_De compositione facta inter ecclesiam Sancti Petri de Burgo et domum
sancti Sepulcri_[A].
NOTUM fit presentibus ac posteris ad quorum notitiam presens scriptura
pervenerit, quod orta fuerat controversia inter canonicos ecclesie Sancti
Petri de Burgo & fratres Hospitalis sancti Sepulcri[1], pro eo quod
Burgenses canonici habebant parrochianos & parrochialia[2] in domibus que
sunt ante domum Hospitalis & in conductitia eiusdem hospitalis familia[3]:
que utique ad plenum habere non poterant. Hinc erat quod pro parrochianis &
parrochialibus sepe emergebant calumpnie, sepe oriebantur contentiones &
rixe inter Burgenses canonicos & fratres Hospitalis. Vnde ad pacis &
concordie stabilem firmitatem habendam in posteros, & ne discordie
seminarium iam exorte de festuca truncum adduceret, omnis hec controversia
per manum domni Falconis Valentini episcopi, assistentibus sibi Lamberto
decano & Eldenone Valentino canonico, amicabili compositione in hunc modum
terminata est. Guigo de Sancto Romano Burgensis ecclesie prior & ceteri
eiusdem ecclesie canonici, Petrus cantor, Rico de Stella, Desiderius
Penchenatz, Willelmus d'Aleisa, Latgerius, Petrus de Montilisio, Umbertus
de Belregart, Durantus de Torno, Chatbertus de Cozau, laudaverunt,
donaverunt & in perpetuum concesserunt dicti (_sic_) fratribus Hospitalis
ius parrochiale, exceptis decimis in territorio del Muret[4], prout
clauditur cimiterio Hospitalis & via Romanensi, & via que est super
molendinum d'Arcs, & via ab aquilone que ex transverso respondet istis
duabus viis. Hoc tamen scito quod Burgenses canonici in pretaxato loco,
scilicet del Muret, retinent sibi omnem censum & decimas &, omne ius
dominii quod ibidem antea habebant, prout habent in ceteris ecclesie sue
rebus, excepto in olchia que est iuxta cimiterium Hospitalis, que se habet
ad IIII^{or} sextariatas terre, & excepto loco in quo erant domus ante
domum Hospitalis, sicut clauditur via publica turris d'Aionis[5] & via que
ducit ad fontem Sancti Petri usque ad alveum: ibi enim non habebat ecclesia
Sancti Petri censum nec decimas nec aliquod dominium, nisi ius parrochiale
tantum quod plenarie dedit ecclesia Sancti Petri Hospitali. Donant etiam
Burgenses canonici & in perpetuum concedunt fratribus Hospitalis sancti
Sepulcri, ut eorum capellanus qui in omnibus festis in quibus signa
pulsantur duppliciter, in choro Burgensi censualiter matutinali officio &
misse maiori interesse debebat, ex nunc in antea libere & quiete remaneat,
excepto quod in Ramis Palmarum, & in die Pasche, & in tribus diebus
Rogationum, & in die Pentecostes & in festo sancti Apollinaris, isdem
capellanus Hospitalis cum suo crucifero in signum subiectionis cum Burgensi
processione[6] ibit Valentiam, nec licebit ei aliquo modo memorate
pactionis terminos transilire; similiter & in die Ascensionis isdem
capellanus cum suo crucifero Burgensi processioni intererit: in omnibus his
festis accipiens sibi & clerico suo de beneficio Burgensis ecclesie prout
accipit corarius & subcorarius[7]. Sciendum preterea quod canonici ecclesie
Sancti Petri de Burgo pro iure parrochiali quod in dictis locis ecclesie
sancti Sepulcri concesserunt & pro remissione capellani, ab eadem x.
