[_Carta de permutatione ecclesiæ Burgi cum Eustachio præposito
Valentiæ_][A].
(Habemus unum) instrumentum sive cartam continentem permutationem quam
ecclesia Burgi fecit cum Heustachio felicis recordationis præposito
Valentiæ[1], ex qua ecclesia est multum augmentata in redditibus, cum
dominio & decimis de Marisco[2], & quod ultra est de candellis & avena
exonerata. Data sub anno Domini M^{o} clxxxiij^{o}. Cujusquidem instrumenti
seu cartæ tenor in effectu talis est:
Et primo sequuntur illa quæ idem præpositus dedit ecclesiæ ac perpetuo
concessit.--In primis siquidem candelas quas ecclesia solet præposito
administrare; item avenam censualem quam percipiebat in mansis qui dabantur
ad plantandum vineas.--Item super Sazie vinea sita in montata[3]: iij
solidos[4], vj barralia vini censualia.--Item super tenemento Petri
Vitelli[5]: xij denarios census.--Item super tenemento Balborum[6]: ij
panes, ij capones, j gallinam census.--Item super tenemento hominum qui
dicuntur Romeracii[7]: ij panes, ij capones, j gallinam census.--Item super
tenemento sito circa claustrum ecclesiæ ab oriente & ab austro a parte
cureriæ usque ad portam claustri, cum dominio & bajulatione, videlicet
xviij den., iij sestaria avenæ, j sestarium ordei census.--Item concessit
ut panes hominum infra hoc spacium habitantium coquantur in furno
ecclesiæ.--Item idem præpositus dedit ecclesiæ omne dominium quod habebat
in domo, casali & ij[8] ortis juxta plateam publicam cureriæ, duo fossata
cum congregatione aquarum in eisdem fossatis.--Item totum jus & dominium
quod habebat in tenemento fratrum Templi[9] juxta tenementum Joannis
Glaudus.--Item remisit ecclesiæ decimas de Marisco.--Item jurisdictionem
quam habebat in homicidis, traditoribus, adulteris, perjuris & in illis qui
de crimine perduellionis convinciebantur hominibus ipsius ecclesiæ.--Item
omne jus & dominium quod habebat in hominibus ecclesiæ cum omnibus eorum
bonis tam in vita quam in morte, & pariter in domo nomine tenus pauperum
quæ Helemosinaria[10] dicitur.--Item licitum est tam hominibus ecclesiæ
quam præpositi se transferre de una terra ad[11] aliam, sed tamen
spectabunt ad dominium cujus terram inhabitabunt versa vice.
Et versa vice hæc sunt quæ ecclesia Burgi remisit eidem præposito
temporibus perpetuis.--Et primò x tenementa quæ habebat in vico ab alveo
cureriæ usque ad domum Confratriæ[12], quæ reddunt annis singulis videlicet
ix solidos, v denarios censuales.--Item domum, tertiam partem molendini ad
arcus condam dicti molendini[13] Sancti Maximi & unum mansum apud
Avoyanum[14].--Item in vico Ferrateriæ[15] Valentiæ: v[16] solidos
censuales.--Hæc omnia Bozonus vicarius[17] tradiderat de pignore eidem
ecclesiæ pro xxx marcis argenti[18] & decem libris.--Item ecclesia præter
hæc dedit eidem præposito semel tantum iiij^{c} 1 solidos.
Sane Heustachius præfatus supradictis concessionibus adjecit se plenarie
laudasse & quicquid prædecessores sui sive episcopi Valentiæ nomine
donationis, permutationis, conventionis sive quolibet alio modo cum
ecclesia Sancti Petri contraxerint approbasse.
[A] Cette charte ne nous a été conservée qu'en analyse par l'_Invent.
rais_. f^{o} 3 & son _Extrait_ f^{o} 5. Nous donnons les variantes de ce
dernier; le ch. XIX en offre un fragment considérable qui semble textuel.
[1] Voir, sur ce bienfaiteur du Bourg & sur ses prédécesseurs dans la
prévôté de Valence et l'abbaye de Saint-Pierre, la _Notice historiq_.
prélim.
[2] L'_Invent. rais_. donne la version vicieuse de _Marista_ (voir ch. XIX,
etc.).--Il y avait à Loriol un prieuré de Saint-Martin _de Marisco_; à
Charpey, une église de Saint-Didier de Maresio, & des quartiers dits _du
Marais_ à Alixan & à Montelier.
[3] Var. _Montana_; on trouvera ailleurs _Montaa: de mons_, montagne. La
haute Montée est le quartier de Pomaret; le coin de la Montée, Saint-
Barthélemy, & le coin de la Montée Sur le Fiol, la Tourtelle.
[4] La livre d'argent valait sous Philippe-Auguste 19 fr. 643^{m} (table de
DERNIS), & en conséquence le sou 0,982^{m} & le denier 0,081^{m}.
[5] Var. _Vitalli_.
[6] Var. Balborii.
[7] Var, _Romerani._
[8] Var. _in._
[9] Les chevaliers du Temple (_fratres Templi Salomonis_) ont laissé peu de
traces de leur établissement à Valence; nous savons qu'ils y possédaient
une commanderie sous le titre de saint Émilien: Ponce Willelmi en était
procureur en 1197. Nous donnerons les quelques titres que nous avons
recueillis sur cette maison en _appendice_ avec ceux des Hospitaliers de
Valence & du prieuré de Bonlieu, fondé par Véronique comtesse de Marsanne,
& enrichi par le prévôt Eustache, son fils (voir _Notice_ prélim.).
[10] Cet établissement de charité est le plus ancien de Valence dont les
titres nous aient donné connaissance: le Cartulaire du Bourg en fait
plusieurs fois mention sous diverses dénominations (voir l'_Index
locorum_), & nous fournit la preuve qu'il était sur le territoire & de la
dépendance du chapitre de Saint-Pierre.
[11] Var. _in_.
[12] Confrérie religieuse, appelée dans la ch. XIX _confraternitas_, dont
on ne connaît pas autrement l'existence; elle possédait une maison dans le
Bourg.
[13] Var. _quod dicitur molendinum_....
[14] _Avoyan_, aux Chanalets.
[15] Var. _Ferretariæ_, rue des forgerons ou taillandiers.
[16] Var. _sex_.
[17] Le Cartulaire du Bourg & d'autres documents nous ont fourni les noms
de plusieurs des vicaires ou viguiers de l'évêché de Valence.
[18] Le marc d'argent ou moitié de la livre de 16 onces (0,24475 kilog.)
avait une valeur intrinsèque de 54 fr. 383^{m} (cf. ch. III, n. 4).
* * * * *