conglomeretur. deinde | pilae manibus versando efficiuntur =181=
et ita conligantur ut inarescant. aridae componuntur in
urceo fictili, urcei in fornace. simul autem aes et ea
harena ab ignis vehementia confervescendo coaluerint, inter 5
se dando et accipiendo su|dores a proprietatibus discedunt (5)
suisque rebus per ignis vehementiam confectis caeruleo
2 rediguntur colore. usta vero, quae satis habet utilitatis
in operibus tectoriis, sic temperatur. glaeba silis boni
coquitur ut sit in igni candens. ea autem aceto extinguitur 10
et efficitur purpureo colore.
XII | De cerussa aerugineque quam nostri aerucam vocitant (10)
non est alienum quemadmodum comparetur dicere. Rhodo
enim doliis sarmenta conlocantes aceto suffuso supra sarmenta
conlocant plumbeas massas, deinde ea operculis 15
obturant ne spiramentum emittatur. post certum tem|pus (15)
aperientes inveniunt e massis plumbeis cerussam.
eadem ratione lamellas aereas conlocantes efficiunt aeruginem
2 quae aeruca appellatur. cerussa vero cum in fornace
coquitur, mutato colore ad ignem efficitur sandaraca. 20
id autem incendio facto ex casu didicerunt homines, et
ea multo melio|rem usum praestat quam quae de metallis (20)
per se nata foditur.
XIII Incipiam nunc de ostro dicere, quod et carissimam et
excellentissimam habet praeter hos colores aspectus suavitatem. 25
id autem excipitur e conchylio marino, e quo
purpura efficitur, cuius non minores sunt quam ceterarum
1 scobis (scopis _S_) factam (-ā _E_) mixta c. _x_ (_cf. Is. ex Fav. p.
308, 7_).
3 ut inarescant aride _S(G^{c})_: uti nares cantaridae (-de _G_, -dę
_E_) _HEG_.
4 simul autem: sit aut _GE(S^{c})_, sita ut _H_, sit ut _S_.
5 coaluerint: cum (cū) coaruerint _HSG_, cum c[a/o]luerint _E_.
7 confecto _x_.
9 silix _HSG_, silicis _E_ (ſiliẋ̣ | ciſ _G^{c}_).
10 igne _E_.
12 erucam _x_ (_item infra, sicut_ erugo _semper x_) = afrugum _Fav._ |
vocitant (_sic_) _x_.
14 doleis _x_.
16 (_post_ sp.) obturatum (-tū) _add. x_ (_del. Schneider_).
20 (_post_ ignem) incendi (_HS_, -dii _EG_) _add. x_ (_del. Nohl_).
25 pra&erosco|lores _H_.
26 & conchilio _E_.
27 purpora _HS_. | efficitur _S_: inficitur _HEG_.
* * * * *
Page 180
＜rerum＞ | naturae considerantibus admirationes, quod habet =182=
non in omnibus locis quibus nascitur unius generis colorem,
2 sed solis cursu naturaliter temperatur. itaque quod legitur
Ponto et Gallia, quod hae regiones sunt proximae ad
septentrionem, | est atrum. progredientibus inter septentrionem 5
et occidentem invenitur lividum. quod autem
legitur ad aequinoctialem orientem et occidentem, invenitur
violaceo colore. quod vero meridianis regionibus excipitur,
rubra procreatur potestate, et ideo hoc Rhodo etiam insula
creatur ceterisque | eiusmodi regionibus quae proximae 10
3 sunt solis cursui. ea conchylia cum sunt lecta, ferramentis
circa scinduntur, e quibus plagis purpurea sanies uti
lacrima profluens excussa in mortariis terendo comparatur,
et quod ex concharum marinarum testis eximitur, ideo
ostrum est vocitatum. id autem | propter salsuginem cito 15
fit siticulosum, nisi mel habeat circa fusum.
XIV Fiunt etiam purpurei colores infecta creta rubiae radice
et hysgino, non minus et ex floribus alii colores. itaque
tectores cum volunt sil atticum imitari, violam aridam
coi|cientes in vas cum aqua, confervefaciunt ad ignem, 20
deinde cum est temperatum coiciunt in linteum, et inde
manibus exprimentes recipiunt in mortarium aquam ex
violis coloratam, et eo cretam infundentes et eam terentes
2 efficiunt silis attici colorem. eadem ratione vaccinium
temperantes et lacte | miscentes purpuram faciunt elegantem. 25
item qui non possunt chrysocolla propter caritatem uti,
herba quae luteum appellatur caeruleum inficiunt, et ＜ita＞
utuntur viridissimo colore. haec autem infectiva appellatur.
item propter inopiam coloris in|dici cretam selinusiam aut =183=
1 rerum _om. x_.
