumque in ecclesiam descendissemus, invenimus eam repletam

orientalibus Christianis, viris et foeminis; reduximus ergo nos in

angulum nostrum ad altare Latinorum, et inde aliis Christianis, qui

locum praeoccupaverant, detrusis, lumina accendimus. Non enim habet

locus ille de coelo lumen, sed de igne incenso. Locum ergo nostrum

circumdedimus tapeciis et altare ornavimus et multas candelas

accendimus, et cum solenni cantu completorium cantavimus. Ad Salve

Regina vero de loco nostro processimus cum ornata processione et per

sepulchrum beatissimae Virginis Mariae transivimus gyrantes usque ad

locum nostrum. Post Salve ad vigilandum per noctem ad sepulchrum

Virginis gloriosae nos disposuimus, et qui vigilare non poterant,

capita sua ad parietem reclinabant sedentes. Parvam tamen quietem

habuimus, quia alii Christiani in suis locis per noctem ululabant in

suis Officiis. Porro nullus locus fuit nostro ornatior, nec aliquis

cantus solemnior, parva enim festa faciunt orientales in suis Officiis,

nec cantum videntur facere sed planctum. De hac ecclesia et ejus

dispositione et locorum distinctione vide supra fol. 143 B. Sic ergo

nox illa transivit.

De festo assumtionis gloriosae beatae Mariae Virginis.

Quinta decima die in noctis medio incepimus Officium matutinale, quo

solenniter cantato Missas privatas celebravimus in sepulchro beatae

Virginis, qui locum poterant habere, qui vero non poterant in eo locum

habere, in altari Latinorum celebrabant. Ut autem factus est dies,

cantavimus (#B#) Officium Missae in nostro loco altis vocibus, nec

audiebantur voces et ululatus aliorum Christianorum inter clamores

nostros. Officio autem terminato paramenta deposuimus et ad montem Syon

praemisimus, nos vero loca sancta montis Oliveti visitavimus et

indulgentiis receptis in montem Syon ad prandium sumendum ascendimus et

post prandium ad quiescendum nos locavimus propter vigilias

praecedentes.

De singulari peregrinatione F. F. F. in Bethlehem

et ad alia quaedam loca.

In die assumtionis post meridiem rogavi patrem Gardianum pro licentia

ad Bethlehem et pro societate itineris.[TR65] Desiderium enim habui

solus esse in Bethlehem sine tumultu peregrinorum. Adjunxit autem

pater Gardianus mihi duos bonos fratres et abire permisit. Exivimus

ergo nos tres simul clam de Jerusalem omnibus nescientibus, ne plures

comites haberemus, et jucunde ambulavimus per viam illam sanctam, de

qua supra dictum est fol. 164. B., et usque in Chabrata, ubi est

sepulchrum Rachelis, venimus, ad latus autem vidimus villam Bezeth, de

qua habetur Judicum 1., in qua filii Israel percusserunt X millia

virorum et invenerunt ibi Adonizedech, regem Jerusalem, cui

amputaverunt manus et pedes, sicut ipse fecerat LXX regibus, qui sub

mensa sua serpebant colligentes ore micas decidentes. Hanc villam

desideravi ingredi et videre locum, non enim praetermisi aliquem locum

mihi ex canonica Scriptura notum, quin eum visitaverim, in quantum mihi

possibile erat. Declinavimus ergo a via communi ad dextram in villam

Bezeth eamque pertransivimus. Est enim villa magna et populosa, nec

habitant in ea Sarraceni, sed solum Christiani orientales, et numquam

fuit a Sarracenis possessa. In hoc tamen anno quidam de hac villa

Christianus fidem Christi publice denegavit, et circumcisionem accepit

et Sarracenus effectus est et hodie inter Christianos ibi habitat lupus

inter agnos. In hac villa optimum et fortissimum crescit vinum, quod

quidem potatum pure caput non laedit, sed sua virtute intestina

corrodit, ideo debet multum imponere de aqua; non memini me melius

vinum bibisse.

A Bezeth consequenter progressi in Bethlehem venimus et cum magna

charitate a Gardiano et fratribus recepti sumus et coenam bonam ibi

fecimus.[TR66] Post coenam ductus fui in cellam pro quiete, sed dum

reposuissem me, fugit me somnus ab oculis meis, et totus vigil ad

tempus in lecto mansi, et taedio jacendi victus surrexi et me in specu

sacro nativitatis Christi esse optavi, spem tamen non habui, me ante

noctis medium posse habere ingressum, sciens, omnia ostia esse serata,

verum silenter cellam exivi, et capellam S. Nicolai, in qua fratres

horas dicunt, ingressus sum. In eadem capella est occultus introitus

per ostiolum in specum sacrum, quem omnibus modis fratres occultant

propter Sarracenos et orientales Christianos, qui eum non paterentur,

ut supra fol. 172. dixi. Ad hoc ostiolum sine spe accessi eumque

reseratum reperi et cum magno gaudio ingressus sum, penetrans petrosum

transitum, et ultimum ostium etiam apertum reperi, per quod in

sanctissimum specum veni, quem illuminatum multis lampadibus inveni, et

duo ostia, per quae est transitus et ascensus in ecclesiam, firmiter

clausa reperi. Considerans autem, me solum esse in sacro specu, prae

gaudio dixi: Benedictus Dominus, et benedicta sint omnia impedimenta

quietis et somni mei, propter quae adeptus celebrare jucundissimas

vigilias ad dulcissimum Christi cunabulum. Dedi ergo me sacris

vigiliis, et melius quo potui et scivi horas istas transegi,

devotissimus enim et dulcissimus est locus iste, ut supra patuit, et

vigiliae circa eum sunt delectabiles et leves.

Processus ad loca, quae sequuntur, ad (quae)

communiter peregrini non ducuntur.

