of IV. ii. 7; and c. 7. the last paragraph of V. xvii. 1.
82 Eusebius indeed says (V. xxiii. 1) that the Churches of _all Asia_
were united in differing from the rest of the world; but it is
evident, from chap. xxv. that he means Asia Minor; for he mentions
the bishops of Jerusalem, Cæsarea, Tyre, and Ptolemais, as asserting
that the Church of Alexandria agreed with them in their present
practice, which was the same as that of the West.
Τῆς Ἀσίας ἁπάσης αἱ παροικίαι, ὡς ἐκ παραδόσεως ἀρχαιοτέρας, σελήνης
τὴν τεσσαρεσκαιδεκάτην ᾥοντο δεῖν ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου πάσχα ἑορτῆς
παραφυλάττειν, ἐν ᾗ θύειν τὸ πρόβατον Ἰουδαίοις προηγόρευτο· ὡς δέον
ἐκπαντὸς κατὰ ταύτην, ὁποίᾳ δ᾽ ἂν ἡμέρᾳ τῆς ἑβδομάδος περιτυγχάνοι,
τὰς τῶν ἀσιτιῶν ἐπιλύσεις ποιεῖσθαι· οὐκ ἔθους ὄντος τοῦτον
ἐπιτελεῖν τὸν τρόπον ταῖς ἀνὰ τήν λοιπὴν ἄπασαν οἰκουμένην
ἐκκλησίαις, ἐξ ἀποστολικῆς παραδόσεως τὸ καὶ εἰς δεῦρο κρατῆσαν ἔθος
φυλαττούσαις· ὡς μηδ᾽ ἑτέρᾳ προσήκειν παρὰ τὴν τῆς ἀναστάσεως τοῦ
Σωτῆρος ἡμῶν ἡμέραν τὰς νηστείας ἐπιλύεσθαι.
83 As appears by the following Fragment of Irenæus’s Epistle to Victor,
quoted by Euseb. V. xxiv. 5. Καὶ οἱ πρὸ Σωτῆρος πρεσβύτεροι οἱ
προστάντες τῆς ἐκκλησίας, ἧς νῦν ἀφηγῇ, Ἀνίκητον λέγομεν καὶ Πίον,
Ὕγῖνόν τε καὶ Τελεσφόρον, καὶ Ξύστον, οὔτε αὐτοὶ ἐτήρησαν, οὔτε τοῖς
μετ᾽ αὐτοὺς ἐπέτρεπον. καὶ οὐδὲν ἔλαττον αὐτοὶ μὴ τηροῦντες,
εἰρήνευον τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν, ἐν αἷς ἐτηρεῖτο, ἐρχομένοις πρὸς
αὐτοὺς, καίτοι μᾶλλον ἐνάντιον ἦν τὸ τηρεῖν τοῖς μὴ τηροῦσι· καὶ
οὐδέποτε διὰ τὸ εἶδος τοῦτο ἀπεβλήθησάν τινες. ἀλλ᾽ αὐτοὶ μὴ
τηροῦντες, οἱ πρὸ σοῦ πρεσβύτεροι, τοῖς ἀπὸ τῶν παροικιῶν τηροῦσιν
ἔπεμπον εὐχαριστίαν. Καὶ τοῦ μακαρίου Πολυκάρπου ἐπιδημήσαντος τῇ
Ῥώμῃ ἐπὶ Ἀνικήτου, καὶ περὶ ἄλλων τινῶν μικρὰ σχόντες πρὸς ἀλλήλους,
εὐθὺς εἰρήνευσαν, περὶ τούτου τοῦ κεφαλαίου μὴ φιλεριστήσαντες
ἑαυτούς. οὔτε γὰρ ὁ Ἀνίκητος τὸν Πολύκαρπον πεῖσαι ἐδύνατο μὴ
τηρεῖν, ἅτε μετὰ Ἰωάννου τοῦ μαθητοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ λοιπῶν
ἀποστόλων οἷς συνδιέτριψεν, ἀεὶ τετηρηκότα· οὔτε μὴν ὁ Πολύκαρπος
τὸν Ἀνίκητον ἔπεισε τηρεῖν, λέγοντα τὴν συνήθειαν τῶν πρὸ αὑτοῦ
πρεσβυτέρων ὀφείλειν κατέχειν. καὶ τούτων οὔτως ἐχόντων, ἐκοινὼνησαν
ἑαυτοῖς· καὶ ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παρεχώρησεν ὁ Ἀνίκητος τὴν εὐχαριστίαν
τῷ Πολυκάρπῳ, κατ᾽ ἐντροπὴν δηλονότι, καὶ μετ᾽ εἰρήνης απ‘ ἀλλήλων
ἀπηλλάγησαν, πάσης τῆς ἐκκλησίας εἰρήνην ἐχόντων, καὶ τῶν τηρούντων
καὶ τῶν μὴ τηρούντων.
84 See p. 23. above.
85 We know that he wrote to Polycrates of Ephesus, and therefore
probably to the rest. Euseb. Hist. Eccl. V. xxiv. 3.—Ἐδυνάμην δὲ τῶν
ἐπισκόπων τῶν συμπαρόντων μνημονεῦσαι, οὓς ὑμεῖς ἠξιώσατε
μετακληθῆναι ὑπ᾽ ἐμοῦ, καὶ μετεκαλεσάμην.
86 _Hist. Eccl._ V. xxiii. 2. Σύνοδοι δὴ καὶ συγκροτήσεις ἐπισκόπων ἐπὶ
ταὐτὸν ἐγίνοντο. πάντες τε μιᾷ γνώμῃ δι᾽ ἐπιστολῶν ἐκκλησιαστικὸν
δόγμα τοῖς πανταχόσε διετυποῦντο, ὡς ἂν μηδ᾽ ἐν ἄλλῃ ποτε τῆς
Κυριακῆς ἡμέρᾳ τὸ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἐπιτελοῖτο τοῦ Κυρίου
μυστήριον, καὶ ὄπως ἐν ταύτῃ μόνῃ τῶν κατὰ τὸ πάσχα νηστειῶν
φυλαττοίμεθα τας ἐπιλύσεις. Φέρεται δ᾽ εἰσέτι νῶν τῶν κατὰ
Παλαιστίνην τηνικάδε συγκεκροτημένων γραφὴ, ὧν προὐτέτακτο Θεέφιλος
τῆς ἐν Καισαρείᾳ παροικίας ἐπίσκοπος, καὶ Νάρκισσος τῆς ἐν
Ἱεροσολύμοις· καὶ τῶν ἐπὶ Ῥώμης δὲ ὁμοίως ἄλλη περὶ τοῦ αὐτοῦ
ζητήματος, ἐπίσκοπον Βίκτορα δηλοῦσα· τῶν τε κατὰ Πόντον ἐπισκόπων,
ὧν Πάλμας ὡς ἀρχαιότατος προὐτέτακτο· καὶ τῶν κατὰ Γαλλίαν δὲ
παροικιῶν, ἃς Εἰρηναῖος ἐπεσκόπει· ἔτι δὲ τῶν κατὰ τὴν Ὀσροηνὴν καὶ
τὰς ἐκεῖσε πόλεις· καὶ ἰδίως Βακχύλλου τῆς Κορινθίων ἐκκλησίας
ἐπισκόπου, καὶ πλείστων ὅσων ἄλλων, οἱ μίαν καὶ τὴν αὐτην δόξαν τε
καὶ κρίσιν ἐξενεγκόμενοι, τὴν αὐτὴν τέθεινται ψῆφον.... 24. Τῶν δὲ
ἐπὶ τῆς Ἀσίας ἐπισκόπων τὸ πάλαι πρότερον αὐτοῖς παραδοθὲν
διαφυλάττειν ἔθος χρῆναι διϊσχυριζομένων ἡγεῖτο Πολυκράτης.
87 _Hist. Eccl._ V. xxiv. 2. Ἐγὼ οὖν, ἀδελφοὶ, ἑξήκοντα καὶ πέντε ἔτη
ἔχων ἐν Κυρίῳ, καὶ συμβεβληκὼς τοῖς ἀπὸ τῆς οἰκουμένης ἀδελφοῖς, καὶ
πᾶσαν ἁγίαν γραφὴν διεληλυθὼς, οὐ πτύρομαι ἐπὶ τοῖς
καταπλησσομένοις.
88 Euseb. V. xxiv. 3. Ἐπὶ τούτοις ὁ μὲν τῆς Ῥωμαίων προεστὼς Βίκτωρ,
ἀθρόως τῆς Ἀσίας πάσας ἅμα ταῖς ὁμόροις ἐκκλησίαις τὰς παροικίας
ἀποτέμνειν, ὡς ἑτεροδοξούσας, τῆς κοινῆς ἑνώσεως πειρᾶται· καὶ
στηλιτεύει γε διὰ γραμμάτων, ἀκοινωνήτους ἄρδην πάντας τοὺς ἐκεῖσε
ἀκακηρύττων ἀδελφούς.
89 Ibid. Ἀλλ᾽ οὺ πᾶσί γε τοῖς ἐπισκόποις ταῦτ᾽ ἠρέσκετο·
ἀντιπαρακελεύονται δῦτα αὐτῷ, τὰ τῆς εἰρήνης καὶ τῆς πρὸς τοὺς
πλησίον ἑνώσεως καὶ ἀγάπης φρονεῖν. Φέρονται δὲ καὶ αἱ τούτων φωναὶ,
πληκτικώτερον καθαπτομένων τοῦ Βίκτορος· ἐν οἷς καὶ ὁ Εἰρηναῖος ἐκ
προσώπου ὧν ἡγεῖτο κατὰ τὴν Γαλλίαν ἀδελφῶν ἐπιστείλας, παρίσταται
μὲν τῷ δεῖν ἐν μόνῃ τῇ τῆς κυριακῆς ἡμέρᾳ τὸ τῆς τοῦ Κυρίου
ἀναστάσεως ἐπιτελεῖσθαι μυστήριον· τῷ γε μὴν Βίκτορι προσηκόντως, ὡς
μὴ ἀποκόπτοι ὅλας ἐκκλησίας Θεοῦ ἀρχαίου ἔθους παράδοσιν
ἐπιτηρούσας, πλεῖστα ἕτερα παραινεῖ, καὶ αὐτοῖς δὲ ῥήμασι τάδε
ἐπιλέγων· Then follows the fragment Οὐ γὰρ μόνον ... συνίστησι,
extracted in the chapter _on the Forms and Ceremonies of the
Church_, and that quoted above, p. 45, note 4.—Ibid. xxiv. 6. Ὁ δ᾽
αύτὸς οὐ μόνον τῷ Βίκτορι, ἀλλὰ και διαφόροις πλείστοις ἄρχουσιν
ἐκκλησιῶν, τὰ κατάλληλα δι᾽ ἐπιστολῶν περὶ τοῦ κεκινημένου ζητήματος
ὡμίλει.
90 Anatolius, apud Bucher. _de Cycl. Vict._ p. 444. ed. Antwerp, 1633.
91 Firmilian, bishop of Cæsarea in Cappadocia, in a letter addressed to
Cyprian, preserved amongst those of Cyprian (_Epist._ 75. ed.
Potter. p. 220.), says, in reference to the diversity of customs
“circa celebrandos dies paschæ, et circa multa alia divinæ rei
sacramenta,” “Nec tamen propter hoc ab ecclesiæ Catholicæ pace atque
unitate aliquando discessum est.”
Athanasius, (_de Synodis Arimini et Seleuciæ_, § 5.), says, that
before the Council of Nice, οἱ μὲν ἀπὸ τῆς Συρίας καὶ Κιλικίας καὶ
Μεσοποταμίας ἐχώλευον περὶ τὴν ἑορτὴν, καὶ μετὰ τῶν Ἰουδαίων
ἐποιοῦντο πάσχα.
Chrysostom, in his _Discourses against the Jews_, in that one in
which he dissuades the Christians of Antioch from joining in their
observances, (tom. v. _Hom._ 55. p. 608. ed. Benedict.) reminds them
that the Church of Antioch once universally kept the ante‐paschal
fast with the Jews, although they had, since the Council of Nice,
given up that practice: Καὶ ἡμεῖς οὕτως ἐνηστεύομεν πρότερον, ἀλλ᾽
ὄμως προετιμήσαμεν τὴν συμφωνίαν τῆς τῶν χρόνων παρατηρήσεως.
92 Theodoret. _Hist._ I. 9. Euseb. _de Vit. Const._ 19.
93 See Massuet, _Diss. Præv._ II. § 21.
94 Euseb. _Hist. Eccl._ V. xxiv. 3. quoted p. 47, note 9.
95 Jerome in _Catal._ quoted p. 8, note 7.
96 Euseb. as quoted p. 47, note 1.
97 See note 3, p. 48.
98 _Hist. Eccl._ v. 26. Ἀλλὰ γὰρ πρὸς τοῖς ἀποδοθεῖσιν Εἰρηναίου
συγγράμμασι καὶ ταῖς ἐπιστολαῖς, φέρεταί τις αὐτοῦ πρὸς Ἕλληνας
λόγος συντομώτατος καὶ ταμάλιστα ἀναγκαιότατος, Περὶ ἐπιστήμης
ἐπιγεγραμμένος· καὶ ἄλλος, ὃν ἀνατέθεικεν ἀδελφῷ Μαρκιανῷ τοὔνομα,
εἰς ἐπίδειξιν τοῦ ἀποστολικοῦ κηρύγματος· καὶ βιβλίον τι Διαλέξεων
διαφόρων, ἐν ᾧ τῆς πρὸς Ἐβραίους ἐπιστολῆς καὶ τῆς λεγομένης σοφίας
Σολωμῶντος μνημονεύει, ῥητά τινα ἐξ αὐτῶν παραθέμενος.
99 See p. 2, note 7.
100 In the _Answer_ to _Question_ 115. Ὁ μακάριος Εἰρηναῖος, ὁ μάρτυρ
καὶ ἐπίσκοπος Λουγδούνου, ἐν τῷ περὶ τοῦ Πάσχα λόγῳ κ. τ. λ.
101 Tom. II. p. 152, ed. Combefis.
102 On Isaiah, lxiv. 4, 5. in vol. iv. p. 761 of his Works.
103 _Hist. Franc._ x. 27. Veniente persecutione, talia ibidem diabolus
bella per tyrannum exercuit, et tanta ibi multitudo Christianorum ob
confessionem divini nominis est jugulata, ut per plateas flumina
currerent de sanguine Christiano; quorum nec numerum nec nomina
colligere potuimus: Dominus enim eos in libro vitæ conscripsit.
Beatum Irenæum, diversis in sua carnifex præsentia pœnis affectum,
Christo Domino per martyrium dedicavit.
104 Tillemont, _Mémoires_, tom. iii. part. 1. S. Irenée, Art. x.
105 Gregor. Turon. _de Gloria Martyrum_, I. 5. Hic in crypta Basilicæ B.
Joannis sub altari est sepultus.
106 I. x. 1. Ἡ μὲν γὰρ Ἐκκλησία, καίπερ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως
περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη.—2. Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυῖα, καὶ
ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλω τῷ κόσμῳ
διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει, ὡς ἕνα οἶκον οἰκοῦσα· καὶ ὀμοίως
πιστεύει τούτοις, ὡς μίαν ψυχὴν καὶ τὴν αὐτὴν ἔχουσα καρδίαν· καὶ
συμφώνως ταῦτα κηρύσσει, καὶ διδάσκει, καὶ παραδίδωσιν, ὡς ἓν στόμα
κεκτημένη.
107 I. x. 2. Καὶ γὰρ αἱ κατὰ τὸν κόσμον διάλεκτοι ἀνόμοιαι, ἀλλ᾽ ἡ
δύναμις τῆς παραδόσεως μία καὶ ἡ αὐτή· καὶ οὔτε αἱ ἐν Γερμανίαις
ἰδρυμέναι Ἐκκλησίαι ἄλλως πεπιστεύκασιν, ἢ ἄλλως παραδιδόασιν, οὔτε
ἐν ταῖς Ἰβηρίαις, οὔτε ἐν Κελτοῖς, οὔτε κατὰ τὰς ἀνατολὰς, οὔτε ἐν
Αἰγύπτῳ, οὔτε ἐν Λιβύῃ, οὔτε αἱ κατὰ μέσα τοῦ κόσμου ἰδρυμέναι.
108 III. xii. 8. Ὡς αὐτὸς ὁ εὐνοῦχος πεισθεὶς, καὶ παραυτίκα ἀξιῶν
Βαπτισθῆναι, ἔλεγε· Πιστεύω τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ εἶναι Ἰησοῦν Χριστόν.
ὃς καὶ ἐπέμφθη εἰς τὰ κλίματα Αἰθιοπίας, κηρύξων τοῦτο, ὅπερ
ἐπίστευσε, Θεὸν μὲν ἕνα, τὸν διὰ τῶν προφητῶν κεκηρυγμένον.—IV.
xxiii. 2. Nihil enim aliud deerat ei, qui a Prophetis fuerat
præcatechizatus: non Deum Patrem, non conversationis dispositionem,
sed solum adventum ignorabat Filii Dei; quem cum breviter
cognovisset, agebat iter gaudens, præco futurus in Æthiopia Christi
adventus.
109 Frag. iii. p. 45, note 4.
110 I. x. 2, 3. Τῆς οὔσης Ἐκκλησίας πάσης μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πίστιν
ἐχούσης εἰς πάντα τὸν κόσμον, καθὼς προέφαμεν, κ. τ. λ.