4 heę _S_.
8 violacio (-tio _G^{c}=S_) _x_.
17 rubiae: rubra _x_ (_et Fav._).
18 et hysgino (_Plin., Is._): & excygno _x_.
19 tectores (_ut p. 180, 14. 19_) _x_: pictores _Fav._ | silacticum
_ante corr. H_ (= _E^{c}, ut_ silactici _E v. 23_).
20 vas cum aqua _EG_: vas cum quā _H_, vas quā _S_. | confervere
faciunt _x_.
21 coiciunt linteum (-ū) _x_.
25 lactem (_HE_, -tē _GS_) _x_.
27 luteū _HSE_, -um _G_ (lutear _Fav. cf. Plin. 33, 87. 91, ubi lego_:
luteum putant a luto herbam dictam …). | ita _om. x_ (_add. Oehmichen_).
28 viridissimū (-um _H_) colorē (-em _H_) _x_.
29 sinysiam _H_, synisiā _S_, sinisiam (-ā _G_) _EG_.
* * * * *
Page 181
anulariam vitro, quod Graeci ιϲατιν appellant, inficientes,
imitationem faciunt indici coloris.
3 Quibus rationibus et rebus ad expolitionum firmitates
＜perveniatur＞ quibusque decoras oporteat fieri picturas,
item quas habeant | omnes colores in se potestates, ut 5
mihi succurrere potuit in hoc libro perscripsi. itaque
omnes aedificationum perfectiones quam habere debeant
opportunitatem ratiocinationis, septem voluminibus sunt
finitae, insequenti autem de aqua, si quibus locis non
fuerit, quemadmodum inveniatur et qua ratione | ducatur 10
quibusque rebus si erit salubris et idonea probetur explicabo.
LIBER OCTAVUS.
1 De septem sapientibus Thales Milesius omnium rerum
principium aquam est professus, Heraclitus ignem, Magorum
| sacerdotes aquam et ignem, Euripides auditor Anaxagorae, 15
quem philosophum Athenienses scaenicum appellaverunt,
aera et terram eamque e caelestium imbrium
conceptionibus inseminatam fetus gentium et omnium animalium
in mundo procreavisse, et quae ex ea essent
prognata cum dissolve|rentur temporum necessitate coacta, 20
in eandem redire, quaeque de aere nascerentur item in
caeli regiones reverti neque interitiones recipere et dissolutione
mutata in eam recidere | in qua ante fuerant proprietatem. =184=
Pythagoras vero, Empedocles, Epicharmos aliique
1 vitroque (q: _HE_, q⁊ _S_) quod _x_. | insallim (-ī _S_) _x_.
3 addispositionem firmitatis (_sic sine lac. sed in fine ut versus G
ita ipsius folii 107^{a} H_) _x_ (_corr. et suppl. Nohl_).
7 aedificationum _HS_: edifitiorū _G_.
10 ducatur _HS_: inducatur _G_.
17 e _HSG_: & _E_.
20 necessitate _ES_: -tē _HG_.
21 eandem _EG_: eadem _HS_. | de aere nascentur _EG_, de hacre
nascentur _H_, de hac renascerentur _S_ (_ut L_).
23 fuerant _G_: fuerat _H_, fuit _S_. | proprietates _G_.
24 epi(ephy- _S_)charmos _x_.
