_De aquirimento portus Rodani_ [_a Bernardo de Belregart_][A].
NOVERINT universi ad quorum noticiam presens carta devenerit, quod
Bernardus de Belregart dedit ecclesie Sancti Petri de Burgo, pro remedio
anime sue, medietatem tocius vilanagii[1] quam habebat in portu de Burgo, &
in omnibus obventionibus eiusdem portus, pro anniversario suo & ut ab
octabis Pasche usque ad festum Omnium Sanctorum, in illis diebus in quibus
misse non celebrantur ad terciam[2], ex redditu portus consueta beneficia
darentur presbitero, diacono & subdiacono qui assisterent ad officium misse
ad terciam. Et pari modo uxor eius Sazia[3] dedit aliam medietatem ecclesie
Sancti Petri de Burgo pro tribus anniversariis, ut ex redditibus eiusdem
portus, in anniversario suo & patris sui & matris sue, consueta beneficia
tam clericis quam pauperibus darentur.--Post mortem vero Barnardi,
Aldebertus de Cruceolo questionem movit contra ecclesiam in prefato portu,
proponens quod predictus Barnardus & Sazia tenebant ab eo quartam partem in
portu, & pro eadem parte sibi censum prestabant quia erat de suo dominio: &
ideo hoc donum non poterant facere ecclesie preter eius assensum. Hec vero
discordia ita sopita fuit, quod ecclesia Sancti Petri dedit prefato
Aldeberto xiji, libras Viennensis seu Valentine monete quas ei solvit in
integrum, & prelibatus Aldebertus laudavit & concessit ecclesie habere & in
perpetuum possidere quartam partem portus de Burgo que spectabat ad eius
dominium, sicut prius tam predictus Barnardus quam Sazia ab eo possidebant:
salvo iure placitamenti in mutacione prioris quando priorem de novo venire
contigerit, scilicet duodecim solidorum & dimidii qui eidem Aldeberto
prestabuntur vel cuicumque voluerit, & annuo censu qui pro eadem parte sibi
prestabitur singulis annis in festo sancti Johannis, scilicet xiji solidos
minus tribus denariis, & tribus sextariis salis; & tunc prestabit ecclesie
ipse Aldebertus medietatem refectionis unius hominis. In Natali vero
Domini, solventur ipsi Aldeberto censualiter tres restes alliorum & tres
restes unionum, & quarta pars trium quartaronum piperis, & quarta pars
trium unciarum cinnamomi & v. denarii qui prestabantur antiquitus baiulo
pro sotularibus. Et hec concessio facta fuit ab Aldeberto Jarentoni priori
& canonicis eiusdem ecclesie, tam presentibus quam futuris; & promisit
eisdem predictus Aldebertus, obligando omnia bona sua tam presencia quam
futura, quod predictam laudacionem ratam & firmam habeant tam ipse quam
successores sui, & ipsam ecclesiam semper manuteneant & defendant in
predicto portu, si aliquis ecclesie ibidem aliquam contradictionem faceret
vel moveret. Et sciendum quod prefatus Aldebertus promisit ecclesie, quod
ius suum quod habet in portu nullo modo concederet Hospitali pontis[4], nec
alicui persone qui (_sic_) adquireret ad opus pontis, vel burgensi alicui
preter ecclesie assensum. Set si alteri persone vellet vendere vel alio
modo alienare, prius debet requirere ecclesie voluntatem, & si ei ecclesia
tantum dare voluerit quantum alius daret sibi habere poterit, ita ut verum
rei precium non augeatur ab ipso Aldeberto vel suis ut ecclesia inde
gravetur; similiter & ecclesia non debet ius suum alienare, nisi prius
requisita Aldeberti & suorum voluntate: & hoc totum prefatus Aldebertus,
sacramento corporaliter a se prestito, promisit se & successores suos
observaturos bona fide, prout melius & sanius potest intelligi ab aliquo.
Hec autem omnia comprobata fuerunt ab ipso Aldeberto coram domno V.
