383 II. xxxiii. 5. Καὶ διὰ τοῦτο πληρωθέντος τοῦ ἀριθμοῦ, οὗ αὐτὸς παρ᾽

αὐτῷ προώρισε, πάντες οἱ ἐγγραφέντες εἰς ζωὴν ἀναστήσονται, ἴδια

ἔχοντες σώματα, καὶ ἰδίας ἔχοντες ψυχὰς, καὶ ἴδια πνεύματα, ἐν οἷς

ἐυηρέστησαν τῷ Θεῷ· οἱ δὲ τῆς κολάσεως ἄξιοι ἀπελεύσονται εἰς τὴν

αὐτὴν, καὶ αὐτοὶ ἰδίας ἔχοντες ψυχὰς καὶ ἴδια σώματα, ἐν οἷς

ἀπέστησαν ἀπὸ τῆς τοῦ Θεοῦ χάριτος. Καὶ παύσονται ἑκάτεροι τοῦ

γεννᾷν ἔτι καὶ γεννᾶσθαι, καὶ γαμεῖν καὶ γαμεῖσθαι· ἵνα τὸ σύμμετρον

φῦλον τῆς προορίσεως ἀπὸ Θεοῦ ἀνθρωπότητος ἀποτελεσθεὶς τὴν ἁρμονίαν

τηρήση τοῦ Πατρός.

The same idea is expressed by Clement of Rome and Justin Martyr.

Clem. R. _ad Corr._ I. 2. Ἀγὼν ἦν ὑμῖν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς ὑπὲρ

πάσης τῆς ἀδελφότητος, εἰς τὸ σώζεσθαι μετ᾽ ἐλέους καὶ συνειδήσεως

τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ.

Justin M. _Apol._ I. 45. Ἀγαγεῖν τὸν Χριστὸν εἰς τὸν οὐρανὸν ὁ Πατὴρ

τῶν πάντων Θεὸς ... ἔμελλε, καὶ κατέχειν ἕως ἂν πατάξῃ τοὺς

ἐχθραίνοντας αὐτῷ δαίμονας, καὶ συντελεσθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν

προεγνωσμένων αὐτῷ, ἀγαθῶν γινομένων καὶ ἐναρέτων, δι᾽ οὓς καὶ

μηδέπω τὴν ἐπικύρωσιν πεποίηται.

384 “Beseeching thee that it may please thee of thy gracious goodness

shortly to accomplish the number of thine elect, and to hasten thy

kingdom.”

385 IV. xxxvi. 2. Qui priores, sive primum, per servilem legisdationem

vocaverat Deus, hic posteriores, sive postea, per adoptionem

assumpsit. Plantavit enim Deus vineam humani generis, primo quidem

per plasmationem Adæ et electionem patrum; tradidit autem colonis

per eam legisdationem quæ est per Moysem; sepem autem circumdedit,

id est, circumterminavit eorum culturam; et turrim ædificavit,

Hierusalem elegit; et torcular fodit, receptaculum prophetici

Spiritus præparavit.... Non credentibus autem illis, novissime misit

Filium suum, (misit Dominum nostrum Jesum Christum) quem cum

occidissent mali coloni, projecerant extra vineam. Quapropter

tradidit eam Dominus Deus non jam circumvallatam, sed expansam in

universum mundum aliis colonis, reddentibus fructus temporibus suis,

turre electionis exaltata ubique et speciosa: ubique enim præclara

est ecclesia, et ubique circumfossum torcular; ubique enim sunt qui

suscipiunt Spiritum.

386 IV. xxxvi. 8. Sed quoniam et patriarchas qui elegit et nos, idem est

Verbum Dei, &c.

387 V. i. 1. supra.

388 III. vi. 1. Hæc (Ecclesia) enim est synagoga Dei, quam Deus, hoc est

Filius, ipse per semetipsum collegit.

389 IV. xxi. 3. Variæ oves, quæ fiebant huic Jacob merces; et Christi

merces, qui ex variis et differentibus gentibus in unam cohortem

fidei convenientes fiunt homines.

390 See p. 173.

391 See p. 167, note 1.

392 I. xxi. 1. Καὶ ὅτι μὲν εἰς ἐξάρνησιν τοῦ βαπτίσματος, τῆς εἰς Θεὸν

ἀναγεννήσεως, καὶ πάσης τῆς πίστεως ἀπόθεσιν, ὑποβέβληται τὸ εἶδος

τοῦτο ὑπὸ τοῦ Σατανᾶ, κ. τ. λ.

393 II. xxii. 4. See p. 94, note 2.

394 V. xv. 3. Et quoniam in illa plasmatione, quæ secundum Adam fuit, in

transgressione factus homo indigebat lavacro regenerationis.

395 V. vi. 1. viii. 2. See p. 101, note 8.

396 III. xvii. 2. Unde et Dominus pollicitus est mittere se Paracletum,

qui nos aptaret Deo. Sicut enim de arido tritico massa una fieri non

potest sine humore, neque unus panis; ita nec nos multi unum fieri

in Christo Jesu poteramus, sine aqua quæ de cœlo est. Et sicut arida

terra, si non percipiat humorem, non fructificat; sic et nos, lignum

aridum exsistentes primum, nunquam fructificaremus vitam, sine

superna voluntaria pluvia. Corpora enim nostra per lavacrum illam,

quæ est ad incorruptionem, unitatem acceperunt; animæ autem per

Spiritum.

397 III. xvii. 2.

398 V. vi. 1.—vii. 1. Incompositus est enim et simplex Spiritus, et ipse

vita est eorum qui percipiunt illum.——ix. 2. Spiritum Patris, qui

emundat hominem, et sublevat in vitam.——xii. 2. Ἕτερόν ἐστι πνοὴ

ζωῆς, ἡ καὶ ψυχικὸν ἀπεργαζομένη τὸν ἄνθρωπον· καὶ ἕτερον πνεῦμα

ζωοποιοῦν, τὸ καὶ πνευματικὸν αὐτὸν ἀποτελοῦν.... διὸ καὶ πάλιν ὁ

αὐτὸς Ἠσαΐας διαστέλλων τὰ προειρημένα φησί· Πνεῦμα γὰρ παρ᾽ ἐμοῦ

ἐξελεύσεται, καὶ πνοὴν πᾶσαν ἐγὼ ἐποίησα· τὸ πνεῦμα ἰδίως ἐπὶ τοῦ

Θεοῦ τάξας τοῦ ἐκχέοντος αὐτὸ in novissimis temporibus διὰ τῆς

υἱοθεσίας ἐπὶ τὴν ἀνθρωπότητα, τὴν δὲ πνοὴν κοινῶς ἐπὶ τῆς κτίσεως·

καὶ ποίημα ἀναγορεύσας αὐτὴν. ἕτερον δέ ἐστι τὸ ποιηθὲν τοῦ

ποιήσαντος. Ἡ οὖν πνοὴ πρόσκαιρος, τὸ δὲ πνεῦμα ἀένναον. καὶ ἡ μὲν

πνοὴ ἀκμάσασα πρὸς βραχὺ, καὶ, καιρῷ τινι παραμείνασα, μετὰ τοῦτο

πορεύεται, ἄπνουν καταλιποῦσα ἐκεῖνο, περὶ ὃ ἦν τὸ πρότερον· τὸ δὲ

περιλαβὸν ἔνδοθεν καὶ ἔξωθεν τὸν ἄνθρωπον, ἅτε ἀεὶ παραμόνιμον,

οὐδέποτε καταλείπει αὐτὸν.

399 IV. xxxi. 2. Quando igitur hic vitale semen, id est, Spiritum

remissionis peccatorum per quem vivificamur, effudit in humanum

genus?

400 V. ii. 3. Πῶς δεκτικὴν μὴ εἶναι λέγουσι τὴν σάρκα τῆς δωρεᾶς τοῦ

Θεοῦ, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ αἵματος τοῦ

Κυρίου τρεφομένην, καὶ μέλος αὐτοῦ ὑπάρχουσαν;

401 IV. xli. 2. Secundum igitur naturam quæ est secundum conditionem, ut

ita dicam, omnes filii Dei sumus, propter quod a Deo omnes facti

sumus: secundum autem dictoaudientiam [obedientiam] et doctrinam non

omnes filii Dei sunt, sed qui credunt ei et faciunt ejus voluntatem:

qui autem non credunt et non faciunt ejus voluntatem filii et angeli

sunt diaboli.

402 I. x. 1. ad finem. See p. 91, note 7.——IV. xli. 3. See p. 166, note

5.

403 IV. xxvii. 2. Si enim hi qui præcesserunt nos in charismatibus

veteres, propter quos nondum Filius Dei passus erat, delinquentes in

aliquo, et concupiscentiæ carnis servientes, tali affecti sunt

ignominia (viz. to have their transgressions recorded in the

Scripture), quid passuri sunt qui nunc sunt, qui contempserunt

adventum Domini, et deservierunt voluptatibus suis? Et illis quidem

curatio et remissio peccatorum mors Domini fuit: propter eos vero

qui nunc peccant Christus non jam morietur, jam enim mors non

dominabitur ejus: sed veniet Filius in gloria Patris, exquirens ab

actoribus et dispensatoribus suis pecuniam quam eis credidit cum

usuris; et quibus plurimum dedit, plurimum ab eis exiget.

404 V. ii. 2. Vani autem omnimodo, qui universam dispositionem Dei

contemnunt, et carnis salutem negant, et regenerationem ejus

spernunt, dicentes non eam capacem esse incorruptibilitatis. Si

autem non salvetur hæc, videlicet nec Dominus sanguine suo redemit

nos; neque calix Eucharistiæ communicatio sanguinis ejus est, neque

panis quem frangimus communicatio corporis ejus est. Sanguis enim

non est, nisi a venis et carnibus, et a reliqua quæ est secundum

hominem substantia, qua vere factum est Verbum Dei. Sanguine suo

redemit nos, quemadmodum et Apostolus ejus ait: “In quo habemus

redemptionem per sanguinem ejus, remissionem peccatorum.” Et ἐπειδὴ

μέλη αὐτοῦ ἐσμεν, καὶ διὰ τῆς κτίσεως τρεφόμεθα, τὴν δὲ κτίσιν ἡμῖν

αὐτος παρέχει, τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλων καὶ βρέχων καθὼς βούλεται·

τὸ ἀπὸ τῆς κτίσεως ποτήριον αἷμα ἴδιον ὡμολόγησε, ἐξ οὗ τὸ ἡμέτερον

δεύει αἷμα, καὶ τὸν ἀπὸ τῆς κτίσεως ἄρτον ἴδιον σῶμα διεβεβαιώσατο,

ἀφ᾽ οὗ τὰ ἡμέτερα αὔξει σώματα.—3. Ὁπότε οὖν καὶ τὸ κεκραμένον

ποτήριον καὶ ὁ γεγονὼς ἄρτος ἐπιδέχεται τὸν λύγον τοῦ Θεοῦ, καὶ

γίνεται ἡ εὐχαριστία σῶμα Χριστοῦ, ἐκ τούτων δὲ αὔξει καὶ συνίσταται

ἡ τῆς σαρκὸς ἡμῶν ὑπόστασις· πῶς δεκτικὴν μὴ εἶναι λέγουσι τὴν σάρκα

τῆς δωρεᾶς τοῦ Θεοῦ, ἥτις ἐστὶ ζωὴ αἰώνιος, τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ

αἵματος τοῦ Κυρίου τρεφομένην, καὶ μέλος αὐτοῦ ὑπάρχουσαν; καθὼς ὁ

μακάριος Παῦλός φησιν, ἐν τῇ πρὸς Ἐφεσίους ἐπιστολῇ· ὅτι μέλη ἐσμὲν

τοῦ σώματος, ἐκ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ὀστέων αὐτοῦ· οὐ περὶ

πνευματικοῦ τινος καὶ ἀοράτου ἀνθρώπου λέγων ταῦτα, (τὸ γὰρ πνεῦμα

οὔτε ὀστέα, οὔτε σάρκα ἔχει) ἀλλὰ περὶ τῆς κατὰ τὸν ἀληθινὸν

ἄνθρωπον οἰκονομίας, τῆς ἐκ σαρκὸς καὶ νεύρων καὶ ὀστέων συνεστώσης·

ἥτις καὶ ἐκ τοῦ ποτηρίου αὐτοῦ, ὅ ἐστι τὸ αἷμα αὐτοῦ, τρέφεται, καὶ

ἐκ τοῦ ἄρτου, ὁ ἐστι τὸ σῶμα αὐτοῦ, αὔξεται. καὶ ὅνπερ τρόπον τὸ

ξύλον τῆς ἀμπέλου κλιθὲν εἰς τὴν γῆν τῷ ἰδίῳ καιρῷ ἐκαρποφόρησε, καὶ

ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν, καὶ διαλυθεὶς, πολλοστὸς

ἐγέρθη διὰ τοῦ πνεύματος τοῦ Θεοῦ, τοῦ συνέχοντος τὰ πάντα· ἔπειτα

δὲ διὰ τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ εἰς χρῆσιν ἐλθόντα ἀνθρώπων, καὶ

προσλαμβανόμενα τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, εὐχαριστία γίνεται, ὅπερ ἐστὶ

σῶμα καὶ αἷμα τοῦ Χριστοῦ· οὕτως καὶ τὰ ἡμέτερα σώματα ἐξ αὐτῆς

τρεφόμενα, καὶ τεθέντα εἰς τὴν γῆν, καὶ διαλυθέντα ἐν αὐτῇ,

ἀναστήσεται ἐν τῷ ἰδίῳ καιρῷ, τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ τὴν ἔγερσιν αὐτοῖς

χαριζομένου εἰς δόξαν Θεοῦ καὶ πατρός.

405 Tertullian, who uses this selfsame argument against the Gnostics,

expressly calls the bread the _representation_ of Christ’s body;

arguing that if Christ had no real body, there could have been no

representation or _figure_ of it.—_Contra Marcionem_, IV. 40.

Acceptum panem et distributum discipulis corpus suum illum fecit,

“Hoc est corpus meum” dicendo, id est, figura corporis mei: figura

autem non fuisset, nisi veritatis esset corpus.... Sic et in calicis

mentione testamentum constituens sanguine suo obsignatum,

substantiam corporis confirmavit: nullius enim corporis sanguis

potest esse, nisi carnis.—See likewise Bishop Kaye’s _Tertullian_

(p. 454, note 137, of the second edition) for other passages.