* * * * *
Page 182
physici et philosophi haec principia esse quattuor
proposuerunt, aerem ignem terram aquam, eorumque inter
se cohaerentiam naturali figuratione e gene|rum discriminibus (5)
2 efficere qualitates. animadvertimus vero non solum
nascentia ex his esse procreata sed etiam res omnes non 5
ali sine eorum potestate neque crescere nec tueri. namque
corpora sine spiritus redundantia non possunt habere
vitam, nisi aer influens cum incremento fecerit auctus et
| remissiones continenter. caloris vero si non fuerit in (10)
corpore iusta comparatio, non erit spiritus animalis neque 10
erectio firma, cibique vires non poterunt habere coctionis
temperaturam. item si non terrestri cibo membra corporis
alantur, deficient et ita a terreni principii mixtione erunt
3 de|serta. animalia vero si fuerint sine umoris potestate, (15)
exsanguinata et exsucata a principiorum liquore interarescent. 15
igitur divina mens quae proprie necessaria
essent gentibus non constituit difficilia et cara, uti sunt
margaritae aurum argentum ceteraque quae neque corpus
nec natura desiderat, | sed sine quibus mortalium vita non (20)
potest esse tuta, ea fudit ad manum parata per omnem 20
mundum. itaque ex his, si quid forte defit in corpore
spiritus, ad restituendum aer adsignatus id praestat. apparatus
autem ad auxilia caloris solis impetus et ignis inventus
tutiorem efficit vitam. item ter|renus fructus escarum (25)
praestans copiis supervacuis desiderationes alit et 25
nutrit animales pascendo continenter. aqua | vero non =185=
solum potus sed infinitas usu praebendo necessitates, gratas
4 quod est gratuita praestat utilitates. ex eo etiam qui
sacerdotia gerunt moribus Aegyptiorum, ostendunt omnes
res e liquoris potestate consistere. itaque cum hydria 30
3 coherentia _x_.
7 spiritu (sp̅u̅ _S_) _x_.
13 deficient _EGS_: -tur _H_.
19 nec n. _HS_: neque n. _EG_.
20 tutaefudit _H_ (tuta effudit _S_), tuta fudit _EG_.
21 defit _HSG_: desit _E_.
23 coloris _H_.
25 desiderationibus (_H_, -nib; _EGS_) _x_.
27 usu _HEG_: usui _S_.
30 hidria quā _G_, idria quam _E_, hydrio quem _H_, ydria quę _S_.
* * * * *
Page 183
aqua | ad templum aedemque casta religione refertur, tunc (5)
in terra procumbentes manibus ad caelum sublatis inventionis
gratias agunt divinae benignitati.
Cum ergo et a physicis et philosophis et ab sacerdotibus
iudicetur ex potestate aquae omnes res constare, 5
putavi | quoniam in prioribus septem voluminibus rationes (10)
aedificiorum sunt expositae, in hoc oportere de inventionibus
aquae quasque habeat in locorum proprietatibus
virtutes quibusque rationibus ducatur et quemadmodum
ante probetur scribere. est enim maxime necessaria 10
et ad vitam et ad delectationes | et ad usum (15)
cotidianum.
I Ea autem erit facilior, si erunt fontes aperti et
fluentes. sin autem non profluent, quaerenda sub terra
sunt capita et colligenda. quae sic erunt experienda uti 15
procumbatur in dentes antequam sol exortus fuerit, in
locis quibus erit | quaerendum, et in terra mento conlocato (20)
et fulto prospiciantur eae regiones. sic enim non errabit
excelsius quam oporteat visus, cum erit inmotum mentum,
sed libratam altitudinem in regionibus certa finitione designabit. 20
tunc in quibus locis videbuntur umores concrispantes
et in aera surgen|tes, ibi fodiatur. non enim (25)
in sicco loco hoc potest signum fieri.
2 Item animadvertendum est quaerentibus aquam quo
genere sint loca. certa enim sunt in quibus nascitur. in 25
creta tenuis et exilis et non alta est copia. ea erit non
optimo | sapore. item sabulone soluto tenuis sed inferioris =186=
loci invenietur. ea erit limosa et insuavis. terra autem
nigra sudores et stillae exiles inveniuntur, quae ex hibernis
tempestatibus collectae in spissis et solidis locis subsidunt. 30
haec | habent optimum saporem. glarea vero mediocres (5)
2 inventionibus (-b; _EGS_) _x_.
4 ab _HEG_: a _S_.
5 ex _EGS_: & _H_.
6 in _om. G_ (_non E_). | prioribus septem _HEG_: supiorib; .VII. _S_.
10 ante: inte _H_, int̄ _E_, inter _G_, in terra _S_.
11 delectationes _ES(G^{c})_: delectiones _HG_.
28 ea (_ante corr._) _om. G_.
29 sudores _GS_: -ris _H_.
