Quid autem de dignitatibus potentiaque disseram quae uos uerae dignitatis
ac potestatis inscii caelo exaequatis? Quae si in improbissimum quemque
ceciderunt, quae flammis Aetnae eructuantibus, quod diluuium tantas strages
dederint? Certe, uti meminisse te arbitror, consulare imperium, quod
libertatis principium fuerat, ob superbiam consulum uestri ueteres abolere
cupiuerunt, qui ob eandem superbiam prius regium de ciuitate nomen
abstulerant. At si quando, quod perrarum est, probis deferantur, quid in
eis aliud quam probitas utentium placet? Ita fit ut non uirtutibus ex
dignitate sed ex uirtute dignitatibus honor accedat. Quae uero est ista
uestra expetibilis ac praeclara potentia? Nonne, o terrena animalia,
consideratis quibus qui praesidere uideamini? Nunc si inter mures uideres
unum aliquem ius sibi ac potestatem prae ceteris uindicantem, quanto
mouereris cachinno! Quid uero, si corpus spectes, inbecillius homine
reperire queas quos saepe muscularum quoque uel morsus uel in secreta
quaeque reptantium necat introitus? Quo uero quisquam ius aliquod in
quempiam nisi in solum corpus et quod infra corpus est, fortunam loquor,
possit exserere? Num quidquam libero imperabis animo? Num mentem firma sibi
ratione cohaerentem de statu propriae quietis amouebis? Cum liberum quendam
uirum suppliciis se tyrannus adacturum putaret, ut aduersum se factae
coniurationis conscios proderet, linguam ille momordit atque abscidit et in
os tyranni saeuientis abiecit; ita cruciatus, quos putabat tyrannus
materiam crudelitatis, uir sapiens fecit esse uirtutis. Quid autem est quod
in alium facere quisquam[111] possit, quod sustinere ab alio ipse non
possit? Busiridem accipimus necare hospites solitum ab Hercule hospite
fuisse mactatum. Regulus plures Poenorum bello captos in uincla coniecerat,
sed mox ipse uictorum catenis manus praebuit. Vllamne igitur eius hominis
potentiam putas, qui quod ipse in alio potest, ne id in se alter ualeat
efficere non possit? Ad haec si ipsis dignitatibus ac potestatibus inesset
aliquid naturalis ac proprii boni, numquam pessimis prouenirent. Neque enim
sibi solent aduersa sociari; natura respuit ut contraria quaeque iungantur.
Ita cum pessimos plerumque dignitatibus fungi dubium non sit, illud etiam
liquet natura sui bona non esse quae se pessimis haerere patiantur. Quod
quidem de cunctis fortunae muneribus dignius existimari potest, quae ad
improbissimum quemque uberiora perueniunt. De quibus illud etiam
considerandum puto, quod nemo dubitat esse fortem, cui fortitudinem inesse
conspexerit, et cuicumque uelocitas adest manifestum est esse uelocem. Sic
musica quidem musicos medicina medicos rhetorice rhetores facit. Agit enim
cuiusque rei natura quod proprium est nec contrariarum rerum miscetur
effectibus et ultro quae sunt auersa depellit. Atqui nec opes inexpletam
restinguere auaritiam queunt nec potestas sui compotem fecerit quem
uitiosae libidines insolubilibus adstrictum retinent catenis, et collata
improbis dignitas non modo non efficit dignos, sed prodit potius et
ostentat indignos. Cur ita prouenit? Gaudetis enim res sese aliter habentes
falsis compellare nominibus quae facile ipsarum rerum redarguuntur effectu;
itaque nec illae diuitiae nec illa potentia nec haec dignitas iure
appellari potest. Postremo idem de tota concludere fortuna licet in qua
nihil expetendum, nihil natiuae bonitatis inesse manifestum est, quae nec
se bonis semper adiungit et bonos quibus fuerit adiuncta non efficit.
[111] quisque _codd. optimi_.