Sexta decima die mane celebravimus Missas in specu sanctissimo, et post

Missas ad locum pastorum ascendimus, de quo loco dictum est fol. 173

A., et ibi Gloria in excelsis cantavimus cum angelis. Post hoc

reascendimus in civitatem Bethlehem et ipsam curiosius lustravimus et

ad prandium fratrum ingressi sumus monasterium. (#249 A#) Porro

antequam ad capiendum cibum iremus, in horto ambitus transivimus, in

quo fuerunt sepulchra illorum trium hominum, qui resuscitati fuerunt et

cum Eusebio reducti, ut in epistola Cyrilli episcopi Jerosolymitani ad

Augustinum [legitur]. Post prandium valefecimus patri Gardiano et

fratribus et oppidum Bethlehem ingressi sumus ad quendam Christianum

graecum, unum de fratribus, qui mecum erat notus. Hic audito, quo

pergere intenderemus, concessit nobis quatuor asinos, tres pro nobis,

et quartum pro filio suo, quem misit nobiscum ad serviendum nobis

et[TR67] bestiis. Ascendimus ergo bestias et de monte Bethlehem

descendimus per clivum, gyrantes contra austrum super canale, per quod

aquae in Jerusalem ducuntur. Ad villam autem quandam venimus, nomine

Bethyr, juxta quam tanta amoenitas est, quantam non vidi per totam

terram sanctam. Est enim infra villam tota vallis densata fructiferis

lignis et diversi generis arboribus, ac si esset silva. Hunc hortum

credunt Salomonem plantasse, et ibi hortum deliciarum fuisse, de quo

dicit Ecclesiast. 7.: Feci, inquit, mihi hortos et pomoeria et consevi

ea cuncti generis arboribus. Ad hunc hortum vehebatur Salomo aureo

curru, circumdatus armatis juvenibus, quando voluptatibus operam dare

cupiebat, ut dicit Josephus Libr. VIII. Antiquit. Jud. c. 3. Denique

sponsam suam amorosis canticis ad hunc hortum saepe invitat, dicens:

Veni in hortum meum, soror mea, sponsa, Cant. V. Et optat ei aërem

convenientem, Cant. IV. dicens: Surge aquilo, et veni auster, perfla

hortum meum, et fluant aromata illius. Unde adeo frequenter solebat

Salomon morari in hoc horto, quod, quando nesciebatur, ubi erat,

inveniebatur in horto. Quapropter, dum filiae Jerusalem quaererent a

sponsa: Quo abiit dilectus tuus? respondet: Dilectus meus descendit in

hortum suum ad areolam aromatum, ut ibi pascatur et lilia colligat,

Cant. VI. Plantaverat enim in horto illo herbas aromaticas et virgulta

nobilia, ut cypros, cum croco, nardum, et fistulam, balsamum et

cinnamomum, cum universis lignis Libani, myrrham et alöes, cum omnibus

primis unguentis, ut habetur Cantici IV. Vites etiam et nuces et alia

inerant. Hodie autem aromatica defecerunt, et remanserunt arbores

pomerantiarum, malogranatarum, ficulnearum, olivarum, mororum, nucum

et pomorum, et est, ac si esset paradisus deliciosa, cui convenire

videtur illud Cantici 4.: Emissiones tuae paradisus malorum punicorum

cum pomorum fructibus.

De piscinis Salomonis regis.

Visis deliciosis hortis illis ascendimus consequenter ab eis per litus

rivuli, quo irrigantur, ita, quod canale, in quo currunt aquae in

Jerusalem, erat nobis ad dextram, et alveus, per quem aquae hortum

praedictum rigantes descendunt, erant nobis in sinistra. Sic ergo per

medium ascendimus et ad piscinas grandes tres sibi subordinatas

venimus. Has piscinas dicunt esse illas, de quibus dicit Salomon

Eccles. c. 2. 6: Exstruxi mihi piscinas aquarum, ut irrigarem silvam

lignorum germinantium. Silva illa lignorum germinantium est hortus

praedictus, in quem per alveolum transmittuntur aquae a piscinis istis.

Porro piscinae illae magnae sunt et maximis laboribus exstructae per

ferramenta acuta, quibus rupes durissimae et petrae solidissimae sunt

cavatae, rosae et abscissae in longum et latum per medium vallis, cui

(#B#) ab utroque latere adhaerent montes alti et petrosi. Ita autem

sunt piscinae illae exstructae, quod in suprema et prima decurrit aqua

viva et replet eam. Et de illa fluit aqua in secundam sub ea; de

secunda in tertiam. De qua consequenter transcurrunt in hortum

deliciarum, et per canale de eadem transmittitur aqua usque in

Jerusalem ad latus templi, ubi erumpit, sicut patet fol. 227 A. Aqua

vero, quae de hortis consequenter transfluit per vallem civitatis,

decurrit in Sodomam, et per desertum Thecuae, cui adhaeret contra

austrum desertum Macheron, in quo mons Carmelus est, qui fuit possessio

Nabal, quem David, dum esset in fuga a facie Saul, rogari fecit, ut

mitteret ei de pane et aqua sua, quod ille cum contumeliosis verbis

denegavit; propter quod David commotus insurrexit contra eum et

universam domum ejus, et nisi Abigail uxor Nabal pro eo intercessisset,

omnia dissipasset, sicut patet 1. Reg. 27. Super has piscinas in

opposito montis latere vidimus paganos fodientes et laborantes ultra

sexcentos pro inductione novarum aquarum ad antiquas in Jerusalem.

Inventae enim sunt aquae in desertis montibus non remote ab Ebron,

longe a piscinis istis, quas dominus Soldanus conatur inducere usque in

Jerusalem ingentibus expensis, immensis laboribus, sagaci industria,

multis ingeniis et acutissimis[TR68] artibus, per tot montium cavitates

et rupium[TR69] ac petrarum incisiones et saxorum perforationes et

dejectiones lapidum, ad spatium octo milliarium alemannicorum gurgitem

dirigens per saltus et clivos secundum proportionatas mensuras. Antiqua

etiam canalia innovat et retinacula aquarum pluvialium multa facit et

omnes modos excogitat, ut civitas sancta Jerusalem aquas habeat, et nec

expensis nec laboribus parcit, in quo non modica laude dignum se fecit

rex Soldanus. Nam Salomon Ecclesiast. IV. 4. laudans opera magnifica

gloriosorum virorum laudat Ezechiam regem pro eo, quod ferro fodit

rupem et induxit in medium civitatis Jerusalem aquam, et aedificavit ad

aquam puteum. Idem 48. De quo etiam laudatur 4. Reg. XX. et 2. Paral.