31 hec _H_, hęc _S_: hę _G_.
* * * * *
Page 184
et non certae venae reperiuntur. hae quoque sunt egregia
suavitate. item sabulone masculo harenaque carbunculo
certiores et stabiliores sunt copiae, eaeque sunt bono
sapore. rubro saxo et copiosae et bonae, si non per
intervenia dila|bantur et liquescant. sub radicibus autem 5 (10)
montium et in saxis silicibus uberiores et affluentiores,
eaeque frigidiores sunt et salubriores. campestribus autem
fontibus salsae graves tepidae, non suaves nisi quae ex
montibus sub terra submanantes erumpunt in medios
campos ibique arboram umbris | contectae praestant montanorum 10 (15)
3 fontium suavitatem. signa autem quibus terrarum
generibus supra scriptum est ea invenientur nascentia,
tenuis iuncus, salix erratica, alnus, vitex, harundo, hedera
aliaque quae eiusmodi sunt, quae non possunt nasci per
se sine umore. solent autem eadem in lacunis | nata esse 15 (20)
quae sidentes praeter reliquum agrum excipiunt ex imbribus
et agris per hiemem propterque capacitatem diutius conservant
umorem. quibus non est credendum, sed quibus
regionibus et terris, non lacunis, ea signa nascuntur non
4 sata sed naturaliter per se procreata, ibi est quaerenda. | in 20 (25)
quibus si eae significabuntur inventiones, sic erunt experiundae.
fodiatur quoquoversus locus latus ne minus
pedes | ＜tres, altus pedes＞ quinque, in eoque conlocetur =187=
circiter solis occasum scaphium aereum aut plumbeum aut
pelvis. ex his quod erit paratum, id intrinsecus oleo 25
unguatur ponaturque inversum, et summa fossura operiatur
1 non certae (incertae _Fav._): non (n̄ _S_) incerte (_H_, -tę _SG_)
_x_. | repperiuntur _HG_ (_L_, reper. _Sl_), _ut 194, 22. 213, 17_
repperitur _HSG_ (_L, non l_) _et 204, 1_ repperientur _HEG_ (_L, non
l_). | hae _H_, heę _S_: hęc _G_.
2 harenaque carbunculo (_sic_) _x_ (_restituit Detlefsen_).
3 et stabiliores _G_: _om. HS_. | aeque _H_, eęque _G_: hęque _S_.
8 suaves _GS_: -vis _H_.
9 medios campos ibique _G_: medio campo | sibique _H_, medio
campo . sibique _S_.
12 ea _om. S_. | invenient _ante corr. G_.
16 sedentes _x_ (_cf. p. 38, 23. 18 etc._).
21 eae _HS_: hę _G_.
23 tres altus pedes (_Fav._): _om. x_ (_ubi_ ne minus pedes quinque
_HG_, ne minus quinque pedes _S_).
24 scaphium _HS_: scapiū _G_.
25 id _S_: idque _HG_.
26 unguatur _S_: ungatur _HG_.
* * * * *
Page 185
harundinibus aut fronde, | supra terra obruatur, tum postero (5)
die aperiatur, et si in vase stillae sudoresque erunt, is
5 locus habebit aquam. item si vas ex creta factum non
coctum in ea fossione eadem ratione opertum positum
fuerit, si is locus aquam habuerit, cum apertum fuerit, 5
vas umidum erit et iam dissolvetur | ab umore. vellusque (10)
lanae si conlocatum erit in ea fossura, insequenti autem
die de eo aqua expressa erit, significabit eum locum habere
copiam. non minus si lucerna concinnata oleique plena
et accensa in eo loco operta fuerit conlocata et postero 10
die non erit exusta, sed habuerit reliquias olei | et enlychnii (15)
ipsaque umida invenietur, indicabit eum locum
habere aquam, ideo quod omnis tepor ad se ducit umores.
item in eo loco ignis factus si fuerit et percalefacta terra
et adusta vaporem nebulosum ex se suscitaverit, is locus 15
6 habebit aquam. cum haec ita erunt pertemptata et quae
supra | scripta sunt signa inventa, tum deprimendus est (20)
puteus in eo loco et si erit caput aquae inventum, plures
circa sunt fodiendi et per specus in unum locum omnes
conducendi. 20
Haec autem maxime in montibus et regionibus septentrionalibus
sunt quaerenda, eo quod in his et suaviora et
| salubriora et copiosiora inveniuntur. aversi enim sunt (25)
solis cursui, et in his locis primum crebrae sunt arbores
et silvosae ipsique montes suas habent umbras obstantes 25
et radii solis non directi perveniunt ad terram nec possunt
7 umores | exurere. intervallaque montium maxime recipiunt =188=
imbres et propter silvarum crebritatem nives ab umbris
arborum et montium ibi diutius conservantur, deinde
liquatae per terrae venas percolantur et ita perveniunt 30
1 sup[e]ra terrā _S^{c}_.