406 IV. xviii. 4. Quoniam igitur cum simplicitate Ecclesia offert, juste

munus ejus purum sacrificium apud Deum deputatum est. Quemadmodum et

Paulus Philippensibus ait: “Repletus sum acceptis ab Epaphrodito,

quæ a vobis missa sunt, odorem suavitatis, hostiam acceptabilem,

placentem Deo.” Oportet enim nos oblationem Deo facere, et in

omnibus gratos inveniri Fabricatori Deo, in sententia pura et fide

sine hypocrisi, in spe firma, in dilectione ferventi, primitias

earum, quæ sunt ejus, creaturarum offerentes. Et hanc oblationem

Ecclesia sola puram offert Fabricatori, offerens ei cum gratiarum

actione ex creatura ejus. Judæi autem non offerunt: manus enim eorum

sanguine plenæ sunt; non enim receperunt Verbum, quod [or _per

quod_] offertur Deo. Sed neque omnes hæreticorum synagogæ. Alii enim

alterum præter fabricatorem dicentes Patrem, ea quæ secundum nos

creata sunt, offerentes ei, cupidum alieni ostendunt eum, et aliena

concupiscentem. Qui vero ex defectione et ignorantia et passione

dicunt facta ea, quæ sunt secundum nos; ignorantiæ, passionis, et

defectionis fructus offerentes, peccant in Patrem suum, contumeliam

facientes magis ei, quam gratias agentes. Quomodo autem constabit

eis, eum panem in quo gratiæ actæ sint corpus esse Domini sui, et

calicem sanguinis ejus, si non ipsum Fabricatoris mundi Filium

dicant, id est, Verbum ejus, per quod lignum fructificat, et

defluunt fontes, et terra dat primum quidem fœnum, post deinde

spicam, deinde plenum triticum in spica?—5. Πῶς autem τὴν σάρκα

λέγουσιν εἰς φθορὸν χωρεῖν, καὶ μὴ μετέχειν τῆς ζωῆς, τὴν ἀπὸ τοῦ

σώματος τοῦ Κυρίου καὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ τρεφομένην; ἢ τὴν γνώμην

ἀλλαξάτωσαν, ἢ τὸ προφέρειν τὰ εἰρημένα παραιτείσθωσαν. Ἡμῶν δὲ

σύμφωνος ἡ γνώμη τῇ εὐχαριστίᾳ, καὶ ἡ εὐχαριστία rursus βεβαιοῖ τὴν

γνώμην nostram: προσφέρομεν δὲ αὐτῷ τὰ ἴδια, ἐμμελῶς κοινωνίαν καὶ

ἕνωσιν ἀπαγγέλλοντες, καὶ ὀμολογοῦντες σαρκὸς καὶ πνεύματος ἔγερσιν.

Ὡς γὰρ ἀπὸ γῆς ἄρτος προσλαμβανόμενος τὴν ἔκκλησιν τοῦ Θεοῦ, οὐκέτι

κοινὸς ἄρτος ἐστὶν, ἀλλ᾽ εὐχαριστία, ἐκ δύο πραγμάτων συνεστηκυῖα,

ἐπιγείου τε καὶ οὐρανίου· οὕτως καὶ τὰ σώματα ἡμῶν μεταλαμβάνοντα

τῆς εὐχαριστίας, μηκέτι εἶναι φθαρτὰ, τὴν ἐλπίδα τῆς εἰς αἰῶνας

ἀναστάσεως ἔχοντα.—6. Offerimus enim ei, non quasi indigenti, sed

gratias agentes dominationi ejus, et sanctificantes creaturam.

407 IV. xvii. 5. Sed et suis discipulis dans consilium primitias Deo

offerre ex suis creaturis (non quasi indigenti, sed ut ipsi nec

infructuosi nec ingrati sint), eum, qui ex creatura panis est,

accepit, et gratias egit, dicens: “Hoc est corpus meum;” et calicem

similiter qui est ex ea creatura quæ est secundum nos, suum

sanguinem confessus est, et novi Testamenti novam docuit oblationem;

quam ecclesia ab apostolis accipiens, in universo mundo offert

Deo,—ei, qui alimenta nobis præstat, primitias suorum munerum.

408 Clement of Rome and Justin Martyr exhibit the same view. Clem. R.

_ad Corr._ I. 40. Πάντα τάξει ποιεῖν ὀφείλομεν, ὅσα ὁ Δεσπότης

ἐπιτελεῖν ἐκέλευσεν· κατὰ καιροὺς τεταγμένους τάς τε προσφορὰς καὶ

λειτουργίας ἐπιτελεῖσθαι.—And to show what kind of _offering_ is

spoken of in connection with the λειτουργία, take the following

passage from § 44. Ἁμαρτία γὰρ οὐ μικρὰ ἡμῖν ἔσται, ἐὰν τοὺς

ἀμέμπτως καὶ ὁσίως προσενέγκοντας τὰ δῶρα τῆς Ἐπισκοπῆς ἀποβάλωμεν.

Justin is more express: _Dial. cum Tryph._ 41. Περὶ δὲ τῶν ἐν παντὶ

τόπῳ ὑφ᾽ ἡμῶν τῶν ἐθνῶν προσφερομένων αὐτῷ θυσιῶν, τουτέστι τοῦ

ἄρτου τῆς εὐχαριστίας καὶ τοῦ ποτηρίου ὁμοίως τῆς εὐχαριστίας. And

again § 117. Ὅτι μὲν οὖν καὶ εὐχαὶ καὶ εὐχαριστίαι ὑπὸ τῶν ἀξίων

γινόμεναι τέλειαι μόναι καὶ εὐάρεστοι εἰσὶ τῷ Θεῷ θυσίαι, καὶ αὐτός

φημι· ταῦτα γὰρ μόνα καὶ Χριστιανοὶ παρέλαβον ποιεῖν, καὶ ἐπ᾽

ἀναμνήσει δὲ τῆς τροφῆς αὐτῶν ξηρᾶς τε καὶ ὑγρᾶς, ἐν ᾖ καὶ τοῦ

πάθους ὃ πέπονθε δι᾽ αὐτοῦ ὁ Θεὸς τοῦ Θεοῦ μέμνηται.

409 _Irenæi Scripta Anecdota_, Frag. 2. p. 29. Διότι καὶ ἑ προσφορὰ τῆς

εὐχαριστίας οὐκ ἔστι σαρκικὴ ἀλλὰ πνευματικὴ, καὶ ἐν τούτῳ καθαρά.

Προσφέρομεν γὰρ τῷ Θεῷ τὸν ἄρτον καὶ τό ποτήριον τῆς εὐλογίας,

εὐχαριστοῦντες αὐτῷ, ὅτι τῇ γῇ ἐκέλευσεν ἐκφύσαι τοὺς καρποὺς

τούτους εἰς τροφὴν ἡμετέραν. καὶ ἐνταῦθα τὴν προσφορὰν τελέσαντες

ἐκκαλοῦμεν τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, ὅπως ἀποφῄνη τὴν θυσίαν ταύτην καὶ

τὸν ἄρτον σῶμα τοῦ Χριστοῦ, καὶ τό ποτήριον τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ· ἵνα

οἱ μεταλάβοντες τούτων τῶν ἀντιτύπων τῆς ἀφέσεως τῶν ἁμαρτιῶν καὶ

τῆς ζωῆς αἰωνίου τύχωσιν. Οἱ οὖν ταύτας τὰς προσφορὰς ἐν τῇ

ἀναμνήσει τοῦ Κυρίου ἄγοντες οὐ τοῖς τῶν Ἰουδαίων δόγμασι

προσέρχονται, ἀλλὰ πνευματικῶς λειτουργοῦντες τῆς σοφίας υἱοὶ

κληθήσονται.

410 Judæi autem non offerunt: ... non enim receperunt Verbum _quod

offertur_ Deo. See p. 182.

411 ——Verbum, _per quod offertur_ Deo.

412 IV. xvii. 6. Quoniam ergo nomen Filii proprium Patris est, et in Deo

omnipotente per Jesum Christum offert Ecclesia, bene ait secundum

utraque: “Et in omni loco incensum offertur nomini meo et sacrificum

purum.” Incensa autem Joannes in Apocalypsi orationes esse ait

sanctorum.

413 Justin Martyr again: (_Dial._ 117.) Πάντας οὖν οἳ διὰ τοῦ ὀνόματος

τούτου θυσίας ἅς παρέδωκεν Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς γίνεσθαι [προσφέρουσιν

must be introduced either here or further on], τουτέστιν ἐπὶ τῇ

εὐχαριστίᾳ τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ ποτηρίου, τὰς ἐν παντὶ τόπῳ τῆς γῆς

γινόμενας ὑπὸ τῶν Χριστιανῶν, προσλαβῶν ὁ Θεὸς μαρτυρεῖ εὐαρέστους

ὑπάρχειν αὐτῷ.

414 IV. xviii. 5. See p. 184, note.

415 V. ii. 3.

416 IV. xviii. 5.

417 See the _Fragment_, p. 186, note 6.

418 See p. 72, note 9.

419 Diss. III. § 76. See the passage quoted below, p. 200, note 2.

420 IV. xxvii. 2. Quemadmodum enim illi (the Patriarchs and just men of

old) non imputabant nobis incontinentias nostras, quas operati

sumus, priusquam Christus in nobis manifestaretur; sic et nos non

est justum imputare ante adventum Christi his qui peccaverunt. Omnes

enim homines egent gloria Dei; justificantur autem non a semetipsis,

sed a Domini adventu, qui intendunt (probably οἱ κατανοούμενοι; see

I. ii. 3, where the Old Translator renders κατανοήσασαν by _cum

intendisset_) lumen ejus. Et illis quidem curatio et remissio

peccatorum mors Domini fuit.—In IV. vi. 5. the opposite to

_intendunt lumen_ is _fugiunt lumen_.

421 III. xviii. 7. Oportebat enim eum qui inciperet occidere (ἀποκτανεῖν

μέλλῃ—occisurus esset) peccatum, et mortis reum redimere hominem, id

ipsum fieri quod erat ille, id est, hominem: qui a peccato quidem in

servitium tractus fuerat, a morte vero tenebatur, ut peccatum ab

homine interficeretur, et homo exiret a morte. Ὥσπερ γὰρ διὰ τῆς

παρακοῆς τοῦ ἑνὸς ἀνθρώπου, τοῦ πρώτως ἐκ γῆς ἀνεργάστου

πεπλασμένου, ἁμαρτωλοὶ κατεστάθησαν οἱ πολλοὶ, καὶ ἀπέβαλον τὴν

ζωήν· οὕτως ἔδει καὶ δι᾽ ὑπακοῆςς ἑνὸς ἀνθρώπου, τοῦ πρώτως ἐκ

παρθένου γεγενημένου, δικαιωθῆναι πολλοὺς καὶ ἀπολαβεῖν τὴν

σωτηρίαν. Sic igitur Verbum Dei homo factus est.

422 IV. xxvii. 2.

423 Ibid. et V. xvii. 3. Uti quemadmodum per lignum facti sumus

debitores Deo, per lignum accipiamus nostri debiti remissionem.

424 IV. v. 5. Propheta ergo cum esset Abraham, et videret in Spiritu

diem adventus Domini et passionis dispositionem, per quem ipse

quoque et omnes qui, similiter ut ipse credidit, credunt Deo salvari

inciperent (σώζεσθαι μέλλωσι—salvandi essent), exsultavit

vehementer. Non incognitus igitur erat Dominus Abrahæ, cujus diem

concupivit videre: sed neque Pater Domini; didicerat enim a Verbo

Domini, et credidit ei: quapropter et deputatum est ei ad justitiam

a Domino. Fides enim, quæ est ad Deum altissimum, justificat

hominem; et propter hoc dicebat: “Extendam manum meam ad Deum

altissimum, qui constituit cœlum et terram.”

425 IV. xxvii. 2, supra.

426 IV. xxxvii. 5. Et non tantum in operibus sed etiam in fide liberum

et suæ potestatis arbitrium hominis servavit Dominus, dicens:

“Secundum fidem tuam fiet tibi;” propriam fidem hominis ostendens,

quoniam propriam habet sententiam.

427 IV. xiii. 1. See p. 117, note 9.

428 IV. xvii. 1. Deinde ne quis putet, propterea quod irasceretur, eum

recusare hæc (i. e. the sacrifices of the Law), infert, consilium ei

dans: “Immola Deo sacrificium laudis et redde Altissimo vota tua; et

invoca me in die tribulationis tuæ, et eripiam te, et glorificabis

me:” illa quidem, per quæ putabant peccantes propitiari Deum,

abnuens; hæc autem, per quæ justificatur homo et appropinquat Deo,

hortatur et admonet.——He elsewhere (IV. vi. 5.) affirms that “to

believe in Christ is to do his will.” Et ad hoc Filium revelavit

Pater, ut per eum omnibus manifestetur, et eos quidem qui credunt ei

justi [justos illos qui ei credunt] in incorruptionem et in æternum

refrigerium recipiat (credere autem ei est facere ejus voluntatem);

eos autem, qui non credunt, et propter hoc fugiunt lumen ejus, in

tenebras quas ipsi sibi elegerint juste recludet.

429 II. xxiv. 4. Unaquæque tabula, quam accepit a Deo, præcepta habebat

quinque.

430 _Antiq._ III. vi. 5. Τὰς δύο πλάκας, ἐν αἷς τοὺς δέκα λόγους

συγγεγράφθαι συμβεβήκει, ἀνὰ πέντε μὲν εἰς ἑκατέραν.

431 _De Decalogo_, cited by Feuardent in loco.

432 Cited by Feuardent.

433 _Hom._ 8. in cap. xx. Exodi, cited by Massuet in loco.

434 Cited by Feuardent.

435 Cited ibid.

436 _Quæst._ 71. in Exodum, cited ibid.

437 _Antiq._ III. v. 5.

438 IV. xxxiii. 2. Dominus ... accipiens panem, suum corpus esse

confitebatur, et temperamentum calicis suum sanguinem confirmavit.

V. ii. 3. Καὶ τὸ κεκραμένον ποτήριον καὶ ὁ γεγονὼς ἄρτος ἐπιδέχεται

τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, καὶ γίνεται ἡ εὐχαριστία σῶμα Χριστοῦ· ἐκ τούτων

δὲ αὔξει καὶ συνίσταται ἡ τῆς σαρκὸς ἡμῶν ὑπόστασις.

439 I. xiii. 2. Ποτήρια οἴνῳ κεκραμένα προσποιούμενος εὐχαριστεῖν, καὶ

ἐπὶ πλέον ἐκτείνων τὸν λόγον τῆς ἐπικλήσεως, πορφύρεα καὶ ἐρυθρὰ

ἀναφαίνεσθαι ποιεῖ· (He is speaking of Marcus, the Gnostic) ὡς

δοκεῖν τὴν ἀπὸ τῶν ὑπὲρ τὰ ὅλα Χάριν τὸ αἷμα τὸ ἑαυτῆς στάζειν ἐν τῷ

ἐκείνῳ ποτηρίῳ διὰ τῆς ἐπικλήσεως αὐτοῦ.

440 Ibid.

441 I. iii. 1. Ἀλλὰ καὶ ἡμᾶς ἐπὶ τῆς εὐχαριστίας λέγοντας· Εἰς αἰῶνας

τῶν αἰώνων κ. τ. λ.

442 I. xiv. 1.——τὸ Ἀμην ὁμοῦ λεγόντων ἡμῶν κ. τ. λ.

443 Fragm. iii. See p. 45, note 4.

444 III. xi. 9. Infelices vere, qui pseudoprophetæ quidem esse volunt,

propheticam vero gratiam repellunt ab ecclesia; similia patientes

his qui, propter eos qui in hypocrisi veniunt, etiam a fratrum

communicatione se abstinent.

