Il 31 gennaio 1290 (stile nuovo, 1291) fu fatta una provvisione,
la quale incominciava con questo singolare proemio: «Ad honorem
ec. Ut cives et comitatini Florentie non opprimantur sicut
hactenus oppressi sunt, et ut hominum fraudibus et malitiis
que circa infrascripta committi solent, debitis remediis
obvietur et resistatur, quod quidem videtur nullomodo fieri
posse, nisi iuxta sapientis doctrinam, dicentis quod contraria
suis purgantur contrariis; ideoque, volentes lupinas carnes
salsamentis caninis involvi et castigari debere, ita quod lupi
rapacitas et agni mansuetudo pari passu ambulent, et in eodem
ovili vivant pacifice et quiete» ec.
Si viene poi a proibire severamente, che nessuno osi o
presuma «aliquas litteras impetrare vel impetrari facere, aut
privilegium vel rescriptum, per quas vel quod aliquis vel aliqui
de civitate vel districtu Florentie citentur vel trahantur ad
causam, questionem vel litigium aut examen alicuius iudicis,
nisi coram domino Potestate, Capitaneo et aliis officialibus
Comunis Florentie»; e chi contraffaceva, se, richiesto, non
rinunziava all'azione, pagando danni ed interessi in tre giorni,
veniva condannato alla pena di 100 lire di fiorini piccoli o
piú, ad arbitrio del Podestà o Capitano o altro magistrato,
che avesse iniziato il processo. E se qualcuno non volesse
sottostare o sfuggisse all'autorità dei magistrati, «teneantur
Potestas et Capitaneus, qui de predictis requisitus esset,
condemnare patrem vel filium vel fratrem carnalem vel cuginum
ex parte patris vel patruum et nepotes eius etc., in dicta
pena, et dictam condemnationem exigere cum effectu, et etiam in
maiori pena, ad arbitrium eorum et cuiuscunque eorum, si eis vel
alteri eorum videbitur expedire. Et nichilominus compellat eos
et quemlibet eorum dare et facere tali contra quem dicerentur
tales littere vel privilegium vel rescriptum impetrata, omnes
expensas quas faceret vel fecisset, occasione predicta, credendo
de predictis expensis iuramento huiusmodi contra quem dicerentur
predicta vel aliquod predictorum impetrata».
Veniva inoltre, come abbiam detto, minacciato di gravi
pene chiunque, nella Città, Comune e distretto fiorentino,
direttamente o indirettamente pubblicasse tali atti, il notaio
che li trascrivesse e l'avvocato che li difendesse.
Il Podestà e Capitano potevano procedere d'arbitrio contro chi
«audeat vel presumat facere precipi eis vel alicui eorum, quod
faciant aliquid vel ab aliquo desistant, vel citari Potestatem
vel Capitaneum vel Priores vel Consiliarios vel aliquem
officialem Communis Florentie, vel eorum offitia impedire vel
retardare coram aliquo vel aliquibus, ex autoritate aliquarum
licterarum, privilegii vel rescripti, vel ex auctoritate
alicuius iudicii ordinarii, delegati vel subdelegati, vel
vicarii». E al solito la pena era applicabile anche ai congiunti
e parenti.
Siccome poi molti chiedevano l'appoggio della giustizia civile
(_brachium seculare_) «in deffectum iuris et in lesionem
et in preiuditium personarum et locorum subdittorum Comuni
Florentie» ec., fu deliberato che questo appoggio non si desse,
se non finita la causa innanzi ai magistrati competenti, e
presa cognizione di essa. Se in questo caso i magistrati si
ricusavano, allora si poteva procedere contro di essi. Ma
altrimenti coloro che richiedevano un'ingiusta esecuzione
erano punibili, secondo è prescritto nel primo paragrafo di
questa legge, essi e i loro congiunti. «Verum si consanguineos,
ut dictum est, non haberet, procedatur contra bona talis
petentis brachium seculare, et contra inquilinos, laboratores,
pensionarios et fictaiuolos eiusdem potentis, et illorum cuius
occasione petitur, et ad alia procedatur, prout ipsis dominis
Potestati vel Capitaneo et Prioribus videbitur expedire».
Seguono altri due paragrafi, che in tutto sono dieci, e poi la
legge resta interrotta nel codice. (_Provvisioni_, Registro II,
a c. 175-177).