"Hactenus mendacis formam felicitatis ostendisse suffecerit, quam si
perspicaciter intueris, ordo est deinceps quae sit uera monstrare." "Atqui
uideo," inquam, "nec opibus sufficientiam nec regnis potentiam nec
reuerentiam dignitatibus nec celebritatem gloria nec laetitiam uoluptatibus
posse contingere." "An etiam causas, cur id ita sit, deprehendisti?" "Tenui
quidem ueluti rimula mihi uideor intueri, sed ex te apertius cognoscere
malim."
"Atqui promptissima ratio est. Quod enim simplex est indiuisumque natura,
id error humanus separat et a uero atque perfecto ad falsum imperfectumque
traducit. An tu arbitraris quod nihilo indigeat egere potentia?" "Minime,"
inquam. "Recte tu quidem. Nam si quid est quod in ulla re inbecillioris
ualentiae sit, in hac praesidio necesse est egeat alieno." "Ita est,"
inquam. "Igitur sufficientiae potentiaeque una est eademque natura." "Sic
uidetur." "Quod uero huiusmodi sit, spernendumne esse censes an contra
rerum omnium ueneratione dignissimum?" "At hoc," inquam, "ne dubitari
quidem potest." "Addamus igitur sufficientiae potentiaeque reuerentiam, ut
haec tria unum esse iudicemus." "Addamus, si quidem uera uolumus
confiteri."
"Quid uero," inquit, "obscurumne hoc atque ignobile censes esse an omni
celebritate clarissimum? Considera uero, ne quod nihilo indigere, quod
potentissimum, quod honore dignissimum esse concessum est, egere
claritudine quam sibi praestare non possit atque ob id aliqua ex parte
uideatur abiectius." "Non possum," inquam, "quin hoc uti est ita etiam
celeberrimum esse confitear." "Consequens igitur est ut claritudinem
superioribus tribus nihil differre fateamur." "Consequitur," inquam. "Quod
igitur nullius egeat alieni, quod suis cuncta uiribus possit, quod sit
clarum atque reuerendum, nonne hoc etiam constat esse laetissimum?" "Sed
unde huic," inquam, "tali maeror ullus obrepat ne cogitare quidem possum;
quare plenum esse laetitiae, si quidem superiora manebunt, necesse est
confiteri." "Atqui illud quoque per eadem necessarium est sufficientiae,
potentiae, claritudinis, reuerentiae, iucunditatis nomina quidem esse
diuersa, nullo modo uero discrepare substantiam." "Necesse est," inquam.
"Hoc igitur quod est unum simplexque natura, prauitas humana dispertit et
dum rei quae partibus caret partem conatur adipisci, nec portionem quae
nulla est nec ipsam quam minime affectat assequitur." "Quonam," inquam,
"modo?" "Qui diuitias," inquit, "petit penuriae fuga, de potentia nihil
laborat, uilis obscurusque esse mauult, multas etiam sibi naturales quoque
subtrahit uoluptates, ne pecuniam quam parauit amittat. Sed hoc modo ne
sufficientia quidem contingit ei quem ualentia deserit, quem molestia
pungit, quem uilitas abicit, quem recondit obscuritas. Qui uero solum posse
desiderat, profligat opes, despicit uoluptates honoremque potentia carentem
gloriam quoque nihili pendit. Sed hunc quoque quam multa deficiant uides.
Fit enim ut aliquando necessariis egeat, ut anxietatibus mordeatur cumque
haec depellere nequeat, etiam id quod maxime petebat potens esse desistat.
Similiter ratiocinari de honoribus, gloria, uoluptatibus licet. Nam cum
unumquodque horum idem quod cetera sit, quisquis horum aliquid sine ceteris
petit, ne illud quidem quod desiderat apprehendit." "Quid igitur?" inquam.
"Si qui cuncta simul cupiat adipisci, summam quidem ille beatitudinis
uelit. Sed num in his eam reperiet, quae demonstrauimus id quod pollicentur
non posse conferre?" "Minime," inquam. "In his igitur quae singula quaedam
expetendorum praestare creduntur, beatitudo nullo modo uestiganda est."
"Fateor," inquam, "et hoc nihil dici uerius potest." "Habes igitur,"
inquit, "et formam falsae felicitatis et causas. Deflecte nunc in aduersum
mentis intuitum; ibi enim ueram quam promisimus statim uidebis." "Atqui
haec," inquam, "uel caeco perspicua est eamque tu paulo ante monstrasti,
dum falsae causas aperire conaris. Nam nisi fallor ea uera est et perfecta
felicitas quae sufficientem, potentem, reuerendum, celebrem laetumque
perficiat. Atque ut me interius animaduertisse cognoscas, quae unum horum,
quoniam idem cuncta sunt, ueraciter praestare potest hanc esse plenam
beatitudinem sine ambiguitate cognosco." "O te alumne hac opinione felicem,
si quidem hoc," inquit, "adieceris...." "Quidnam?" inquam. "Essene aliquid
in his mortalibus caducisque rebus putas quod huiusmodi statum possit
afferre?" "Minime," inquam, "puto idque a te, nihil ut amplius desideretur,
ostensum est." "Haec igitur uel imagines ueri boni uel inperfecta quaedam
bona dare mortalibus uidentur, uerum autem atque perfectum bonum conferre
non possunt." "Assentior," inquam. "Quoniam igitur agnouisti quae uera illa
sit, quae autem beatitudinem mentiantur, nunc superest ut unde ueram hanc
petere possis agnoscas." "Id quidem," inquam, "iam dudum uehementer
exspecto." "Sed cum, ut in Timaeo[131] Platoni," inquit, "nostro placet, in
minimis quoque rebus diuinum praesidium debeat implorari, quid nunc
faciendum censes, ut illius summi boni sedem reperire mereamur?"
"Inuocandum," inquam, "rerum omnium patrem, quo praetermisso nullum rite
fundatur exordium." "Recte," inquit, ac simul ita modulata est.
[131] uti Timaeo _codd. optimi._