445 I. xxi. 3. Καὶ ταῦτα μὲν ἐπιλέγουσιν οἱ αὐτοὶ τελοῦντες· ὁ δὲ

τετελεσμένος ἀποκρίνεται· Ἐστήριγμαι καὶ λελύτρωμαι κ. τ. λ.—Ἔπειτα

μυρίζουσι τὸν τετελεσμένον τῷ ὀπῷ τῷ ἀπὸ βαλσάμου· τὸ γὰρ μῦρον

τοῦτο τύπον τῆς ὑπὲρ τὰ ὅλα εὐωδίας εἶναι λέγουσιν.

446 I. xiii. 5. Ὅτι δὲ φίλτρα καὶ ἀγώγιμα, πρὸς τὸ καὶ τοῖς σώμασιν

αὐτῶν ἐνυβρέζειν, ἐμποιεῖ οὗτος ὁ Μάρκος ἐνίαις τῶν γυναικῶν, εἰ καὶ

μὴ πάσαις, αὗται πολλάκις ἐπιστρέψασαι εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ

ἐξωμολογήσαντο, καὶ κατὰ τὸ σῶμα ἠχρειῶσθαι ὑπ᾽ αὐτοῦ, καὶ ἐρωτικῶς

πάνυ αὐτὸν πεφιληκέναι· ὥστε καὶ διακονόν τινα τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ τῶν

ἡμετέρων, ὑποδεξάμενον αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, περιπεσεῖν ταῦτῃ

τῇ συμφορᾷ, τῆς γυναικὸς αὐτοῦ εὐειδοῦς ὑπαρχούσης, καὶ τὴν γνώμην

καὶ τὸ σῶμα διαφθαρείσης ὑπὸ τοῦ μάγου τούτου, καὶ ἐξακολουθησάσης

αὐτῷ πολλῷ τῷ χρίνῳ. ἔπειτα, μετὰ πολλοῦ κόπου τῶν ἀδελφῶν

ἐπιστρεψάντων, αὐτὴ τὸν ἅπαντα χρόνον ἐξομολογουμένη διετέλεσε,

πενθοῦσα καὶ θρηνοῦσα ἐφ᾽ ἡ ἔπαθεν ὑπὸ τοῦ μάγου διαφθορᾷ.——III. iv.

3. Κέρδων δὲ ὁ πρὸ Μαρκίωνος, καὶ αὐτὸς ἐπὶ Ὕγίνου, ὃς ἦν ἔνατος

ἐπίσκοπος, εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐλθὼν, καὶ ἐξομολογούμενος, οὕτως

διετέλεσε, ποτὲ μὲν λαθροδιδασκαλῶν, ποτὲ δὲ πάλιν ἐξομολογούμενος,

ποτὲ δὲ ἐλενχόμενος ἐφ᾽ οἷς ἐδίδασκε κακῶς, καὶ ἀφιστάμενος τῆς τῶν

ἀδελφῶν συνοδίας.

447 Fragm. vii. Τὸ δὲ ἐν Κυριακῇ μὴ κλίνειν γόνυ, σύμβολόν ἐστι τῆς

ἀναστάσεως, δι᾽ ἧς τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι, τῶν τε ἁμαρτημάτων καὶ τοῦ

ἐπ᾽ αὐτῶν τεθανατωμένου θανάτου ἠλευθερώθημεν. Ἐκ τῶν ἀποστολικῶν δὲ

χρόνων ἡ τοιαύτη συνήθεια ἔλαβε τὴν ἀρχήν· καθώς φήσιν ὁ μακάριος

Εἰρηναῖος, ὁ μάρτυρ καὶ ἐπίσκοπος Λουγδούνου, ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα

λόγῳ· ἐν ᾦ μέμνηται καὶ περὶ τῆς Πεντηκοστῆς, ἐν ᾗ οὐ κλίνομεν γόνυ,

ἐπειδὴ ἰσοδυναμεῖ τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κυριακῆς, κατὰ τὴν ῥηθεῖσαν περὶ

αὐτῆς αἰτίαν. This is a quotation from the _Quæstiones et

Responsiones ad Orthodoxos_, formerly attributed to Justin Martyr, §

115. We learn from Basil the great, (_de Spiritu Sancto_, 27.) that

the whole space from Easter to Whitsunday was called _Pentecost_.

448 Frag. iii. Οὐ γὰρ μόνον περὶ τῆς ἡμέρας ἐστιν ἡ ἀμφισβήτησις, ἀλλὰ

καὶ περὶ τοῦ εἴδους αὐτοῦ τῆς νηστείας· οἱ μὲν γὰρ οἴονται μίαν

ἡμέραν δεῖν αὐτοὺς νηστεύειν· οἱ δὲ δύο, οἱ δὲ καὶ πλείονας· οἱ δὲ

τεσσαράκοντα ὥρας ἡμερινάς τε καὶ νυκτερινὰς συμμετροῦσι τὴν ἡμάραν

αὐτῶν. Καὶ τοιαύτη μὲν ποικιλία τῶν ἐπιτηρούντων, οὐ νῦν ἐφ᾽ ἡμῶν

γεγονυῖα, ἀλλὰ καὶ πολὺ πρότερον ἐπὶ τῶν πρὸ ἡμῶν, τῶν παρὰ τὸ

ἀκριβὲς, ὡς εἰκὸς, κρατούντων, τὴν καθ᾽ ἀπλότητα καὶ ἰδιωτισμὸν

συνήθειαν εἰς τὸ μετάπειτα πεποιηκότων. καὶ οὐδὲν ἔλαττον πάντες

οὗτοι εἰρήνευσάν τε, καὶ εἰρηνεύομεν πρὸς ἀλλήλους· καὶ ἡ διαφωνία

τῆς νηστείας τὴν ὀμόνοιαν τῆς πίστεως συνίστησι.

449 Beverigii _Annotationes in Canones Apostolicos_. In Can. lxix.

Τὴν ἁγίαν τεσσαρακοστήν.

Codices quibus usus est Valesius, eodem modo, quo nos jam

transcripsimus, legunt atque interpungunt.... Et huic quidem

lectioni favit Σύνοψις τῆς εὐαγγελικῆς ἱστορίας, in quam Beatus

Rhenanus in præf. ad Ruffinum se incidisse refert, ubi hæc Irenæi

verba sic citantur, seu potius explicantur: Οἱ μὲν γὰρ μίαν μόνον

ἡμέραν ἐνήστευον, οἱ δὲ δύο, οἱ δὲ πλείονας· οἱ δὲ μʹ ὥρας μόνας

ἡμερινὰς καὶ νυκτερινὰς, ὥραν ἀντὶ ἡμέρας, νηστεύοντες. Quod etiam

observatum est a doctissimo nostro Petro Gunning jam episcopo

Cicestriensi in appendice ad tractatum de paschali jejunio. Verum

multa sunt quæ huic lectioni refragantur. Ut alia omittam, quis miri

hujus jejunii quadraginta horis commensurati, e veteribus præsertim,

meminit? Quadraginta dierum jejunio nihil in antiquis scriptoribus

frequentius occurrit; at de quadraginta horarum jejunio altum iis

silentium. Porro aliud quoque in his verbis, sic interpunctis, æque

si non magis inauditum observare licet, _diem_ viz. _quadraginta

horis diurnis ac nocturnis commensuratum_. Quo nihil absurdius

excogitari potest: ac proinde Valesius pro ἡμέραν substituendum

putat νηστείαν, ut non dies, sed jejunium quadraginta horis

commensuretur. Hanc autem violenter introductam verborum

commutationem contra unanimem omnium codicum consensum docti nunquam

admittent; præcipue cum e verbis ipsis, ut in omnibus codicibus

leguntur, et in nonnullis distinguuntur, verior et ecclesiæ

primitivæ ritibus magis consonus sensus elucescat: nimirum Johannes

Christophorsonus et Henricus Savilius hunc Irenæi locum sic

distinxerunt; ... τεσσαράκοντα. ὥρας τε ἡμερινὰς καὶ νυκτερινὰς

συμμετροῦσι τὴν ἡμέραν αὐτῶν. Sic etiam legit et distinxit olim

Ruffinus, qui sic vertit: “Quidam enim putant uno tantum die

observari debere jejunium, alii duobus, alii vero pluribus, nonnulli

etiam quadraginta; ita ut horas diurnas nocturnasque computantes

diem statuant.” Quibus verbis nihil aliud indigitatur, quam quod hi

uno, illi duobus, alii pluribus, nonnulli etiam quadraginta diebus

jejunarunt; omnes autem unamquamque diem, quam jejunii peregerunt,

per nocturnas æque ac diurnas horas emensi sunt; ut nulla hora vel

diei vel noctis, usque ad numeri dierum, quos sibi constituerant,

exitum, jejunium solverent. Contra hanc expositionem H. Valesius duo

objicit: primo, quod hinc necessario consequetur, eos qui xl dies

jejunabant, toto illo tempore nihil prorsus comedisse, quando quidem

horas tam diurnas quam nocturnas jejunio deputabant. Respondeo,

nihil minus quam hoc ex dicta expositione consequi: in jejuniis enim

celebrandis, præsertim hoc paschali, non ab omni prorsus alimento,

ut cuique notum est, sed a carnibus tantum vel aliis fortasse

nonnullis ciborum generibus abstinebant; at reliquis vesci licebat.

Hoc egregie confirmatur ex concil. Laod. can. 50, quo dicitur δεῖ

πᾶσαν τὴν τεσσαρακοστὴν νηστεύειν ξηροφαγοῦντας. Hic enim per totam

quadragesimam, ac proinde nocturnas æque ac diurnas horas, jejunare

præcipitur; et tamen aridis vesci permittitur; vel potius per istius

modi ξηροφαγίαν, sive aridorum esum, totum hoc quadragesimale

jejunium celebrari constituitur. Alterum, quod objicit, est, quod

cum Irenæus dixerit, alios uno die, alios biduo, alios vero pluribus

diebus jejunare, quid necesse est addere alios 40 dies jejunare, cum

in eo quod plures dies dixit, quadraginta satis comprehendantur.

Respondeo, quod etiamsi nonnullos plures quam duos dies jejunare

dixerat, non tamen superfluum erat, eorum etiam, qui xl dies

jejunabant, mentionem facere. Cum enim a minimo jejunio, viz. unius

diei, inceperit, quidni in maximum quoque expresse desineret, ut

maximus viz. dierum numerus, quem quispiam in jejuniis observabat,

æque ac minimus innotesceret?

450 _Of Fasting in Lent_, ch. xvi. p. 143.

451 _Discourse of Lent_, Part I. ch. 3.

452 _Catholick Appeal_, II. 24. p. 304.

453 _Ductor Dubitantium_, III. 4. p. 631.

454 _Antiquities_, XXI. i. 2.

455 Post τεσσαράκοντα interpungunt Christophorsonus, Savilius,

Strothius, præeunte Ruffino, nulla codicum auctoritate. Totum locum

οἱ δὲ ... αὐτῶν uno tenore sine interpunctura legunt C. F. Virgulam

post οἱ δὲ, item post νυκτερινὰς, ponunt Steph. A: eandem post ὥρας

ponunt B. D. Nicephorus μʹ pro τεσσαράκοντα legit, quod alterutri

interpretationi favere posset:—τε post ἡμερινὰς om. Steph. Stroth.

A. E:—αἷς post νυκτερινὰς add. M. Grut. Cast.—ὥρας τε legit

c.—BURTON in loco, in the last Oxford edition of Eusebius.——C. and

E. are of the tenth century.

456 Οἱ μὲν γὰρ οἴονται, &c. Similiter Sæc. III. Dionysius Alexandrinus

de jejunii Ante‐Paschalis differentia scripsit in Epistola ad

Basilidem. Μηδὲ τὰς ἒξ τῶν νηστείων ἡμέρας ἴσως, μηδὲ ὁμοίως πάντες

διαμένουσιν· ἀλλ᾽ οἱ μὲν καὶ πάσας ὑπερτιθέασιν, ἄσιτοι

διατελοῦντες, οἱ δὲ δύο, οἱ δὲ τρεῖς, οἱ δὲ τέσσαρας, οἱ δὲ

οὐδεμίαν. Et Epiphanius in Expositione fidei Catholicæ, libris

contra Hæreses subnexa, postquam de jejunio quartæ et sextæ feriæ,

et Quadragesimali dixerat, ad jejunium Ante‐Paschale, quod in

Canonibus Timothei Alexandrini vocatur, ἡ νηστεία τοῦ πάσχα,

progreditur, aitque fideles per hebdomadam Pascha præcedentem solo

pane et aqua vesci ad vesperam, et addit: Ἀλλὰ καὶ οἱ σπουδαῖοι

διπλᾶς καὶ τριπλᾶς καὶ τετραπλᾶς ὑπερτιθέασι, καὶ ὅλην τὴν ἑβδομάδα

τινὲς ἄχρις ἀλεκτρυόνων κλανγῆς τῆς Κυριακῆς ἐπιφωσκούσης. In quibus

ὑπέρθεσις et νηστεία distinguuntur: et jejunare quidem dicuntur, qui

post abstinentiam totius diei vespere tenui fruuntur cibo;

ὑπερτιθέναι vero, qui nec vespera ullam sumunt refectionem, sed

omnino abstinent, sive una, sive pluribus diebus, usque ad terminum

jejunii, Paschale scilicet mane, quod a galli cantu incipit.

457 _Antiquities_, XXI. i. 25.

458 _Constit. Apost._ V. 18. Τὴν παρασκευὴν καὶ τὸ σάββατον ὀλόκληρον

νηστεύσατε, οἷς δύναμις πρόσεστι τοιαύτη, μηδενὸς γευόμενοι μέχρις

ἀλεκτοροφωνίας νυκτός· εἰ δὲ τις ἀδυνατεῖ τὰς δύο συνάπτειν ὁμοῦ,

φυλασσέσθω κᾂν τὸ σάββατον.

459 Chrysost. _Contra Judæos_, III. § 4. p. 611. Τίνος οὖν ἕνεκεν

νηστεύομέν, φησι, τὰς τεσσαράκοντα ταύτας ἡμέρας; Πολλοὶ τὸ παλαιὸν

τοῖς μυστηρίοις προσῄεσαν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν

καιρὸν τοῦτον, καθ᾽ ὃν ὁ Χριστὸς αὐτὰ παρέδωκε. Συνειδότες οὖν οἱ

πατέρες τὴν βλάβην τὴν γινομένην ἐκ τῆς ἠμελημένης προσόδου,

συνελθόντες ἐτύπωσαν ἡμέρας τεσσαράκοντα νηστείαις, εὐχῶν,

ἀκροάσεως, συνόδων· ἵν᾽ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις καθαρθέντες μετ᾽

ἀκριβείας ἅπαντες καὶ δι᾽ εὐχῶν, καὶ δι᾽ ἐλεημοσύνης, καὶ διὰ

νηστείας, καὶ διὰ παννυχίδων, καὶ διὰ δακρύων, καὶ δι᾽

ἐξομολογήσεως, καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων, οὕτω κατὰ δύναμιν τὴν

ἡμετέραν μετὰ καθαροῦ συνειδότος προσίωμεν.

460 Fragm. iii. See p. 45, note 4.

461 III. xv. 2. Hi enim ad multitudinem, propter eos qui sunt ab

ecclesia, quos communes ecclesiasticos ipsi dicunt, inferunt

sermones per quos capiunt simpliciores.