32. idem rex Ezechias.

Nec tamen similis fuit labor Ezechiae labori Cathubae Soldani, qui non

solum fodit rupem, ut inducat aquas superioris fontis Gyon in

civitatem, sed scindit montes a longe distantes, ut inducat aquas. Unde

de hoc etiam fol. 141 A. Mirantur Sarraceni, Judaei et Christiani, quid

tandem Soldanus velit facere de Jerosolyma, quod tantos labores et

expensas facit pro ejus adaquatione. Putant Sarraceni, quod sedem regni

transferre velit de Babylonia Aegypti in Jerusalem. Judaei sperant,

quod Jerosolyma instaurata eam sit eis resignaturus. Christiani vero

opinantur, quod forte fidem Christi, quam abnegavit reassumturus sit et

dominicum sepulchrum cum civitate Jerusalem ipsis restiturus. Quod

omnipotens Deus in cor ejus dare velit, pro quo incessanter exorandus

esset Deus. Si vero in sua perfidia et apostasia[TR70] manere velit,

nihilominus Christiani Deum pro eo tenentur orare et pro longaeva vita

ejus, quia sepulchri dominici custos est et rex terrae sanctae, et

Christianis peregrinis satis pius et mitis. Sic faciebant antiqui

patres, dum essent in babylonica captivitate, et orabant et oblationes

offerebant pro vita Nabuchodonosoris regis, qui tamen eos captivaverat

et templum incenderat et Jerusalem destruxerat. Sicut patet Baruch. I.

Sic facere hortatur apostolus 1. Tim. II., ut obsecrationes et

orationes fiant in ecclesia pro regibus gentilibus et pro omnibus, qui

in sublimitate sunt constituti, quatenus quietam vitam sub eis ducere

possint fideles. Et primo Esdrae 6. praecipiuntur fieri oblationes pro

vita regis Darii et filiorum ejus et orationes.

Hoc opus, quod Soldanus facit, Pilatus, praeses Judaeae, exorsus fuit,

et chorban, sacrum thesaurum templi, ideo exhausit, ut aquas a duobus

millibus stadiis induceret. Et dum Judaei contra opus (#250 A#) propter

thesauri exspoliationem reclamarent, commotus Pilatus magnam interemit

Judaeorum multitudinem et in opere perstitit. Sed dum nec sic Judaei

quiescere vellent, timore Imperatoris destitit. De hoc habes Libr. 18,

Antiqu. Jud. cap. 8 et de bello Jud. in Libr. II. c. 3.

Igitur cum ad mediam piscinam ascendissemus, vidimus juxta eam

papiliones et tentoria, in quibus architecti et praefecti operum et

exactores et magistri erant et negotia de aquarum gurgitibus per montes

fodiendis tractabant. Per circuitum autem papilionum multi Sarraceni et

Mauri discurrebant colludentes, quos vehementer timuimus, ne forte ad

nos ascenderent, et (nos) turbarent, singulariter tamen de me timor

erat, quia solus peregrinus eram et cruce signatus, et sine salvo

conductu. Nullus tamen se movit contra nos, sed cum pace super margines

trium piscinarum ascendimus. Demum derelictis piscinis convertimus nos

ad dextram, et sursum per clivum ascendimus et in campestrem regionem

venimus plenam agris, in quibus triticum hoc anno messum fuerat. In

illo campo inter sepes occurrit nobis unus vagus Arabs cum spatha et

lancea et in via se nobis opposuit prohibens nos transire, quousque

pedagium sibi debitum solveremus. Dicunt enim Arabes, quod omnes

viatores sint eorum debitores et quod omnes teneantur ad solvendum

stipendia. Unus autem de fratribus mecum existentibus dixit sibi lingua

arabica, quod essemus pauperes et nulli debitores. Ille autem Arabs

digito me demonstrans dixit: etsi vos duo estis pauperes, ille tamen

cum cruce est peregrinus et hospes patriae et tenetur mihi ad pedagium

solvendum. Et hoc dicto accurrit ad me, et arripuit frenum aselli mei,

cogere me volens ad solvendum. Sed frater ille atrociter contendebat

cum eo et minabatur sibi, si me citius dimittere nollet, in vallem

descendere vellet ad dominos operum praefectos et contra eum

querimonias facere. Hoc ut audivit Arabs, dimisit me et fugit a nobis.

Porro in medio campo vidimus unam ecclesiam, ad quam properavimus, et

est ecclesia sancti Georii martyris. Ingressi autem ecclesiam in ea

orationes fudimus, et indulgentias septennes (†) accepimus. Ad latus

ecclesiae hujus quondam fuit pulchrum et grande monasterium

Cologerorum, sed modo est destructum usque ad parvum tugurium, quod

ecclesiae adhaeret, in quo duo degunt monachi graeci. In hoc loco fuit

sanctus Georius martyr et miles captus et catenatus pro fide Christi;

venerat enim de Cappadocia in Syriam, ubi draconem interfecit juxta

Barutum et de illo loco huc in Judaeam profectus est ibique captus, et

inde in Lyddam ductus, ubi martyrio fuit consumtus, ut patet supra fol.

84 B. Juxta ecclesiam est locus petrosus, ubi rupes durissima et lata

jacet, in qua ostenderunt nobis duo illi monachi impressa equi

vestigia, acsi petra aliquando mollis fuisset et equi transeuntis

vestigia recepisset. Dicunt autem, quod illa vestigia sint per equum S.

Georii miraculose saxo impressa. His visis reingressi sumus ecclesiam

ad umbram, (#B#) et protulerunt duo illi monachi catenam unam, quam

dixerunt esse illam, cum qua S. Georius vinctus tentus fuerat. Hanc

catenam deosculati sumus, eaque colla nostra cinximus prae devotione.