111 I. ix. 4. Οὕτω δὲ καὶ ὁ τὸν κανόνα τῆς ἀληθείας ἀκλινῆ ἐν ἑαυτῷ
κατέχων, ὃν διὰ τοῦ Βαπτίσματος εἴληφε, κ. τ. λ.
112 III. iii. 1. Traditionem itaque Apostolorum in toto mundo
manifestatam, in omni Ecclesia adest respicere omnibus qui vera
velint videre: et habemus annumerare eos qui ab Apostolis instituti
sunt Episcopi in Ecclesiis, et successores eorum usque ad nos, qui
nihil tale docuerunt, neque cognoverunt, quale ab his deliratur.
Etenim si recondita mysteria scissent Apostoli, quæ seorsim et
latenter ab reliquis perfectos docebant, his vel maxime traderent ea
quibus etiam ipsas Ecclesias committebant. Valde enim perfectos et
irreprehensibiles in omnibus eos volebant esse, quos et successores
relinquebant, suum ipsorum locum magisterii tradentes; quibus
emendate agentibus fieret magna utilitas, lapsis autem summa
calamitas.
113 III. iii. 2. Sed quoniam valde longum est in hoc tali volumine
omnium Ecclesiarum enumerare successiones; maximæ, et antiquissimæ,
et omnibus cognitæ, a gloriosissimis duobus Apostolis Petro et Paulo
Romæ fundatæ et constitutæ Ecclesiæ, eam quam habet ab Apostolis
Traditionem, et annuntiatam hominibus fidem, per successiones
Episcoporum pervenientem usque ad nos indicantes, confundimus omnes
eos, qui quoquo modo, vel per sibi placentia, vel vanam gloriam, vel
per cæcitatem et malam sententiam, præterquam oportet colligunt.
114 See p. 2, note 3.
115 III. iii. 4. Μαρτυροῦσιν τούτοις αἱ κατὰ τὴν Ἀσίαν ἐκκλησίαι πᾶσαι,
καὶ οἱ μέχρι νῦν διαδεδεγμένοι τὸν Πολύκαρπον, πολλῷ ἀξιοπιστότερον
καὶ βεβαιότερον ἀληθείας μάρτυρα ὄντα Οὐαλεντίνου καὶ Μαρκίωνος, καὶ
τῶν λοιπῶν κακογνωμόνων.
116 III. iii. 4. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐν Ἐφέσῳ ἐκκλησία ὑπὸ Παύλου μὲν
τεθεμελιωμένη, Ἰωάννου δὲ παραμείναντος αὐτοῖς μέχρι τῶν Τραϊανοῦ
χρόνων, μάρτυς ἀληθής ἐστι τῆς Ἀποστόλων παραδόσεως.
117 III. iii. 1. supra.
118 III. iii. 1. 4.
119 2 Tim. iv. 21.
120 _Anencletus_ is called _Anacletus_ by the ancient translator of
Irenæus, and _Cletus_ by Epiphanius (_Hær._ I. § 27.) and the Canon
of the Mass. Later writers than Epiphanius make him two persons, but
their accounts are contradictory. See Pearson’s Posthumous Works,
_Dissert. de Serie et Successione Episcoporum Romanorum_, II. 1; and
Nourry, _Apparatus ad Biblioth. Patrum_, VI. v. 5.
121 Clement is mentioned by Tertullian (_De Præscrip. Hær._ 32.) as
_ordained by Peter_. It is probable that this might have taken place
in the slight interval which elapsed between the death of St. Paul
and that of St. Peter, both of which took place in the same
persecution.
122 III. iii. 3. Θεμελιώσαντες οὖν καὶ οἰκοδομήσαντες οἱ μακάριοι
ἀπόστολοι τὴν ἐκκλησίαν, Λίνῳ τῆς ἐπισκοπῆς λειτουργίαν ἐνεχείρισαν.
τούτου τοῦ Λίνου Παῦλος ἐν ταῖς πρὸς Τιμόθεον ἐπιστολαῖς μέμνηται·
διαδέχεται δὲ αὐτὸν Ἀνέγκλητος. μετὰ τοῦτον καὶ τρίτῳ τόπῳ ἀπὸ τῶν
ἀποστόλων τὴν ἐπισκοπὴν κληροῦται Κλήμης, ὁ καὶ ἑωρακὼς τοὺς
μακαρίους ἀποστόλους, καὶ συμβεβληκὼς αὐτοῖς, καὶ ἔτι ἔναυλον τὸ
κήρυγμα τῶν ἀποστόλων, καὶ τὴν παράδοσιν πρὸ ὀφθαλμῶν ἔχων, οὐ
μόνος· ἔτι γὰρ πολλοὶ ὑπελείποντο τότε ὑπὸ τῶν ἀποστόλων
δεδιδαγμένοι.—Τὸν δὲ Κλήμεντα τοῦτον διαδέχεται Εὐάρεστος· καὶ τὸν
Εὐάρεστον Ἀλέξανδρος· εἶθ᾽ οὕτως ἔκτος ἀπὸ τῶν ἀποστόλων καθίσταται
Ξύστος· μετὰ δὲ τοῦτον Τελεσφόρος, ὃς καὶ ἐνδόξως ἐμαρτύρησεν·
ἔπειτα Ὕγῖνος, εἶτα Πῖος· μεθ᾽ ὃν Ἀνίκητος. διαδεξαμένου τὸν
Ἀνίκητον Σωτῆρος, νῦν δωδεκάτῳ τόπῳ τὸν τῆς ἐπισκοπῆς ἀπὸ τῶν
ἀποστόλων κετέχει κλῆρον Ἐλεύθερος. τῇ αὐτῇ τάξει, καὶ τῇ αὐτῇ
διδαχῇ ἤτε ἀπὸ τῶν ἀποστόλων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ παράδοσις, καὶ τὸ τῆς
ἀληθείας κήρυγμα κατήντηκεν εἰς ἡμᾶς.
123 Fragm. iii. See p. 45, note 4.
124 III. iii. 4. Καὶ εἴσιν οἱ ἀκηκοότες αὐτοῦ, ὅτι Ἰωάννης, ὁ τοῦ Κυρίου
μαθητὴς, ἐν τῇ Ἐφέσῳ πορευθεὶς λούσασθαι, καὶ ἰδὼν ἔσω Κήρινθον,
ἐξήλατο τοῦ βαλανείου μὴ λουσάμενος, ἀλλ᾽ ἐπειπών· Φύγωμεν, μὴ καὶ
τὸ βαλανεῖον συμπέσῃ, ἔνδον ὄντος Κηρίνθου, τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ.
125 3 John 10.
126 Frag. ii. See p. 2, note 2.
127 III. iii. 4. Ὃς καὶ ἐπὶ Ἀνικήτου ἐπιδημήσας τῇ Ῥώμῃ, πολλοὺς ἀπὸ τῶν
προειρημένων αἱρετικῶν ἐπέστρεψεν εἰς τὴν ἐκκλησίαν τοῦ Θεοῦ, μίαν
καὶ μόνην ταύτην ἀλήθειαν κηρύξας ὑπὸ τῶν ἀποστόλων παρειληφέναι,
τὴν ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας παραδεδομένην.
128 _Hist. Eccl._ IV. 14.
129 _De Viris Illustribus_, 27.
130 Frag. iii. See p. 45, note 4.
131 III. iii. 4. Καὶ αὐτὸς δε ὁ Πολύκαρπος Μαρκίωνί ποτε εἰς ὄψιν αὐτῷ
ἐλθόντι, καὶ φήσαντι, Ἐπιγίνώσκεις ἡμᾶς; ἀπεκρίθη· Ἐπιγινώσκω τὸν
πρωτότοκον τοῦ Σατανᾶ. Τοσαύτην οἱ ἀπόστολοι, καὶ οἱ μαθηταὶ αὐτῶν
ἔσχον εὐλάβειαν, πρὸς τὸ μηδὲ μέχρι λόγου κοινωνεῖν τινὶ τῶν
παραχαρασσόντων τὴν ἀλήθειαν, ὡς καὶ Παῦλος ἔφησεν· Ἁἰρετικὸν
ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ, εἰδὼς ὅτι
ἐξέστραπται ὁ τοιοῦτος, καὶ ἁμαρτάνει, ὢν αὐτοκατάκριτος.—That it
was _at Rome_ rests upon the testimony of Jerome, _De Vir. Ill._ 17.
132 III. iii. 4.
133 III. iii. 4. Ἔστι δὲ καὶ ἐπιστολὴ Πολυκάρπου πρὸς Φιλιππησίους
γεγραμμένη ἱκανωτάτη, ἐξ ἧς καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς πίστεως αὐτοῦ, καὶ
τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας, οἱ Βουλόμενοι, καὶ φροντίζοντες τῆς ἐαυτῶν
σωτηρίας, δύνανται μαθεῖν.
134 Frag. ii. Καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν δὲ αὐτοῦ, ὧν ἐπέστειλεν ἤτοι ταῖς
γειτνιώσαις ἐκκληίαις, ἐπιστηρίζων αὐτὰς, ἢ τῶν ἀδελφῶν τισι,
νουθετῶν αὐτοὺς, καὶ προτρεπόμενος, δύναται φανερωθῆναι.
135 _Hist._ III. 15.
136 Phil. iv. 3.
137 III. iii. 3. Ἐπὶ τούτου οὖν τοῦ Κλήμεντος στάσεως οὐκ ὀλίγης τοῖς ἐν
Κορίνθω γενομένης ἀδελφοῖς, ἐπέστειλεν ἡ ἐν Ρώμη ἐκκλησία ἱκανωτάτην
γραφὴν τοῖς Κορινθίοις, εἰς εἰρήνην συμβιβάζουσα αὐτοὺς, καὶ
ἀνανεοῦσα τὴν πίστιν αὐτῶν, καὶ ἣν νεωστὶ ἀπὸ τῶν ἀποστόλων
παράδοσιν εἰλήφει.
138 See p. 5, note 9.
139 III. iii. 2. Ad hanc enim Ecclesiam propter potentiorem
principalitatem necesse est omnem convenire Ecclesiam, hoc est, eos
qui sunt undique fideles, in qua semper ab his, qui sunt undique,
conservata est ea quæ est ab Apostolis Traditio.
140 Prog. _de potentiore Eccl. Rom. principalitate_. Jenæ, 1780. 4to.
141 II. xxx. 9. In translating Eph. i. 21.
142 III. xi. 8.
143 I. ix. 3.
144 V. xxvii. 2.
145 IV. xxxviii. 3.
146 _Pope’s Supremacy_, V. ix. p. 234, edit. 1680. “The faithful who are
all about.”
147 _Difficulties of Romanism_, B. I. chap. iii. sect. iv. 2. (4.) “To
this Church, on account of the more potent principality, it is
necessary that every Church should resort; that is to say, those
faithful individuals who are on every side of it. In which Church,
by those who are on every side of it, the tradition, which is from
the Apostles, has always been preserved.”
148 _De Præscr. Hær._ 36.
149 II. xxxi. 2. Καὶ ἐν τῇ ἀδελφότητι πολλάκις διὰ τὸ ἀναγκαῖον, τῆς
κατὰ τόπον ἐκκλησίας πάσης αἰτησαμένης μετὰ νηστείας πολλῆς καὶ
λιτανείας, ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα τοῦ τετελευτηκότος, καὶ ἐχαρίσθη ὁ
ἄνθρωπος ταῖς εὐχαῖς τῶν ἁγίων.—xxxii. 4. Quapropter et in illius
nomine, qui vere illius sunt discipuli ab ipso accipientes gratiam,
perficiunt ad beneficia reliquorum hominum, quemadmodum unusquisque
accepit donum ab eo. Alii enim dæmones excludunt firmissime et vere,
ut etiam sæpissime credant ipsi, qui emundati sunt a nequissimis
spiritibus, et sint in Ecclesia. Alii autem et præscientiam habent
futurorum, et visiones, et dictiones propheticas. Alii autem
laborantes aliqua infirmitate per manus impositionem curant, et
sanos restituunt. Jam etiam, quemadmodum diximus, et mortui
resurrexerunt, et perseveraverunt nobiscum annis multis. Et quid
autem? Non est numerum dicere gratiarum, quas per universum mundum
Ecclesia a Deo accipiens, in nomine Christi Jesu, crucifixi sub
Pontio Pilato, per singulos dies in opitulationem gentium perficit,
neque seducens aliquem, nec pecuniam ei auferens. Quemadmodum enim
gratis accepit a Deo, gratis et ministrat. 5. ——munde et pure et
manifeste orationes dirigens ad Dominum, qui omnia fecit, et nomen
Domini nostri Jesu Christi invocans, virtutes ad utilitates hominum,
sed non ad seductionem, perficit.
150 II. xxxii. 4, supra. V. vi. 1. Καθὼς καὶ πολλῶν ἀκούομεν ἀδελφῶν ἐν
τῇ ἐκκλησίᾳ, προφητικὰ χαρίσματα ἐχόντων, καὶ παντοδαπαῖς λαλούντων
διὰ τοῦ Πνεύματος γλώσσαις, καὶ τὰ κρύφια τῶν ἀνθρώπων εἰς φανερὸν
ἀγόντων ἐπὶ τῷ συμφέροντι, καὶ τὰ μυστήρια τοῦ Θεοῦ ἐκδιηγουμένων.
151 V. vi. 1.
152 Pp. 98‐102.
153 II. xxxi. 3. ——in Ecclesia autem miseratio, et misericordia, et
firmitas, et veritas ad opitulationem hominum, non solum sine
mercede et gratis perficiatur; sed et nobis ipsis quæ sunt nostra
erogantibus pro salute hominum, et ea quibus hi, qui curantur,
indigent, sæpissime non habentes, a nobis accipiunt.
154 II. xxxii. 4. See p. 69, note 8.
155 II. xxxi. 2. διὰ τὸ ἀναγκαῖον. See p. 69, note 8.
156 Frag. ii. See p. 2. note 2.
157 IV. xxx. 1. Quid autem et hi, qui in Regali aula sunt, fideles,
nonne ex eis, quæ Cæsaris sunt, habent utensilia, et his qui non
habent, unusquisque eorum secundum virtutem præstat.
158 IV. xxx. 3. Sed et mundus pacem habet per eos, et nos sine timore in
viis ambulamus et navigamus quocumque voluerimus.
159 Frag. xiii. Χριστιανῶν γὰρ κατηχουμένων δούλους Ἕλληνες συλλαβόντες,
εἶτα μαθεῖν τι παρὰ τούτων δῆθεν ἀπόρῥητον περὶ Χριστιανῶν
ἀναγκάζοντες, οἱ δοῦλοι οὗτοι, μὴ ἔχοντες πῶς τὸ τοῖς ἀναγκάζουσι
καθ᾽ ἡδονὴν ἐρεῖν, παρ᾽ ὅσον ἤκουον τῶν δεσποτῶν, τὴν θείαν
μετάληψιν αἷμα καὶ σῶμα εἶναι Χριστοῦ, αὐτοὶ νομίσαντες τῷ ὄντι αἷμα
καὶ σάρκα εἶναι, τοῦτο ἐξεῖπον τοῖς ἐκζητοῦσι. οἱ δὲ λαβόντες ὡς
αὐτόχρημα τοῦτο τελεῖσθαι Χριστιανοῖς, κ.τ.λ.
160 III. xii. 5. After quoting Acts iv. 24, &c. he proceeds thus:—Αὑται
φωναὶ τῆς ἐκκλησίας, ἐξ ἧς πᾶσα ἔσχηκεν ἐκκλησία τὴν ἀρχήν· αὗται
φωναὶ τῆς Μητροπόλεως τῶν τῆς καινῆς διαθήκης πολιτῶν.
161 I. x. 1. See p. 55, note.
162 III. iii. 1. See p. 56, note 7.
163 III. xii. 5. supra.
164 III. xxiv. 1. Prædicationem vero Ecclesiæ undique constantem, et
æqualiter perseverantem, et testimonium habentem a Prophetis et ab
Apostolis, et ab omnibus discipulis, quemadmodum ostendimus per
initia, et medietates, et finem, et per universam Dei dispositionem,
et eam quæ secundum salutem hominis est solitam operationem, quæ est
in fide nostra; quam perceptam ab Ecclesia custodimus, et quæ semper
a Spiritu Dei, quasi in vase bono eximium quoddam depositum
juvenescens, et juvenescere faciens ipsum vas in quo est. Hoc enim
Ecclesiæ creditum est Dei munus, quemadmodum ad inspirationem
plasmationi, ad hoc ut omnia membra percipientia vivificentur: et in
eo disposita est communicatio CHRISTI, id est, Spiritus sanctus,
arrha incorruptelæ, et confirmatio fidei nostræ, et scala
ascensionis ad Deum. “In Ecclesia enim,” inquit, “posuit Deus
Apostolos, Prophetas, doctores,” et universam reliquam operationem
Spiritus: cujus non sunt participes omnes, qui non currunt ad
Ecclesiam, sed semetipsos fraudant a vita, per sententiam malam, et
operationem pessimam. Ubi enim Ecclesia, ibi et Spiritus Dei; et ubi
Spiritus Dei, illic Ecclesia, et omnis gratia: Spiritus autem
veritas. Quapropter qui non participant eum, neque a mammillis
Matris nutriuntur in vitam, neque percipiunt de corpore CHRISTI
procedentem nitidissimum fontem; sed effodiunt sibi lacus detritos
de fossis terrenis, et de cœno putidam bibunt aquam, effugientes
fidem Ecclesiæ, ne traducantur; rejicientes vero Spiritum, ut non
erudiantur.——2. Alienati vero a veritate, digne in omni volutantur
errore, fluctuati ab eo, aliter atque aliter per tempora de eisdem
sentientes, et nunquam sententiam stabilitam habentes, sophistæ
verborum magis volentes esse quam discipuli veritatis: non enim sunt
fundati super unam petram, sed super arenam.——V. xx. 2. Fugere
igitur oportet sententias ipsorum (of the Gnostics), et intentius
observare necubi vexemur ab ipsis; confugere autem ad Ecclesiam, et
in ejus sinu educari, et Dominicis scripturis enutriri. Plantata
enim est Ecclesia, paradisus in hoc mundo: “ab omni” ergo “ligno
paradisi escas manducabitis,” ait Spiritus Dei; id est, ab omni
scriptura Dominica manducate.
