isáng capisanang ang pamagát di'y _Liga Filipina_. Ang súsunding
palatuntunan sa capisanang ito'y ang Estatutos ó Palatuntunan n~g
_Liga Filipinang_ itinayô ni Rizal na isinatagalog co n~gayon. Bawa't
sang-ayon dito sa aking anyaya'y macasusulat sa akin dito sa daang
Misericordia blg. 123, bayang Sta. Cruz, Maynílà. Cung marami, ang
tanggapin cong pagsang-ayon tatawag acó n~g malakíng pulong at n~g
macapaghalal n~g m~ga púnò at iba pang kinacailan~gang gawin. Totoong
mahalagá ang magcaroon ang m~ga filipino n~g ganitong capisanan
..._Pascual H. Poblete_.
[56] Ang sabing "hotel" ay ipinan~gun~gusap na Otel. Wicang francés na
ang cahulugan ay tahanang sarili, at cung minsan nama'y bahay na
tumatangap na tumúloy at magpacain sa canino mang nagbabayad. Sa
wicang castila'y "hostería" ú "hospedería".
[57] Ang m~ga caisipang nauucol sa pamamahalà n~g bayan.
[58] Ang cahulugan n~g sabing Pilato ay "lalaking may sandatang
palasô." Ang pan~galan niya'y Poncio at apellido ang Pilato. Nang
panahong yao'y siya'y Presidente ó Procurador sa Judea, catungculang
guinanap niya n~g sampong taon, n~g panahong harì si Tiberio. Nang
magpasimulâ si Juan Bautista n~g pan~gan~garal, ang gobernador sa
Judea ay si Pilato. Sinasabi ni San Lúcas, na ang isá sa m~ga guinawâ
ni Pilato ay ang pagpatay sa iláng m~ga taga Galilea, at inihalò ang
canilang dugô sa m~ga hayin niya sa canyang kinikilalang m~ga dios. Sa
isá sa m~ga fiestang maraming m~ga judío ang napasasa Jerusalem,
nagpasimulâ ang iláng m~ga galileo n~g panghihimagsic na laban sa
pamunuan, sa loob n~g templo, cagagawang pinutol sa pagpapatay sa m~ga
namiminunò sa gawang iyon.
Talastas na n~g lahát cung ano ang m~ga cagagawan ni Pilato tungcol
cay Jesús, cayâ hindî co na sasabihin dito.
Nang makaraan ang isang taón mulâ nang mamatay si Cristo, ang m~ga
judio'y nang himagsic cay Pilato, dahil sa pagcagamit nito sa m~ga
cayamanan nang templo, upang may maipagpagawa nang isang páagusan nang
tubig. Napilitan si Pilatong payapain ang panghihimagsic na iyon sa
pamamag-itan nang m~ga sandata. Ang m~ga catampalasanan ni Pilato sa
m~ga samaritano ay siyang pumilit sa m~ga tawong ito na magsacdal cay
Vitelio, prefecto sa Syria. Ang naguing hatol nito'y alisan si Pilato
n~g catungculan at ipadala sa Roma, at doon nama'y pinarusahan siya
nang hatol na ipatapon, Lucas III. 1; XIII. 1; Mateo XXVII; Marcos XV;
Lucas XIII; Juan XVIII. 28; IX; Tingnan "Ang gawa n~g m~ga apostol"
III. 13; IV. 27; XIII. 28. 1.a Timoteo VI. 13; Flav, Josefo, Antig.
lib, XVIII, c. II-IV.
[59] Si Anan ó Anas ay anac ni Seth, Sumo Pontífice nang m~ga judío,
at bianan ni Cayfas, na siyang caacbay niya sa pagcapapa. Nang hulihin
si Jesús ay dinalá muna ito sa bahay ni Anas.--Lucas III. 2; Juan
XVIII; 13.
Sa pagca't siya ang pan~gulong punò n~g m~ga sacerdote, siya ang
nan~gulo sa pulong na pinagdalhan sa m~ga apóstol ni Jesús, upang sa
canila'y ipagbawal ang pagpapatuloy n~g pan~gan~garal.--Hechos IV. 6.
Sinasabi ni Josefo, na si Anas ay inihalal na Sumo Pontífice ni
Cyrenio, gobernador sa Judea, at siya ang inihalili cay Joaron na
binawian nang mataas na catungculang iyon. Si Anás naman ay inalisàn
nang catungculan ni Valerio Grato, procurador nang Judea, na inihalal
ni Tiberio Neron, at ang inihalili sa caniya'y si Ismael, na anac ni
Phabi.--Joseph. Antiquit lib. XXVIII cap. II.
[60] Si Caiphas na ang apellido'y Joseph ay manugang ni Anás at Sumo
Pontífice ring gaya nito. Sa bahay ni Caiphas linibac, siniphayò,
sinampal at hinatulang mamatay si Jesús. Sinasabi ni Josefo na si
Caiphas ay inalis sa pagcapontífice ni Vitelio. Lib. XXVIII Cap. IV.
[61] Man~ga pantàs na tagalagda ó tagasulat nang man~ga cautusan.
[62] Isá sa man~ga secta nang man~ga judío. Ang man~ga napapanig sa
sectang ito'y humihiwalay sa abang tawo, sa pag-aacala nilang sila ang
lalong banál at marunong cay sa iba.