Sed et ipsi Sarraceni eam plurimum venerantur, sicut et vestigia equi

in rupe, et nonnumquam ad tactum illius catenae infirmi restituuntur

sanitati apud Sarracenos. Miro etenim modo omnes orientales S.

venerantur Georium prae ceteris sanctis, et in ejus honorem sunt quasi

omnes ecclesiae schismaticorum consecratae. Deinde portaverunt nobis

duo monachi illi paximacios et aquam et salem, et fecimus collationem

cum eis, et libenter communicassent nobis omnia, quae habere

potuissent, quamvis schismatici essent. Comedimus ergo et bibimus in

ecclesia illa et bene refrigerati fuimus, et quasi duabus horis ibi

mansimus et monasterii ruinas diligentius lustravimus.

De aqua, in qua eunuchus fuit baptizatus.

A loco illo nos consequenter movimus, et in progressu ad clivum quendam

venimus, de quo aquae vivae in pluribus locis emanabant, quod tamen

rarum est in terris orientalium. Supra in alto vidimus ruinas rupti

castri, quod antiquitus dicebatur Bethsura, et erat firmissimum

fortalitium, de quo dixi fol. 189 B. De quo contra vallem fertilissimam

processimus non remote a domo Zachariae, de quo dictum est folio ubi

supra. In illa valle vidimus multa domicilia et hortorum viridaria,

consita ficulneis, vitibus et olivis. Tandem autem pervenimus ad ripam

viventium aquarum, quae de saltu erumpunt et per viam cum impetu in

vallem decurrunt. Ascendimus ergo per viam usque ad locum, ubi emanant,

et ibi invenimus ruinas magnas destructae ecclesiae, quae tempore

Christianorum ibi stetit. Est enim ibi locus ille, ubi Philippus

baptizavit Aethiopem, eunuchum Candacis reginae, ut habetur Actor. 8.

Erat enim Candace regina Aethiopiae, quod regnum non nisi per foeminas

regebatur, et omnes reginae dicebantur Candace, sicut omnes reges

Aegypti dicebantur Pharaones, et omnes Romanorum imperatores dicebantur

Caesares. Sunt, qui dicunt, eam reginam Aegypti et Arabiae fuisse, quia

deficientibus Pharaonibus regibus Aegypti successerunt Candaces, ut

habet Boccacius de claris mulieribus Cap. 41. Erat autem regina illa

foemina devota, et misit suum eunuchum aethiopem, custodem omnium

thesaurorum suorum, cum multis muneribus et donariis ad templum in

Jerusalem, ut ibi adoraret et dona offerret. Quo facto in currum

descendit, ut ad propria remearet, et tam sedulus ad divina fuit, ut

etiam sedens in curru prophetias legeret. Quem jussu Spiritus S.

accessit Philippus eumque instruxit et in loco hoc baptizavit. In hoc

ergo loco genu fleximus, et orationibus dictis indulgentias recepimus

(†). Deinde ad fontem sedimus et ea, quae de Bethlehem tuleramus, de

sacculis produximus, et comedimus panes et bibimus aquam, quae clara,

frigida, recens et sana erat. Est autem fons adeo celebris, quod usque

ad eum divites et honesti de Jerusalem equitant pro solatio et

refrigerio. Sic ergo nobis sedentibus juxta fontem multi Sarraceni

pertransierunt, quia via publica ibi (#251 A#) descendit in Gazam, i.

e. in Africam, ut dicit Glossa et Magister in Spec. Histor. Nec tamen

aliqua injuria aut molestia nobis fuit illata a quocumque. Illis autem,

qui juxta fontem substiterunt et biberunt, dedimus de nostris panibus,

et sederunt nobiscum quam plures Sarraceni. Tandem venit quidam cum

sporta plena optimis et dulcissimis botris, et nos ei exhibuimus saccos

nostros cum panibus, quae commutatio fuit sibi gratissima, et ita

manducavimus et bibimus simul in loco et usque ad solis declinationem

simul ibi mansimus. De hoc loco dicit Beda super Actus Apostolorum:

Bethsaro vel Bethsura in terra Juda euntibus ab Helia Hebron, i. e. a

Jerusalem in Ebron, XX. lapide, juxta quem est fons ad radices montis,

ebulliens ab eodem, in quo gignitur, absorbetur humo, in quo Philippus

baptizavit eunuchum. Cum ergo bene in illo loco recreati fuissemus,

bestias adscendimus, et festini contra Jerusalem properavimus, quia

sperabamus, eodem sero nos ingressuros in dominicum sepulchrum; nisi

enim illa spes fuisset, in Bethlehem cum fratribus per aliquot dies

mansissemus, vel noctem in deserto S. Johannis Baptistae fecissemus. De

quo dictum est supra fol. 192 A., quod valde libenter fecissemus. Nam

antra illa, in quibus tener puer Johannes habitavit, videtur et in eis

morari delectabile valde esse. Sed desiderium ingrediendi dominicum

sepulchrum magis urgebat. In processu dimisimus desertum S. Johannis et

domum Zachariae et ecclesiam sanctae crucis et domum Simeonis, de

quibus omnibus prius dictum est, et ad Jerusalem properavimus. Cumque

ad vineas montis Gyon venissemus et jam civitatem sanctam prae oculis

haberemus, ecce mulieres aliquae in vineis laborantes congregatae in

via se locaverunt cum lapidibus, et transitu nobis interdixerunt, nisi

eis solveremus tributum, quas interrogari fecimus, an essent arabicae

vel Sarracenae? Quae cum dixissent, se esse Sarracenas, vi per medium

ipsarum penetravimus, easque derisimus dicentes, pedagium esse debitum

Arabum, et non Sarracenorum. Quae cum magna indignatione miserunt

lapides contra terga nostra, et post nos contumeliosis vocibus

clamaverunt. Porro cum iam prope civitatem essemus, venit nobis obviam

quidam magnus dominus infidelis, cum multis famulis et copioso comitatu

armatorum in equis et mulis, et qui praecedebant exercitum

significabant, quod unus Amiraldus sequeretur. Quod ut audivimus,

statim de asinis nostris resilivimus, stantes sic secus viam, quousque

universi praeterierunt. Si enim per nos de bestiis non descendissemus,

cum furia et contumelia nos dejecissent. Consuetudo enim patriae illius

hoc habet, ut semper pauperes, rustici, peregrini et personae humiles

deferant (#B#) hoc modo nobilibus et divitibus sibi obviantibus. Quam

statim enim ut ignobilis et advena videt contra se nobilem venientem,

descendit de bestia sua, quousque pertransierit dominus cum suis

famulis; si autem descendere negligit, famuli domini eum vi dejiciunt.