165 III. xxiv. 1. supra.
166 III. iv. 1. Tantæ igitur ostensiones cum sint, non oportet adhuc
quærere apud alios veritatem, quam facile est ab Ecclesia sumere;
cum Apostoli, quasi in depositorium dives, plenissime in eam
contulerint omnia quæ sint veritatis: uti omnis quicumque velit,
sumat ex ea potum vitæ. Hæc est enim vitæ introitus; omnes autem
reliqui fures sunt et latrones. Propter quod oportet devitare quidem
illos; quæ autem sunt Ecclesiæ, cum summa diligentia diligere, et
apprehendere veritatis Traditionem.
167 III. xxiv. 1. supra.
168 Ibid.
169 IV. viii. 1. Deum, qui in regnum cœlorum introducit Abraham, et
semen ejus quod est Ecclesia, per Christum Jesum, cui et adoptio
redditur, et hæreditas quæ Abrahæ promissa est.
170 III. Præf. quoted p. 34, note 10.——V. xx. 1. Et Ecclesiæ quidem
prædicatio vera et firma, apud quam una et eadem salutis via in
universo mundo ostenditur. Huic enim creditum est lumen Dei....
Ubique enim Ecclesia prædicat veritatem; et hæc est ἑπτάμυξος
lucerna, Christi bajulans lumen.
171 I. ix. 5. Καὶ ἐκ τούτου γὰρ (the exhibition of the inconsistency of
error) ἀκριβῶς συνιδεῖν ἔσται, καὶ πρὸ τῆς ἀποδείξεως, βεβαίαν τὴν
ὑπὸ τῆς ἐκκλησίας κηρυσσομένην ἀλήθειαν.—x. 3. cited p. 56, note
5.——III. xii. 7. Ecclesia vero per universum mundum ab Apostolis
firmum habens initium, in una et eadem de Deo et de Filio ejus
perseverat sententia.
172 I. ix. 4. See p. 56, note 6.
173 IV. xxxiii. 8. Γνῶσις ἀληθὴς, ἡ τῶν ἀποστόλων διδαχὴ, καὶ τὸ ἀρχαῖον
τῆς ἐκκλησίας σύστημα κατὰ παντὸς τοῦ κόσμου, et character corporis
Christi secundum successiones Episcoporum, quibus illi eam, quæ in
unoquoque loco est Ecclesiam tradiderunt: quæ pervenit usque ad nos
custoditione sine fictione Scripturarum tractatio plenissima, neque
additamentum neque ablationem recipiens; et lectio sine falsatione,
et secundum Scripturas expositio legitima, et diligens, et sine
periculo, et sine blasphemia.
174 V. xx. 2. See p. 75, note 5.
175 III. xxiv. 1. cited ibid.
176 IV. xxxii. 1. Post deinde et omnis sermo ei constabit, si et
Scripturas diligenter legerit apud eos qui in Ecclesia sunt
presbyteri, apud quos est apostolica doctrina.
177 V. xx. 2. See p. 75, note 5.
178 II. ix. 1. Veteribus quidem et in primis a protoplasti traditione
hanc suadelam custodientibus, et unum Deum, fabricatorem cœli et
terræ hymnizantibus; reliquis autem post eos a prophetis Dei hujus
rei commemorationem accipientibus.... Ecclesia autem omnis per
universum orbem hanc accepit ab apostolis traditionem.
179 II. xxxii. 4, 5. See p. 69, note 8.
180 II. xxxi. 2. cited ibid.
181 IV. xxxiii. 9. Quapropter Ecclesia omni in loco ob eam quam habet
erga Deum dilectionem, multitudinem martyrum in omni tempore
præmittit ad Patrem; reliquis autem omnibus non tantum non
habentibus hanc rem ostendere apud se, sed nec quidem necessarium
esse dicentibus tale martyrium; esse enim martyrium verum sententiam
eorum: nisi si unus, aut duo aliquando, per omne tempus ex quo
Dominus apparuit in terris, cum martyribus nostris, quasi et ipse
misericordiam consequutus, opprobrium simul bajulavit nominis, et
cum eis ductus est, velut adjectio quædam donata eis.
182 IV. xxxi. 3. Ecclesia, quæ est sal terræ, subrelicta est in confinio
terræ, patiens quæ sunt humana; et, dum sæpe auferuntur ab ea membra
integra, perseverat statua salis.
183 See pp. 57, 58.
184 IV. xxvi. 2. Quapropter eis qui in Ecclesia sunt, Presbyteris
obaudire oportet, his qui successionem habent ab Apostolis, sicut
ostendimus; qui cum Episcopatus successione charisma veritatis
certum secundum placitum Patris acceperunt: reliquos vero, qui
absistunt a principali successione, et quocumque loco colligunt,
suspectos habere; vel quasi hæreticos, et malæ sententiæ; vel quasi
scindentes, et elatos, et sibi placentes; aut rursus ut hypocritas,
quæstus gratia et vanæ gloriæ hoc operantes. Omnes autem hi
deciderunt a veritate.——3. Qui vero crediti quidem sunt a multis
esse presbyteri, serviunt autem suis voluptatibus, et non præponunt
timorem Dei in cordibus suis, sed contumeliis agunt reliquos, et
principalis concessionis tumore elati sunt, et in absconsis agunt
mala, et dicunt, “Nemo nos videt,” redarguentur a Verbo.
185 IV. xxvi. 4. Ab omnibus igitur talibus absistere oportet, adhærere
vero his qui et apostolorum, sicut prædiximus, doctrinam custodiunt,
et cum presbyterii ordine sermonem sanum et conversationem sine
offensa præstant, ad confirmationem et correptionem reliquorum.——5.
Ubi igitur charismata Domini posita sunt, ibi discere oportet
veritatem, apud quos est ea quæ est ab Apostolis Ecclesiæ successio,
et id quod est sanum et irreprobabile conversationis, et
inadulteratum et incorruptibile sermonis constat.
186 See III. iii. 1. p. 57, note 7; ibid. 2. p. 58, note 9; ibid. 4. p.
58, notes 2 and 3.
187 III. iii. 2. See pp. 52 and 63.
188 See p. 68.
189 See p. 58, note 9, and p. 63, note 8.
190 See pp. 57‐59, and the passages there adduced.
191 —quos et successores relinquebant, suum ipsorum locum magisterii
tradentes. See p. 58, note 7.
192 See the Preface to the Ordination Services.
193 IV. xxxviii. 3. Ὁ γεννητὸς καὶ πεπλασμένος ἄνθρωπος κατ᾽ εἰκόνα καὶ
ὁμοίωσιν τοῦ ἀγεννήτου γίνεται Θεοῦ· τοῦ μὲν Πατρὸς εὐδοκοῦντος καὶ
κελεύοντος, τοῦ δὲ Υἱοῦ πράσσοντος καὶ δημιουργοῦντος, τοῦ δὲ
Πνεύματος τρέφοντος καὺ αὔξοντος.
194 I. xxii. 1. Omnia per ipsum fecit Pater ... non per angelos, neque
per virtutes aliquas abscissas ab ejus sententia (nihil enim indiget
omnium Deus), sed et per Verbum et Spiritum suum omnia faciens et
disponens et gubernans, et omnibus esse præstans.——II. xxx. 9. Hic
Pater, hic Deus, hic Conditor, hic Factor, hic Fabricator, qui fecit
ea per semetipsum, hoc est, per Verbum et per Sapientiam suam, cœlum
et terram et maria et omnia quæ in eis sunt.——IV. vii. 4. Hæc enim
Filius, qui est Verbum Dei, ab initio præstruebat; non indigente
Patre angelis, uti faceret conditionem et formaret hominem ... sed
habente copiosum et inenarrabile ministerium: ministrat enim ei ad
omnia sua progenies et figuratio sua, id est Filius et Spiritus
Sanctus, Verbum et Sapientia; quibus serviunt et subjecti sunt omnes
angeli.
195 V. i. 3. Sic in fine Verbum Patris et Spiritus Dei, adunitus antiquæ
substantiæ plasmationis Adæ, viventem et perfectum effecit hominem,
capientem perfectum Patrem ... non enim effugit aliquando Adam manus
Dei, ad quas Pater loquens, dicit: “Faciamus hominem ad imaginem et
similitudinem nostrum.”—xxviii. 4. Plasmatus initio homo per manus
Dei, id est, Filii et Spiritus, fit secundum imaginem et
similitudinem Dei.
196 IV. xx. 5. Potens est enim in omnibus Deus; visus quidem tunc per
Spiritum prophetiæ, visus autem et per Filium adoptive, videbitur
autem et in regno cœlorum paternaliter: Spiritu quidem præparante
hominem in Filio Dei, Filio autem adducente ad Patrem, Patre autem
incorruptelam donante in æternam vitam, quæ unicuique evenit ex eo
quod videat Deum.
197 III. xix. 1. Εἰς τοῦτο γὰρ ὁ Λόγος ἄνθρωπος, et qui Filius Dei est
Filius hominis factus est, commixtus Verbo Dei, ἵνα ὁ ἄνθρωπος (i.
e. human nature) τὸν Λόγον χωρήσας, καὶ τὴν υἱοθεσίαν λαβὼν, υἱὸς
γένηται Θεοῦ.
198 IV. xx. 6. Per omnia enim hæc Deus Pater ostenditur, Spiritu quidem
operante, Filio vero ministrante, Patre vero comprobante, homine
vero consummato ad salutem.
199 I. x. 1. Ἡ μὲν γὰρ Ἐκκλησία, καίπερ καθ᾽ ὅλης τῆς οἰκουμένης ἕως
περάτων τῆς γῆς διεσπαρμένη, παρὰ δὲ τῶν Ἀποστόλων, καὶ τῶν ἐκείνων
μαθητῶν παραλαβοῦσα τὴν εἰς ἕνα Θεὸν, Πατέρα παντοκράτορα, τὸν
πεποιηκότα τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὸ τὰς θαλάσσας καὶ πάντα τὰ ἐν
αὐτοῖς, πίστιν· καὶ εἰς ἕνα Χριστὸν Ἰησοῦν, τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, τὸν
σαρκωθέντα ὑπὲρ τῆς ἡμετέρας σωτηρίας· καὶ εἰς Πνεῦμα ἅγιον, τὸ διὰ
τῶν προφητῶν κεκηρυχὸς τὰς οἰκονομίας καὶ τὰς ἐλεύσεις, καὶ τὴν ἐκ
παρθένου γέννησιν, καὶ τὸ πάθος, καὶ τὴν ἔγερσιν ἐκ νεκρῶν, καὶ τὴν
ἔνσαρκον εἰς τοὶς οὐρανοὺς ἀνάληψιν τοῦ ἠγαπημένου Χριστοῦ Ἰησοῦ τοῦ
Κυρίου ἡμῶν, καὶ τὴν ἐκ τῶν οὐρανῶν ἐν τῇ δοξῇ τοῦ Πατρὸς παρουσίαν
αὐτοῦ, ἐπὶ τὸ ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα, καὶ ἀναστῆσαι πᾶσαν σάρκα
πάσης ἀνθρωπότητος, ἵνα Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν καὶ Θεῷ καὶ
σωτήρι καὶ βασιλεῖ, κατὰ τὴν εὐδοκίαν τοῦ Πατρὸς τοῦ ἀοράτου, πᾶν
γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων, καὶ πᾶσα γλώσσα
ἐξομολογήσηται αὐτῷ, καὶ κρίσιν δικαίαν ἐν τοῖς πᾶσι ποιήσηται, τὰ
μὲν πνευματικὰ τῆς πονηρίας, καὶ ἀγγέλους παραβεβηκότας καὶ ἐν
ἀποστασίᾳ γεγονότας, καὶ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ ἀδίκους καὶ ἀνόμους καὶ
βλασφήμους τῶν ἀνθρώπων εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ πέμψῃ· τοῖς δὲ δικαίοις
καὶ ὁσίοις καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ τετηρηκόσι, καὶ ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτοῦ
διαμεμενηκόσι, τοῖς ἀπ᾽ ἀρχῆς, τοῖς δὲ ἐκ μετανοίας, ζωὴν
χαρισάμενος, ἀφθαρσίαν δωρήσηται, καὶ δόξαν αἰωνίαν περιποιήση.—2.
Τοῦτο τὸ κήρυγμα παρειληφυῖα, καὶ ταύτην τὴν πίστιν, ὡς προέφαμεν, ἡ
Ἐκκλησία, καίπερ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διεσπαρμένη, ἐπιμελῶς φυλάσσει.—A
translation of this passage will be found in the chapter _on
Creeds_.
200 III. vi. 1. Vere igitur cum Pater sit Dominus, et Filius vere sit
Dominus, merito Spiritus Sanctus Domini appellatione signavit eos.
Et iterum in eversione Sodomitarum Scriptura ait: “Et pluit Dominus
super Sodomam et Gomorrham ignem et sulfur a Domino de cœlo.” Filium
enim hic significat, qui et Abrahæ colloquutus sit, a Patre
accepisse potestatem ad judicandum Sodomitas, propter iniquitatem
eorum. Similiter habet illud: “Sedes tua, Deus, in æternum; virga
directionis, virga regni tui. Dilexisti justitiam, et odisti
iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus.” Utrosque enim Dei
appellatione signavit Spiritus, et eum qui ungitur, Filium, et eum
qui ungit, id est, Patrem.—2. Nemo igitur alius, quemadmodum
prædixi, Deus nominatur aut Dominus appellatur, nisi qui est omnium
Deus et Dominus, qui et Moysi dixit: “Ego sum qui sum: et sic dices
filiis Israel: Qui est, misit me ad vos:” et hujus Filius Jesus
Christus Dominus noster, qui filios Dei facit credentes in nomen
suum.
201 IV. xxxiii. 4. Πῶς δύνανται σωθῆναι, εἰ μὴ ὁ Θεὸς ἦν ὁ τὴν σωτηρίαν
αὐτῶν ἐπὶ γῆς ἐργασάμενος; ἢ πῶς ἄνθρωπος χωρήσει εἰς Θεὸν, εἰ μὴ ὁ
Θεὸς ἐχωρήθη εἰς ἄνθρωπον?
202 II. xxv. 3. Non enim infectus es, O homo, neque semper coëxsistebas
Deo, sicut proprium ejus Verbum.——xxx. 9. Semper autem coëxsistens
Filius Patri, olim et ab initio semper revelat Patrem, et angelis et
archangelis et potestatibus et virtutibus, et omnibus quibus vult
revelare Deus.——III. xviii. 1. Ostenso manifeste, quod in principio
Verbum exsistens apud Deum, per quem omnia facta sunt, qui et semper
aderat generi humano, hunc in novissimis temporibus secundum
præfinitum tempus a Patre, unitum suo plasmati, passibilem hominem
factum; exclusa est omnis contradictio dicentium: “Si ergo tunc
natus est, non erat ergo ante Christus.” Ostendimus enim, quia non
tunc cœpit Filius Dei, exsistens semper apud Patrem.
203 Frag. xxxvii. Χριστὸς, ὁ πρὸ αἰώνων κληθεὶς Θεοῦ Υἱός.
204 II. xxviii. 6. Si quis itaque nobis dixerit “Quomodo ergo Filius
prolatus a Patre est?” dicimus ei, quia prolationem istam sive
generationem sive nuncupationem sive adapertionem, aut quolibet quis
nomine vocaverit generationem ejus, inerrabilem exsistentem nemo
novit.
205 II. ii. 4. Nullius indigens omnium Deus Verbo condidit omnia et
fecit; neque angelis indigens adjutoribus ad ea quæ fiunt ... omnia
autem quæ facta sunt infatigabili Verbo fecit.——III. xi. 8. Ὁ τῶν
ἁπάντων τεχνίτης Λόγος, ὁ καθημένος ἐπὶ τῶν χερουβίμ καὶ συνέχων τὰ
πάντα.
206 III. vi. 1. p. 91, note 8.
207 IV. xx. 9. Et Verbum quidem loquebatur Moysi, apparens in conspectu.
208 III. xvi. 6. Hujus Verbum unigenitus, qui semper humano generi
adest, unitus et consparsus suo plasmati secundum placitum Patris et
caro factus, ipse est Jesus Christus Dominus noster; qui passus est
pro nobis, et surrexit propter nos, et rursus venturus in gloria
Patris ad resuscitandum universam carnem, et ad ostensionem salutis,
et regulam justi judicii ostendere omnibus, qui sub ipso facti
sunt.——IV. xxxiii. 11. Οἱ τὸν ἐκ τῆς παρθένου Ἐμμανουὴλ κηρύττοντες,
τὴν ἕνωσιν τοῦ Λόγου τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸ πλάσμα αὐτοῦ ἐδήλουν.