Valentino episcopo, qui ad preces ipsius Aldeberti fideiussor & tutor
extitit ecclesie Sancti Petri de Burgo ut supradicta fideliter observentur,
& ad rei memoriam habendam in antea huic presenti scripture sigillum suum
apponi precepit, mandato prefati Aldeberti, salvo iure sui dominii. Durat
autem portus & obvenciones ipsius portus a portu Mure usque al Meias. Acta
sunt hec in aula domini V. Valentini pontificis, presentibus canonicis Ber.
de Stella, Vmberto de Bel Regart, Girberto, Willelmo de Clairiaco, Johanne
de Tholosa, anno Domini M^{o} CC^{o} XIJIJ, mense junio, feria VI^{a};
testes vocati sunt: Po. de Cleu sacerdos, Johannes de Cornaz, Pe. Girbernz,
Vgo Richardi, W. de Alexiano, W. Cellararius, magister Vgo, Po. de
Alexiano, magister Petrus, Johannes de Fonte Malo, Pe. de Crest, Stephanus
Richardi, Pe. Cellararius, W. Chamarlencs, Guigo Ruffus, filius Ademari de
Castro Bucco.
[sigillum] Ego Jacobus domini episcopi notarius, XV. anno pontificatus
ipsius, presentem cartam mandato eius scripsi & sigilli sui patrocinio
communivi.
[A] Transcription de l'original, parch. de 33 lig., qui porte au dos une
analyse que nous abrégeons: _Ecclesie Sancti Petri de Burgo Valentie_:
_donatio ei facta per Bern. de Belregart & Saziam ejus uxorem, qui dederunt
dicte ecclesie quilibet ipsorum medietatem vilanagii quam habebant in portu
Rodani, pro certis anniversariis ibidem faciendis; & postmodum Aldebertus
de Cruceolo laudavit & concessit dict. ecclesiam possidere quartam partem
dicti portus spectantem ad ejus dominium...: salvo d. Aldeberto in
mutacione novi prioris...; sed debet prestare_...--La donation que cette
charte confirme ne saurait être antérieure à la concession du 5 juil. 1210
(ch. XVIII).
[1] _Villenagium_, héritage tenu à cens ou à rentes serviles.
[2] Sous la discipline monastique, le jeûne cessait ou devenait moins
sévère de Pâques à la Toussaint. les jours de fête, on ne célébrait
l'office divin qu'après tierce (vers 9 h.).
[3] Sazie, dont le nom a déjà figuré (ch. XI), vivait encore vers 1224 (ch.
XXXIII); son mari Bernard de Beauregard était mort. Les chanoines du Bourg
furent fidèles à s'acquitter des anniversaires qu'elle avait fondés en
faveur de son père Pierre Martin & de sa mère Garcine; nous avons relevé,
au dos d'une ancienne copie de la charte XXII, le mémorial qui en fut
inséré dans le _Nécrologe_ de Saint-Pierre:
Eodem die (_10 mars_), memoria Pe. Martini, cujus filia Sazia dedit
huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in portu, ut in hac
die & in die anniversarii sui, & in memoria Garcine matris sue que fit
XV. kal. septembris, beneficia clericis & pauperibus inpendantur; & ut
idem beneficium, quod fit canonicis his tribus diebus, omnibus
sacerdotibus hujus ecclesie tribuatur. Item, memoria Garcine, cujus
filia Sazia dedit huic ecclesie medietatem vilanagii quam habebat in
portu, ut in hac die & in die anniversarii, & in memoria patris sui
Petri Martini que fit vi. idus mardi, beneficia clericis & pauperibus
inpendantur; _etc._, _ut supra_.
[4] Romans, Grenoble, Lyon, etc. avaient des hôpitaux établis sur la pile
principale de leurs ponts; celui de Valence, construit dans ces conditions,
n'est mentionné dans aucune charte antérieure à celle-ci. On peut
conjecturer qu'il ne dépendait pas de Saint-Pierre du Bourg, & que le pont
n'était point alors complètement terminé.
* * * * *