2 vaso _x_. | sudores _GS_: -ris _H_.
3 vas _S_: vasum _HG_.
5 cum apertum fuerit _om. S_ (_itaque del. G^{c}_).
6 erit & iā _S_ (_ut L_): erit &iam (etiā _G_) _HG_. | ab _om. S_.
7 autem _om. S_.
8 eo loc[v/o]m _H^{c}_.
11 inlychni _HS_, ≣lychni _G^{c}_.
13 ducit _HG_: trahit _S_ (_Fav._).
14 percalefacta _S(G^{c})_: percalfacta (_sic hoc uno loco_) _HG_.
19 ꝑ specuus _S_: perspicuus _H_, ꝑ psicuus (_sic_) _G_.
* * * * *
Page 186
ad infimas montium ra|dices, ex quibus profluentes fontium (5)
erumpunt ructus. campestribus autem locis contrario non
possunt habere copias. nam quaecumque sunt non possunt
habere salubritatem, quod solis vehemens impetus propter
nullam obstantiam umbrarum eripit exhauriendo fervens 5
ex planitie camporum | umorem, et si quae sunt aquae (10)
apparentes, ex his quod est levissimum tenuissimumque et
subtili salubritate aer avocans dissipat in impetum caeli
quaeque gravissimae duraeque et insuaves sunt partes,
II eae in fontibus compestribus relinquuntur. itaque quae 10
ex imbribus aqua colligitur salubriores | habet virtutes, (15)
quod eligitur ex omnibus fontibus levissimis subtilibusque
tenuitatibus, deinde per aeris exercitationem percolata tempestatibus
liquescendo pervenit ad terram. etiamque non
crebriter in campis confluunt imbres sed in montibus aut 15
ad ipsos montes, ideo quod umores ex terra matu|tino (20)
solis ortu moti cum sunt egressi, in quamcumque partem
caeli sunt proclinati, trudunt aera, deinde cum sunt moti
propter vacuitatem loci post se recipiunt aeris ruentis
2 undas. aer autem qui ruit trudens quocumque umorem 20
per vim spiritus impetus et undas crescentes facit ventorum.
a ventis | autem quocumque feruntur umores conglobati (25)
ex fontibus | et fluminibus et paludibus et pelago cum =189=
tepore solis colliguntur et exhauriuntur et ita tolluntur
in altitudinem nubes, deinde tum aeris unda nitentes, cum 25
perventum ad montes, ab eorum offensa et procellis propter
plenitatem et gravita|tem liquescendo disparguntur et ita (5)
diffunduntur in terras.
2 ructus _EG_: fructus _H_ (ī aꝉ fructus _G^{c}_), fluctus _S_ (_ut v_).
8 aerauocans _H_: aera vocans _EGS_. | impetum (-ū _G_) _HEG_: -tu
_S(G^{c})_.
9 quę(æ _S^{c}_)que _EG(S^{c})_: quaque _HS_. | durę (_om._ que) _S_.
12 quod _HEG_: eo quod _S_. | elegitur _G_. | fontibus _EGS_: frontibus
_H_.
13 per aeris _EGS_: per[a/ ̣]eris _H^{c}_.
19 ruentes _x_.
22 feruntur _H^{c}SE^{c}G^{c}_: feruuntur _H_, ferentur _EG_.
23 & fl. _S_: ex fl. _HEG_.
24 tæpore _E_: tempore _HG_, tēpore _S_. | colligunt … exhauriunt
(exauriunt _H_) … tollunt _x_.
25 tum: cum (cū) _x_.
27 disparguntur _ante ras. E_: dispargunt _HSE^{c}G_ (dispergunt
_G^{c}_).
28 diffunditur _x_.