209 IV. xxxiii. 11. supra.—III. xxi. 4. Diligenter igitur significavit
Spiritus Sanctus, per ea quæ dicta sunt (Isai. vii. 10, &c.)
generationem ejus quæ est ex Virgine, et substantiam, quoniam Deus:
Emmanuel enim nomen hoc significat.
210 IV. xxxviii. 2. Συνενηπίαζεν Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, τέλειος ὢν, τῷ ἀνθρώπῳ,
οὐ δι᾽ ἑαυτὸν, ἀλλὰ διὰ τὸ τοῦ ἀνθρώπου νήπιον.
211 III. x. 2. Christus Jesus Dominus noster, Filius Dei altissimi, qui
per legem et prophetas promisit salutarem suum facturum se omni
carni visibilem, ut fieret Filius hominis, ad hoc ut et homo fieret
filius Dei.——xvi. 6. supra.
212 II. xxii. 4. Non reprobans, nec supergrediens hominem, neque solvens
legem in se humani generis, sed omnem ætatem sanctificans per illam,
quæ ad ipsum erat, similitudinem. Omnes enim venit per semetipsum
salvare: omnes, inquam, qui per eum renascuntur in Deum, infantes,
et parvulos, et pueros, et juvenes, et seniores. Ideo per omnem
venit ætatem, et infantibus infans factus, sanctificans infantes: in
parvulis parvulus, sanctificans hanc ipsam habentes ætatem, simul et
exemplum illis pietatis effectus et justitiæ et subjectionis: in
juvenibus juvenis, exemplum juvenibus fiens, et sanctificans Domino.
Sic et senior in senioribus, ut sit perfectus magister in omnibus,
non solum secundum expositionem veritatis, sed et secundum ætatem,
sanctificans simul et seniores, exemplum ipsis quoque fiens. Deinde
et usque ad mortem pervenit, ut sit “primogenitus ex mortuis, ipse
primatum tenens in omnibus,” princeps vitæ, prior omnium, et
præcedens omnes.
213 III. xvi. 6. supra.—V. xviii. 1. Ipsum Verbum Dei incarnatum
suspensum est super lignum.
214 II. xxx. 9. Hic Pater Domini nostri Jesu Christi, per Verbum suum,
qui est Filius ejus, per eum revelatur et manifestatur omnibus
quibus revelatur. See also p. 92, note 1.
215 IV. vii. 2. Omnes, qui ab initio cognitum habuerunt Deum et adventum
Christi prophetaverunt, revelationem acceperunt ab ipso Filio.
216 IV. vi. 6. Et per ipsum Verbum visibilem et palpabilem factum Pater
ostendebatur, etiamsi non omnes similiter credebant ei; sed omnes
viderunt in Filio Patrem: invisibile etenim Filii Pater, visibile
autem Patris Filius.
217 II. xxviii. 6. Ipse Filius Dei ipsum judicii diem et horam concessit
scire solum Patrem.
218 Ibid 8. Etenim si quis exquirat causam, propter quam in omnibus
Pater communicans Filio, solus scire horam et diem a Domino
manifestatus est; neque aptabilem magis neque decentiorem, nec sine
periculo alteram quam hanc inveniat in præsenti ... ut discamus per
ipsum, super omnia esse Patrem.
219 IV. vi. 7. Omnia autem Filius administrans Patri, perfecit ab initio
usque ad finem.
220 III. xix. 3. Ὥσπερ γὰρ ἦν ἄνθρωπος, ἵνα πειρασθῇ, οὕτω καὶ Λόγος,
ἵνα δοξασθῇ· ἡσυχάζοντος μὲν τοῦ Λόγου ἐν τῷ πειράζεσθαι et
inhonorari καὶ σταυροῦσθαι καὶ ἀποθνήσκειν, συγγινομένου δὲ τῷ
ἀνθρώπῳ ἐν τῷ νικᾷν καὶ ὑπομένειν καὶ χρηστεύεσθαι καὶ ἀνίστασθαι
καὶ ἀναλαμβάνεσθαι.
221 III. xi. 5. Hic (Deus) et benedictionem escæ et gratiam potus in
novissimis temporibus per Filium suum donat humano generi,
incomprehensibilis per comprehensibilem, et invisibilis per
visibilem; cum extra eum non sit, sed in sinu Patris exsistat.
222 II. xxv. 3. Si autem et aliquis non invenerit causam omnium quæ
requiruntur, cogitet quia homo est in infinitum minor Deo, et qui ex
parte acceperit gratiam, et qui nondum æqualis vel similis sit
Factori, et qui omnium experientiam et cogitationem habere non
possit, ut Deus: sed in quantum minor est ab eo, qui factus non est
et qui semper idem est, ille qui hodie factus est et initium facturæ
accepit; in tantum secundum scientiam, et ad investigandum causas
omnium, minorem esse eo qui fecit.
223 II. xxviii. 2. Et non est mirum, si in spiritalibus et cœlestibus,
et in his quæ habent revelari, hoc patimur nos; quandoquidem etiam
eorum quæ ante pedes sunt (dico autem quæ sunt in hac creatura, quæ
et contrectantur a nobis et videntur et sunt nobiscum) multa
fugerunt nostram scientiam, et Deo hæc ipsa committimus.—3. Εἰ καὶ
ἐπὶ τῶν τῆς κτίσεως ἔνια μὲν ἀνάκειται τῷ Θεῷ, ἔνια δὲ καὶ εἰς
γνῶσιν ἐλήλυθε τὴν ἡμετέραν, τί χαλεπὸν, εἰ καὶ τῶν ἐν ταῖς γραφαῖς
ζητουμένων, ὅλων τῶν γραφῶν πνευματικῶν οὐσῶν, ἔνια μὲν ἐπιλύομεν
κατὰ χάριν Θεοῦ, ἔνια δὲ ἀνακείσεται τῷ Θεῷ?
224 II. xxvi. 1. Ἄμεινον καὶ συμφερώτερον, ἰδιώτας καὶ ὀλιγομαθεῖς
ὑπάρχειν, καὶ διὰ τῆς ἀγάπης πλησίον γενέσθαι τοῦ Θεοῖ, ἢ πολυμαθεῖς
καὶ ἐμπείρους δοκοῦντας εἶναι, βλασφήμους εἰς τὸν ἑαυτῶν εὑρίσκεσθαι
δεσπότην.... Melius itaque est, sicuti prædixi, nihil omnino
scientem quempiam, ne quidem unam causam cujuslibet eorum quæ facta
sunt, cur factum sit, credere Deo, et perseverare eos in dilectione,
aut (ἢ—rather _quam_) per hujusmodi scientiam inflatos excidere a
dilectione, quæ hominem vivificat: nec aliud inquirere ad scientiam,
nisi Jesum Christum Filium Dei, qui pro nobis crucifixus est, aut
(ἢ) per quæstionum subtilitates et minutiloquium in impietatem
cadere.
225 IV. vi. 7. Ab omnibus accipiens testimonium quoniam vere homo et
quoniam vere Deus, a Patre, a Spiritu, ab angelis, ab ipsa
conditione, ab hominibus, et ab apostaticis spiritibus et dæmoniis
et ab inimico et novissime ab ipsa morte.
226 III. xviii. 7. Ἥνωσεν οὖν, καθὼς προέφαμεν, τὸν ἄνθρωπον τῷ Θεῷ. Εἰ
γὰρ μὴ ἄνθρωπος ἐνίκησεν τὸν ἀντίπαλον τοῦ ἀνθρώπου, οὐκ ἂν δικαίως
ἐνικήθη ὁ ἐχθρός. Πάλιν τε, εἰ μή ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο τὴν σωτηρίαν, οὐκ
ἂν βεβαίως ἔσχομεν αὐτήν. Καὶ εἰ μὴ συνηνώθη ὁ ἄνθρωπος τῷ Θεῷ, οὐκ
ἂν ἠδυνήθη μετασχεῖν τῆς ἀφθαρσίας. Ἔδει γὰρ τὸν μεσίτην Θεοῦ τε καὶ
ἀνθρώπων, διὰ τῆς ἰδίας πρὸς ἑκατέρους οἰκειότητος, εἰς φιλίαν καὶ
ὁμόνοιαν τοὺς ἀμφοτέρους συναγαγεῖν· καὶ Θεῷ μὲν παραστῆσαι τὸν
ἄνθρωπον, ἀνθρώποις δὲ γνωρίσαι τὸν Θεόν.
227 III. xvi. 6. Unus Christus Jesus Dominus noster, veniens per
universam dispositionem, et omnia in semetipsum recapitulans.
228 III. xxi. 3. Natus est enim Dominus noster circa primum et
quadragesimum annum Augusti imperii.
229 II. xxii. 6. Responderunt ei: “Quinquaginta annos nondum habes, et
Abraham vidisti?” Hoc autem consequenter dicitur ei, qui jam xl
annos excessit, quinquagesimum autem annum nondum attigit, non tamen
multum a quinquagesimo anno absistat. Ei autem, qui sit xxx annorum,
diceretur utique: “Quadraginta annorum nondum es.” Qui enim volebant
eum mendacem ostendere, non utique in multum extenderent annos ultra
ætatem, quam eum habere conspiciebant: sed proxima ætatis dicebant,
sive vere scientes ex conscriptione census, sive conjicientes
secundum ætatem, quam videbant habere eum super quadraginta; sed ut
non quæ esset triginta annorum. Irrationabile est enim omnino,
viginti annos mentiri eos, volentes eum juniorem ostendere
temporibus Abrahæ. Quod autem videbant, hoc et loquebantur: qui
autem videbatur, non erat putativus, sed veritas. Non ergo multum
aberat a quinquaginta annis.
230 II. xxii. 3. Et primum quidem ut fecit vinum ex aqua in Cana
Galilææ, ascendit in diem festum paschæ ... et post hæc iterum
secunda vice ascendit in diem festum paschæ in Hierusalem, quando
paralyticum, qui juxta natatoriam jacebat xxxviii annos, curavit....
Deinde, cum Lazarum suscitasset ex mortuis, et insidiæ fierent a
Pharisæis, secedit in Ephrem civitatem; et inde “ante sex dies
paschæ veniens in Bethaniam” scribitur, et de Bethania ascendens in
Hierosolymam, et manducans pascha, et sequenti die passus.
231 IV. x. 1. Et non est numerum dicere in quibus a Moyse ostenditur
Filius Dei; cujus et diem passionis non ignoravit, sed figuratim
prænuntiavit eum, Pascha nominans: et in eadem ipsa, quæ ante tantum
temporis a Moyse prædicata est, passus est Dominus adimplens Pascha.
232 IV. viii. 2. Non enim solvebat sed adimplebat legem, summi
sacerdotis operam perficiens, propitians pro hominibus Deum, et
emundans leprosos, infirmos curans, et ipse moriens, uti exsiliatus
homo exiret de condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam
hæreditatem.—The allusion is to that provision of the Mosaic law by
which those who had been living in the cities of refuge, on the
death of the High Priest returned to their inheritance.
233 V. i. 1. Τῷ ἰδίῳ οὖν αἵματι λυτρωσαμένου ἡμᾶς τοῦ Κυρίου, καὶ δόντος
τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ἡμετέρων ψυχῶν, καὶ τὴν σάρκα τὴν ἑαυτοῦ ἀντὶ τῶν
ἡμετέρων σαρκῶν, κ.τ.λ.
234 V. xiv. 2. “In corpore,” ait, “reconciliati carnis ejus:” hoc,
quoniam justa caro, reconciliavit eam carnem quæ in peccato
detinebatur, et in amicitiam adduxit Deo.
235 V. i. 1. Et effundente Spiritum Patris in adunitionem et communionem
Dei et hominis; ad homines quidem deponente Deum per Spiritum, ad
Deum autem rursus imponente hominem per suam incarnationem, et firme
et vere in adventu suo donante nobis incorruptelam per communionem
quæ est ad eum.
236 V. vii. 1. Christus in carnis substantia surrexit.
237 I. x. 1. supra, p. 91.—III. xvi. 8. Ἕνα καὶ αὐτὸν εἰδὼς Ἰησοῦν
Χριστὸν, ᾧ ἠνοίχθησαν αἱ πύλαι τοῦ οὐρανοῦ διὰ τὴν ἔνσαρκον ἀνάληψιν
αὐτοῦ· ὃς καὶ ἐν τῇ αὐτῇ σαρκὶ, ἐν ᾗ καὶ ἔπαθεν, ἐλεύσεται, τὴν
δόξαν ἀποκαλύπτων τοῦ Πατρός.
238 IV. viii. 1.——Deum, qui in regnum cœlorum introducit Abraham et
semen ejus, quod est Ecclesia, per Jesum Christum; cui et adoptio
redditur et hæreditas quæ Abrahæ promissa est.
239 IV. xx. 3. Et Sapientia, quæ est Spiritus, erat apud eum ante omnem
constitutionem.
240 See p. 89, note 2.
241 See p. 91, note 8.
242 IV. xxxviii. 1. Καὶ διὰ τοῦτο ὡς νηπίοις ὁ ἄρτος ὁ τέλειος τοῦ
Πατρὸς γάλα ἡμῖν ἑαυτὸν παρέσχεν, ὅπερ ἦν ἡ κατ᾽ ἄνθρωπον αὐτοῦ
παρουσία· ἵνα ὡς ὑπὸ μασθοῦ τῆς σαρκὸς αὐτοῦ τραφέντες, καὶ διὰ τῆς
τοιαύτης γαλακτουργίας ἐθισθέντες τρώγειν καὶ πίνειν τὸν Λόγον τοῦ
Θεοῦ, τὸν τῆς ἀθανασίας ἄρτον, ὅπερ ἐστὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Πατρὸς, ἐν
ἡμῖν αὐτοῖς κατασχεῖν δυνηθῶμεν.
243 III. xvii. 2. Quem et descendisse Lucas ait post ascensum Domini
super discipulos in Pentecoste, habentem potestatem omnium gentium
ad introitum vitæ et adapertionem novi testamenti: unde et omnibus
linguis conspirantes hymnum dicebant Deo; Spiritu ad unitatem
redigente distantes tribus, et primitias omnium gentium offerente
Patri.
244 V. vi. 1. Cum autem Spiritus hic commixtus animæ unitur plasmati,
propter effusionem Spiritus spiritualis et perfectus homo factus
est: et hic est qui secundum imaginem et similitudinem factus est
Dei. Si autem defuerit animæ spiritus, animalis vere est, qui est
talis, et carnalis derelictus imperfectus est; imaginem quidem
habens in plasmate, similitudinem vero non assumens per Spiritum.
245 V. vi. 1. supra.—viii. 2. Qui ergo pignus Spiritus habent, et non
concupiscentiis carnis serviunt, sed subjiciunt semetipsos Spiritui,
ac rationabiliter conversantur in omnibus, juste Apostolus
spirituales vocat, quoniam Spiritus Dei habitat in ipsis.
Incorporales autem spiritus non erunt homines spirituales; sed
substantia nostra, id est, animæ et carnis adunatio, assumens
Spiritum Dei, spiritualem hominem perficit. Eos autem qui abjiciunt
quidem Spiritus consilium, carnis autem voluntatibus serviunt, ...
hos δικαίως ὁ Ἀπόστολος σαρκικοὺς καλεῖ.
246 V. ix. 2. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii
ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi
tales juste homines dicentur et mundi et spirituales et viventes
Deo; quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem et sublevat in
vitam Dei ... et ex utrisque factus est vivens homo; vivens quidem
propter participationem Spiritus, homo autem propter substantiam
carnis.
247 V. viii. 1. Nunc autem partem aliquam a spiritu ejus sumimus, ad
perfectionem et præparationem incorruptelæ; paulatim assuescens
capere et portare Deum: quod et pignus dixit Apostolus, hoc est pars
ejus honoris qui a Deo nobis promissus est.... Si igitur nunc pignus
habentes, clamamus, “Abba, Pater;” quid fiet quando resurgentes
facie ad faciem videbimus eum? ... Si enim pignus complectens
hominem in semetipsum, jam facit dicere, “Abba, Pater;” quid faciet
universa Spiritus gratia, quæ hominibus dabitur a Deo?
248 V. vii. 2. Per Spiritum surgentia, fiunt corpora spiritualia, uti
per Spiritum semper permanentem habeant vitam.
249 II. iv. 1. Causa igitur quærenda est hujusmodi dispositionis Dei,
sed non fabricatio mundi alteri adscribenda: et ante præparata omnia
dicenda sunt a Deo, ut fierent, quemadmodum et facta sunt.——2. Qui
enim postea emendat labem, et velut maculam emundat labem, multo
prius poterat observare, ne initio in suis fieri talem maculam.——Et
si ideo quod benignus sit, in novissimis temporibus misertus est
hominum, et perfectum eis dat; illorum primo misereri debuit, qui
fuerunt hominum factores (he alludes to the Gnostic notion that man
was made by inferior beings) et dare eis perfectum. Sic utique et
homines miserationem percepissent, de perfectis perfecti facti.