462 Bingham, _Antiquities_, XX. ii. 3. “St. Austin, or whoever was the

author of the _Sermons de Tempore_, (_Hom._ 251, _de Tempore_, T.

10, p. 307.) says, ‘The Apostles transferred the observation of the

Sabbath to the Lord’s day.’ ”——Clement of Alexandria gives

indications of the same idea, where he says that “to all appearance

the eighth day is likely to become the proper seventh day, and the

seventh the sixth; so that the former will be the proper sabbath,

and the seventh a working day.”—Κινδυνεύει γὰρ ἡ μὲν ὀγδοὰς ἑβδομάς

εἶναι κυρίως, ἑξὰς δὲ ἡ ἑβδομὰς κατά γε τὸ ἐμφανές· καὶ ἡ μὲν κυρίως

εἶναι σάββατον, ἐργάτις δὲ ἡ ἑβδομάς.

463 IV. xvi. 2. See p. 119, note 4. See also Justin Martyr, _Dial. cum

Tryph._ 19. 27. 43.

464 _Dial. cum Tryph._ 10. He represents Tryphon charging the Christians

with neglecting circumcision, the feasts, and the sabbath; which

charge he admits, and argues against the necessity of them.

465 Bingham’s _Antiquities_, XX. iii. 1.

466 Can. 29. Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς Ἰουδαΐζειν, καὶ ἐν τῷ σαββάτῳ

σχολάζειν, ἀλλὰ ἐργάζεσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ· τὴν δὲ Κυριακὴν

προτιμῶντες, εἴγε δύναιντο, σχολάζειν ὡς Χριστιανοί. εἰ δὲ εὑρεθεῖεν

Ἰουδαïσταὶ, ἔστωσαν ἀνάθεμα παρὰ Χριστῷ.

467 Can. 49. Ὅτι οὐ δεῖ τῇ τεσσαρακοστῇ ἄρτον προσφέρειν, εἰ μὴ ἐν

Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον.

468 Gen. viii. 10. 12. xxix. 27.

469 See pp. 118, 119.

470 IV. xvi. 1. Hoc idem de sabbatis Ezechiel Propheta ait: “Et sabbata

mea dedi eis, ut sint in signo inter me et ipsos, ut sciant quoniam

ego Dominus, qui sanctifico eos.” Et in Exodo Deus ait ad Moysem:

“Et sabbata mea observabitis: erit enim signum apud me vobis in

generationes vestras.” In signo ergo data sunt hæc: non autem sine

symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otiosa, tanquam

quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio

circumcisionem significabat spiritalem. Etenim “nos,” ait Apostolus,

“circumcisi sumus circumcisione non manufacta.” Et Propheta ait:

“Circumcidite duritiam cordis vestri.” Sabbata autem perseverantiam

totius diei [i. e. _omni tempore_. See below] erga Deum

deservitionis edocebant. “Æstimati enim sumus,” ait Apostolus

Paulus, “tota die ut oves occisionis;” scilicet consecrati, et

ministrantes omni tempore fidei nostræ, et perseverantes ei, et

abstinentes ab omni avaritia, non acquirentes, nec possidentes

thesauros in terra. Manifestabatur autem et tanquam de [post] ea quæ

facta sunt requietio Dei; hoc est, Regnum, in quo requiescens homo

ille qui perseveraverit Deo adsistere, participabit de mensa Dei.

471 V. xxviii. 3. Ὅσαις enim ἡμέραις ἐγένετο ὁ κόσμος, τοσαύταις

χιλιοντάσι συντελεῖται. καὶ διὰ τοῦτό φησιν ἡ γραφή· Καὶ

συνετελέσθησαν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. καὶ

συνετέλεσεν ὁ Θεὸς τῇ ἡμέρᾳ τῇ εʹ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἅ ἐποίησε, καὶ

κατάπαυσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ζʹ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ.

Τοῦτο δ᾽ ἔστι τῶν προγεγονότων διήγησις, καὶ τῶν ἐσομένων προφητεία.

ἡ γὰρ ἡμέρα Κυρίου ὡς α͵ ἔτη· ἐν ἓξ οὖν ἡμέραις συντετελέσται τὰ

γεγονότα· φανερὸν οὖν, ὅτι ἡ συντέλεια αὐτῶν τὸ δ͵ ἔτος ἐστίν. See

the Epistle of Barnabas, § 11. quoted p. 250.

472 V. xxviii. 2. Referring to Luke xiv. 12, 13, and Matt. xix. 29, he

says, “Hæc sunt in Regni temporibus, hoc est, in septima die quæ est

sanctificata, in qua requievit Deus ab omnibus operibus quæ fecit;

quæ est verum justorum sabbatum; in qua non facient omne terrenum

opus, sed adjacentem habebunt paratam mensam a Deo, pascentem eos

epulis omnibus.”

473 IV. viii. 2. Manifestum est igitur, quoniam eos qui similiter ut

Abraham credebant ei, solvit et vivificavit, nihil extra Legem

faciens, curans in die sabbatorum. Non enim prohibebat Lex curari

homines sabbatis, quæ et circumcidebat eos in hac die, et pro populo

jubebat ministeria Sacerdotibus perficere; sed et mutorum animalium

curationem non prohibebat. Et Siloa etiam sæpe sabbatis curavit: et

propter hoc assidebant ei multi die sabbatorum. Continere enim

jubebat eos Lex ab omni opere servili, id est, ab omni avaritia, quæ

per negotiationem, et reliquo terreno actu agitur: animæ autem

opera, quæ fiunt per sententiam et sermones bonos, in auxilium eorum

qui proximi sunt, adhortabatur fieri. Et propter hoc Dominus

arguebat eos, qui injuste exprobrabant ei, quia sabbatis curabat.

Non enim solvebat, sed adimplebat Legem, summi Sacerdotis operam

perficiens, propitians pro hominibus Deum, et emundans leprosos,

infirmos curans, et ipse moriens, uti exsiliatus homo exiret de

condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam hæreditatem.—3. Sed

et esurientes accipere sabbatis escam ex his quæ adjacebant, non

vetabat Lex: metere autem et colligere in horreum vetabat. Et ideo

Dominus his, qui incusabant discipulos ejus, quoniam vellentes

spicas manducabant, dixit: “Nec hoc legistis, quod fecit David, cum

esurisset, quemadmodum introivit in domum Dei, et panes

propositionis manducavit, et dedit eis qui cum eo erant, quos non

licebat manducare, nisi solis Sacerdotibus?” per Legis verba suos

discipulos excusans, et significans licere Sacerdotibus libere

agere. Sacerdos autem scitus fuerat David apud Deum, quamvis Saul

persequutionem faceret ei. Πᾶς enim βασιλεὺς δίκαιος ἱερατικὴν ἔχει

τάξιν. Sacerdotes autem sunt omnes Domini Apostoli, qui neque agros,

neque domos hæreditant hic, sed semper altari et Deo serviunt.... Et

Sacerdotes in Templo sabbatum prophanabant, et rei non erant. Quare

ergo rei non erant? Quia cum essent in Templo, non sæcularia sed

Dominica perficiebant ministeria, Legem adimplentes, non autem

prætereuntes Legem, quemadmodum is qui a semetipso arida ligna

attulit in castra Domini; qui et juste lapidatus est.

474 We have various indications of the observance of the Lord’s day in

early writers. Thus Ignatius (_Ad Magnes._ 9.) speaks of “the

ancient prophets leading lives in harmony with the Lord’s day.”

Μηκέτι σαββατίζοντες, ἀλλὰ κατὰ Κυριακὴν ζωὴν ζῶντες, ἐν ᾗ καὶ ἡ ζωὴ

ἡμῶν ἀνέτειλεν δι᾽ αὐτοῦ. Here there is an evident allusion to

_some_ way in which that day was spent, in contradistinction to the

Jewish Sabbath.—The Epistle of Barnabas, written not far from

Apostolical times, speaks of it as a festival: Ἀγομεν τὴν ἡμέραν τὴν

ὀγδόην εἰς εὐφροσύνην, ἐν ᾗ καὶ ὁ Ἰησοῦς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν.—Justin

Martyr, again, (_Apol._ II. 67.) describes the practice of

assembling for instruction, worship, and communion on that day, and

affirms that our Lord, when he appeared to his disciples on Easter

day, taught them to observe the day in this manner. Καὶ τῇ μετὰ τὴν

Κρονικὴν, ἥτις ἐστιν Ἡλίου ἡμέρα, φανεὶς τοῖς ἀποστόλοις αὐτοῦ καὶ

μαθηταῖς, ἐδίδαξε ταῦτα.—A little later Dionysius of Corinth speaks

of “celebrating the Lord’s holy day.” Τὴν σήμερον οὖν Κυριακὴν ἁγίαν

ἡμέραν διηγάγομεν.—So Clement, as I showed above (p. 211, note 1),

informs us that in his time the Lord’s day appeared likely to be

regarded as the proper sabbath.—Further on we find the Council of

Laodicea (see p. 213, note 5) directing Christians to rest by

preference on the Lord’s day, and not on the Sabbath.—Finally, we

may see in Bingham (_Antiq._ XX. ii. 2, 3, 4.) how, as Christianity

became established, business, labour, and public sports were

forbidden by public authority; which proves of course what had been

the practice of Christians themselves before their religion obtained

the sanction of the civil power.

475 IV. xxxiv. 4. “Vide enim,” inquit, “quomodo justus perit, et nemo

intuetur; et viri justi tolluntur, et nemo excipit corde.” Hæc autem

in Abel quidem præmeditabantur, a prophetis vero præconabantur, in

Domino autem perficiebantur.

476 Frag. xvii. Ἐν μὲν τῷ Ἰωσὴφ προετυπώθη.

477 IV. xxiv. 1. Primogenitum mortuorum, et principem vitæ Dei, eum qui

per extensionem manuum dissolvebat Amalech, et vivificabat hominem

de serpentis plaga per fidem, quæ erat in eum.——Justin Martyr

(_Tryph._ 90.) expresses the same idea more fully; and remarks as

confirmatory of the typical signification of the posture of Moses,

that it was altogether unusual as a posture of prayer, and indeed

adopted by him on no other occasion, nor by any one since his time.

478 Ibid.

479 IV. xx. 12. Sic autem et Moyses Æthiopissam accipiebat uxorem, quam

ipse Israelitidem fecit; præsignificans, quoniam oleaster inseritur

in olivam, et participans pinguedinis ejus erit. Quoniam enim is qui

secundum carnem natus est Christus, a populo quidem habebat inquiri

ut occideretur, liberari vero in Ægypto, id est, in Gentibus,

sanctificare eos qui ibi essent infantes, unde et Ecclesiam ibi

perfecit; (Ægyptus enim ab initio gentilis, quemadmodum et Æthiopia)

propter hoc διὰ τοῦ γάμου Μωüσέως ὁ τοῦ Ἰησοῦ νοητὸς γάμος

ἐδείκνυτο, καὶ διὰ τῆς Αἰθιοπικῆς νύμφης, ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία

ἐδηλοῦτο· ἣν οἱ καταλαλοῦντες, καὶ ἐνδιαβάλλοντες, καὶ διαμωκώμενοι,

οὐκ ἔσονται καθαροί. λεπρήσουσι γὰρ, καὰ ἐξαφορισθήσονται τῆς τῶν

δικαίων παρεμβολῆς.

480 IV. xxv. 2. Hoc et per alia quidem multa, jam vero et per Thamar

Judæ nurum typice ostenditur. Cum enim concepisset geminos, alter

eorum prior protulit manum suam: et cum obstetrix putaret eum

primogenitum esse, coccinum alligavit signum in manu ejus. Cum hoc

autem factum esset, et abstraxisset manum suam, prior exivit frater

ejus Phares; sic deinde secundus ille, in quo erat coccinum, Zara:

clare manifestante Scriptura eum quidem populum qui habet coccinum

signum, id est, eam fidem quæ est in præputio, præostensam quidem

primum in Patriarchis, post deinde subtractam, uti nasceretur frater

ejus; deinde sic eum, qui prior esset, secundo loco natum, qui est

cognitus per signum coccinum, quod erat in eo; quod est passio

Justi, ab initio præfigurata in Abel, et descripta a Prophetis,

perfecta vero in novissimis temporibus in Filio Dei.

481 IV. xxxi. 1. Quemadmodum et Lot, qui eduxit de Sodomis filias suas,

quæ conceperunt de patre suo, et qui reliquit in circumfinio uxorem

suam statuam salis usque in hodiernum diem. Etenim Lot non ex sua

voluntate, neque ex sua concupiscentia carnali, neque sensum neque

cogitationem hujusmodi accipiens, consummavit typum. Quemadmodum

Scriptura dicit: “Et intravit major natu, et dormivit cum patre suo

illa; et non scivit Lot cum dormiret illa, et cum surgeret:” et in

minore hoc idem: “Et non scivit,” inquit, “cum dormisset secum, nec

cum surrexisset:” μὴ εἰδότος τοῦ Λὼτ, μηδὲ ἡδονῇ δουλεύσαντος,

οἰκονομία ἐπετελεῖτο, δι᾽ ἧς αἱ δύο filiæ, id est, duæ συναγωγαὶ ἀπὸ

ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς τεκνοποιησάμεναι ἐμηνύοντο ἄνευ σαρκὸς

ἠδονῆς. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλος οὐδεὶς σπέρμα ζωτικὸν καὶ τέκνων ἐπικαρπίαν

δυνάμενος δοῦναι αὐταῖς, καθὼς γέγραπται· “Dixit autem major ad

minorem; Pater noster senior est, et nemo est super terram qui

intret ad nos, ut oportet omni terræ: veni, potionemus patrem

nostrum vino, et dormiamus cum eo, ut suscitemus de patre nostro

semen.”—2. Illæ quidem filiæ secundum simplicitatem et innocentiam

putantes universos homines perisse, quemadmodum Sodomitas, et in

universam terram iracundiam Dei supervenisse, dicebant hæc.

Quapropter et ipsæ excusabiles sunt, arbitrantes se solas relictas

cum patre suo ad conservationem generis humani, et propter hoc

circumveniebant patrem. Per verba autem earum significabatur,

neminem esse alterum qui possit filiorum generationem majori et

minori synagogæ præstare, quam Patrem nostrum. Pater autem generis

humani Verbum Dei; quemadmodum Moyses ostendit dicens: “Nonne hic

ipse Pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te?” Quando

igitur hic vitale semen, id est, Spiritum remissionis peccatorum per

quem vivificamur, effudit in humanum genus? Nonne tunc cum

convescebatur cum hominibus, et bibebat vinum in terra? “Venit”

enim, inquit, “filius hominis manducans et bibens:” et cum

recubuisset, obdormivit, et somnum cepit. Quemadmodum ipse in David

dicit: “Ego dormivi et somnum cepi.” Et quoniam in nostra

communicatione et vita hoc agebat, iterum ait: “Et somnus meus

suavis mihi factus est.” Totum autem significabatur per Lot, quoniam

semen patris omnium, id est, Spiritus Dei, per quem facta sunt

omnia, commixtus et unitus est carni, hoc est, plasmati suo: per

quam commixtionem et unitatem duæ synagogæ, id est, duæ

congregationes fructificantes ex patre suo filios vivos vivo Deo.

