[_Geraldi episcopi Valentini sententia arbitralis de juribus et
obligationibus præpositi Valentiæ et ecclesiæ Burgi_][A].
[Habemus] quandam cartam sententiæ arbitralis, per dominum Guillermum[1]
episcopum Valentiæ prolatæ, super quæstione vertente ex una parte inter
ecclesiam Burgi, & ex altera Lambertum præpositum Valentiæ. Ipse autem
episcopus dixit per arbitrium statuendo, quod ordinatio negotiorum ecclesiæ
ad priorem & canonicos pertineat abbate inconsulto, nisi monitione præmissa
ab ipso præposito in aliquo negotio ecclesiæ negligentes extiterint: nam
tunc cum eisdem debet illud negotium diffinire.--Item quod jurisdictio, tam
civilis quam criminalis hominum ecclesiæ commorantium in terra communiæ,
penes priorem & canonicos remaneat.--Item quod super domo Helemosinaria, &
ecclesia Sancti Apollinaris prope Rodanum, & decimas in Marisco, & avena
censuali in mansis, & chabaneriis & domo Bozonis, & dominio domorum
adjacentium usque ad furnum, & super redditibus quos ecclesia percipiebat
in Chirosiis: scilicet x. denarios, & in orto Petri Vion xvj denarios, & in
orto delz Croses iiij solidos, & in Javeysano iiij^{or} sestaria siliginis
& iiij^{or} solidos, & in alia parte quatuor cyminatas siliginis & ij
solidos viij denarios; & super possessionibus & redditibus aliis de quibus
instrumenta ecclesiæ faciunt mentionem, & super omnibus his quæ prior &
canonici possidebant tempore Heustachii præpositi: nec ipse præpositus nec
successores sui poterunt de cætero in aliquo priorem & canonicos
molestare.--Item quod dominium portarum sit ecclesiæ, & claves communiter
tam ex parte ecclesiæ quam præpositi alicui committantur.--Item quod ea quæ
respiciunt communem utilitatem totius villæ tractentur communiter ab
ecclesia & præposito.--Item quod præconizentur per villam expresso nomine
abbatis, prioris & vicarii.--Item quod ecclesia solvat præposito in
quolibet festo sancti Apollinaris vij libras ad faciendum librationem
ecclesiæ eodem die.--Item quod medietas calcatorum[2] d'Ars, dominii &
census ejusdem, pro quo preciabatur ecclesiæ xv solidos & libra piperis
census, præposito remanebunt.--Item quod fossata a porta cureriæ usque ad
enclausas erunt præpositi, alia autem fossata quæ sunt usque ad Rodanum
ecclesiæ remanebunt.--Item processio debetur præposito noviter instituto.--
Item quod confirmatio prioris pertinet ad præpositum.
Hæc autem compositio a dicto episcopo facta fuit & ab utraque parte recepta
in estris[3] episcopalibus, quam per arbitrium jussit fieri sigilli sui
munimine roboratam, anno Domini millesimo CCXX., mense octobris.
[A] Analyse extraite de l'_Invent. rais._, f^{o} 6 r^{o} (_Cartul.
_ fol. clxxxxvj), qui la fait suivre de cette note (f^{o} 7 v^{o}):
Quatuor alias cartas seu instrumenta habet ecclesia unius ejusdemque
tenoris & datæ hujus cartæ supra mentionatæ. Ulterius quod dominus
Conraldus, episcopus Portuensis & Sanctæ Ruffinæ papæ legatus,
confirmavit dictam sententiam arbitralem, prout large satisque abunde
continetur in duabus cartis seu instrumentis unius & ejusdem tenoris
ac substantiæ, & quælibet carta incipit _Conraldus_, & fuit datum
apud Valentiam, anno Domini M^{o} ccxxij^{o}, nonas julii (7
_juil_. 1222).
[1] Il faut lire _Geraldum_ (ou _Gerondum_): le copiste a sans doute pris
_G_. pour l'initiale du nom de Guillaume de Savoie son successeur (ch.
XXXIII, n. 1), qui dans les chartes commence toujours par un _W_. Géraud,
évêque de Valence en 1220 (_Chronicon_ d'ALBÉRIC de Trois-Fontaines &
_Cartul. de Saint-Félix_), fut nommé patriarche de Jérusalem par le pape
Grégoire IX, le 28 avril 1227, & mourut le 7 septembre 1239; voir, sur ses
écrits, l'_Histoire littéraire de la France_ (t. XVIII, p. 103).
[2] Ce mot aurait désigné dans notre province une mesure agraire (_Lexic.
man. inf. latinit._, c. 387).
[3] De _extra_; _atrium_, anciennement _estre_, cour.
* * * * *