250 Ibid. 2.
251 IV. xxxvii. 6. Sed oportebat, inquit, eum neque Angelos tales
fecisse, ut possent transgredi, neque homines qui statim ingrati
exsisterent in eum; quoniam rationabiles, et examinatores, et
judiciales facti sunt, et non (quemadmodum irrationabilia, sive
inanimalia, quæ sua voluntate nihil possunt facere, sed cum
necessitate et vi ad bonum trahuntur, in quibus unus sensus, et unus
mos,) inflexibiles, et sine judicio, qui nihil aliud esse possunt,
præterquam quod facti sunt. Sic autem nec suave esset eis quod est
bonum, neque pretiosa communicatio Dei, neque magnopere appetendum
bonum, quod sine suo proprio motu et cura et studio provenisset, sed
ultro et otiose insitum: ita ut essent nullius momenti boni, eo quod
natura magis quam voluntate tales exsisterent, et ultroneum haberent
bonum, sed non secundum electionem; et propter hoc nec hoc ipsum
intelligentes, quoniam pulchrum sit quod bonum, neque fruentes eo.
Quæ enim fruitio boni apud eos qui ignorant? Quæ autem gloria his
qui non studuerunt illud? Quæ autem corona his qui non eam, ut
victores in certamine, consequuti sunt?
252 II. xxviii. 7. Similiter autem et causam propter quam, cum omnia a
Deo facta sint, quædam quidem transgressa sunt, et abscesserunt a
Dei subjectione, quædam autem, immo plurima, perseveraverunt et
perseverant in subjectione ejus qui fecit; et cujus naturæ sunt quæ
transgressa sunt, cujus autem naturæ quæ perseverant; cedere oportet
Deo et Verbo ejus.—Ipsam autem causam naturæ transgredientium neque
Scriptura aliqua retulit, nec apostolus dixit, nec Dominus docuit.
Dimittere itaque oportet agnitionem hanc Deo, quemadmodum et Dominus
horæ et diei: nec in tantum periclitari, uti Deo quidem concedamus
nihil, et hæc ex parte accipientes gratiam.
253 IV. xxxvii. 7. Bonus igitur agonista ad incorruptelæ agonem
adhortatur nos; uti coronemur, et pretiosam arbitremur coronam;
videlicet quæ per agonem nobis acquiritur, sed non ultro coalitam.
Et quanto per agonem nobis advenit, tanto est pretiosior: quanto
autem pretiosior, tanto eam semper diligamus. Sed οὐχ ὁμοίως
ἀγαπᾶται τὰ ἐκ τοῦ αὐτομάτου προσγινόμενα τοῖς μετὰ ... σπουδῆς
εὐρισκομένοις. Quoniam igitur pro nobis erat plus diligere Deum, cum
labore hoc nobis adinvenire Dominus docuit et apostolus
tradidit.——Pro nobis igitur omnia hæc sustinuit Dominus (i. e. he
endured the existence of evil) uti per omnia eruditi, in omnibus in
futurum simus cauti et perseveremus in omni ejus dilectione,
rationabiliter edocti diligere Deum.
254 V. xxiv. 4. Sic etiam diabolus, cum sit unus ex angelis his, qui
super spiritum aëris præpositi sunt, quemadmodum Paulus apostolus in
ea quæ est ad Ephesios manifestavit, invidens homini, apostata a
divina factus est lege; invidia enim aliena est a Deo. Et quoniam
per hominem traducta est apostasia ejus, et examinatio sententiæ
ejus homo factus est, ad hoc magis magisque semetipsum contrarium
constituit homini, invidens vitæ ejus, et in sua potestate
apostatica volens concludere eum.
255 IV. xl. 3. Ἐκ τότε γὰρ ἀποστάτης ὁ ἄγγελος αὐτοῦ καὶ ἐχθρὸς, ἀφ᾽ ὅτε
ἐζήλωσε τὸ πλάσμα τοῦ Θεοῦ, καὶ ἐχθροποιῆσαι αὐτὸ πρὸς τὸν Θεὸν
ἐπεχείρησε.—V. xxiv. 4. supra.
Tertullian, Cyprian, and Cyril of Jerusalem, were of the same
opinion. I subjoin the passages.—Tertullian _de Patientia_, 5.
Natales impatientiæ in ipso diabolo deprehendo, jam tunc cum Dominum
Deum universa opera quæ fecisset, imagini suæ, id est, homini
subjecisse impatienter tulit. Nec enim doluisset, si sustinuisset;
nec invidisset homini, si non doluisset. Adeo decepit eum, quia
inviderat.——Cyprian, _de Zelo et Livore_, p. 223, ed. Potter. Hinc
diabolus inter initia statim mundi et petit primus et perdidit. Ille
dudum angelica majestate subnixus, ille Deo acceptus et carus,
postquam hominem ad imaginem Dei factum conspexit, in zelum malevolo
livore prorupit ... stimulante livore homini gratiam datæ
immortalitatis eripit.——Cyril. Hierosol. _Catech._ xii. 5. Ἀλλὰ
τοῦτο τὸ μέγιστον τῶν δημουργημάτων, ἐν παραδείσῳ χορεῦον, φθόνος
ἐξέβαλε διαβολικός.
256 III. xxiii. 1. Si enim qui factus fuerat a Deo homo, ut viveret, hic
amittens vitam, læsus serpente qui depravaverat eum, jam non
reverteretur ad vitam, sed in totum projectus esset morti; victus
esset Deus, et superasset serpentis nequitia voluntatem Dei. Sed
quoniam Deus invictus et magnanimis est, magnanimem quidem se
exhibuit ad correptionem hominis, et probationem omnium, quemadmodum
prædiximus; per secundum autem hominem alligavit fortem, et deripuit
ejus vasa, et evacuavit mortem, vivificans eum hominem, qui fuerat
mortificatus. Primum enim possessionis ejus vas Adam factus est,
quem et tenebat sub sua potestate, hoc est, prævaricationem inique
inferens ei, et per occasionem immortalitatis, mortificationem
faciens in eum.——8. Et serpens nihil profecit, dissuadens homini,
nisi illud quod eum (i. e. se) transgressorem ostendit, initium et
materiam apostasiæ suæ habens hominem; Deum enim non vicit.
257 V. xxiv. 4. supra.
258 V. xxiii. 1. Assuetus enim erat jam ad seductionem hominum mentiri
adversus Deum.... Ille mentiens adversus Dominum tentavit hominem.
259 IV. Præf. 4. Et tunc quidem apostata angelus per serpentem
inobedientiam hominum operatus, existimavit latere se Dominum.——V.
xxvi. 2. infra.
260 IV. xl. 3. Διὸ καὶ ὁ Θεὸς τὸν μὲν παρ᾽ αὑτοῦ ἐπισπείραντα τὸ
ζιζάνιον, τουτέστι, τὴν παράβασιν εἰσενεγκόντα, ἀφώρισε τῆς ἰδίας
μετουσίας· τὸν δὲ ἀμελῶς μὲν ἀλλὰ κακῶς παραδεξάμενον τὴν παρακοὴν
ἄνθρωπον ἐλέησε. καὶ ἀντέστρεψε τὴν ἔχθραν, ἣν ἐχθροποίησε, πρὸς τὸν
αὐτὸν inimicitiarum auctorem.
261 III. xxiii. 1. supra.
262 IV. xl. 3.
263 III. xxiii. 3. Non homini principaliter præparatus est æternus
ignis, sed ei qui seduxit et offendere fecit hominem, et, inquam,
qui princeps apostasiæ est, et his angelis qui apostatæ factæ sunt
cum eo: quem quidem juste percipient etiam hi, qui, similiter ut
illi, sine pœnitentia et sine regressu in malitiæ perseverant
operibus.
264 II. xxviii. 7. Quoniam præsciit Deus hoc futurum ... ignem æternum
his qui transgressuri sunt præparavit ab initio.—V. xxvi. 2. Omnes
qui falso dicuntur esse Gnostici organa Satanæ ab omnibus Deum
colentibus cognoscantur esse, per quos Satanas nunc, et non ante,
visus est maledicere Deo, qui ignem æternum præparavit omni
apostasiæ. Nam ipse per semetipsum nude non audet blasphemare suum
Dominum; quemadmodum et initio per serpentem seduxit hominem, quasi
latens Deum. Καλῶς ὁ Ἰουστίνος ἔφη, ὅτι πρὸ μὲν τῆς τοῦ Κυρίου
παρουσίας οὐδέποτε ἐτόλμησεν ὁ Σατανᾶς βλασφημῆσαι τὸν Θεὸν, ἅτε
μηδέπω εἰδὼς αὑτοῦ τὴν κατάκρισιν· quoniam et in parabolis, et
allegoriis, a Prophetis de eo sic dictum est. Post autem adventum
Domini ex sermonibus Christi et Apostolorum ejus discens manifeste,
quoniam ignis æternus ei præparatus est ex sua voluntate abscedenti
a Deo, et omnibus qui sine pœnitentia perseverant in apostasia; per
hujusmodi homines blasphemat eum Deum, qui judicium importat, quasi
jam condemnatus, et peccatum suæ apostasiæ Conditori suo imputat, et
non suæ voluntati et sententiæ: quemadmodum et qui supergrediuntur
leges, et pœnas dant, queruntur de legislatoribus, sed non de
semetipsis. Sic autem et hi diabolico spiritu pleni, innumeras
accusationes inferunt Factori nostro, qui et Spiritum vitæ nobis
donaverit, et legem omnibus aptam posuerit; et nolunt justum esse
judicium Dei.
265 V. xxvi. 2.
266 IV. xxxvi. 4. Et temporibus Noë diluvium inducens, uti extingueret
pessimum genus eorum, qui tunc erant homines, qui jam fructificare
Deo non poterant, cum angeli transgressores commixti fuissent
eis.——xvi. 2. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo, cum esset
homo, legatione ad angelos fungebatur, et conservatur usque nunc
testis justi judicii Dei: quoniam angeli quidem transgressi
deciderunt in terram in judicium, homo autem placens translatus est
in salutem.
The nature of the intercourse or commixture is not indeed stated by
Irenæus; but, as Feuardent and Grabe have pointed out in commenting
on these passages, he is evidently alluding to the tradition spoken
of more fully by Josephus, Justin Martyr, Athenagoras, and Clement
of Alexandria, whose words I subjoin.
Joseph. _Antiq._ I. ii. 1. Πολλοὶ γὰρ ἄγγελοι Θεοῦ, γυναιξὶ
συμμιγέντες, ὑβριστὰς ἐγέννησαν παῖδας, καὶ παντὸς ὑπερόπτας καλοῦ,
διὰ τὴν ἐπὶ τῇ δυνάμει πεποίθησιν· ὅμοια γὰρ τοῖς ὑπο γιγάντων
τετολμῆσθαι λεγομένοις ὑφ᾽ Ἑλλήνων καὶ οὗτοι δράσαι παραδίδονται.
Justin M. _Apol._ II. 5. Ὁ Θεός ... τὴν μὲν τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὑπὸ
τὸν οὐρανὸν πρόνοιαν ἀγγέλοις, οὓς ἐπὶ τούτοις ἔταξε, παρέδωκεν. Οἱ
δὲ ἄγγελοι, παραβάντες τήνδε τὴν τάξιν, γυναικῶν μίξεσιν ἡττήθησαν,
καὶ παῖδας ἐτέκνωσαν, οἱ εἰσιν οἱ λεγόμενοι δαίμονες.
Athenag. _Legat._ 22. Οἱ δὲ (the fallen angels) ἐνύβρισαν καὶ τῆς
τῆς οὐσίας ὑποστάσει καῖ τῇ ἀρχῇ, οὗτός τε (Satan) ὁ τῆς ὕλης καὶ
τῶν ἐν αὐτῇ εἰδῶν ἄρχων καὶ ἕτεροι τῶν περὶ τὸ πρῶτον τοῦτο
στερέωμα· ἐκεῖνοι μὲν εἰς ἐπιθυμίαν πεσόντες παρθένων, καὶ ἥττους
σαρκὸς εὑρεθέντες, οὗτος δὲ ἀμελήσας καὶ πονηρὸς περὶ τὴν τῶν
πεπιστευμένων γενόμενος διοίκησιν. Ἐκ μὲν οὖν τῶν περὶ τὰς παρθένους
ἐχόντων οἱ καλούμενοι ἐγεννήθησαν γίγαντες.
Clem. Alex. _Pædag._ III. 2. § 14. Οἱ ἄγγελοι τοῦ Θεοῦ τὸ κάλλος
καταλελοιπότες διὰ κάλλος μαραινόμενον.——_Strom._ III. 7. § 59.
Ἄγγελοί τινες ἀκρατεῖς γενόμενοι ἐπιθυμίᾳ ἁλόντες οὐρανόθεν δεῦρο
καταπεπτώκασιν.
The opinion contained in these quotations has been discountenanced
since the time of Cyril of Alexandria; but is it therefore
necessarily unfounded?
267 V. xxvi. 2. supra.
268 IV. Præf. 4. Nunc autem, quoniam novissima sunt tempora, extenditur
malum in homines, non solum apostatas eos faciens, sed et blasphemos
in Plasmatorem instituit multis machinationibus, id est, per omnes
hæreticos.
269 See V. xxvi. 2. p. 109, note 2.
270 See p. 103.
271 III. xi. 8. Καὶ γὰρ τὰ Χερουβὶμ τετραπρόσωπα· καὶ τὰ πρόσωπα αὐτῶν
εἰκόνες τῆς πραγματείας τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ. Τὸ μὲν γὰρ πρῶτον ζῶον,
φησὶ, ὅμοιον λέοντι, τὸ ἔμπρακτον αὐτοῦ καὶ ἡγεμονικὸν καὶ βασιλικὸν
χαρακτηρίζον· τὸ δὲ δεύτερον ὅμοιον μόσχῳ, τὴν ἱερουργικὴν καὶ
ἱερατικὴν τάξιν ἐμφαῖνον· τὸ δὲ τρίτον ἔχον πρόσωπον ἀνθρώπου, τὴν
κατὰ ἄνθρωπον αὐτοῦ παρουσίαν φανερώτατα διαγράφον· τὸ δὲ τέταρτον
ὅμοιον ἀετῷ πετωμένῳ, τὴν τοῦ Πνεύματος ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν
ἐφιπταμένου δόσιν σαφηνίζον.—Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ τοῖς μὲν
πρὸ Μωϋσέως πατριάρχαις, κατὰ τὸ θεïκὸν καὶ ἔνδοξον ὡμίλει· τοῖς δὲ
ἐν τῷ νόμῳ, ἱερατικὴν et ministerialem τάξιν ἀπένεμεν· μετὰ δὲ ταῦτα
ἄνθρωπος γενόμενος, τὴν δωρεὰν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς πᾶσαν
ἐξέπεμψε τὴν γῆν, σκεπάζων ἡμᾶς ταῖς ἑαυτοῦ πτέρυξιν. Ὁποία οὖν ἡ
πραγματεία τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, τοιαύτη καὶ τῶν ζώων ἡ μορφή· καὶ
ὁποία ἡ τῶν ζώων μορφὴ, τοιοῦτος καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ εὐαγγελίου.
Τετράμορφα γὰρ τὰ ζῶα, τετράμορφον καὶ τὸ εὐαγγέλιον, καὶ ἡ
πραγματεία τοῦ Κυρίου. καὶ διὰ τοῦτο τέσσαρες ἐδόθησαν καθολικαὶ
διαθῆκαι τῇ ἀνθρωπότητι· μία μὲν τοῦ κατακλυσμοῦ τοῦ Νῶε, ἐπὶ τοῦ
τόξου· δευτέρα δὲ τοῦ Ἀβραὰμ, ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς περιτομῆς· τρίτη
δὲ ἡ νομοθεσία ἐπὶ τοῦ Μωüσέως· τετάρτη δὲ ἡ τοῦ εὐαγγελίου, διὰ τοῦ
Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
272 Ibid.
273 Et propter hoc quatuor data sunt testamenta humano generi; unum
quidem ante cataclysmum sub Adam; secundum vero, post cataclysmum
sub Noë; tertium vero, legislatio sub Moyse; quartum vero, quod
renovat hominem, et recapitulat in se omnia, quod est per
Evangelium, elevans et pennigerans homines in cœleste regnum.
274 I. ix. 1. See p. 78, note 1.
275 V. xxiv. 2. Quoniam enim absistens a Deo homo in tantum efferavit,
ut etiam consanguineum hostem sibi putaret, et in omni inquietudine
et homicidio et avaritia sine timore versaretur, imposuit illi Deus
humanum timorem, (non enim cognoscebant timorem Dei,) ut potestati
hominum subjecti, et lege eorum adstricti, ad aliquid assequantur
justitiæ, et moderentur ad invicem, in manifesto propositum gladium
timentes.
276 IV. xiv. 2. Sic et Deus ab initio hominem quidem plasmavit propter
suam munificentiam; Patriarchas vero elegit propter illorum salutem;
populum vero præformabat, docens indocibilem, sequi Deum; Prophetas
vero præstruebat in terra, assuescens hominem portare ejus Spiritum,
et communionem habere cum Deo: ipse quidem nullius indigens; his
vero qui indigent ejus, suam præbens communionem; et his qui ei
complacebant, fabricationem salutis, ut architectus, delineans, et
non videntibus in Ægypto a semetipso dans ducationem; et his qui
inquieti erant in eremo dans aptissimam legem, et his qui in bonam
terram introierunt, dignam præbens hæreditatem; et his qui
convertuntur ad Patrem, saginatum occidens vitulum, et primam stolam
donans; multis modis componens humanum genus ad consonantiam
salutis. Et propter hoc Joannes in Apocalypsi ait: “Et vox ejus
quasi vox aquarum multarum.” Vere enim aquæ multæ Spiritus, quoniam
dives, et quoniam magnus est Pater. Et per omnes illos transiens
Verbum, sine invidia utilitatem præstabat eis qui subjecti sibi
erant, omni conditioni congruentem et aptam legem conscribens.——xvi.