482 Justin Martyr expresses the same sentiment: _Tryph._ 134. Οἰκονομίαι

τινὲς μεγάλων μυστηρίων ἐν ἑκάστῃ τινὶ τοιαύτῃ πράξει ἀπετελοῦντο.

483 Justin M. _Tryph._ 134, ad finem, draws the same parallel. Τὸν

χρόνον πάντα ἐμισεῖτο ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ ὁ Ἰακώβ· καὶ ἡμεῖς νῦν, καὶ

αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν μισεῖται ὑφ᾽ ὑμῶν καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἁπλῶς

ἀνθρώπων, ὄντων πάντων τῇ φύσει ἀδελφῶν.

484 Justin, ibid. Ἐδούλευσεν Ἰακὼβ τῷ Λάβαν ὑπὲρ τῶν ῥαντῶν καὶ

πολυμόρφων θρεμμάτων· ἐδούλευσε καὶ τὴν μέχρι σταυροῦ δουλείαν ὁ

Χριστὸς ὑπὲρ τῶν ἐκ παντὸς γένους ποικίλων καὶ πολυειδῶν ἀνθρώπων,

δι᾽ αἵματος καὶ μυστηρίου τοῦ σταυροῦ κτησάμενος αὐτούς.

485 Justin, ibid. Ἀλλὰ Λεία μὲν ὁ λαὸς ὑμῶν καὶ ἡ συναγωγή· Ῥαχὴλ δὲ

ἐκκλησία ἡμῶν.

486 Justin, ibid. Εἰς ἀποκατάστασιν ἀμφοτέρων τε τῶν ἐλευθέρων τέκνων

καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς δούλων Χριστὸς ἐλήλυθε, τῶν αὐτῶν πάντας καταξιῶν

τοὺς φυλάσσοντας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ὃν τρόπον καὶ οἱ ἀπὸ τῶν

ἐλευθέρων καὶ οἱ ἀπὸ τῶν δούλων γενόμενοι τῷ Ἰακὼβ πάντες υἱοὶ καὶ

ὁμότιμοι γεγόνασι.

487 IV. xxi. 3. Si quis autem et actus qui sunt Jacob addiscat, inveniet

eos non inanes, sed plenos dispositionum. Et imprimis in nativitate

ejus, quemadmodum apprehendit calcaneum fratris, et Jacob vocatus

est, id est, supplantator; tenens, et qui non tenetur; ligans pedes,

sed qui non ligatur; luctans, et vincens; tenens in manu calcaneum

adversarii, id est, victoriam. Ad hoc enim nascebatur Dominus, cujus

typum generationis præstabat, de quo et Joannes in Apocalypsi ait:

“Exivit vincens, ut vinceret.” Deinde autem primogenita accipiens,

quando vituperavit ea frater ejus: quemadmodum et junior populus eum

primogenitum Christum accepit, cum eum repulit populus ætate

provectior, dicens: “Non habemus Regem, nisi Cæsarem.” In Christo

autem universa benedictio: et propter hoc benedictiones prioris

populi a Patre subripuit posterior populus, quemadmodum Jacob

abstulit benedictionem hujus Esaü; ob quam causam fratris patiebatur

insidias et persecutiones frater suus, sicut et Ecclesia hoc idem a

Judæis patitur. Peregre nascebantur XII tribus, genus Israel,

quoniam et Christus peregre incipiebat duodecastylum firmamentum

Ecclesiæ generare. Variæ oves, quæ fiebant, huic Jacob merces: et

Christi merces, qui ex variis et differentibus gentibus in unam

cohortem fidei convenientes fiunt homines, quemadmodum Pater

promisit ei: “Postula,” dicens, “a me, et dabo tibi Gentes

hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ.” Et quoniam

multitudinis filiorum Domini Prophetæ fiebat Jacob, necessitas omnis

fuit ex duabus sororibus eum filios facere; quemadmodum Christus ex

duabus Legibus unius et ejusdem Patris: similiter autem et ex

ancillis; significans quoniam secundum carnem ex liberis et ex

servis Christus statueret filios Dei, similiter omnibus dans munus

Spiritus vivificantis nos. Omnia autem ille faciebat propter illam

juniorem, bonos oculos habentem, Rachel, quæ præfigurabat Ecclesiam,

propter quam sustinuit Christus: qui tunc quidem per Patriarchas

suos et Prophetas præfigurans et prænuntians futura, præexercens

suam partem dispositionibus Dei, et assuescens hæreditatem suam

obedire Deo, et peregrinari in sæculo, et sequi verbum ejus, et

præsignificare futura. Nihil enim vacuum, neque sine signo apud

Deum.

488 IV. xx. 12. Sic autem et Raab fornicaria semetipsam quidem

condemnans, quoniam esset gentilis, omnium peccatorum rea, suscepit

autem tres speculatores, qui speculabantur universam terram, et apud

se abscondit, Patrem scilicet et Filium cum Spiritu sancto. Et cum

universa civitas, in qua habitabat, concidisset in ruinam,

canentibus septem tubicinis, in ultimis Raab fornicaria conservata

est cum universa domo sua, fide signi coccini: sicut et Dominus

dicebat his, qui adventum ejus non excipiebant, Pharisæis scilicet,

et coccini signum nullificant, quod erat pascha, redemptio et exodus

populi ex Ægypto, dicens: “Publicani et meretrices præcedunt vos in

Regno cœlorum.”

The same type is acknowledged by Clement of Rome, in his _First

Epistle to the Corinthians_, § 12. Καὶ προσέθεντο αὐτῇ δοῦναι

σημεῖον, ὅπως κρεμάσῃ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς κόκκινον, πρόδηλον

ποιοῦντες ὅτι διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου λύτρωσις ἔσται πᾶσι τοῖς

πιστεύουσιν καὶ ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸν Θεόν.——Likewise by Justin,

_Tryph._ 111. Καὶ γὰρ τὸ σύμβολον τοῦ κοκκίνου σπαρτίου, οὗ ἔδωκαν

... οἱ κατάσκοποι Ῥαὰβ τῇ πόρνῃ, ... ὁμοίως τὸ σύμβολον τοῦ αἵματος

τοῦ Χριστοῦ ἐδήλου, δι᾽ οὗ οἱ πάλαι πόρνοι καὶ ἄδικοι ἐκ πάντων τῶν

ἐθνῶν σώζονται, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβόντες.

489 Frag. xix. Λάβε πρὸς σεαυτὸν τὸν Ἰησοῦν υἱὸν Ναυῆ. Ἔδει γὰρ ἐξ

Αἰγύπτου Μωüσῆν τὸν λαὸν ἐξαγαγεῖν, τὸν δὲ Ἰησοῶν εἰς τὴν

κληροδοσίαν εἰσαγαγεῖν· καὶ τὸν μὲν Μωüσῆν, ὡς νόμον, ἀνάπαυλαν

λαμβάνειν, Ἰησοῦν δὲ, ὡς Λόγον, καὶ τοῦ ἐνυποστάτου Λόγου τύπον

ἀψευδῆ, τῷ λαῷ δημηγορεῖν· καὶ τὸν μὲν Μωüσῆν τὸ μάννα τοῖς πατράσι

τροφὴν διδόναι, τὸν δὲ Ἰησοῦν τὸν νέον ἄρτι [rather ἄρτον], τὴν

ἀπαρχὴν τῆς ζωῆς, τύπον τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ· καθά φησι καὶ ἡ

γραφὴ, ὅτι τότε ἐπαύσατο τὸ μάννα Κυρίου μετὰ τὸ φαγεῖν τὸν σῖτον

λαὸν ἀπὸ τῆς γῆς.

Clement of Alexandria, _Protrept._ 9. § 85. & _Pædag._ I. 7. § 60,

makes Joshua a type of Christ, but draws other parallels than those

of Irenæus.

490 Frag. xxiii. Καὶ οὗτος ἐπεβεβήκει ἐπὶ τῆς ὄνου αὐτοῦ. Ἡ μὲν ὄνος

τύπον εἶχε σώματος Χριστοῦ· ἐφ᾽ ὃν πάντες οἱ ἄνθρωποι ἐκ καυμάτων

ἀναπαυόμενοι, ὡς ὑπὸ ὀχήματος βαστάζονται. τὸ γὰρ φορτίον τῶν

ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ὁ Σωτὴρ ἀνεδέξατο.

491 Frag. xxvii. Τὸ μὲν οὖν παιδάριον χειραγωγοῦν τὸν Σαμψὼν

προτυπωθήσεται εἶς Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν, ἐπιδεικνύντα τῷ λαῷ τὴν

εἰς Χριστὸν πίστιν. ὁ δὲ οἶκος, εἰς ὃν ἦσαν συνηγμένοι, σημαίνεται

εἶναι ὁ κόσμος, ἐν ᾧ κατῴκει τὰ ἀλλόφυλα ἔθνη καὶ ἄπιστα, θυσιάζοντα

τοῖς εἰδώλοις αὑτῶν· οἱ δὲ δύο στύλοι, αἱ δύο διαθῆκαι. τὸ οὖν

ἐπαναπαυθῆναι τὸν Σαμψὼν ἐπὶ τοὺς στύλους, τὸν διδαχθένται λαὸν

ἐπιγνῶναι τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον.

492 Acts ii. 31.

493 Luke xvi. 22. xxiii. 43.

494 Phil. i. 23.

495 1 Pet. iii. 19. iv. 6.

496 IV. ii. 4. Non autem fabulam retulit nobis pauperis et divitis.

497 II. xxxiv. 1. Plenissime autem Dominus docuit, non solum

perseverare, non de corpore in corpus transgredientes, animas; sed

et characterem corporis, in quo etiam adaptantur, custodire eundem,

et meminisse eas operum, quæ egerunt hic, et a quibus cessaverunt,

in ea relatione, quæ scribitur de divite et de Lazaro eo, qui

refrigerabat in sinu Abrahæ: in qua ait, divitem cognoscere Lazarum

post mortem, et Abraham autem similiter, et manere in suo ordine

unumquemque ipsorum, et postulare mitti ei ad opem ferendam Lazarum,

cui ne quidem de mensæ suæ amicis communicabat: et de Abrahæ

responso, qui non tantum ea, quæ secundum se, sed et quæ secundum

divitem essent, sciebat; et præcipiebat Moysi assentire et Prophetis

eos, qui non mallent pervenire in illum locum pœnæ, et recipientes

præconium ejus, qui resurrexerit a mortuis. Per hæc enim manifeste

declaratum est, et perseverare animas, et non de corpore in corpus

transire, et habere hominis figuram, ut etiam cognoscantur, et

meminerint eorum, quæ sint hic; et propheticum quoque adesse Abrahæ,

et dignam habitationem unamquamque gentem percipere, etiam ante

judicium.

498 V. xxxi. 2. Si ergo Dominus legem mortuorum servavit, ut fieret

primogenitus a mortuis, et commoratus usque in tertiam diem in

inferioribus terræ; post deinde surgens in carne, ut etiam fixuras

clavorum ostenderet discipulis, sic ascendit ad Patrem; quomodo non

confundantur, qui dicunt inferos quidem esse hunc mundum, qui sit

secundum nos; interiorem autem hominem ipsorum derelinquentem hic

corpus, in supercœlestem ascendere locum? Cum enim Dominus “in medio

umbræ mortis abierit,” ubi animæ mortuorum erant, post deinde

corporaliter resurrexit, et post resurrectionem assumptus est;

manifestum est quia et discipulorum ejus, propter quos et hæc

operatus est Dominus, Αἱ ψυχαὶ ἀπέρχονται εἰς τὸν τόπον invisibilem

τὸν ὡρισμένον αὐταῖς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κἀκεῖ μέχρι τῆς ἀναστάσεως

φοιτῶσι, περιμένουσαι τὴν ἀνάστασιν· ἔπειτα ἀπολαβοῦσαι τὰ σώματα,

καὶ ὀλοκλήρως ἀναστᾶσαι, τουτέστι σωματικῶς, καθὼς καὶ ὁ Κύριος

ἀνέστη, οὕτως ἐλεύσονται εἰς τὴς ὄψιν τοῦ Θεοῦ. “Nemo enim est

discipulus super magistrum: perfectus autem omnis erit sicut

magister ejus.” Quomodo ergo Magister noster non statim evolans

abiit, sed sustinens definitum a Patre resurrectionis suæ tempus,

(quod et per Jonam manifestatum est,) post triduum resurgens

assumptus est; sic et nos sustinere debemus definitum a Deo

resurrectionis nostræ tempus, prænuntiatum a Prophetis, et sic

resurgentes assumi, quotquot Dominus ad hoc dignos habuerit.——So

Clement of Rome (_Ad Corr._ I. 50) affirms that “they who have

departed, fully established in love, enjoy the place of the

just”—χώραν εὐσεβῶν.

499 V. v. 1. Ὅπουγε Ἐνὼχ εὐαρεστήσας τῷ Θεῷ, ἐν σώματι μετετέθη, τὴν

μετάθεσιν τῶν δικαίων προμηνύων· καὶ Ἡλίας, ὡς ἦν, ἐν τῇ τοῦ

πλάσματος ὑποστάσει ἀνελήφθη, τὴν ἀνάληψιν τῶν πνευματικῶν

προφητεύων, κ.τ.λ. ... Διὸ καὶ λέγουσιν οἱ πρεσβύτεροι, τῶν

ἀποστόλων μαθηταὶ, τοὺς μετατεθέντας ἐκεῖσε [that is, to paradise]

μετατεθῆναι· (δικαίοις γὰρ ἀνθρώποις καὶ πνευματοφόροις ἠτοιμάσθη ὁ

παράδεισος, ἐν ᾧ καὶ Παῦλος ἀπόστολος εἰσκομισθεὶς ἤκουσεν ἄρῥητα

ῥήματα, ὡς πρὸς ἡμᾶς ἐν τῷ παρόντι·) κἀκεῖ μένειν τοὺς μετατεθέντας

ἕως συντελείας, προοιμιαζομένους τὴν ἀφθαρσίαν.

500 III. xix. 3. Ut quemadmodum caput resurrexit a mortuis, sic et

reliquum corpus omnis hominis, qui invenitur in vita, impleto

tempore condemnationis ejus, quæ erat propter inobedientiam,

resurgat.

501 V. ix. 2. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii

ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi

tales juste homines dicentur, et mundi et spiritales et viventes

Deo; quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem et sublevat in

vitam Dei.... Infirmitas enim carnis absorpta potentem ostendit

spiritum; spiritus autem rursus absorbens infirmitatem, hæreditate

possidet carnem in se: et ex utrisque factus est vivens homo; vivens

quidem propter participationem Spiritus, homo autem propter

substantiam carnis.——3. Ubi autem Spiritus Patris ibi homo vivens,

sanguis rationalis ad ultionem a Deo custoditus, caro a Spiritu

possessa, oblita quidem sui, qualitatem autem spiritus assumens,

conformis facta Verbo Dei.