Si vero duo divites sibi obviant, minus dives, qui alteri deferre vult,

non descendit, sed cum bestiis suis secus viam se contrahit, quousque

ille praetereat. Si vere dives civis obviam habuerit nobilem armatum,

ut puta Sarracenus Mamaluccum, tunc honor, quem dives ille deferat

nobili, [est], ut de via se contrahat, pedesque extra strepas trahat et

dependere sinat. Quod si non fecerit, eum armatus de equo dejicit. Sic

ergo, postquam dominus ille transivit, reascendimus asinos nostros et

in civitatem sanctam ingressi sumus ad montem Syon. Cum venissemus,

intelleximus, peregrinos non intromittendos in ecclesiam S. sepulchri,

et dolui, quod non ad duos vel tres dies foras in Bethlehem mansi.

Decima septima die, quae fuit dominica XII p. Trinit. infra octavas

assumtionis, habui desiderium celebrandi Missam in loco defunctionis

beatissimae Virginis Mariae, et eportavi omnia paramenta ad locum, et

altare paravi cum fratre mihi ministraturo. Dum autem starem sub divo

in altari, cecidit ros abundans et infudit corporale, et humectata sunt

palle et liber, et hostia sacramenti adeo liquefacta fuit, sicut pasta

non cocta, ita quod elevare eam nequaquam potui, nec manibus eam, ut

ritus habet, tradere, et fui in magna angustia in illa Missa. In illis

enim terris raro pluit, et coelum, praesertim aestivo tempore, serenum

existit, sed semper in solis ortu abundanter rorant coeli desuper, et

hac infusione conservatur viror terrae. Post prandium convenerunt

peregrini ad tractandum de nostra peregrinatione per desertum.

Decima octava die ante solis ortum ad fontem Siloae descendi. Audivi

autem intus juxta gurgitem tumultuantes Sarracenos, cerdones vel

fullones, et diverti a fonte sancto, nec ingredi praesumsi, faciem

tamen et oculos lavi in ripa defluenti,[TR71] et deorsum usque in

medium torrentis Cedron descendi, per ejus siccum alveum et asperum

adscendi usque ad ecclesiam sepulchri et assumtionis b. Virginis

Mariae, quam apertam reperi, et gavisus fui. Descendi ergo per gradus

in ecclesiam et eam repletam graecis Christianis inveni, qui illo die

ibi divina celebrabant, et laudes b. Mariae concinebant, ad quorum

Officium steti, considerans ritum et mores eorum. Deinde ascendi de

ecclesia, et specum agonizationis Domini nostri Jesu Christi (#252 A#)

intravi, in quo inveni chorum Armenorum, divina ibi celebrantes et suis

dissonis cantibus Deum laudantes, cum quibus mansi ad spatium parvi

temporis, et eorum modum in divinis admiratus fui. De specu demum

egressus in Galilaeam ascendi et inde in jugo montis Oliveti ad

ecclesiam ascensionis Domini perveni, in quam ingressus chorum

Jacobitarum in ea reperi, Deum suis modulis, mihi insolitis, laudantes.

Sed et Abessini vel Indiani, supervenerunt, ut sua Officia perficerent.

Exspectabant etiam ibi Nubiani eadem ratione. Totus enim mons Oliveti

repletus erat orientalibus Christianis illo die, quae autem causa

fuerit congregationis orientalium illo die, ignoro. Transivi autem ego

solus Latinus inter illos orientales, nec aliquis molestiam mihi

aliquam fecit, nec me a suis Officiis repulerunt. Ammirabantur quidem

de me, respicientes me et habitum meum et mores meos. Sunt illi

praenominati orientales communiter omnes nigri, et colore, vestitu,

lingua, ritu et moribus nobis difformes. A loco ascensionis Domini

descendi in Gethsamini, et rupem, quae praefert corporis Christi

impressuram, quam accepit in captivatione Christi, diligentissime

quaesivi, sed minime invenire potui. De hac rupe vide fol. 146 A. Post

haec ad montem Syon reascendi ad prandium.

Decima nona die accepi licentiam a patre Gardiano, et societatem petii

ad visitandum castellum Emaus. Difficilis autem fuit pater Guardianus,

dicens, viam esse insecuram; propter instantiam tamen meam licentiam

dedit, et duos fratres mihi adjunxit et unum Sarracenum, et simul

exivimus de Jerusalem per viam, per quam duo discipuli, Cleophas et

Lucas, in die resurrectionis Domini transierunt cum Domino Jesu in

forma peregrini eis apparente et corda eorum incendente ignito suo

alloquio, ut habetur Lucae 24. Pervenimus autem cum pace usque in Emaus

et ibi loca desiderata deosculati sumus, de quibus habetur supra fol.

90 B. Cum timore autem ruinas illius civitatis lustravimus, quia cum

sit in via, quae de mari ascendit in Jerusalem, raro est locus sine

praedonibus, qui transeuntes sugillant. Beatus Jeronymus, de distantiis

locorum, dicit, suo tempore insigne oppidum fuisse, quod etiam ruinae

demonstrant.

Deinde ascendimus in montem Sylo, de quo etiam dictum est fol. 90 A.

B., et ibi visitare et videre voluimus loca sancta, sed citius

Sarraceni supernis domicilia habentes nobis occurrerunt nosque cum

lapidibus repulerunt. Cumque in vallem venissemus, ad radices alterius

montis venimus et in ejus cacumen conscendimus. Hic mons dicitur mons

martyrum, pro eo, quod Leo quidam sepelivit ibi XXX millia corpora

martyrum, quos Cosdroe rex Persarum interfecit pro fide Christi, ut

habetur in Histor. Eccles. His visis per vallem terebinthi reversi

sumus cum pace in Jerusalem, et ita transivit dies illa etc.