3. Cum autem hæc justitia et dilectio, quæ erat erga Deum, cessit in
oblivionem, et extincta esset in Ægypto, necessario Deus propter
multam suam erga homines benevolentiam semetipsum ostendebat per
vocem, et eduxit de Ægypto populum in virtute, uti rursus fieret
homo discipulus et sectator Dei; et affligebat indictoaudientes,
[dicto non audientes, contumaces] ut non contemnerent eum qui se
fecit; et manna cibavit eum, uti rationalem acciperent escam,
quemadmodum et Moyses in Deuteronomio ait: “Et cibavit te manna,
quod non sciebant patres tui, uti cognoscas, quoniam non in pane
solo vivit homo, sed in omni verbo Dei, quod procedit de ore ejus,
vivit homo.” Et erga Deum dilectionem præcipiebat, et eam quæ ad
proximum est justitiam insinuabat, ut nec injustus, nec indignus sit
Deo; præstruens hominem per Decalogum in suam amicitiam, et eam quæ
circa proximum est concordiam; (quæ quidem ipsi proderant homini;)
nihil tamen indigente Deo ab homine.
277 IV. xiv. 2.
278 This is the argument of the first twenty chapters of the fourth
book, and the quotations are too copious and diffuse to be given at
length. A few, therefore, must suffice.
IV. ii. 7. Non enim Lex prohibebat eos credere in Filium Dei, sed et
adhortabatur, dicens non aliter salvari homines ab antiqua serpentis
plaga, nisi credant in eum qui secundum similitudinem carnis peccati
in ligno martyrii exaltatur a terra, et omnia trahit ad se, et
vivificat mortuos.—He alludes to the brazen serpent exhibited on a
pole in the wilderness.
v. 4. In Abraham enim prædidicerat et assuetus fuerat homo sequi
Verbum Dei. Etenim Abraham secundum fidem suam secutus præceptum
Verbi Dei, προθύμως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν παραχωρήσας
θυσίαν τῷ Θεῷ, ἵνα καὶ ὁ Θεὸς εὐδοκήσῃ ὑπὲρ τοῦ σπέρματος αὐτοῦ
πάντως τὸν ἴδιον μονογενῆ καὶ ἀγαπητὸν Υἱὸν θυσίαν παρασχεῖν εἰς
λύτρωσιν ἡμετέραν.—5. Propheta ergo cum esset Abraham, et videret in
Spiritu diem adventus Domini, et passionis dispositionem, per quem
ipse quoque, et omnes qui, similiter ut ipse credidit, credunt Deo,
salvari inciperent, exsultavit vehementer.
ix. 1. Pater familias enim Dominus est, qui universæ domui paternæ
dominatur: et servis quidem et adhuc indisciplinatis condignam
tradens legem, liberis autem et fide justificatis congruentia dans
præcepta, et filiis adaperiens suam hæreditatem.—3. Novo enim
testamento cognito et prædicato per prophetas, et ille qui illud
dispositurus erat secundum placitum Patris prædicabatur;
manifestatus hominibus, quemadmodum voluit Deus, ut possint semper
proficere credentes in eum, et per testamenta maturescere perfectum
salutis. Una enim salus, et unus Deus; quæ autem formant hominem
præcepta multa, et non pauci gradus qui ducunt hominem ad Deum.
xiii. 1. Et quia Dominus naturalia legis, per quæ homo justificatur,
quæ etiam ante legislationem custodiebant, qui fide justificabantur
et placebant Deo, non dissolvit, sed extendit et implevit; ex
sermonibus ejus ostenditur.... Hæc autem non quasi contraria Legi
docebat; sed adimplens Legem, et infigens justificationes Legis in
nobis. Illud autem fuisset Legi contrarium, si quodcumque Lex
vetasset fieri, idipsum discipulis suis jussisset facere. Et hoc
autem quod præcepit, non solum vetitis a Lege, sed etiam a
concupiscentiis eorum abstinere, non contrarium est, quemadmodum
diximus; neque solventis Legem, sed adimplentis et extendentis et
dilatantis.
279 IV. xiii. 1.
280 IV. xiii. 4. Quia igitur naturalia omnia præcepta communia sunt
nobis et illis, in illis quidem initium et ortum habuerunt, in nobis
autem augmentum et adimpletionem perceperunt.
281 IV. xv. 1. Nam Deus primo quidem per naturalia præcepta, quæ ab
initio infixa dedit hominibus, admonens eos, id est, per Decalogum
(quæ si quis non fecerit, non habet salutem), nihil plus ab eis
exquisivit.
282 IV. xvi. 2. Et quia non per hæc justificabatur homo, sed in signo
data sunt populo, ostendit, quod ipse Abraham sine circumcisione, et
sine observatione sabbatorum, “credidit Deo, et reputatum est illi
ad justitiam, et amicus Dei vocatus est.” Sed et Lot sine
circumcisione eductus est de Sodomis, percipiens salutem a Deo. Item
Deo placens Noë cum esset incircumcisus, accepit mensuras mundi
secundæ generationis. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo,
cum esset homo, legatione ad Angelos fungebatur, et translatus est,
et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam Angeli
quidem transgressi deciderunt in terram in judicium; homo autem
placens, translatus est in salutem. Sed et reliqua autem omnis
multitudo eorum, qui ante Abraham fuerunt justi, et eorum
Patriarcharum, qui ante Moysem fuerunt, et sine his quæ prædicta
sunt, et sine lege Moysi justificabantur.
283 IV. xiii. 1. supra.—xvi. 3. Quare igitur patribus non disposuit
Dominus testamentum? Quia lex non est posita justis; justi autem
patres, virtutem decalogi conscriptam habentes in cordibus et
animabus suis, diligentes scilicet Deum qui fecit eos, et
abstinentes erga proximum ab injustitia: propter quod non fuit
necesse admoneri eos correptoriis literis, quia habebant in
semetipsis justitiam legis.
284 IV. xvi. 3.
285 IV. xv. 1. At ubi conversi sunt in vituli factionem, et reversi sunt
animis suis in Ægyptum, servi pro liberis concupiscentes esse, aptam
concupiscentiæ suæ acceperunt reliquam servitutem, a Deo quidem non
abscindentem, in servitutis autem jugo dominantem eis.
286 IV. xiv. 3. Sic autem et populo Tabernaculi factionem, et
ædificationem Templi, et Levitarum electionem, sacrificia quoque et
oblationes, et monitiones, et reliquam omnem Lege statuebat
deservitionem. Ipse quidem nullius horum est indigens; est enim
semper plenus omnibus bonis, omnemque odorem suavitatis, et omnes
suaveolentium vaporationes habens in se, etiam antequam Moyses
esset: facile autem ad idola revertentem populum erudiebat, per
multas vocationes præstruens eos perseverare, et servire Deo: per ea
quæ erant secunda, ad prima vocans, hoc est, per typica, ad vera; et
per temporalia, ad æterna; et per carnalia, ad spiritalia; et per
terrena, ad cœlestia.
287 IV. xvi. 1. Quoniam autem et circumcisionem non quasi consummatricem
justitiæ, sed in signo eam dedit Deus, ut cognoscibile perseveret
genus Abrahæ, ex ipsa Scriptura discimus.... In signo ergo data sunt
hæc: non autem sine symbolo erant signa, id est, sine argumento,
neque otiosa, tanquam quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum
carnem circumcisio circumcisionem significabat spiritalem.
288 IV. xii. 5. Quoniam autem Lex prædocuit hominem sequi oportere
Christum, ipse facit manifestum, ei qui interrogavit eum, quid
faciens vitam æternam hæreditaret, sic respondens: “Si vis in vitam
introire, custodi præcepta.” Illo autem interrogante, “Quæ?” rursus
Dominus: “Non mœchaberis, non occides, non furaberis, non falsum
testimonium reddes, honora patrem et matrem, et diliges proximum
tanquam teipsum;” velut gradus proponens præcepta Legis introitus in
vitam, volentibus sequi eum: quæ uni tum dicens, omnibus dicebat.
289 IV. xii. 4. Non ergo eam Legem, quæ est per Moysem data, incusabat,
quam adhuc salvis Hierosolymis suadebat fieri.
290 IV. xiii. 2. Etenim Lex, quippe servis posita, per ea quæ foris
erant corporalia, animam erudiebat, velut per vinculum attrahens eam
ad obedientiam præceptorum, uti disceret homo servire Deo: Verbum
autem liberans animam, et per ipsam corpus voluntarie emundari
docuit. Quo facto, necesse fuit auferri quidem vincula servitutis,
quibus jam homo assueverat, et sine vinculis sequi Deum;
superextendi vero decreta libertatis, et augeri subjectionem quæ est
ad regem, ut non retrorsus quis revertens, indignus appareat ei qui
se liberavit: eam vero pietatem et obedientiam, quæ est erga
patremfamilias, esse quidem eandem et servis et liberis; majorem
autem fiduciam habere liberos, quoniam sit major et gloriosior
operatio libertatis, quam ea quæ est in servitute obsequentia.—3.
Hæc autem, quemadmodum prædiximus, non dissolventis erant Legem, sed
adimplentis, et extendentis in nobis: tamquam si aliquis dicat,
majorem libertatis operationem, et pleniorem erga Liberatorem
nostrum infixam nobis subjectionem et affectionem. Non enim propter
hoc liberavit nos, ut ab eo abscedamus; nec enim potest quisquam
extra dominica constitutus bona, sibimetipsi acquirere salutis
alimenta: sed ut plus gratiam ejus adepti, plus eum diligamus.
Quanto autem plus eum dilexerimus, hoc majorem ab eo gloriam
accipiemus, cum simus semper in conspectu Patris.
291 IV. xiii. 2.
292 IV. xxxviii. 3. Ἀφθαρσία δὲ ἐγγὺς εἶναι ποιεῖ Θεοῦ. Quoted from
Wisdom vi. 19, 20.
293 IV. xxi. 2. Deus——qui est absconsorum cognitor. Quoted from Daniel
xiii. 42. in the Septuagint version.
294 IV. v. 2. Quem et Daniel propheta, cum dixisset ei Cyrus rex
Persarum, “Quare non adoras Bel?” annunciavit, dicens, “Quoniam non
colo idola manufacta, sed vivum Deum, qui constituit cœlum et
terram, et habet omnis carnis dominationem.”
295 V. xxxv. 1. Et quotquot ex credentibus ad hoc præparavit Deus ad
derelictos multiplicandos in terra, et sub regno sanctorum fieri, et
ministrare huic Hierusalem, et regnum in ea, significavit Jeremias
propheta; “Circumspice,” dicens, &c.: and then he quotes a passage
from the book of Baruch, extending from ch. iv. 36. to the end of
ch. v.
296 IV. xx. 2. Καλῶς οὖν εἶπεν ἡ γραφὴ, ἡ λέγουσα· Πρῶτον πάντων
πίστευσον, ὅτι εἷς ἔστιν ὁ Θεὸς, ὁ τὰ πάντα κτίσας καὶ καταρτίσας,
καὶ ποιήσας ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι τὰ πάντα. This is quoted
from the _first commandment_ in the abovementioned work.
297 Strom. I. xxix. § 181. Θείως τοίνυν ἡ δύναμις ἡ τῷ Ἑρμᾷ κατ᾽
ἀποκάλυψιν λαλοῦσα.
298 _De Pudicitia_, 10. Sed cederem tibi, si scriptura _Pastoris_, quæ
sola mœchos amat, divino instrumento meruisset incidi; si non ab
omni concilio ecclesiarum etiam vestrarum (he is addressing the
Bishop of Rome) inter apocrypha et falsa judicaretur.
299 Dissert. III. § 4.
300 Euseb. _Hist. Eccl._ IV. xxvi. 6. “Ἀκριβῶς μαθὼν τὰ τῆς παλαιᾶς
διαθήκης βιβλία, ὑποτάξας ἔπεμψά σοι. ὧν ἐστι τὰ ὀνόματα· Μωüσέως
πέντε· Γένεσις, Ἔξοδος, Λευïτικὸν, Ἀριθμοὶ, Δευτερονόμιον· Ἰησοῦς
Ναυῆ, Κριταὶ, Ῥούθ· Βασιλειῶν τέσσαρα, Παραλειπομένων δύο· Ψαλμῶν
Δαβὶδ, Σολομῶνος Παροιμίαι (ἣ καὶ Σοφία), Ἐκκλησιαστὴς, Ἆσμα
ᾀσμάτων, Ἰώβ· προφητῶν, Ἡσαΐου, Ἱερεμίου· τῶν δώδεκα ἐν μονοβίβλω·
Δανιὴλ, Ἰεζεκιὴλ, Ἔσδρας.”
301 Some copies, instead of ἣ καὶ Σοφία, read ἡ Σοφία.
302 Euseb. _Hist._ VI. xxv. 1. Τὸν μέντοιγε πρῶτον ἐξηγούμενοσ ψαλμὸν,
ἔκθεσιν πεποίηται τοῦ τῶν ἱερῶν γραφῶν τῆς παλαιᾶς διαθήκης
καταλόγου, ὦδέ πως γραφῶν κατὰ λέξιν· Οὐκ ἀγνοητέον δ᾽ εἶναι τὰς
ἐνδιαθήκους βίβλους, ὡς Ἑβραῖοι παραδιδόασιν, δύο καὶ εἴκοσι· ... ἡ
παρ᾽ ἡμῖν Γένεσις ἐπιγεγραμμένη, ... Ἔξοδος, Λευïτικὸν, ... Ἀριθμοὶ,
Δευτερονόμιον ... Ἰησοῦς υἱὸς Ναυῆ, ... Κριταὶ, Ῥοὺθ, παρ᾽ αὐτοῖς ἐν
ἑνὶ, ... Βασιλειῶν πρώτη, δευτέρα, παρ᾽ αὐτοῖς ἓν, Σαμουὴλ, ... 2.
Βασιλειῶν τρίτη, τετάρτη, ἐν ἑνὶ, ... Παραλειπομένων πρώτη, δευτέρα,
ἐν ἑνὶ, ... Ἔσδρας πρῶτος καὶ δευτέρος, ἐν ἑνὶ Ἐζρᾶ, ... βίβλος
Ψαλμῶν, ... Σολομῶντος παροιμίαι, ... Ἐκκλησιαστὴς, ... Ἆσμα
ᾀσμάτων, ... ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν ιβʹ προφητῶν ἕν ἐστιν.... Ἡσαïας, ...
Ἱερεμίας σὺν Θρήνοις καὶ τῇ ἐπιστολῇ, ἐν ἑνὶ, ... Δανιὴλ, ...
Ἱεζεκιὴλ, ... Ἰὼβ, ... Ἐσθὴρ, ... Ἔξω δὲ τούτων ἐστὶ τὰ Μακκαβαïκά.
Here we have Origen distinctly recognizing the Hebrew canon as the
true one, only making a mistake in the matter of fact, that the
apocryphal epistle of Jeremiah belonged to the Hebrew book.
303 _Opera_, tom. ii. pp. 126‐204.
304 _De Pond. et Mens._ tom. ii. ed. Colon. p. 162. § 4, 5. _Hær._ xxix.
§ 7.
305 Quoted in Beveridge on the Sixth Article of the Church of England,
in his _Exposition of the Articles_.
306 _Prolog. Galeat._ and _Epist. ad Paulinum_.
307 Can. 60.
308 See Beveridge, as above cited.
309 _Hær._ 29.
310 III. i. 1. Ὁ μὲν δὴ Ματθαιος ἐν τοῖς Ἑβραίοις τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ αὐτῶν
καὶ γραφὴν ἐξήνεγκεν εὐαγγελίου, τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ Παύλου ἐν Ῥώμη
εὐαγγελιζομένων, καὶ θεμελιούντων τὴν ἐκκλησίαν. μετὰ δὲ τὴν τούτων
ἔξοδον Μάρκος, ὁ μαθητὴς καὶ ἑρμηνευτὴς Πέτρου, καὶ αὐτὸς τὰ ὑπὸ
Πέτρου κηρυσσόμενα ἐγγράφως ἡμῖν παραδέδωκε. καὶ Λουκᾶς δὲ ὁ
ἀκόλουθος Παύλου, τὸ ὑπ᾽ ἐκείνου κηρυσσόμενον εὐαγγέλιον ἐν βιβλίῳ
κατέθετο. ἔπειτα Ἰωάννης ὁ μαθητὴς τοῦ Κυρίου, ὁ καὶ ἐπὶ τὸ στῆθος
αὐτοῦ ἀναπεσὼν, καὶ αὐτὸς ἐξέδωκε τὸ εὐαγγέλιον, ἐν Ἐφέσῳ τῆς Ἀσίας
διατρίβων.——_Frag._ 29. Τὸ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγέλιον πρὸς Ἰουδαίους
ἐγάαφη· οὗτοι γὰρ ἐπεθύμουν πάνυ σφόδρα ἐκ σπέρματος Δαβὶδ Χριστὸν.
ὁ δὲ Ματθαῖος, καὶ ἔτι μᾶλλον σφοδροτέραν ἔχων τὴν τοιαύτην
ἐπιθυμίαν, παντοίως ἔσπευδε πληροφορίαν παρέχειν αὐτοῖς, ὡς εἴη ἐκ
σπέρματος Δαβὶδ ὁ Χριστός· διὸ καὶ ἀπὸ τῆς γενέσεως αὐτοῦ ἤρξατο.