502 V. vii. 1. Et iterum ad Romanos ait: “Si autem Spiritus ejus qui

suscitavit Jesum a mortuis habitat in vobis, qui suscitavit Christum

a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra.”——2. Hæc sunt enim

corpora mortalia, id est, participantia animæ, quam cum amiserint,

mortificantur; deinde per Spiritum surgentia fiunt corpora

spiritualia, uti per Spiritum semper permanentem habeant vitam.

503 IV. xxvii. 2. Et propter hoc Dominum in ea, quæ sunt sub terra,

descendisse, evangelizantem et illis adventum suum; remissione

peccatorum exsistente his qui credunt in eum. Crediderunt autem in

eum omnes qui sperabant in eum, id est, qui adventum ejus

prænuntiaverunt, et dispositionibus ejus servierunt, justi et

prophetæ et patriarchæ; quibus similiter ut nobis remisit peccata.

Clem. Alex. _Strom._ VI. 6. § 44. Διόπερ ὁ Κύριος εὐηγγελίσατο καὶ

τοῖς ἐν Ἅιδου.——45. Φησὶ γοῦν ἡ γραφή· Λέγει ὁ Ἅιδης τῇ ἀπολείᾳ·

Εἶδος μὲν αὐτοῦ οὐκ εἴδομεν, φωνὴν δὲ αὐτοῦ ἠκούσαμεν.... Τί δ᾽ οὐχὶ

δηλοῦσιν εὐηγγελίσθαι τὸν Κύριον τοῖς τε ἀπολωλόσιν ἐν τῷ

κατακλυσμῷ, μᾶλλον δὲ πεπεδημένοις καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ τε καὶ φρουρᾷ

συνεχομένοις.——Tertullian _de Anima_, 55. Christus Deus, quia et

homo, mortuus secundum Scripturas, et sepultus secus easdem, huic

quoque legi satisfecit, forma humanæ mortis apud inferos functus;

nec ante ascendit in sublimiora cœlorum, quam descendit in inferiora

terrarum, ut illic patriarchas et prophetas compotes sui

faceret.—See also Cyril of Jerusalem, _Catech._ xiv. 18, 19.

504 V. xxiv. 4. See p. 107, note 1.

505 Book V. chapter xxv. to the end.

506 The five last chapters of the Fifth Book are wanting in all but two

MSS.

507 V. xxv. 1. Et non tantum autem per ea quæ dicta sunt, sed et per ea

quæ erunt sub Antichristo, ostenditur, quoniam existens apostata et

latro, quasi Deus vult adorari; et cum sit servus, Regem se vult

præconari. Ille enim omnem suscipiens diaboli virtutem, veniet non

quasi Rex justus, nec quasi in subjectione Dei legitimus; sed impius

et injustus et sine lege, quasi apostata et iniquus et homicida,

quasi latro, diabolicam apostasiam in se recapitulans: et idola

quidem seponens, ad suadendum quod ipse sit Deus; se autem extollens

unum idolum, habens in semetipso reliquorum idolorum varium errorem:

ut hi qui per multas abominationes adorant diabolum, hi per hoc unum

idolum serviant ipsi, de quo Apostolus in epistola, quæ est ad

Thessalonicenses secunda, sic ait: “Quoniam nisi venerit abscessio

primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui

adversatur et extollit se super omne quod dicitur Deus, aut colitur;

ita ut in templo Dei sedeat, ostendens semetipsum tanquam sit Deus.”

Manifeste igitur Apostolus ostendit apostasiam ejus, et quoniam

extollitur super omne quod dicitur Deus, vel quod colitur, hoc est,

super omne idolum, (hi enim sunt qui dicuntur quidem ab hominibus,

non sunt autem, Dii,) et quoniam ipse se tyrannico more conabitur

ostendere Deum.

508 V. xxv. 2. Super hæc autem manifestavit et illud, quod a nobis per

multa ostensum est, quoniam in Hierosolymis templum dispositione

veri Dei factum est. Ipse enim Apostolus ex sua persona diffinitive

templum illud dixit Dei. Ostendimus autem in tertio libro, nullum ab

Apostolis ex sua persona Deum appellari, nisi eum qui vere sit Deus,

Patrem Domini nostri: cujus jussu hoc, quod est in Hierosolymis,

factum est templum, ob eas causas quæ a nobis dictæ sunt: in quo

adversarius sedebit, tentans semetipsum Christum ostendere, sicut et

Dominus ait: “Cum autem videritis abominationem desolationis, quod

dictum est per Danielem Prophetam, stantem in loco sancto, (qui

legit, intelligat,) tunc qui in Judæa sunt, fugiant in montes: et

qui in tecto est, non descendat tollere quidquam de domo. Erit enim

tunc pressura magna, qualis non est facta ab initio sæculi usque

nunc, sed neque fiet.”—4. Et Dominus autem hoc item non credentibus

sibi dicebat: “Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me;

cum alius venerit in nomine suo, illum recipietis:” alium dicens

Antichristum, qui alienus est a Domino. Et ipse est “iniquus judex,”

qui a Domino dictus est, quoniam “Deum non timebat, neque hominem

reverebatur,” ad quem fugit vidua oblita Dei, id est, terrena

Hierusalem, ad ulciscendum de inimico. Quod et faciet in tempore

regni sui: transferet regnum in eam, et in templo Dei sedet

[sedebit], seducens eos qui adorant eum, quasi ipse sit Christus.

Quapropter ait Daniel iterum: “Et sanctum desolabitur: et datum est

in sacrificium peccatum, et projecta est in terra justitia, et

fecit, et prospere cessit.”——xxviii. 2. Et propter hoc Apostolus

ait: “Pro eo quod dilectionem Dei non receperunt, ut salvi fierent,

et ideo mittet eos Deus in operationem erroris, ut credant mendacio,

ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt

iniquitati.” Illo enim veniente, et sua sententia apostasiam

recapitulante in semetipsum, et sua voluntate et arbitrio operante

quæcumque operabitur, et in templo Dei sedente, ut sicut Christum

adorent illum qui seducentur ab illo; quapropter et juste “in

stagnum projicietur ignis:” Deo autem secundum suam providentiam

præsciente omnia, et apto tempore eum, qui talis futurus erat,

immittente, “ut credant falso, et judicentur omnes, qui non

crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.”

509 V. xxv. 4.

510 V. xxv. 3. Daniel autem novissimi regni finem respiciens, (id est,

novissimos decem Reges, in quos dividitur regnum illorum, super quos

filius perditionis veniet,) cornua dicit decem nasci bestiæ; et

alterum cornu pusillum nasci in medio ipsorum, et tria cornua de

prioribus eradicari a facie ejus. “Et ecce,” inquit, “oculi quasi

oculi hominis in cornu hoc, et os loquens magna, et aspectus ejus

major reliquis. Videbam, et cornu illud faciebat bellum adversus

sanctos, et valebat adversus eos; quoadusque venit vetustas dierum,

et judicium dedit sanctis altissimi Dei, et tempus pervenit, et

regnum obtinuerunt sancti.” Postea in exsolutione visionum dictum

est ei: “Bestia quarta regnum quartum erit in terra, quod eminebit

super reliqua regna, et manducabit omnem terram, et conculcabit eam,

et concidet. Et decem cornua ejus, decem Reges exsurgent: et post

eos surget alius, qui superabit malis omnes qui ante eum fuerunt, et

Reges tres deminorabit, et verba adversus altissimum Deum loquetur,

et sanctos altissimi Dei conteret, et cogitabit demutare tempora et

Legem: et dabitur in manu ejus, usque ad tempus temporum et dimidium

tempus,” hoc est, per triennium et sex menses, in quibus veniens

regnabit super terram.——xxvi. 1. Manifestius adhuc etiam de

novissimo tempore, et de his qui sunt in eo decem Regibus, in quos

dividetur quod nunc regnat imperium, significavit Joannes Domini

discipulus in Apocalypsi, edisserens quæ fuerint decem cornua, quæ a

Daniele visa sunt, dicens sic dictum esse sibi: “Et decem cornua quæ

vidisti decem Reges sunt, qui regnum nondum acceperunt, sed

potestatem quasi reges una hora accipient cum bestia. Hi unam

sententiam habent, et virtutem et potestatem suam bestiæ dant. Hi

cum Agno pugnabunt, et Agnus vincet eos, quoniam Dominus Dominorum

est, et Rex Regum.” Manifestum est itaque, quoniam ex his tres

interficiet ille qui venturus est, et reliqui subjicientur ei, et

ipse octavus in eis; et vastabunt Babylonem, et comburent eam igni,

et dabunt regnum suum bestiæ, et effugabunt Ecclesiam: post deinde

ab adventu Domini nostri destruentur. Quoniam enim oportet dividi

regnum, et sic deperire, Dominus ait: “Omne regnum divisum in se,

desolabitur: et omnis civitas vel domus divisa in se, non stabit.”

Dividi igitur et regnum, et civitatem, et domum oportet in decem: et

propterea jam partitionem et divisionem præfiguravit.

511 V. xxv. 3.

512 V. xxv. 4. Et Gabriel Angelus exsolvens ejus visionem, de hoc ipso

dicebat: “Et in novissimo regni ipsorum exsurget Rex improbus facie

valde, et intelligens quæstiones; et valida virtus ejus et

admirabilis; et corrumpet, et diriget, et faciet, et exterminabit

fortes et populum sanctum, et jugum torquis ejus dirigetur: dolus in

manu ejus, et in corde suo exaltabitur, et dolo disperdet multos, et

ad perditionem multorum stabit, et quomodo ova manu conteret.”

Deinde et tempus tyrannidis ejus significat, in quo tempore

fugabuntur Sancti, qui purum sacrificium offerunt Domino: “Et in

dimidio hebdomadis,” ait, “tolletur sacrificium et libatio, et in

Templum abominatio desolationis, et usque ad consummationem temporis

consummatio dabitur super desolationem;” dimidium autem hebdomadis

tres sunt anni et menses sex.

513 V. xxvi. 1. Et diligenter Daniel finem quarti Regni digitos ait

pedum esse ejus imaginis, quæ a Nabuchodonosor visa est, in quos

venit lapis sine manibus præcisus; et quemadmodum ipse ait: “Pedes,

pars quidem aliqua ferrea, et pars aliqua fictilis; quoadusque

abscissus est lapis sine manibus, et percussit imaginem in pedes

ferreos et fictiles, et comminuit eos usque ad finem.” Post deinde

in exsolutione ait: “Et quoniam vidisti pedes et digitos, partem

quidem fictilem, partem autem ferream, regnum divisum erit, et a

radice ferrea erit in eo, quemadmodum vidisti ferrum commixtum

testæ. Et digiti pedum, pars quidem aliqua ferrea, pars autem aliqua

fictilis.” Ergo decem digiti pedum, hi sunt decem Reges, in quibus

dividetur regnum: ex quibus quidam quidem fortes et agiles, sive

efficaces; alii autem pigri et inutiles erunt, et non consentient:

quemadmodum et Daniel ait: “Pars aliqua regni erit fortis, et ab

ipsa pars erit minuta. Quoniam vidisti ferrum commixtum testæ,

commixtiones erunt in semine hominum, et non erunt adjuncti invicem,

quemadmodum ferrum non commiscetur cum testa.” Et quoniam finis

fiet, inquit: “Et in diebus Regum illorum excitabit Deus cœli

Regnum, quod in æternum non corrumpetur, et Regnum ejus alteri

populo non relinquetur. Comminuet et ventilabit omnia regna, et

ipsum exaltabitur in æternum. Quemadmodum vidisti, quoniam de monte

præcisus est lapis sine manibus, et comminuit testam, ferrum, et

æramentum, et argentum, et aurum. Deus magnus significavit Regi, quæ

futura sunt post hæc: et verum est somnium, et fidelis interpretatio

ejus.”—2. Si ergo Deus magnus significavit per Danielem futura, et

per Filium confirmavit; et Christus est lapis, qui præcisus est sine

manibus, qui destruet temporalia Regna, et æternum inducet, quæ est

justorum resurrectio: “Resuscitabit,” ait, “Deus cœli Regnum, quod

in æternum nunquam corrumpetur.” See also xxvi. 1. p. 243, note.

514 V. xxviii. 2. Cujus adventum Joannes in Apocalypsi significavit ita:

“Et bestia quam videram, similis erat pardo.... Si quis gladio

occiderit, oportet eum in gladio occidi. Hic est sustinentia et

fides sanctorum.” Post deinde et de armigero ejus, quem et

pseudoprophetam vocat: “Loquebatur,” inquit, “quasi draco, et

potestatem primæ bestiæ omnem faciebat in conspectu ejus: et facit

terram, et qui habitant in ea, ut adorarent bestiam primam, cujus

curata est plaga mortis ejus. Et faciet signa magna, ut et ignem

faciat de cœlo descendere in terram in conspectu hominum, et seducet

inhabitantes super terram.” Hæc ne quis eum divina virtute putet

signa facere, sed magica operatione. Et non est mirandum, si

dæmoniis et apostaticis spiritibus ministrantibus ei, per eos faciat

signa, in quibus seducat habitantes super terram. “Et imaginem,”

ait, “jubebit fieri bestiæ, et spiritum dabit imagini, uti et

loquatur imago, et eos qui non adoraverint eam, faciet occidi. Et

characterem autem,” ait, “in fronte, et in manu dextra faciet dari,

ut non possit aliquis emere vel vendere, nisi qui habet characterem

nominis bestiæ, vel numerum nominis ejus; et esse numerum sexcentos

sexaginta sex, quod est, sexies centeni, et deni sexies, et

singulares sex;” in recapitulationem universæ apostasiæ ejus, quæ

facta est in sex millibus annorum.

515 V. xxx. 1. Καὶ πρῶτον μὲν ζημία ἐν τῷ ἀποτυχεῖν τῆς ἀληθείας, καὶ τὸ

μὴ ὂν ὡς ὂν ὑπολαβεῖν· ἔπειτα δὲ τοῦ προσθέντος ἢ ἀφελόντος τι τῆς

γραφῆς, ἐπιτιμίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἔχοντος, εἰς αὐτὴν ἐμπεσεῖν ἀνάγκη

τὸν τοιοῦτον. ἐπακολουθήσει δὲ καὶ ἕτερος οὐχ ὁ τυχὼν κίνδυνος τοῖς

ψευδῶς προειληφόσιν εἰδέναι τὸ τοῦ ἀντιχρίστου ὄνομα· εἰ γὰρ ἄλλο

μὲν οὗτοι δοκοῦσιν, ἄλλο δὲ ἐκεῖνος ἔχων ἐλεύσεται, ῥᾳδίως

ἐξαπατηθήσονται παρ᾽ αὐτοῦ· ὡς μηδέπου παρόντος ἐκείνου, ὃν

φυλάσσεσθαι προσήκει.