Vicesima mane venerant ad cellam meam quatuor fratres Conventus

rogantes me, ut irem cum eis in Bethaniam. Sic ergo profecti sumus et

cum in valle Josaphat essemus, vidimus de monte Syon post nos

descendere caeteros dominos peregrinos meos cum paramentis ad Missam,

cumque ad nos venissent, dixerunt, se etiam velle ire in Bethaniam, et

ita simul montem Oliveti ascendimus et ab alia parte in Bethaniam

descendimus et in ecclesiam S. Lazari super sepulchrum ejusdem Missas

celebravimus, cum magno tamen timore, quia circumstabant juvenes

Sarraceni, quos arcere ab Officiis ausi non fuimus, et stabant

respicientes in manus, ora et oculos consecrantium; timuimus enim, ne

forte alicui accideret idem, quod cuidam fratri celebranti Missam

accidit in Bethlehem, qui dum in celebratione esset et jam panem in

corpus et vinum in sanguinem consecrasset, ecce unus juvenis Sarracenus

accurrit ad altare ex improviso et calicem cum sacramento arripuit et

sacramentum ebibit, et cum magno cachino ad socios suos recurrit. O

ignorantia damnosa, o coecitas caliginosa, o fatuitas stulta, o

temeritas praesumtuosa, o irrisio flebilis et periculosa! Verum Domino

nos protegente nihil simile nobis contigit in illo loco, finivimus enim

Officia cum bona pace, et visitatis sanctis locis Bethaniae et montis

Oliveti, regressi fuimus in Jerusalem,

(#B#) Vicesima prima die mane descendi ad ecclesiam resurrectionis

Domini et ante fores dixi Officium meum et per foramen januae ad

dominicum monumentum perspexi. Eadem[TR72] hora venerunt Mauri armati

cum arcubus et lanceis, adducentes cum multis tumultibus duos homines,

quos captivaverant, et eos in carceres, qui stant ante atrium ecclesiae

sancti sepulchri, incluserunt. De quibus carceribus dictum est fol. 124

B. Cum magno ergo timore steti ante ostium, timens, ne et in me

saevirent, et tam diu exspectavi foribus inhaerens, quousque

recesserunt a carceribus, quia de atrio transire non poteram nisi prope

illos. Mansi autem ibi ultra duas horas, et ad Officium in monte Syon

adscendi. Post prandium convenerunt omnes peregrini in montem Syon et

res comparatas ordinavimus ad aequalia pondera. Quo facto descendi cum

eis, et cum venissemus ad arcem David, de qua superius fol. 104 A.

facta est mentio, stetimus et castrum ipsum inspeximus. Cum autem

castellani filius videret nos subsistere, signavit manu, ut, si

placeret, possemus eum sequi et arcem ab intus videre. Secuti ergo

sumus juvenem et per pontem fossati transivimus, et prope portam habet

pontem in catenis dependentem, qui potest sursum erigi et demitti.

Induxit autem nos per duas portas ferreas usque in curiam castri, in

qua sedebant foeminae et suebant, (#253 A#) quae, dum nos

vidissent,[TR73] operuerunt vultus suos et absconderunt. Duxit autem

nos juvenis sursum super muros et turres, et ad omnia habitacula per

circuitum, et mirati sumus de spissitudine murorum et multitudine

turrium per gyrum. Est enim aedificatum ad modum munitorum castrorum in

Alemannia cum muris, moeniis, et foraminibus multis machinarum, et est

situm super prominentem petram in occidentali parte montis Syon, et

habet ab austro profundam vallem, quae dividit montem Syon a monte Gyon

et ascendit a torrente Cedron usque ad agrum fullonis. Ab occidente

etiam vallem habet, quae quondam profunda vorago erat, sed iam

quodammodo est repleta et per gyrum habuit profunda fossata, quae, quia

non mundantur, replentur, et jam castellanus hortum olerum plantavit in

parte orientali. Hoc tamen non obstante nihil est tam forte et munitum

in tota Hierosolyma sicut hoc castrum. Porro an hoc castrum sit illud,

quod Scriptura nominat arcem Syon vel arcem David, diversi diversa

tradunt; hoc tamen scimus, quod David munivit montem Syon, et civitas

montis dicebatur civitas David, quae quandoque tota nominatur arx

David, uti 2. Reg. V. Singulari tamen respectu notavi tria loca, in

quibus fuerunt turres et muri fortes montis Syon. Primus est in

orientali parte, ubi stat Conventus fratrum. Et ibi nullum est dubium,

quin tabernaculum David fuerit, in quo arcam Domini collocavit, et suum

habitaculum, de quo habetur 1. Paral. 17. Secundus locus est in

occidentali parte montis Syon, in quo stat hoc, de quo nunc loquimur

castrum. Tertius vero locus est non in monte Syon, sed ex opposito

illius arcis, contra occidentem supra civitatem Jerusalem, prope portam

negotiatorum in agro fullonis, ubi sunt ruinae grandes, quas dicunt

esse reliquias turris David. Et si hodie ibi esset fortalitium, tota

civitas arceri posset ex eo. Ego tamen credo, quod ante tempora Helii

Hadriani imperatoris, qui civitatem ampliavit, nihil ibi fuerit, sed

post civitatis extensionem fortalitium fuit ibi constructum, et prius

destructum. Igitur, dum arcem vidissemus,[TR74] transivimus ad locum

nostrum. dum arcem vidissemus,[TR75] transivimus ad locum nostrum.

In occasu solis cum quibusdam fratribus chorum antiquae ecclesiae Syon

adscendi, de quo dixi fol. 98 B., et singularem altitudinem montis Syon

prae cunctis in circuitu montibus consideravi. Nam montana Arabiae

trans Jordanem et mare mortuum, quae tam valde alta sunt, humilia

videntur respectu montis Syon. Sol enim oriens primo caput montis Syon

incendit, a quo eo occidente ultimo radios retrahit. Hoc saepe

consideravi. Nam a monte Syon est descensus continuus, quasi per

quinque milliaria teutonica, usque ad mare mortuum contra orientem.