* * * * *
Page 187
3 Vaporem autem et nebulas et umores ex terra nasci
haec videtur efficere ratio, quod ea habet in se et calores
fervidos et spiritus inmanes refrigerationesque et aquarum
magnam multitudinem. ex eo cum refrigeratum nocte sol
| oriens impetu tangit orbem terrae et ventorum flatus 5 (10)
oriuntur per tenebras, ab umidis locis egrediuntur in altitudinem
nubes. aer autem quod a sole percalefactus conversationibus
4 tollit ex terra umores, licet ex balineis
exemplum capere. nullos enim camarae quae sunt caldariorum
supra se possunt | habere fontes, sed caelum quod 10 (15)
est ibi ex praefurniis ab ignis vapore percalefactum corripit
ex pavimentis aquam et aufert secum in camararum
curvaturas et sustinet, ideo quod semper vapor calidus in
altitudinem se trudit. et primo non remittit propter
brevitatem, simul autem plus umoris habet | congestum, 15 (20)
non potest sustinere propter gravitatem, sed stillat supra
lavantium capita. item eadem ratione caelestis aer cum
ab sole percipit calorem, ex omnibus locis hauriendo tollit
umores et congregat ad nubes. ita enim terra fervore
| tacta eicit umores, ut etiam corpus hominis ex calore =190=
5 emittit sudores. indices autem sunt eius rei venti, ex 21
quibus qui a frigidissimis partibus veniunt procreati septentrio
et aquilo extenuatos siccitatibus in aere flatus spirant,
auster | vero et reliqui qui a solis cursu impetum faciunt, (5)
sunt umidissimi et semper adportant imbres, quod percalefacti 25
ab regionibus fervidis adveniunt et omnibus terris
2 & (cal.) _HS(G^{c})_: _om. EG_.
6 oriundus (_sic_) _E_ (_solus_).
7 nubes _HS_: -bis _EG_. | percalefactus _ES^{c}_ (-fectus _S_):
percalcefactus (ꝑ calce‿factus _G_) _HG_. | conversationibus
(_cf. p. 219, 27_): cum(cū)rationibus (= c̅u̅sationib.) _x_.
8 balineis (_sic_) _x_ (balneis _G^{c}_).
9 nullae (-ę _EGS_) _x_. | camerae (-rę _S_, -re _E_) _x_.
11 ibi: ubi _x_. | ꝑ calce factū (_ut supra_) _ante corr._ (-le‿f.) _G_.
12 camararum _HEG_: camerarum _S_.
17 item _S_: idem _HEG_.
18 a sole _S_. | percipit _ES(G^{c})_: percepit _HG_.
20 ut _om. S_.
21 emittit _S(G^{c})_: emit ut _HEG_.
23 &(et _G_)tenuatos _x_. | spirant _HS(G^{c})_: spirans _EG_.
25 ad(p _S_)portant _EGS_: adportent _H_.
26 et: ex _x_.
* * * * *
Page 188
lambentes eripiunt umores et ita eos profundunt ad septentrionales
regiones.
6 | Haec autem sic fieri testimonio possunt esse capita (10)
fluminum, quae orbe terrarum chorographiis picta itemque
scripta plurima maximaque inveniuntur egressa ab septentrione. 5
primumque in India Ganges et Indus ab Caucaso
monte oriuntur, Syria Tigris et Euphrates, Asiae item
Ponto Bory|sthenes Hypanis Tanais, Colchis Phasis, Gallia (15)
Rhodanus, Celtica Rhenus, citra Alpes Timavus et Padus,
Italia Tiberis, Maurusia quam nostri Mauretaniam appellant 10
ex monte Atlante Dyris, qui ortus ex septentrionali regione
progreditur per occidentem ad lacum Eptagonum et mutato
nomine dici|tur Agger, deinde ex lacu Eptabolo sub montes (20)
desertos sub|terfluens per meridiana loca manat et influit =191=
in paludem quae appellatur circumcingit Meroen, 15
quod est Aethiopum meridianorum regnum, ab hisque paludibus
se circumagens per flumina Astasobam et Astoboam
et alia plura pervenit | per montes ad cataractam ab eoque (5)
se praecipitans per septentrionem pervenit inter Elephantida
et Syenen Thebaicosque in Aegyptum campos et ibi 20
7 Nilus appellatur. ex Mauretania autem caput Nili profluere
ex eo maxime cognoscitur quod ex altera parte
1 labentes _x_.