516 V. xxx. 2. Oportet itaque tales discere, et ad verum recurrere

nominis numerum; ut non in pseudoprophetarum loco deputentur. Sed

scientes firmum numerum qui a Scriptura annuntiatus est, id est,

sexcentorum sexaginta sex, sustineant primum quidem divisionem Regni

in decem: post deinde, illis regnantibus, et incipientibus corrigere

sua negotia et augere suum regnum; qui de improviso advenerit regnum

sibi vindicans, et terrebit prædictos, habens nomen continens

prædictum numerum, hunc vere cognoscere esse abominationem

desolationis. Hoc et Apostolus ait: “Cum dixerint, Pax et munitio,

tunc subitaneus illis superveniet interitus.” Hieremias autem non

solum subitaneum ejus adventum, sed et tribum, ex qua veniet,

manifestavit dicens: “Ex Dan audiemus vocem velocitatis equorum

ejus: a voce hinnitus decursionis equorum ejus commovebitur tota

terra: et veniet, et manducabit terram, et plenitudinem ejus, et

civitatem, et qui habitant in ea.” Et propter hoc non annumeratur

tribus hæc in Apocalypsi cum his quæ salvantur.

517 V. xxx. 3. Ἀσφαλέστερον οὖν καὶ ἀκινδυνέτερον, τὸ περιμένειν τὴν

ἔκβασιν τῆς προφητείας, ἢ τὸ καταστοχάζεσθαι, καὶ καταμαντεύεσθαι

ὀνόματος· τυχὸν δὲ ἐπὶ πολλῶν ὀνομάτων εὑρεθῆναι δυναμένου τοῦ αὐτοῦ

ἀριθμοῦ, et nihilominus quidem erit hæc eadem quæstio. Εἰ γὰρ πολλά

ἐστι τὰ εὑρισκόμενα ὀνόματα, ἔχοντα τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν, ποῖον ἐξ

αὐτῶν φορέσει ὁ ἐρχόμενος, ζητηθήσεται. Quoniam autem non propter

inopiam nominum habentium numerum nominis ejus dicimus hæc, sed

propter timorem erga Deum et zelum veritatis: ΕΥΑΝΘΑΣ enim nomen

habet numerum de quo quæritur: sed nihil de eo affirmamus. Sed et

ΛΑΤΕΙΝΟΣ nomen habet sexcentorum sexaginta sex numerum: et valde

verisimile est, quoniam novissimum regnum hoc habet vocabulum.

Latini enim sunt qui nunc regnant: sed non in hoc nos gloriabimur.

Sed et ΤΕΙΤΑΝ, prima syllaba per duas Græcas vocales ε et ι scripta,

omnium nominum quæ apud nos inveniuntur, magis fide dignum est.

Etenim prædictum numerum habet in se, et literarum est sex, singulis

syllabis ex ternis literis constantibus, et vetus, et semotum; neque

enim eorum Regum, qui secundum nos sunt, aliquis vocatus est Titan;

neque eorum, quæ publice adorantur, idolorum apud Græcos et barbaros

habet vocabulum hoc: et divinum putatur apud multos esse hoc nomen,

ut etiam sol Titan vocetur ab his qui nunc tenent: et ostentationem

quandam continet ultionis, et vindictam inferentis, quod ille

simulat se male tractatos vindicare. Et alias autem et antiquum, et

fide dignum et regale, magis autem et tyrannicum nomen. Cum igitur

tantum suasionum habeat hoc nomen Titan, tamen habet

verisimilitudinem, ut ex multis colligamus ne forte Titan vocetur,

qui veniet. Nos tamen non periclitabimur in eo, nec asseverantes

pronuntiabimus, hoc eum nomen habiturum: scientes, quoniam si

oporteret manifeste præsenti tempore præconari nomen ejus, per ipsum

utique editum fuisset, qui et Apocalypsim viderat.

518 V. xxx. 4. Cum autem vastaverit Antichristus hic omnia in hoc mundo,

regnans annis tribus et mensibus sex, et sederit in templo

Hierosolymis; tunc veniet Dominus de cœlis in nubibus in gloria

Patris, illum quidem et obedientes ei in stagnum ignis mittens;

adducens autem justis Regni tempora, hoc est, requietionem, septimam

diem sanctificatam; et restituens Abrahæ promissionem hæreditatis:

in quo Regno ait Dominus, multos ab Oriente et Occidente venientes,

recumbere cum Abraham, Isaac, et Jacob.——Ibid. xxxiii. 2. See p.

215, note 2.

519 V. xxviii. 3. See p. 215, note 1.

The very ancient writer under the name of Barnabas, contemporary at

least with Justin Martyr, says, (_Epist._ § 11.) Προσέχετε, τέκνα,

τί λέγει τό· Συνετέλεσεν ἐν ἓξ ἡμέραις. Τοῦτο λέγει ὅτι συντελεῖ

Κύριος ἐν ἑξακισχιλίοις ἔτεσι τὰ πάντα.

520 V. xxx. 4. xxxiii. 2.

521 V. xxxii. 1. Quoniam igitur transferuntur quorundam sententiæ ab

hæreticis sermonibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei et

mysterium justorum resurrectionis et Regni quod est principium

incorruptelæ, per quod regnum qui digni fuerint paulatim assuescunt

capere Deum; necessarium est autem dicere de illis quoniam oportet

justos primos in conditione hac quæ renovatur, ad apparitionem Dei

resurgentes, recipere promissionem hæreditatis quam Deus promisit

patribus, et regnare in ea; post deinde fieri judicium. In qua enim

conditione laboraverunt sive afflicti sunt, omnibus modis probati

per sufferentiam, justum est in ipsa recipere eos fructus

sufferentiæ.... Oportet ergo et ipsam conditionem, reintegratam ad

pristinum, sine prohibitione servire justis.——xxxiii. 4. Hæc ergo

tempora prophetans Esaias ait: “Et compascetur lupus cum agno, et

pardus conquiescet cum hædo, et vitulus et taurus et leo simul

pascentur, et puer pusillus ducet eos. Et bos et ursus simul

pascentur, et simul infantes eorum erunt: et leo et bos manducabunt

paleas. Et puer infans in cavernam aspidum, et in cubile filiorum

aspidum manum mittet; et non male facient, nec poterunt perdere

aliquem in monte sancto meo.” Et iterum recapitulans ait: “Tunc lupi

et agni pascentur simul, et leo quasi bos vescetur paleis, serpens

autem terram quasi panem: et non nocebunt neque vexabunt in monte

sancto meo, dicit Dominus.” Non ignoro autem, quoniam quidam hæc in

feros, et ex diversis gentibus et variis operibus credentes, et cum

crediderint consentientes justis, tentent transferre. Sed etsi nunc

hoc sit in quibusdam hominibus, ex variis gentibus in unam

sententiam fidei venientibus, nihilominus in resurrectione justorum

super iis animalibus, quemadmodum dictum est: dives enim in omnibus

Deus. Et oportet conditione revocata, obedire et subjecta esse omnia

animalia homini, et ad primam a Deo datam reverti escam,

(quemadmodum autem in obedientia subjecta erant Adæ,) fructum terræ.

Alias autem et non est nunc ostendere leonem paleis vesci. Hoc autem

significabat magnitudinem et pinguedinem fructuum. Si enim leo

animal paleis vescitur; quale ipsum triticum erit, cujus palea ad

escam congrua erit leonum?

Theophilus _ad Autolycum_, II. 25. Ὁπόταν οὖν πάλιν ὁ ἄνθρωπος

ἀναδράμῃ εἰς τὸ κατὰ φύσιν, μηκέτι κακοποιῶν; κακεῖνα (i. e. τὰ

θηρία) ἀποκατασταθήσεται εἰς τὴν ἀρχῆθεν ἡμερέτητα.

522 V. xxxii. 2. “Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Ægypti usque ad

flumen magnum Euphratem.” Si ergo huic [Abraham] promisit Deus

hæreditatem terræ non accepit autem in omni suo incolatu; oportet

eum accipere cum semine suo, hoc est, qui timent Deum et credunt in

eum, in resurrectione justorum. Semen autem ejus Ecclesia, per

Dominum adoptionem quæ est ad Deum accipiens.... Neque Abraham neque

semen ejus, hoc est, qui ex fide justificantur, nunc sumunt in ea

hæreditatem; accipient autem eam in resurrectione justorum.

523 V. xxxiii. 1. Promisit bibere de generatione vitis cum suis

discipulis; utrumque ostendens, et hæreditatem terræ in qua bibitur

nova generatio vitis, et carnalem resurrectionem discipulorum ejus:

quæ enim nova resurgit caro, ipsa est quæ et novum percipit poculum.

Neque autem sursum in supercœlesti loco constitutus cum suis potest

intelligi bibens vitis generationem; neque rursus sine carne sunt,

qui bibant illud: carnis enim proprium est, et non spiritus, qui ex

vite accipitur potus.——2. See p. 215, note 2.

524 V. xxxiii. 2. supra.—3. Prædicta itaque benedictio ad tempora Regni

sine contradictione pertinet, quando regnabunt justi surgentes a

mortuis: quando et creatura renovata, et liberata, multitudinem

fructificabit universæ escæ, ex rore cœli, et ex fertilitate

terræ.—See p. 131, note 5.

525 V. xxxv. 1. Regnabunt justi in terra, crescentes ex visione Domini,

et per ipsum assuescent capere gloriam Dei Patris, et cum sanctis

Angelis conversationem et communionem, et unitatem spiritalium in

Regno capient: et illos quos Dominus in carne inveniet, exspectantes

eum de cœlis, et perpessos tribulationem, qui et effugerint iniqui

manus.

526 V. xxxv. 2. In Regni temporibus, revocata terra a Christo, et

reædificata Hierusalem, secundum characterem quæ sursum est

Hierusalem.

527 V. xxxiii. 4. supra.—xxxv. 1. Si autem quidam tentaverint

allegorizare hæc, quæ ejusmodi sunt; neque de omnibus poterunt

consonantes sibimetipsis inveniri, et convincentur ab ipsis

dictionibus.—2. Et nihil allegorizari potest, sed omnia firma, et

vera, et substantiam habentia, ad fruitionem hominum justorum a Deo

facta. Quomodo enim vere Deus est, qui resuscitat hominem; sic et

vere resurgit homo a mortuis, et non allegorice, quemadmodum per

tanta ostendimus. Et sicut vere resurgit, sic et vere præmeditabitur

[μελετήσεται—sese exercebit in] incorruptelam, et augebitur, et

vigebit in Regni temporibus, ut fiat capax gloriæ Patris. Deinde

omnibus renovatis, vere in civitate habitabit Dei.

528 V. xxxv. 2. His itaque prætereuntibus super terram, novam superiorem

Hierusalem ait Domini discipulus Joannes descendere, quemadmodum

sponsam ornatam viro suo; et hoc esse tabernaculum Dei, in quo

inhabitabit Deus cum hominibus. Hujus Hierusalem imago illa, quæ in

priori terra, Hierusalem, in qua justi præmeditantur incorruptelam,

et parantur in salutem. Et hujus tabernaculi typum accepit Moyses in

monte.

529 V. xxxvi 1. Παρελθόντος δὲ τοῦ σχήματος τούτου, καὶ ἀνανεωθέντος τοῦ

ἀνθρώπου, καὶ ἀκμάσαντος πρὸς τὴν ἀφθαρσίαν, ὥστε μηκέτι δύνασθαι

πέρα παλαιωθῆναι, ἔσται ὁ οὐρανὸς καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινή· ἐν τοῖς

καινοῖς ἀναμενεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀεὶ καινὸς, καὶ προσομιλῶν τῷ Θεῷ· ...

φησὶν γὰρ Ησαΐας· Ὅν τρόπον γὰρ ὁ οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινῆ, ἃ

ἐγὼ ποιῶ, μένει ἐνώπιον ἐμοῦ, λέγει Κύριος, οὔτω στήσεται τὸ σπέρμα

ὑμῶν καὶ τὸ ὄνομα ὑμῶν ... ὡς οἱ πρεσβύτεροι λέγουσι, τότε καὶ οἱ

μὲν καταξιωθέντες τῆς ἐν οὐρανῷ διατριβῆς, ἐκεῖσε χωρήσουσιν, οἱ δὲ

τῆς τοῦ παραδείσου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν, οἱ δὲ τὴν λαμπρότητα τῆς

πόλεως καθέξουσιν· πανταχοῦ γὰρ ὁ Σωτὴρ ὁραθήσεται, καθὼς ἄξιοι

ἔσονται οἱ ὁρῶντες αὐτόν.

530 V. xxxvi. 3. Ut progenies ejus, primogenitus Verbum, descendat in

facturam, hoc est, in plasma, et capiatur ab eo; et factura iterum

capiat Verbum, et ascendat ad eum, supergrediens Angelos, et fiet

secundum imaginem et similitudinem Dei.

531 Justin Martyr, _Dial. cum Tryph._ 80, makes Tryphon ask the

question: Εἰπὲ δὲ μοι ἀληθῶς, ὑμεῖς ἀνοικοδομηθῆναι τὸν τόπον

Ἰερουσαλὴμ τοῦτον ὁμολογεῖτε, καὶ συναχθήσεσθαι τὸν λαὸν ὑμῶν, καὶ

εὐφρανθῆναι σὺν τῷ Χριστῷ ἅμα τοῖς πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις

καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου γένους ἢ καὶ τῶν προσηλύτων, πρὶν ἐλθεῖν

ὑμῶν τὸν Χριστὸν, προσδοκᾶτε; And to this Justin replies, Ὡμολόγησα

οὖν σοι καὶ πρότερον, ὅτι ἐγὼ μὲν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ταῦτα φρονοῦμεν,

ὡς καὶ πάντως ἐπίστασθε, τοῦτο γενησόμενον· πολλοὺς δ᾽ αὖ καὶ τῶν

τῆς καθαρᾶς καὶ εὐσεβοῦς ὄντων Χριστιανῶν γνώμης τοῦτο μὴ γνωρίζειν

ἐσήμανά σοι. And further on: Ἐγὼ δὲ, καὶ εἰ τινές εἰσιν ὀρθογνώμονες

κατὰ πάντα Χριστιανοὶ καὶ σαρκὸς ἀνάστασιν γενήσεσθαι ἐπιστάμεθα·

καὶ χίλια ἔτη ἐν Ἰερουσαλὴμ οἰκοδομηθείσῃ καὶ κοσμηθείσῃ καὶ

πλατυνθείσῃ οἱ προφῆται Ἰεζεκιὴλ καὶ Ησαΐας καὶ οἱ ἄλλοι

ὁμολογοῦσιν.—Perhaps I ought to notice, that some persons have

supposed Justin in this last passage to assert, that orthodox

Christians in general taught the doctrine of the personal reign, and

thence have imagined a discrepancy between the latter statement and

that immediately preceding: but a little attention will show, that

all he asserts concerning orthodox Christians in general is, that

they believe the resurrection of the flesh; and he further adds,

that _the prophets_ taught that Jerusalem was to be rebuilt, and to

remain a thousand years inhabited by the just.

Tertullian. _advers. Marcion._ III. 24. Nam et confitemur in terra

nobis regnum repromissum; sed ante cœlum, sed alio statu; utpote

post resurrectionem in mille annos, in civitate divini operis

Hierusalem cœlo delata.—See also Barnabas and Theophilus, quoted pp.

250 & 252.