Similiter contra occidentem est descensus ejus multorum milliariorum

usque in Palaestinam. Et ita mons Syon cunctis montibus praeeminet, ut

habetur supra fol. 108 A.

Lapillorum collectio et spinarum de locis sanctis pro devotione.

Vicesima secunda die mane ante solis ortum surrexi, dictoque Officio

clam solus de Conventu exivi et ad loca sancta montis Syon, vallis

Josaphat et montis Oliveti evagatus sum et de singulis locis lapillos

collegi et signatos sacco, quem mecum ad hoc tuleram, (#B#) imposui,

spinas etiam de sepibus crescentes in montis Oliveti clivo et montis

Syon tuli, et ramusculos colligavi, complexens coronam spineam eo modo,

et de quibus spinis credo, Dominum Jesum coronatum fuisse. De hoc vide

fol. 113 A. Per totum illum diem laboravi in collectione lapidum et in

excisione spinarum, et comparavi sportam oblongam, ad quam et

ramusculos spinarum posui et lapillos collectos de locis sanctis,

mecumque Ulmam usque advexi. Nec videatur hoc alicui inutile vel

puerile, quod lapillos mecum tuli de locis sanctis ad terras nostras,

cum legam sanctos fecisse. Nam 4. Reg. V. legimus, quod Naaman Syrus

petivit ab Helizaeo propheta, ut liceret sibi tantum de terra sancta

tollere, quantum duo asini vel burdones possent portare, ut duceret eam

inu terram suam et de lapidibus illic altare strueret, in quo

sacrificia Domino coeli offerret. Si ergo ille tantum terram illam

aspiciebat propter templum in ea constructum et prophetas in ea

habitantes et propter miracula in ea facta, quanto magis aspicienda est

a nobis propter praedicta et propter Christi pretiosissima vestigia et

beatissimae Mariae Virginis ac apostolorum et martyrum, et propter

inaestimabilem sanguinem Christi in ea effusum, crucem et sepulchrum,

quam sic gloria suae clarissimae resurrectionis illustravit et igne

Spiritus sancti lustravit. Nullo ergo modo, nulla ratione, nullo pacto

sunt particulae et petrarum petiae de illa illustrissima terra

assumtae, spernendae aut abjiciendae, sed cum veneratione magna

colligendae, et inter praecipuas reliquias ecclesiarum collocandae; et

non solum ipsa terra et lapilli vel petrarum petiae, sed etiam grana et

Paternoster, et annuli et signa Paternostrorum applicata locis sanctis

sunt quodammodo[TR76] sanctificata, ideo venerabiliora et pretiosiora,

sicut patet fol. 36. A. Nec solum nos Christiani de occidente hoc

facimus, sed orientales Christiani de altissimis orientis partibus

lapillos de illis terris colligunt et eos quasi usque ad paradisi

portas ducunt pro observantissimis reliquiis. Et quod amplius mirabile

est, audivi et legi, quod orientales Christiani peregrinantur Romam et

de ecclesiis sancti Petri et Paulli lapillos excutiunt et pro reliquiis

usque ad oceanum orientalem ducunt. Nonnulli etiam Alpes

transgrediuntur et per Rhenum in Coloniam Aggrippinam descendunt, ut

ecclesiam et sepulchrum trium regum, suorum compatriotarum, videant, et

de eadem ecclesia et sepulchris regum lapillos sibi dari procurant, vel

accipiunt si possunt, quos postea, quando ad partes suas revenerint,

auro et argento includunt et lapidibus pretiosissimis adjungunt, et in

annulis et flosculis digitis apponunt et ad colla suspendunt. Annulos

autem et jocalia vel clenodia applicata sepulchris regum trium

venerabiliter custodiunt tamquam magnas reliquias, et illos peregrinos,

qui de oriente in Coloniam evagati sunt, miro modo, dum revenerint,

venerantur et eos pro strenuissimis militibus tenent. Et nulli dubium,

si orientales possent nostrum frigus adeo bene sustinere, sicut nos

orientales eorum calores, numquam Colonia nostra careret hospitibus

orientalibus. Videmus enim, cum quanta turma Ungari Coloniam veniant

tempore ostensionis reliquiarum in Colonia et Aquisgrani. Insuper

aliquando contigit, quod peregrini de partibus et terris trium regum

veniunt cum suis turmis in Jerusalem, quando nostri de occidente

veniunt ad eandem, et tunc per interpretem (#254 A#) petunt a nostris,

an aliquis sit ibi de terris Coloniensium, et si repererint aliquem,

emunt ab eo omnia, quae possunt de ejus rebus habere, et praecipue

illa, quae sunt in civitate Coloniensi facta, bursas, ligas, pileos,

calceamenta et quasque vestes usque ad camisias, et duplo pretio

solvunt et ad orientem pro reliquiis ducunt. Si autem annulos aut

aliqua clenodia, quibus sanctorum regum corpora fuissent contacta,

aliquis illis vendere voluerit, decuplum pro pretio habebit. Si vero

quis lapillos de ecclesia vel sepulchro trium regum habuerit, et eis

vendere voluerit, lapides pretiosos, aurum et argentum in commutatione

recipiet. Interrogant etiam per interpretem diligentissime a peregrinis

nostris de dispositione patriae Coloniensium, de civitatis Coloniensis

magnitudine, de ecclesia ipsa principali et de sepulchris trium regum,

et suis libellulis devote ad verbum inscribunt, sicut nos terrae

sanctae et civitatis Jerusalem et ecclesiae sepulchri dominici

annotamus dispositionem.