5 ad septentrionem (-ē) _x_.
6 ab (cauc.) _HEG_: a _S_.
7 asiae _sic_ (asiæ _E_, asię _S_, ası[a/ẹ] = asiae _G^{c}_) _x_. |
item _S(G^{c})_: idem _HEG_.
8 colchys _EG_: conchis _H_, ch[ⱶ/o]nchis _S_ (ꝉ c̄ _supra G^{c} i. e._
vel conchys).
9 alpes _ES_: alpis _HG_. | timauos _x_.
10 maurusia _HS_: maurussia _E_, marusṣia _G^{c}_. | mauretaniam _HEG_:
mauritaniam _S_.
11 atlante _HS_: anthlante _EG_. | dryis (drys _E_) _x_. | 12 eptagonum
_et_ (13) eptabolo (_sic._) _x_ (eptalobo _L_).
13 agger (_sic codd. omnes nisi quod in fine versus omiserat G, suppl.
G^{c}_) = ger, niger, nigris (_Plin. cf. H. Kiepert, Alte Geogr. 224_).
15 appellatur circumcingit _HG_ (_post_ app. _punctum add. H^{c}SE_, ⁜
_supra punctum add. E^{c}, album reliquit S_). Coloe _suppl. Iocundus_.
17 hastansobam (-ā _S_) _HS_, astansoban _EG_. | adstoboam _x_ (_sed_
aḍ̇stoboam _G^{c}_).
19 septentrionalem(ē) _x_ (_cf. p. 144, 27. 25, 1_).
20 suenen _x_. | ęgypti _S_.
21 mauritania _S_.
22 ex _om. S_.
* * * * *
Page 189
montis Atlantis ＜sunt＞ alia capita item | profluentia ad (10)
occidentem in Oceanum, ibique nascuntur ichneumones crocodili
aliae similes bestiarum pisciumque naturae praeter
hippopotamos.
8 Ergo cum omnia flumina ＜amplis＞ magnitudinibus in 5
orbis terrarum descriptionibus a septentrione videantur profluere
Afri|que campi, qui sunt in meridianis partibus subiecti (15)
solis cursui, latentes penitus habeant umores nec
fontes crebros amnesque raros, relinquitur uti multo meliora
inveniantur capita fontium quae ad septentrionem 10
aut aquilonem spectant, nisi si inciderint in sulphurosum
locum aut aluminosum seu | bituminosum. tunc enim permutantur =192=
et aut calidae aquae aut frigidae odore malo
9 et sapore profundunt fontes. neque enim calidae aquae
est ulla proprietas, sed frigida aqua cum incidit percurrens 15
in ardentem locum effervescit et percale|facta egreditur (5)
per venas extra terram. ideo diutius non potest permanere,
sed brevi spatio fit frigida. namque si naturaliter
esset calida, non refrigeraretur calor eius. sapor autem
et odor et color eius non restituitur, quod intinctus et 20
commixtus est propter naturae raritatem.
III | Sunt autem etiam nonnulli fontes calidi, ex quibus (10)
profluit aqua sapore optimo, quae in potione ita est suavis
uti nec fontalis ab Camenis nec Marcia saliens desideretur.
haec autem ab natura perficiuntur his rationibus. 25
cum in imo per alumen aut bitumen seu sulphur ignis
excitatur, | ardore percandefacit terram quae est supra, a (15)
11 atlantis _HS(G^{c})_: antlantis _EG_. | sunt _om. x_.
2 occidentem oceanum _x_. | crocodili (-doli _ante corr._) _H_, -dilli
_EG_, -drilli _S_.
4 hippopotamos _HS_: hippotamos _E_, inpropotamos _G_.
5 flumina magnitudinibus (-nib;) _sic x_ (_inserendum_ amplis).
6 a septentrionē _H_ (_non EGS_).
8 habent _x_.
9 amnesque _HS(G^{c})_: amnosque _EG_.
12 aluminatosum _E et ante corr. GH_ (_non S_).
13 et _om. x_.
14 pro(ꝓ _G_)fundunt _HG_, per(ꝑ)fundunt _S_, produnt _E_.
18 sed _HS(G^{c})_: sub _EG_.