solidos accipient censuales in feria III. Pasche; similiter & III. libras
cere in vigilia beatorum Apostolorum Petri & Pauli, quas ibidem iam
acceperant a tempore quo Burgensis ecclesia locum in quo constructa est
ecclesia sancti Sepulcri concesserat fratribus Hospitalis. Hoc totum
laudavit & concessit ex parte Hospitalis Dalmatius, qui tunc temporis erat
preceptor per Viennensem episcopatum & Valentinensem, qui etiam sigilli sui
impressione presentem paginam roboravit, assistentibus fratribus Petro
Garnerii magistro Valentinensi, Bornone de Monteilz, Nicholao capellano,
Johanne d'Aiserant, Sysbodo, Ademaro de Cuveira, Pontio d'Ai, Petro
Ademart, Blanchino, Nicholao Pairoler, Petro Desiderii. Testes vocati sunt
Burgenses clerici: Algisius de sancto Romano, Algisius de sancto Valerio,
Willelmus Berengarii, Pontius d'Andaloc, Petrus de Chivo, Willelmus
Cellarers, Martinus, Petrus Bosoni, Umbertus de la Balma, Giraldus de
Gavaisano, Johannes Cigotz, Umbertus Badola, Petrus de Chaiffa, Poncius
Auriols, Petrus Silvio. Vocati sunt etiam laici: Petrus Cellarers,
Lambertus de sancto Nazario, Raimundus Otgerii, Petrus de Salas, Willelmus
Guidonis. Acta sunt hec in Burgensi capitulo, assensu Falconis Valentini
episcopi, qui presentem paginam sigilli sui auctoritate simul & testimonio
confirmavit, pontificatus sui anno IIII^{to}, sedente in Urbe Clemente papa
III^{o}. Consequenter ad maiorem firmitatem habendam in posterum
auctorizata est presens scriptura impressione sigilli ecclesie Sancti Petri
de Burgo. Hoc totum laudavit Bertrandus d'Ameillan prior Sancti Egidii[8] &
sigilli sui munimine confirmavit, anno Verbi Incarnati M^{o} C^{o}
LXXXX^{o} I^{o}.
[A] Transcription de l'original, charte-_partie_ dont les deux exempl.
étaient divisés par les lettres A à Q: le parchemin marqué BBB a 25 lig.,
les e y sont cédillés; il a eu quatre sceaux dont il ne reste que la trace.
[1] La commanderie des Hospitaliers de Valence (_præceptoria Sancti
Vincentii prope & extra muros civitatis Valentiæ_) consistait en une église
& un couvent, où vivaient, sous la conduite d'un commandeur (_magister_),
plusieurs chevaliers, des donats, un sacristain & des soeurs de l'ordre de
Saint-Jean de Jérusalem: l'emplacement de l'église lui avait été concédé
par l'église du Bourg, qui y réclamait des droits paroissiaux; les
bâtiments furent rasés par les troupes du baron des Adrets en 1561. Elle
dépendait du précepteur des diocèses de Vienne & Valence. Les souvenirs que
cet établissement a laissés sont peu nombreux & épars en divers fonds: nous
publierons en _appendice_ les chartes les plus anciennes.
[2] On nommait spécialement _parrochialia_ les sacrements dont
l'administration était réservée au curé (_parochus_).
[3] Serviteurs à gages de la commanderie, ne faisant pas partie de l'ordre.
[4] _Muret_, quartier sous Château-Mouchet.
[5] Tour d'Aion, dont on fit le nom de la porte de _Tourdéon_.
[6] Ces processions solennelles, qui réunissaient plusieurs communautés
religieuses de Valence, donnèrent lieu à des abus auxquels il fallut
remédier; le monastère de Saint-Ruf qui était tenu d'y assister s'en fit
plus tard dispenser par le pape Urbain V, ainsi que les prieurés de Saint-
Félix & de Saint-Victor de Valence (20 juillet 1365).
[7] Enfant de choeur, non _correarius_.
[8] Saint-Gilles, monastère de Bénédictins fondé au diocèse de Nîmes vers
514, sous le vocable de Saint Gilles & de Saint Pierre.
* * * * *