532 III. xxii. 4. Maria virgo obediens invenitur, dicens: “Ecce ancilla

tua, Domine, fiat mihi secundum verbum tuum:” Eva vero inobediens;

non obedivit enim, adhuc cum esset virgo. Quemadmodum illa, virum

quidem habens Adam, virgo tamen adhuc existens ... inobediens facta,

et sibi et universo generi humano causa facta est mortis; sic et

Maria habens prædestinatum virum, et tamen virgo, obediens, et sibi

et universo generi humano causa facta est salutis.... Sic autem et

Evæ inobedientiæ nodus solutionem accepit per obedientiam Mariæ:

quod enim alligavit virgo Eva per incredulitatem, hoc virgo Maria

solvit per fidem.

533 Massuet, _Diss. Præv._ III. § 65. Nostræ salutis prima post Filium

mediatrix ... mediatricis conciliatricisque cum Deo.

534 And so Justin Martyr puts it in a parallel passage to this of

Irenæus: _Tryph._ 100. Παρθένος οὖσα Εὔα, τὸν λόγον τὸν ἀπὸ τοῦ

ὄφεως συλλαβοῦσα, παρακοὴν καὶ θάνατον ἔτεκε· πίστιν δὲ καὶ χαρὰν

λαβοῦσα Μαρία ἡ παρθένος, εὐαγγελιζομένου αὐτῇ Γαβριὴλ ἀγγέλου, ...

ἀπεκρίνατο· Γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Καὶ διὰ ταύτης γεγένηται

οὗτος ... δι᾽ οὗ ὁ Θεὸς τὸν ὄφιν ... καταλύει, ἀπαλλαγὴν δὲ τοῦ

θανάτου ... ἐργάζεται.

535 V. xix. 1. Quemadmodum enim illa per angeli sermonem seducta est, ut

effugeret Deum, prævaricata verbum ejus; ita et hæc per angelicum

sermonem evangelizata est, ut portaret Deum, obediens ejus verbo. Et

si ea inobedierat Deo, sed hæc suasa est obedire Deo, uti virginis

Evæ virgo Maria fieret advocata. Et quemadmodum adstrictum est morti

genus humanum per virginem, salvatur per virginem; æqua lance

disposita, virginalis inobedientia per virginalem obedientiam.

536 III. xxii. 4.

537 V. xix. 1. ... ut portaret Deum.

538 I. xxiii. 2. xxvii. 4. II. Præf. 1. III. Præf.

539 _Hær._ I. 1. He calls the Great Original a twofold Fire, hidden and

apparent, and he gives the names of the Pairs who proceeded from

this Fire, as Νοῦς καὶ Ἐπίνοια, Φωνὴ καὶ Ἔννοια, Λογισμὸς καὶ

Ἐνθύμησις.

540 Ad Gregor. Naz. _Orat._ xxiii. The names he gives are Βυθὸς καὶ

Σιγὴ, Νοῦς καὶ Ἀλήθεια, Λόγος καὶ Ζωὴ, Ἄνθρωπος καὶ Ἐκκλησία.

541 Ad ejusdem _Orat._ xliv.

542 I. xxiii. 2.

543 I. xxiii. 1. II. ix. 2.

544 I. xxiii. 2.

545 I. xxiii. 1. 3.

546 I. xxiii. 1.

547 I. xxiii. 1.

548 1. xxiii. 4.

549 I. xxiii. 1.

550 Clem. Alex. _Strom._ II. 20. § 118. III. 4. § 25.

551 I. xxvi. 3.

552 I. xxvi. 2.

553 _De Virg. Vel._ 6. _De Carne Christi_, 13.

554 _Hist. Eccl._ III. 27.

555 _Hær._ II. 1. Τὸν δὲ Σωτῆρα καὶ Κύριον ἐκ παρθένου γεγεννῆσθαι

φησίν.

556 I. xxiii. 5.

557 _Apol._ I. 26.

558 Euseb. _Hist. Eccl._ III. xxvi. 1.

559 I. xxiii. 5.

560 1 Tim. ii, 17, 18.

561 Justin. _Apol._ I. 26.

562 Euseb. _Hist. Eccl._ IV. vii. 2. Tertullian, _de Anima_, 23,

mentions Saturninus as the pupil of Menander.

563 I. xxiv. 1.

564 Ibid. 2.

565 Ibid. 1.

566 I. xxiv. 2.

567 Ibid. 1.

568 Ibid. 2.

569 Ibid.

570 I. xxiv. 2.

571 Clem. Alex. (_Strom._ VII. 17. § 106, 107.) speaks of Basilides as

being a good deal younger than Marcion, and about the same age as

Valentinus.

572 I. xxiv. 5.

573 I. xxiv. 3.

574 Ibid. 5.

575 Ibid. 7.

576 The Prophecies, like Simon, he attributed to the Angels in general,

but the Law to their Chief. § 5.

577 I. xxiv. 4.

578 Ibid. 5.

579 Ibid. 6.

580 Lib. V. cap. 5. See the Appendix to the Benedictine edition of

Irenæus.

581 Clem. Alex. _Strom._ IV. 12. § 83.

582 I. xxv. 1.

583 The writer of the Appendix to Tertull. _de Præscrip. Hær._ 48.

Epiphan. _Hær._ xxviii. 2. See also Lampe, _Proleg. in Joan._ II. 3.

2. p. 184, quoted in Burton’s _Bampton Lectures_, note 75.

584 I. xxv. 3.

585 Ibid. 4.

586 At least this is implied in § 4.

587 He said (§ 2) that they were in the same sphere as Jesus, who (§ 1)

was from the same as the Father.

588 I. xxv. 4.

589 Ibid. 1.

590 Ibid. 2.

591 Ibid. 5.

592 I. xxv. 6.

593 Ibid.

594 Ibid.

595 III. iii. 4. See p. 60.

596 I. xxvi. 1.

597 I. xxvii. 1. The Author of the Appendix to Tertullian’s Treatise _de

Præs._ (§ 51.) makes these two Primary Beings; but Irenæus declares

that the former was unknown, the latter known; the former good, the

latter merely just.

598 III. iv. 3.

599 Clement of Alexandria mentions Marcion as being in _time_ the

successor of Simon Magus, (_Strom._ VII. 17. § 107,) and predecessor

of Basilides and Valentinus; contemporary, but older.

600 I. xxvii. 2.

601 Ibid. 3. His opinions concerning Cain became the nucleus of another

sect, the Cainites.

602 Ibid. 2. The writer in the name of Tertullian, as quoted above, note

5, asserts that he received only some of St. Paul’s Epistles.

603 Tertull. l. c.

604 I. xxviii. 1.

605 From this treatise, which is still extant, we learn that he was an

Assyrian by birth, had been a heathen, and had been initiated into

most of the heathen mysteries, but had been converted (a rare

instance) by the reading of the Scriptures (§§ 64 & 46). In this

treatise he opposes the idea that matter had no beginning, and

declares that it was created by the (personal) Word of God (§ 8).

Perhaps he may be thought to lean to Gnosticism where he says that

the soul is naturally mortal, and that the unenlightened soul

perishes with the body. § 21, 22.

606 I. xxviii. 1.

607 See above, note 9.

608 I. xxxi. 1.

609 I. xxix. 1.

610 Ibid. 2.

611 I. xxix. 3.

612 I read _Harmogenes_ for _Monogenes_, because the latter name has not

occurred as the name of any of these supposed Beings, and because

Harmogenes is the first of them who is said to have an _attendant_,

which is the idea implied in _Angelos_, the word used by Irenæus.

Massuet suggests _Autogenes_, but gives no reason.

613 I. xxix. 4.

614 See pp. 286, 288.

615 I. xxx. 1.

616 Ibid. 2.

617 Ibid. 3.

618 I. xxx. 4.

619 Some of them said that Wisdom herself took the form of a serpent. §

15.

620 I. xxx. 5.

621 In some degree; for he was totally emptied of it by a different

process. See below, p. 291.

622 I. xxx. 6.

623 Those who called Wisdom the serpent, say that she inspired them with

knowledge.

624 I. xxx. 7.

625 Ibid. 8.

626 From leaving out Cain as joint progenitor of mankind, and deriving

all the human race from _Seth_, they seem to have been called

SETHITES.

627 I. xxx. 9.

628 Ibid. 10.

629 Ibid. 11.

630 Ibid.

631 These were, no doubt, Jaldabaoth and his six descendants, who (§ 5)

are called _heavens_, and are likewise spoken of as _per ordinem

sedentes in cœlo, secundum generationem ipsorum_.

632 I. xxx. 12.

633 Ibid. 12, 13.

634 I. xxx. 14.

635 I imagine this to be the meaning of _Christo sedente_; _sedeo_ being

taken in a transitive sense. Ἰδρύομαι was probably the original

word.

636 I. xxx. 14.

637 I. xi. 1. bis.

638 Epiphan. _Hær._ xxxi. 2.

639 _Adv. Valent._ 4.

640 Tertull. _de Præscr._ 7. 30. Epiphan. Πεπαιδεῦσθαι τὴν τῶν Ἐλλήνων

παιδείαν.

641 This appears from a fragment of his, preserved in a _Dialogue

against the Marcionites_, erroneously ascribed to Origen, (see Dupin

upon Origen,) in which it is quoted at length by one of the

speakers. See the fragment, in the Appendix to the Benedictine

edition of Irenæus, or in Grabe’s _Spicilegium_, II. p. 55.

642 Called _Theodas_, by Clement of Alexandria, _Strom._ VII. 17. § 106.

643 Tertull. _de Præscr._ 38.

644 _Apol._ I. 26. See Grabe’s _Spicilegium_, II. 44, 45.

645 _Adv. Valent._ 5.

646 III. iv. 3.

647 In his _Canon Chronicus_.

648 Dissert. 2. _de annis primorum Romæ Episcoporum_, cap. 12.

649 Tertull. _adv. Valent._ 4.

650 Epiphan. _Hær._ xxxi. 7.

651 Ibid.

652 I. _Præf._ 2.

653 I. xii. 1.

654 _Hær._ xxxi. 5. It is printed in the Appendix to the best editions

of Irenæus.

655 I. xi. 1. The Valentinians against whom Irenæus wrote made the first

pair the First Cause, First Father, or Depth, and Thought, Grace or

Silence. See I. i. 1.—Ptolemy placed the Depth first, but gave him

two consorts, Thought and Will. See I. xii. 1.

656 Called by his followers Mind, Only‐begotten, Father or Beginning of

all things.

657 I. xi. 1.

658 As Irenæus tells us some of the Valentinians did.

659 At least this is the account of Tertullian, _adv. Valent._ 4.

660 I. i. 2. The names are Βύθιος, Μίξις, Ἀγήρατος, Ἕνωσις, Αὐτοφυὴς,

Ἡδονὴ, Ἀκίνητος, Σύνκρασις, Μονογενὴς, Μακαρία· Παράκλητος, Πίστις,

Πατρικὸς, Ἐλπὶς, Μητρικὸς, Ἀγάπη, Ἀείνους, Σύνεσις, Ἐκκλησιαστικὸς,

Μακαριότης, Θελητὸς, Σοφία.

661 Πλήρωμα, I. i. 3.

662 I. xi. 1.

663 See the fragment above quoted.

664 I. ii. 1.

665 I. ii. 2.

666 I. xi. 1.

667 I. ii. 3.

668 I. ii. 4. Σταυρὸς, Λυτρωτὴς, Καρπιστὴς, Ὁροθέτης, Μεταγωγεύς.

669 I. ii. 4.

670 Ibid. 5.

671 Ibid. 6. It appears that he was likewise called the Paraclete or

Comforter (I. iv. 5), and Christ (I. iii. 1).

672 I. iv. 1.

673 I. iv. 1.

674 Ibid. 2.

675 See p. 300, note 5.

676 I. iv. 5. v. 1.

677 The term Irenæus uses (I. v. 1.) is ψυχικός. Its meaning is not easy

to express by another word. Valentinus, like the Platonists and

several of the early Christian writers, believed in three kinds of

substance, πνευματικὴ, ψυχικὴ, σωματικὴ, analogous to the three

parts of man, spirit, soul, and body; the first of which he

conceived to be naturally and necessarily immortal, the third

necessarily perishable, the second capable of either immortality or

destruction, but having a kind of life, as long as it existed, which

the third had not.

678 I. v. 1.

679 Ibid. 2.

680 Valentinus himself appears to have made man the joint work of the

Creator and the other Angels. See a fragment of one of his letters,

preserved by Clem. Alex. _Strom._ II. 8. § 36.

681 I. v. 3, 4.

682 Ibid. 5.

683 This was recognised by Valentinus in the fragment above cited.

684 I. v. 6.

685 I. vi. 1, 2.

686 Ibid. 3.

687 Tertull. _de Resur. Carnis_, 2, states this as the opinion of

Valentinus, and _de Carne Christi_, 15. In the fragment, (Clem.

Alex. _Strom._ III. 7. § 59,) Valentinus says that Jesus attained to

divinity by his purity; which was such that his food did not corrupt

within him.

688 I. vii. 2.

689 Ibid. 1.

690 _De Præscr._ 38.

691 Matt. xi. 27. See IV. vi. 1. But his followers preferred the Gospel

of St. John (III. xi. 7), and some of them forged what they called

the _Gospel of the Truth_. Ibid. 9.

692 _De Præscr._ 30.

693 I. i. 3. iii. viii.

694 _Strom._ II. 8. § 36. 20. § 114. III. 7. § 59. IV. 13. § 91. VI. 6.

§ 52.

695 Ibid. II. 20. § 114.

696 I. Præf. 2.

697 Epiphan. _Hær._ xxxi. 1.

698 I. xi. 2.

699 Clem. Alex. _Strom._ III. ii. § 5.

700 See Massuet, _Diss. Præv._ I. § 80.

701 Epiphan. xxxi. 1. xxxii. 3. Theodoret. _Hær. Fab._ I. 5.

702 Ibid.

703 I. xi. 3.

704 I. Præf. 2. viii. 5.

705 _Hær._ xxxiii. 1. Ὁ Πτολεμαῖος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ. The passage he

quotes is I. xii. 1.

706 _Hær._ xxxv. 1.

707 _Hær. Fab._ I. 12.

708 I. xii. 3.

709 I. xiii. 1. Magistri emendatorem se esse glorians.

710 _Adv. Valent._ 4.

711 I. xiii. 5. See p. 202, note 9.

712 Ibid.

713 I. xiv. 1.

714 Ibid.

715 I. xv. 3.

716 I. xiii. 3.

717 I. xiii. 2.

718 Ibid. 3.

719 I. xiii. 5. See p. 202, note 9.

720 Ibid. 6.

721 Ibid. 5. 7.

722 I. xxi. 1.

723 Ibid. 2.

724 Ibid. 1.

725 Ibid. 2.

726 Ibid. 1.

727 Ibid. 3.

728 I. xxi. 4.

729 Ibid. 5.

730 Irenæus (I. xxviii. 1) expressly says that they thought marriage to

be pollution and whoredom, and (xxiv. 2) that it and its natural

consequences were from Satan.

731 I. vi. 1, 2.

732 I. v. 2.

733 I. vi. 4. III. xv. 2.

734 I. vi. 1.

735 I. vi. 1.

736 I. vi. 2, 4.

737 I. vii. 1.

738 I. xxv. 5.

739 I. vi. 2.

740 _Strom._ II. 20. § 114.

741 I. xiii. 2.

742 I. xxv. 6.

743 III. ii. 1.