"Animaduerto," inquam, "idque, uti tu dicis, ita esse consentio. Sed in hac
haerentium sibi serie causarum estne ulla nostri arbitrii libertas an ipsos
quoque humanorum motus animorum fatalis catena constringit?" "Est," inquit,
"neque enim fuerit ulla rationalis natura quin eidem libertas adsit
arbitrii. Nam quod ratione uti naturaliter potest id habet iudicium quo
quidque discernat; per se igitur fugienda optandaue dinoscit. Quod uero
quis optandum esse iudicat petit; refugit uero quod aestimat esse
fugiendum. Quare quibus in ipsis inest ratio, inest etiam uolendi
nolendique libertas. Sed hanc non in omnibus aequam esse constituo. Nam
supernis diuinisque substantiis et perspicax iudicium et incorrupta
uoluntas et efficax optatorum praesto est potestas. Humanas uero animas
liberiores quidem esse necesse est cum se in mentis diuinae speculatione
conseruant, minus uero cum dilabuntur ad corpora, minusque etiam, cum
terrenis artubus colligantur. Extrema uero est seruitus, cum uitiis deditae
rationis propriae possessione ceciderunt. Nam ubi oculos a summae luce
ueritatis ad inferiora et tenebrosa deiecerint, mox inscitiae nube
caligant, perniciosis turbantur affectibus quibus accedendo consentiendoque
quam inuexere sibi adiuuant seruitutem et sunt quodam modo propria
libertate captiuae. Quae tamen ille ab aeterno cuncta prospiciens
prouidentiae cernit intuitus et suis quaeque meritis praedestinata
disponit.