311 III. i. 1. supra.
312 Ibid.—xi. 1. Hanc fidem annuntians Joannes Domini discipulus, volens
per evangelii annuntiationem auferre cum qui a Cerintho inseminatus
erat hominibus errorem, et multo prius ab his qui dicuntur
Nicolaïtæ, qui sunt vulsio ejus quæ falso cognominatur scientiæ, ...
omnia igitur talia circumscribere volens discipulus Domini, et
regulam veritatis constituere in ecclesia, ... sic inchoavit in ea
quæ est secundum evangelium doctrina: “In principio erat Verbum,”
&c.
313 V. xxvi. 1. Manifestius adhuc etiam de novissimo tempore ...
significavit Joannes Domini discipulus in Apocalypsi.
314 V. xxx. 3. Ἡμεῖς οὖν οὐκ ἀποκινδυνεύομεν περὶ τοῦ ὀνόματος τοῦ
Ἀντιχρίστου, ἀποφαινόμενοι βεβαιωτικῶς. Εἰ γὰρ ἔδει ἀναφανδὸν τῷ νῦν
καιρῷ κηρύττεσθαι τοὔνομα αὐτοῦ, δι᾽ ἐκείνου ἂν ἐρῥ’eθη τοῦ καὶ τὴν
Ἀποκάλυψιν ἑωρακότος. οὐδὲ γὰρ πρὸ πολλοῦ χρόνου ἑωράθη, ἀλλὰ σχεδὸν
ἐπὶ τῆς ἡμετέρας γενεᾶς, πρὸς τῷ τέλει τῆς Δομετιανοῦ ἀρχῆς.
315 III. xx. 4. Et quoniam non solum homo erat, qui moriebatur pro
nobis, Esaias ait: “Et commemoratus est Dominus sanctus Israël
mortuorum suorum, qui dormierant in terra sepultionis; et descendit
ad eos evangelizare salutem quæ est ab eo, ut salvaret eos.” At IV.
xxxiii. 1. he ascribes it to Jeremiah, as does Justin Martyr,
(_Dial. cum Tryph._ 72.) who gives it in Greek. In IV. xxxiii. 12.
and V. xxxi. 1. he quotes it without mentioning the author.
316 _Tryph._ 72.
317 II. xxxiv. 3. Et ideo Dominus dicebat ingratis exsistentibus in eum:
“Si in modico fideles non fuistis, quod magnum est quis dabit
vobis?” The same passage is quoted by S. Clement of Rome, _Epist._
II. 8. Λέγει γὰρ Κύριος ἐν τῷ εὐαγγελίῳ· Εἰ τὸ μικρὸν οὐκ ἐτηρήσατε,
τὸ μέγα τίς ὑμῖν δώσει;——V. xxxiii. 3. Quemadmodum Presbyteri
meminerunt, qui Joannem discipulum Domini viderunt, audisse se ab
eo, quemadmodum de temporibus illis docebat Dominus, et dicebat:
“Venient dies, in quibus vinæ nascentur, singulæ decem millia
palmitum habentes, et in una palmite dena millia brachiorum, et in
uno vero palmite dena millia flagellorum, et in unoquoque flagello
dena millia botruum, et in unoquoque botro dena millia acinorum, et
unumquodque acinum expressum dabit vigintiquinque metretas vini. Et
cum eorum apprehenderit aliquis sanctorum botrum, alius clamabit:
Botrus ego melior sum; me sume; per me Dominum benedic.” Similiter
et granum tritici decem millia spicarum generaturum, et unamquamque
spicam habituram decem millia granorum, et unumquodque granum
quinque bilibres similæ claræ mundæ: et reliqua autem poma, et
semina, et herbam secundum congruentiam iis consequentem: et omnia
animalia iis cibis utentia, quæ a terra accipiuntur, pacifica et
consentanea invicem fieri, subjecta hominibus cum omni
subjectione.—4. Ταῦτα δὲ καὶ Παπίας Ἰωάννου μὲν ἀκουστὴς, Πολυκάρπου
δὲ ἑταῖρος γεγονὼς, ἀρχαῖος ἀνὴρ, ἐγγράφως ἐπιμαρτυρεῖ ἐν τῇ τετάρτη
τῶν αὐτοῦ βιβλίων. ἔστι γὰρ αὐτῷ πέντε βιβλὶα συντεταγμένα. Et
adjecit, dicens: “Hæc autem credibilia sunt credentibus.” Et “Juda,”
inquit, “proditore non credente, et interrogante: Quomodo ergo tales
genituræ a Domino perficientur?” dixisse Dominum: “Videbunt qui
venient in illa.”
318 III. xi. 7. Ebionei etenim eo Evangelio, quod est secundum Matthæum,
solo utentes, ex illo ipso convincuntur, non recte præsumentes de
Domino. Marcion autem id quod est secundum Lucam circumcidens, ex
his quæ adhuc servantur penes eum, blasphemus in solum exsistentem
Deum ostenditur. Qui autem Jesum separant a Christo, et impassibilem
perseverasse Christum, passum vero Jesum dicunt, id quod secundum
Marcum est præferentes Evangelium, cum amore veritatis legentes
illud, corrigi possunt. Hi autem qui a Valentino sunt, eo quod est
secundum Joannem plenissime utentes, ad ostensionem conjugationum
suarum.——xv. 1. Eadem etiam dicimus iterum et his qui Paulum
apostolum non cognoscunt.... Neque enim contendere possunt Paulum
non esse apostolum.
319 III. xi. 7.‐9. Etenim Marcion totum rejiciens Evangelium, immo vere
seipsum abscindens ab Evangelio, pariter gloriatur se habere
Evangelium. Alii vero ut donum Spiritus frustrentur, quod in
novissimis temporibus secundum placitum Patris effusum est in
humanum genus, illam speciem non admittunt, quæ est secundum Joannis
Evangelium, in qua Paracletum se missurum Dominus promisit; sed
simul et Evangelium, et propheticum repellunt Spiritum. Infelices
vere, qui pseudo‐prophetæ quidem esse volunt, propheticam vero
gratiam repellunt ab Ecclesia: similia patientes his, qui propter
eos qui in hypocrisi veniunt, etiam a fratrum communicatione se
abstinent.
320 III. xi. 7.
321 III. xi. 9.
322 III. xxi. 2. Πρὸ γὰρ τοὺς Ῥωμαίους κρατύναι τὴν ἀρχὴν αὐτῶν, ἔτι τῶν
Μακεδόνων τὴν Ἀσίαν κατεχόντων, Πτολεμαῖος ὁ Λάγου, φιλοτιμούμενος
τὴν ὑπ᾽ αὐτοῦ κατεσκευασμένην βιβλιοθήκην ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κοσμῆσαι
τοῖς πάντων ἀνθρώπων συγγράμμασιν, ὅσα γε σπουδαῖα ὑπῆρχεν, ᾐτήσατο
παρὰ τῶν Ἱεροσολυμιτῶν εἰς τὴν Ἐλληνικὴν διάλεκτον σχεῖν αὐτῶν
μεταβεβλημένας τὰς γραφάς. οἱ δὲ (ὑπήκουον γὰρ ἔτι τοῖς Μακεδόσι
τότε) τοὺς παρ᾽ αὐτοῖς ἐμπειροτάτους τῶν γραφῶν, καὶ ἀμφοτέρων τῶν
διαλέκτων, ἑβδομήκοντα πρεσβυτέρους ἔπεμψαν Πτολεμαίῳ, ποιήσαντος
τοῦ Θεοῦ ὅπερ ἐβούλετο. Ὁ δὲ ἰδίᾳ πεῖραν αὐτῶν λαβεῖν θελήσας,
εὐλαβηθείς τε μήτι ἄρα συνθέμενοι, ἀποκρύψωσι τὴν ἐν ταῖς γραφαῖς
διὰ τῆς ἑρμηνείας ἀλήθειαν, χωρίσας αὐτοὺς ἀπ᾽ ἀλλήλων, ἐκέλευσε
τοὺς πάντας τὴν αὐτὴν ἑρμηνείαν γράφειν· καὶ τοῦτ᾽ ἐπὶ πάντων τῶν
βιβλίων ἐποίησε. Συνελθόντων δὲ αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ παρὰ τῷ Πτολεμαίῳ,
καὶ συναντιβαλόντων ἑκάστου τὴν ἑαυτοῦ ἑρμηνείαν, ὁ μὲν Θεὸς
ἐδοξάσθη, αἱ δὲ γραφαὶ ὄντως θεῖαι ἐγνώσθησαν, τῶν πάντων τὰ αὐτὰ
ταῖς αὐταῖς λέξεσι, καὶ τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασιν ἀναγορευσάντων ἀπ᾽
ἀρχῆς μέχρι τέλους· ὤστε καὶ τὰ παρόντα ἔθνη γνῶναι, ὅτι κατ᾽
ἐπίπνοιαν τοῦ Θεοῦ εἰσιν ἡρμηνευμέναι αἱ γραφαί. καὶ οὐδέν γε
θαυμαστὸν, τὸν Θεὸν τοῦτο ἐνηργηκέναι, ὅς γε καὶ ἐν τῇ ἐπὶ
Ναβουχοδονόσορ αἰχμαλωσίᾳ τοῦ λαοῦ διαφθαρεισῶν τῶν γραφῶν, καὶ μετὰ
ἑβδομήκοντα ἔτη τῶν Ἰουδαίων ἀνελθόντων εἰς τὴν χώραν αὐτῶν, ἔπειτα
ἐν τοῖς χρόνοις Ἀρταξέρξου τοῦ Περσῶν βασιλέως, ἐνέπνευσεν Ἔσδρᾳ τῷ
ἱερεῖ ἐκ τῆς φυλῆς Λευï, τοὺς τῶν προγεγονότων προφητῶν πάντας
ἀνατάξασθαι λόγους, καὶ ἀποκαταστῆσαι τῷ λαῷ τὴν διὰ Μωσέως
νομοθεσίαν.—3. Cum tanta igitur veritate et gratia Dei interpretatæ
sint Scripturæ, ex quibus præparavit et reformavit Deus fidem
nostram, quæ in Filium ejus est, et servavit nobis simplices
Scripturas in Ægypto, in qua adolevit et domus Jacob, effugiens
famem quæ fuit in Chanaan; in qua et Dominus noster servatus est,
effugiens eam persequutionem quæ erat ab Herode; et hæc earum
Scripturarum interpretatio priusquam Dominus noster descenderet,
facta sit, et antequam Christiani ostenderentur, interpretata sit.
323 III. xxi. 2, 3.
324 III. xxi. 1. Ἀλλ᾽ οὐχ ὡς ἔνιοί φασι τῶν νῦν μεθερμηνεύειν τολμώντων
τὴν γραφήν· Ἰδοὺ ἡ νεᾶνις ἐν γαστρὶ ἕξει, καὶ τέξεται υἱόν· ὡς
Θεοδοτίων ἡρμήνευσεν ὁ Ἐφέσιος, καὶ Ἀκύλας ὁ Ποντικὸς, ἀμφότεροι
Ἰουδαῖοι προσήλυτοι· οἷς κατακολουθήσαντες οἱ Ἐβιωναῖοι, ἑξ Ἰωσὴφ
αὐτὸν γεγενῆσθαι φάσκουσι.
325 V. xxx. 1. Τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων, καὶ ἐν πὰσι τοῖς σπουδαίοις καὶ
ἀρχαίοις ἀντιγράφοις τοῦ ἀριθμοῦ τούτου κειμένου κ. τ. λ.
326 III. i. 1. Non enim per alios dispositionem salutis nostræ
cognovimus, quam per eos, per quos Evangelium pervenit ad nos: quod
quidem tunc præconaverunt, postea vero per Dei voluntatem in
Scripturis nobis tradiderunt, fundamentum et columnam fidei nostræ
futurum.——xi. 8. Neque autem plura numero quam hæc sunt, neque
rursus pauciora capit esse Evangelia. Ἐπειδὴ enim τέσσαρα κλίματα
τοῦ κόσμου, ἐν ᾧ ἐσμὲν, εἰσὶ, καὶ τέσσαρα καθολικὰ πνεύματα,
κατέσπαρται δὲ ἡ ἐκκλησία ἐπὶ πάσης τῆς γῆς, στύλος δὲ καὶ στήριγμα
ἐκκλησίας τὸ εὐαγγέλιον καὶ Πνεῦμα ζωῆς· εἰκότως τέσσαρας ἔχειν
αὐτὴν στύλους, πανταχόθεν πνέοντας τὴν ἀφθαρσίαν καὶ ἀναζωπυροῦντας
τοὺς ἀνθρώπους.
327 IV. xxxiii. 8. See p. 77, note 5.
328 Lib. I. II.
329 III. Præf. See p. 34, note 10.
330 III. ii. 1. Cum enim ex Scripturis arguuntur, in accusationem
convertuntur ipsarum Scripturarum, quasi non recte habeant, neque
sint ex auctoritate, et quia varie sint dictæ, et quia non possit ex
his inveniri veritas ab his, qui nesciant Traditionem. Non enim per
literas traditam illam, sed per vivam vocem: ob quam causam et
Paulum dixisse: “Sapientiam autem loquimur inter perfectos;
sapientiam autem non mundi hujus.” Et hanc sapientiam unusquisque
eorum esse dicit, quam a semetipso adinvenerit, fictionem videlicet;
ut digne secundum eos sit veritas, aliquando quidem in Valentino,
aliquando autem in Marcione, aliquando in Cerintho; postea deinde in
Basilide fuit, aut et in illo qui contra disputat, qui nihil
salutare loqui potuit. Unusquisque enim ipsorum omnimodo perversus,
semetipsum, regulam veritatis depravans, prædicare non confunditur.
331 III. v. 1. Traditione igitur, quæ est ab apostolis, sic se habente
in ecclesia et permanente apud nos, revertamur ad eam quæ est ex
Scripturis ostensionem eorum qui Evangelium conscripserunt
Apostolorum, &c.
332 III. ii. 1. Massuet (_Diss._ I. § 24) says, “Hanc non reprehendit
Irenæus, immo in sequentibus probat.” Now, to my apprehension, he
does tacitly disapprove the sentiment in the very passage; and
however he may acknowledge that there are many _parts_ of Scripture
obscure and ambiguous, yet the whole method of his arguing shows
incontestably that he thought its voice, on such points as he was
discussing with the Gnostics, perfectly unambiguous.
333 II. xxvii. 1. Ὁ ὑγιὴς νοῦς καὶ ἀκίνδυνος καὶ εὐλαβὴς καὶ φιλαληθὴς,
ὅσα ἐν τῇ τῶν ἀνθρώπων ἐξουσίᾳ δέδωκεν ὁ Θεὸς, καὶ ὑποτέταχε τῇ
ἡμετέρᾳ γνώσει, ταῦτα προθύμως ἐκμελετήσει, καὶ ἐν αὐτοῖς προκόψει,
διὰ τῆς καθημερινῆς ἀσκήσεως ῥᾳδίαν τὴν μάθησιν ἑαυτῷ ποιούμενος.
Ἔστι δὲ ταῦτα, τά τε ὑπ᾽ ὄψιν πίπτοντα τὴν ἡμετέραν, καὶ ὅσα φανερῶς
καὶ ἀναμφιβόλως αὐτολεξεὶ ἐν ταῖς θείαις γραφαῖς λέλεκται. Et ideo
parabolæ debent non ambiguis adaptari: sic enim et qui absolvit,
sine periculo absolvit, et parabolæ ab omnibus similiter
absolutionem accipient; et a veritate [i. e. per veritatem] corpus
integrum, et simili aptatione membrorum, et sine concussione
perseverat.—2. Cum itaque universæ Scripturæ et Prophetiæ et
Evangelia in aperto et sine ambiguitate et similiter ab omnibus
audiri possint, etsi non omnes credunt.——xxviii. 1. Habentes itaque
regulam ipsam veritatem, et in aperto positum de Deo testimonium,
non debemus per quæstionum declinantes [in] alias atque alias
absolutiones ejicere firmam et veram de Deo scientiam: magis autem
absolutionem quæstionum in hunc characterem dirigentes, exerceri
quidem convenit per inquisitionem mysterii et dispositionis
exsistentis Dei; augeri autem in charitate ejus, qui tanta propter
nos fecit et facit.
Grabe argues from the first of these passages as though _every_
thing which God would have us know or believe were contained in
express words in Scripture, and thus incurs the reprehension of
Massuet. (_Diss._ III. § 11.) All that can be gathered from it
legitimately is, that the things clearly revealed are expressed in
Scripture without ambiguity, and that these are the most important.
334 II. x. 1. Omnis autem quæstio non per aliud quod quæritur habebit
resolutionem, nec ambiguitas per aliam ambiguitatem solvetur apud
eos qui sensum habent, aut ænigmata per aliud majus ænigma; sed ea
quæ sunt talia ex manifestis et consonantibus et claris accipiunt
absolutiones.
335 I. ix. 4. Οὕτω δὲ καὶ ὁ τὸν κανόνα τῆς ἀληθείας ἀκλινῆ ἐν ἑαυτῷ
κατέχων, ὃν διὰ τοῦ βαπτίσματος εἴληφε, τὰ μὲν ἐκ τῶν γραφῶν ὀνόματα
καὶ τὰς λέξεις καὶ τὰς παραβολὰς ἐπιγνώσεται.—x. 1. See p. 91, note
7.