Saepe multi simul orientalium conjurant et aggrediuntur peregrinationem

in occidentem, sed antequam ad nostras patrias perveniant, deficiunt et

pereunt. Illi vero, qui peregrinationem occidentis perficere possunt et

reversi fuerint, magni semper reputati sunt. Si ergo tantum venerantur

orientales trium regum terram, in qua eorum monumentum est positum,

quid mirum, si occidentales terram dominici sepulchri et regis regum

omnium in honore reservant? Sic ergo diem illum deduxi cum non paucis

sudoribus et laboribus, colligendo lapides de locis sanctis. Emi etiam

eodem die tres mappas pretiosas ad sacristiam nostram pro operimento

calicis, quando eportatur a subdiacono, et quando patenam elevatam

tenet: una est alba, altera blavia, tertia gilba. Has mappas ad omnia

loca portavi et saepe eas super dominicum sepulchrum explicavi, et

super rupem crucis et super sepulchrum beatae Virginis et super

praesepe Domini, et caetera, ut ex contactu sanctorum locorum

sanctiores et per consequens cariores (fierent).

Generalis peregrinatio et ultima per loca sancta.

Vicesima tertia die mane ante lucem convenerunt omnes peregrini, prout

sibi condixerant, in atrium ecclesiae S. sepulchri ad faciendam unum

generalem et ultimum circuitum per omnia loca sancta in Jerusalem et

per ejus circuitum. Sic ergo cum magnis laboribus ante prandium

visitavimus loca sancta in civitate et in valle Josaphat et in monte

Oliveti, post prandium vero circumivimus loca sancta vallis Siloae,

montis Gyon et montis Syon superius et inferius. Cum autem sero esset

factum, intromissi sumus in ecclesiam dominici sepulchri et juxta morem

per loca sancta processionem fecimus et juxta monumentum Domini

vigilavimus illa nocte etc.

De sexto et ultimo ingressu et pernoctatione

dominici sepulchri in Anastasi, i. e. in.

ecclesia resurrectionis Domini.

(#B#) Die XXIV. vespera praecedenti iterum peregrinis petentibus

intromissi sumus in ecclesiam resurrectionis Domini et cum majori

devotione et frequentia illa nocte loca sancta visitavimus, quam aliis

vicibus feceramus, propter instantem nostrum recessum et separationem

ab eis. Cum autem illuxisset dies, quae erat dominica XIII. post

Trinitatis et festum S. Bartholomaei apostoli, cantavimus Officium

Missae in dominico sepulchro, ordinatus autem ego fui ad Missam

cantandam. Stabam ergo sacris indutus in dominici sepulchri interiori

specu ad tumbam sanctissimam, quae pro altari parata erat, et in jubilo

alta voce cantabam, et Conventus cum peregrinis stabant extra et mihi

respondebant. Cum ingenti gaudio Officium hoc cantavi, et videbatur

mihi, quod vocem magis claram et altissimam haberem, quam alias. Non

modicam habeo gloriationem, utinam non vanam, in illa Missa, quia

credo, quod in multis annis et forte numquam, aliquis frater Ordinis

Praedicatorum Officium cantaverit in dominico sepulchro, nisi ego. Et

gaudeo hodie, quod mihi tanta gratia est singulariter reservata; utinam

me gratum ei reddat, qui ex hoc loco gloriosus resurrexit a mortuis.

Missa finita discurrimus non sine singultibus et tristitia per loca

sancta templi Domini et eisdem locis cum lachrimis valefecimus. Durum

enim nobis erat, separari a dulcissimis et nobis dilectissimis locis

illis, propter crebras consolationes, quas circa loca illa sanctissima

in eorum deosculatione percepimus. Deosculatis autem locis sanctis

exspectavimus dominos. Mauros, quando venirent et nos ejicerent de

ecclesia, sicut prius fecerant semper, sed longe tardabant, de quo

mirabamur et tristabamur, timentes, ne forte ex industria nos captivos

retinere vellent et causam aliquam contra nos excogitassent.[TR77]

Interea venit ad ostium templi servus Calini majoris (#254 A#) et per

foramen dixit nobis, quod dominus Calinus Trutschelmannus noster

paratus esset et cum camelis et asinis nos exspectaret, ut nos de

Jerusalem duceret ad inchoandum peregrinationem montis Synai. Hoc cum

audivissemus, impatientes magis effecti sumus de nostra diutina

detentione. Dum autem esset prope meridiem, venerunt domini Mauri

clavigeri dominici sepulchri et nos emiserunt. Et statim ad loca nostra

nos contulimus et cum festinantia prandium sumsimus et ad recessum nos

disposuimus modo, quo subjectum est post descriptionem duorum templorum

et civitatis Jerusalem. P. II. fol. 2 A.

Explicit totalis peregrinatio Jerosolimitana.

-----------------------

Quamvis ex praedictis sparsim possit haberi descriptio civitatis

sanctae Jerusalem, hic tamen singulariter eam describam et statum ejus,

non quidem recitando, qualis ab antiquo fuerit, sed qualis nunc sit.

Multiplex enim invenitur ejusdem civitatis descriptio secundum ejus

antiquam faciem, ut in Josephi libro VI. de bello Judaico Cap. 8. Et

Magister in Speculo Historiali. L. 26. c. CIII. et dominus Antonius in

Chronicis Part. II. T. 16. c. 13. et cap. 6 etc. et in supplemento

chronicor. L. 8. fol. 15. et Frater Burcardus Ordinis Praedicatorum in

libello descriptionis terrae sanctae eam civitatem luculenter

describunt. Nonnulli etiam antiqui et moderni ejus formam in chartas

depinxerunt, et ita tam in scriptura quam in picturis potest videri

figura desiderabilis civitatis, de qua et ego conabor aliquid

explicare. Si enim oblitus fuero tui, Jerusalem, oblivioni detur

dextera mea, adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui.

Sed ut hoc clarius facere valeam, annexui descriptioni civitatis

sanctae descriptionem templi Domini, quod nominant Salomonis, et templi

ecclesiae sancti sepulchri, quod vocant Anastasis. Sine enim illorum

duorum templorum descriptione non potest notificari status civitatis

sanctae, cum omne bonum civitatis et omne malum a templis illis

processerit, omnis ejus aedificatio et destructio, omnis ejus sanctitas

et malitia ab eis dependet, secundum Chrysostomum. Occupant etiam illa

duo templa magnam civitatis partem cum suis atriis. Ideo in civitatis

descriptione concurrere necesse est.