336 IV. xxxii. 1. See p. 77, note 8.
337 IV. xxvi. 4. See p. 80, note 7.
338 IV. xxvi. 2. See p. 80, note 7.
339 IV. xxxiii. 1. Talis discipulus vere spiritalis recipiens Spiritum
Dei, qui ab initio in universis dispositionibus Dei adfuit
hominibus, et futura annuntiavit et præsentia ostendit et præterita
enarrat, judicat quidem omnes, ipse autem a nemine judicatur. Nam
judicat gentes.... Examinabit autem doctrinam Marcionis, &c.
340 III. ii. 1. See p. 136, note 9.
341 III. ii. 1. See supra, p. 136, note 9.—2. Cum autem ad eam iterum
traditionem, quæ est ab Apostolis, quæ per successiones
presbyterorum in Ecclesiis custoditur, provocamus eos; adversantur
traditioni, dicentes se non solum presbyteris, sed etiam Apostolis
exsistentes sapientiores, sinceram invenisse veritatem.... Evenit
itaque, neque Scripturis jam, neque traditioni consentire eos.
342 Conf. III. iii. 1. p. 57, note 7, et i. 1. p. 135, note 5.
343 I. x. 1. See p. 91.
344 III. Præf. p. 34, note 10.
345 III. iii. 1. See p. 57, note 7.
346 Ibid.
347 I. ix. 4. p. 57, note 6.
348 III. iii. 2. p. 63, note 8.
349 III. iii. 4. p. 58, notes 2 & 3.
350 III. iii. 3, 4. p. 62, notes 2 & 6.
351 I. x. 2. Οὓτω καὶ τὸ κήρυγμα τῆς ἀληθείας πανταχῆ φαίνει, καὶ
φωτίζει πάντας ἀνθρώπους τοὺς βουλομένους εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας
ἐλθεῖν. καὶ οὔτε ὁ πάνυ δυνατὸς ἐν λόγῳ τῶν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις
προεστώτων ἕτερα τούτων ἐρεῖ· (οὐδείς γὰρ ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον·) οὔτε
ὁ ἀσθενὴς ἐν τῷ λόγῳ ἐλαττώσει τὴν παράδοσιν· μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς
πίστεως οὔσης, οὔτε ὁ πόλυ περὶ αὐτῆς δυνάμενος εἰπεῖν, ἐπλεόνασεν,
οὔτε ὁ τὸ ὀλίγον ἠλαττόνησε.
352 I. x. 3. Τὸ δὲ πλεῖον ἢ ἔλαττον κατὰ σύνεσιν εἰδέναι τινάς ...
γίνεται ... ἐν τῷ τὰ, ὅσα ἐν παραβολαῖς εἴρηται, προσεπεργάζεσθαι
καὶ οἰκειοῦν τῇ τῆς πίστεως ὑποθέσει κ. τ. λ.
353 III. iii. 1. p. 57, note 7; I. x. 1, 2. p. 91.
354 Thus Irenæus gives two different versions of it (I. x. 1. et III.
iv. 2); in one of which he mentions Christ’s ascent into heaven _in
the flesh_, and other matters, which are omitted in the other.
355 III. iv. 2. See p. 159, note 3.
356 III. iv. 1. ibid.
357 IV. xxvi. 4. p. 81, note 8.
358 IV. xxvii. 1. Quemadmodum audivi a quodam presbytero, qui audierat
ab his qui Apostolos viderant, et ab his qui didicerant, sufficere
veteribus, de his quæ sine consilio Spiritus egerunt, eam quæ ex
Scripturis esset correptionem.... 2. Et propter hoc Dominum in ea,
quæ sunt sub terra, descendisse, evangelizantem et illis adventum
suum.
359 V. v. 1. Διὸ καὶ λέγουσιν οἱ πρεσβύτεροι, τῶν ἀποστόλων μαθηταὶ,
τοὺς μετατεθέντας ἐκεῖσε μετατεθῆναι· i. e. to Paradise.
360 V. xxxiii. 3. Quemadmodum presbyteri meminerunt, qui Joannem
discipulum Domini viderunt, audisse se ab eo, quemadmodum de
temporibus illis (i. e. those of the new heavens and new earth)
docebat Dominus.
361 II. xxii. 6. p. 98, note 1.
362 II. xxii. 6.
363 II. xxii. 6.
364 I. ix. 4. p. 57, note 6.
365 I. x. 1. The Greek of this passage is to be found at p. 91.
366 III. iv. 1. Quid enim? Et si de aliqua modica quæstione disceptatio
esset, nonne oporteret in antiquissimas recurrere Ecclesias, in
quibus Apostoli conversati sunt, et ab eis de præsenti quæstione
sumere quod certum et re liquidum est? Quid autem si neque Apostoli
quidem Scripturas reliquissent nobis, nonne oportebat ordinem sequi
Traditionis, quam tradiderunt iis quibus committebant Ecclesias?—2.
Cui ordinationi assentiunt multæ gentes barbarorum, eorum qui in
Christum credunt, sine charta et atramento scriptam habentes per
Spiritum in cordibus suis salutem, et veterem Traditionem diligenter
custodientes; in unum Deum credentes Fabricatorem cœli et terræ, et
omnium quæ in eis sunt, per Christum Jesum Dei Filium: qui propter
eminentissimam erga figmentum suum dilectionem, eam quæ esset ex
Virgine generationem sustinuit, ipse per se hominem adunans Deo, et
passus sub Pontio Pilato, et resurgens, et in claritate receptus, in
gloria venturus Salvator eorum qui salvantur, et Judex eorum qui
judicantur, et mittens in ignem æternum transfiguratores veritatis,
et contemptores Patris sui et adventus ejus. Hanc fidem qui sine
literis crediderunt, quantum ad sermonem nostrum barbari sunt:
quantum autem ad sententiam et consuetudinem et conversationem,
propter fidem perquam sapientissimi sunt, et placent Deo,
conversantes in omni justitia et castitate et sapientia. Quibus si
aliquis annuntiaverit ea, quæ ab hæreticis adinventa sunt, proprio
sermone eorum colloquens, statim concludentes aures, longo longius
fugient, ne audire quidem sustinentes blasphemum colloquium. Sic per
illam veterem Apostolorum Traditionem, ne in conceptionem quidem
mentis admittunt, quodcumque eorum portentiloquium est: nequedum
enim congregatio fuit apud eos, neque doctrina instituta.
367 I. iii. 6. Τὴν πίστιν εἰς ἕνα Θεὸν Πατέρα παντοκράτορα, καὶ εἰς ἕνα
Κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ.
368 IV. xxxvii. 1. Illud autem, quod ait: “Quoties volui colligere
filios tuos, et noluisti?” veterem legem libertatis hominis
manifestavit: quia liberum eum Deus fecit ab initio, habentem suam
potestatem, sicut et suam animam, ad utendum sententia Dei
voluntarie, et non coactum a Deo. Βία enim Θεῷ οὐ πρόσεστιν· ἀγαθὴ
δὲ γνώμη πάντοτε συμπάρεστιν αὐτῷ. Et propter hoc consilium quidem
bonum dat omnibus. Posuit autem in homine potestatem electionis,
quemadmodum et in angelis (etenim angeli rationabiles); uti hi
quidem qui obedissent, juste bonum sint possidentes, datum quidem a
Deo, servatum vero ab ipsis. Qui autem non obedierunt, juste non
invenientur cum bono, et meritam pœnam percipient: quoniam Deus
quidem dedit benigne bonum, ipsi vero non custodierunt diligenter
illud, neque pretiosum arbitrati sunt, sed supereminentiam bonitatis
contempserunt. Abjicientes igitur bonum, et quasi respuentes, merito
omnes justum judicium incident Dei.... Dedit ergo Deus bonum, ... et
qui operantur quidem illud, gloriam et honorem percipient, quoniam
operati sunt bonum, cum possint non operari illud; hi autem qui
illud non operantur, judicium justum excipient Dei, quoniam non sunt
operati bonum, cum possint operari illud.—2. Εἰ φύσει οἱ μὲν φαῦλοι,
οἱ δὲ ἀγαθοὶ γεγόνασιν, οὐθ᾽ οὗτοι ἐπαινετοὶ, ὄντες ἀγαθοὶ, τοιοῦτοι
γὰρ κατεσκευάσθησαν· οὐτ᾽ ἐκεῖνοι μεμπτοὶ, οὕτως γεγονότες. Ἀλλ᾽
ἐπειδὴ οἱ πάντες τῆς αὐτῆς εἰσι φύσεως, δυνάμενοί τε κατασχεῖν κὶι
πρᾶξαι τὸ ἀγαθὸν, καὶ δυνάμενοι πάλιν ἀποβαλεῖν αὐτὸ, καὶ μὴ
ποιῆσαι· δικαίως καὶ παρ᾽ ἀνθρώποις τοῖς εὐνομουμένοις, καὶ πολὺ
πρότερον παρὰ Θεῷ, οἱ μὲν ἐπαινοῦνται καὶ ἀξίας τυγχάνουσι
μαρτυρίας, τῆς τοῦ καλοῦ καθόλου ἐκλογῆς καὶ ἐπιμονῆς· οἱ δὲ
καταιτιῶνται καὶ ἀξίας τυγχάνουσι ζημίας, τῆς τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαθοῦ
ἀποβολῆς. καὶ διὰ τούτου οἱ προφῆται παρήνουν τοῖς ἀνθρώποις
δικαιοπραγεῖν, καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐξεργάζεσθαι· ... ὡς ἐφ᾽ ἡμῖν ὄντος τοῦ
τοιούτου, καὶ διὰ τὴν πολλὴν ἀμέλειαν εἰς λήθην ἐκπεπτωκότων, καὶ
γνώμης δεομένων ἀγαθῆς, ἣν ὁ ἀγαθὸς Θεὸς παρέσχε γινώσκειν διὰ τῶν
προφητῶν.—3. Ταῦτα γὰρ πάντα τὸ αὐτεξούσιον ἐπιδείκνυσι τοῦ
ἀνθρώπου, καὶ τὸ συμβουλευτικὸν τοῦ Θεοῦ, ... ἀποτρέποντος μὲν τοῦ
ἀπειθεῖν αὐτῷ, ἀλλὰ μὴ βιαζομένου.—5. Et non tantum in operibus, sed
etiam in fide liberum et suæ potestatis arbitrium hominis servavit
Dominus, dicens: “Secundum fidem tuam fiat tibi;” propriam fidem
hominis ostendens, quoniam propriam suam habet sententiam. Et
iterum: “Omnia possibilia sunt credenti;” et, “Vade, sicut
credidisti, fiat tibi.” Et omnia talia suæ potestatis secundum fidem
ostendunt hominem. Et propter hoc is “qui credit ei, habet vitam
æternam; qui autem non credit Filio, non habet vitam æternam, sed
ira Dei manebit super ipsum.”——V. xxvii. 1. Si ergo adventus Filii
super omnes quidem similiter advenit, judicialis est autem, et
discretor credentium et non credentium, quoniam ex sua sententia
credentes faciunt ejus voluntatem, et ex sua sententia credentes
faciunt ejus voluntatem, et ex sua sententia indictoaudientes non
accedunt ad ejus doctrinam: manifestum, quoniam et Pater ejus omnes
quidem similiter fecit, propriam sententiam unumquemque habentem, et
sensum liberum; respicit autem omnia, et providet omnibus, “solem
suum oriri faciens super malos et bonos, et pluens super justos et
injustos.”—2. Et ὅσα τὴν πρὸς Θεὸν τηρεῖ φιλίαν, τούτοις τὴν ἰδίαν
παρέχει κοινωνίαν. κοινωνία δὲ Θεοῦ, ζωὴ καὶ φῶς, καὶ ἀπόλαυσις τῶν
παρ᾽ αὐτοῦ ἀγαθῶν. ὅσοι autem ἀφίστανται κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν τοῦ
Θεοῦ, τούτοις τὸν ἀπ᾽ αὐτοῦ χωρισμὸν ἐπάγει.——xxviii. 1. Ἐπεὶ οὖν ἐν
τῷ αἰῶνι τούτῳ, οἱ μὲν προστρέχουσι τῷ φωτὶ, καὶ διὰ τῆς πίστεως
ἑνοῦσιν ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ, οἱ δὲ ἀφίστανται τοῦ φωτὸς, καὶ ἀφορίζουσιν
ἑαυτοὺς τοῦ Θεοῦ· ἐκδέχεται ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ, τοῖς πᾶσιν ἁρμόζουσαν
οἴκησιν ἐπάγων· τοῖς μὲν ἐν τῷ φωτὶ, πρὸς τὸ ἀπολαύειν αὐτοὺς τῶν ἐν
αὐτῷ ἀγαθῶν, τοῖς δὲ ἐν τῷ σκότει, πρὸς τὸ μετέχειν αὐτοὺς τῆς ἐν
αὐτῷ μοχθηρίας. Διὰ τοῦτό φησι, τοὺς μὲν ἐκ δεξιῶν ἀνακαλέσασθαι εἰς
τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν, τοὺς δὲ ἐξ ἀριστερῶν εἰς τὸ αἰώνιον πῦρ
πέμψειν· ἑαυτοὺς γὰρ πάντων ἐστέρησαν τῶν ἀγαθῶν.
369 IV. xxxvii. 1, 2. V. xxvii. 1. xxviii. 1.
370 IV. xv. 2. Si autem quidam, propter inobedientes Israëlitas et
perditos, infirmum dicunt legis doctorem, invenient in ea vocatione
quæ est secundum nos multos quidem vocatos, paucos vero electos; et
intrinsecus lupos, a foris vero indutos pelles ovium; et id quod
erat semper liberum et suæ potestatis in homine semper servasse Deum
et suam exhortationem.——xxxvii. 1.
371 IV. xxxvii. 1, 5. V. xxvii. 2. xxviii. 1.
372 IV. xxxvii. 2.
373 IV. xxxvii. 3.
374 IV. xxxvii. 5. V. xxvii. 1. xxviii. 1.
375 IV. xxxvii. 5.
376 IV. xxxvii. 3.—V. i. 1. Et quoniam injuste dominabatur nobis
apostasia, et cum natura essemus Dei omnipotentis, alienavit nos
contra naturam, suos proprios faciens discipulos; potens in omnibus
Dei Verbum, et non deficiens in sua justitia, juste etiam adversus
ipsam conversus est apostasiam, ea quæ sunt sua redimens ab ea: non
cum vi, quemadmodum illa initio dominabatur nostri, ea quæ non erant
sua insatiabiliter rapiens; sed secundum suadelam, quemadmodum
decebat Deum suadentem et non vim inferentem, accipere quæ vellet:
ut neque quod est justum confringeretur, neque antiqua plasmatio Dei
deperiret.
377 IV. xxxvii. 1.
378 IV. xxxvii. 7. See p. 106, note 5.
379 III. xvii. 2. Sicut arida terra, si non percipiat humorem, non
fructificat, sic et nos, lignum aridum exsistentes primum, nunquam
fructificaremus vitam, sine superna voluntaria pluvia.—3. Quapropter
necessarius nobis est ros Dei, ut non comburamur, neque infructuosi
efficiamur.
380 V. i. 1. Qui nunc nuper facti sumus, a Solo Optimo et bono, et ab eo
qui habet donationem incorruptibilitatis, in eam, quæ est ad eum,
similitudinem facti, (prædestinati quidem ut essemus, qui nondum
eramus, secundum præscientiam Patris, facti autem initium facturæ,)
accepimus in præcognitis temporibus secundum ministrationem Verbi,
qui est perfectus in omnibus: quoniam Verbum potens, et homo verus,
sanguine suo rationabiliter redimens nos, redemptionem semetipsum
dedit pro his, qui in captivitatem ducti sunt.
381 IV. xli. 3. Quemadmodum enim in hominibus indictoaudientes patribus
filii abdicati, natura quidem filii eorum sunt, lege vero alienati
sent (non enim hæredes fiunt naturalium parentum), eodem modo apud
Deum, qui non obediunt ei, abdicati ab eo, desierunt filii ejus
esse.... Cum enim converterentur et pœnitentiam agerent et
quiescerent a malitia, filii poterant esse Dei, et hæreditatem
consequi incorruptelæ quæ ab eo præstatur.... Verum quando credunt
et subjecti esse Deo perseverant et doctrinam ejus custodiunt, filii
sunt Dei: cum autem abscesserint et transgressi fuerint, diabolo
adscribuntur principi, ei qui primo sibi, tunc et reliquis, causa
abscessionis sit factus.
382 IV. xxix. 2. Si igitur et nunc, quotquot scit non credituros Deus,
cum sit omnium præcognitor, tradidit eos infidelitati eorum, et
avertit faciem ab hujusmodi, relinquens eos in tenebris, quæ ipsi
sibi elegerunt; quid mirum si et tunc nunquam crediturum Pharaonem,
cum his qui cum eo erant, tradidit eos suæ infidelitate?——V. xxvii.
2. Ὅσοι autem ἀφίστανται κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν τοῦ Θεοῦ, τούτοις τὸν
ἀπ᾽ αὐτοῦ χωρισμὸν [eam quæ electa est ab ipsis, separationem—OLD
LATIN VERSION] ἐπάγει. Χωρισμὸς δὲ τοῦ Θεοῦ θάνατος· καὶ χωρισμὸς
φωτὸς σκότος· καὶ χωρισμὸς Θεοῦ ἀποβολὴ πάντων τῶν ἀπ᾽ αὐτοῦ ἀγαθῶν.