[63] Ang Joseph na ito ay tubò sa Arimathea, isáng maliit na bayang
n~g una'y tinatawag na Ramlet, na na sa lupaíng naguing pag-aarì n~g
tribu ni Dan, sa dacong hilagaan n~g Lydda. Nananahan si Joseph n~g
panahóng yaon sa Jerusalem, sa pagca't doo'y may m~ga lupà siya at
bahay, at siya'y lihim na alagad ni Jesucristo, na cawan~gis naman n~g
maraming mayayamang tagaroon. N~g mamatay si Jesús sa Cruz, humarap si
Joseph cay Pilato, sa pagasa niyang siya'y caaalang alan~ganan, dahil
sa siya'y Senador at tawong mayaman, at canyang hinin~gî ang bangcay
n~g Màrtir sa Gólgota, na canyang pinahiran n~g gamot at paban~gó, na
ang casama niya'y si Nicodemo, at ang bangcay ni Cristo'y inalibing
niya, na ang catulong niya'y ang sinabi n~g si Nicodemo, sa isang
yun~gib, na na sa lupaing canyang pag-aari, na hindi nálalayò sa
pinagpacuan cay Cristo. Hindì co masabi cung ano ang kinahinatnan nang
banal na si Joseph sa pagca't walang sinasabi tungcol sa canya ang
m~ga Evangelio at "Ang m~ga gawa n~g m~ga apostol."--Mateo XXVII. 75;
Marcos XV. 42 Lucas XXIII. 50; Juan XIX, 37.
Ang cahulugan nang pan~galang "Nicodemo" ay "dugong walang sala."
Capanig nang panahong iyon si Nicodemo sa secta nang m~ga fariseo,
siya'y príncipe nang m~ga judío at alagad na lihim ni Jesucristo.
Isang gabí ay nakipagkita siya cay Jesús at sila'y nagsalitaan n~g
m~ga bagay na mahahalagá. Itinuro sa canya nang dakilang Maestro ang
pan~gangaìlan~gang magbagong buhay ayon sa tacdâ nang Espíritu Santo,
sa pamamag-itan nang pananampalataya sa Anac nang Dios, na
ipinagcaloob sa sanglibutan at nang magtamó n~g walang hangang buhay
ang lahat n~g sa caniya'y sumampalataya. Ang naguing bun~ga n~g
pagsasalitaan nilang ito'y ang pagbabalic loob ni Nicodemo, na mulâ
niyao'y naguing alagad ni Jesús, cahit sa lihim, bagay na anaki'y
pinagcacakilalanan n~g cahinaan n~g canyang pananampalataya sa
Mananacop. Walang ibang sinasabi sa Evangelio tungcol sa canya cung di
ang canyang pagsasanggalang cay Jesús n~g ito'y ibig sanang dacpín n~g
m~ga fariseo isang araw. N~g mamatáy sa Cruz si Jesús, nagdalá si
Nicodemo n~g sandaang librang nagcacahalong "mirra" at "áloe" at n~g
siyang mailagay na paban~go sa catawan n~g Mananacop, bagay na guinawâ
niya sa tulong ni Joseph na taga Arimathea. ¿Ano ang naguing buhay ni
Nicodemo pagcatapos? Hindi co masabi, sapagca't walang sinasaysay sa
bagay na ito ang m~ga Santong Casulatan. Juan III. 1-21; VII. 500 at
XIX. 39.
[64] Matibay na carretóng may apat na gulóng, na guinagamit n~g m~ga
hucbó ó n~g m~ga ferrocarril.
[65] Isang instrumento n~g música na may m~ga cuerdang tansô na
guinagamit n~g unang panahon.
[66] "La Independencia" n~g ica 4 n~g Noviembre n~g 1898.
[67] Ang isáng Nación ó ang isáng caharîan.
[68] Tinatawag na "indio" ang inianác sa India, ayon sa "Diccionario
de la Lengua Castellana" na gawâ n~g Real Academia Española;
datapowa't ang cahulugang bigay n~g m~ga castilà at n~g m~ga lahing
castilà sa sabing "indio" ay ang táong dalisay na filipino, na
ipinalalagay nilang cutad ang isip, imbî at hindî marunong magmahál sa
sariling dan~gal.
[69] Isáng lupaíng maláyò sa nacasasacop na Nacióng nacalupig.
[70] Ang pagsulong sa ano mang cagalin~gan, sa halimbawà: ang
pagsulong sa dunong, sa gandá n~g caugalian, sa calayâan, sa
caguinhawahan at iba pa.
[71] Ang pinaghihinalâang gumawâ ó gumagawâ n~g ano mang casamâan: sa
maiclíng sabi, ang "hinalain".
[72] Sipì sa _La Voz Española_ na pinamamatnugutan n~g lubhang catoto
n~g m~ga fraileng castilang si Don Joaquín Pellicena y Camacho, n~g
ica 30 n~g Diciembre n~g 1896.
[73] Iba ang umaahit n~g balahibo n~g tupa, at iba ang nagtátamong
dan~gal, samacatuwid baga'y madalas na iba ang napapaghinalaan n~g
m~ga cagagawan n~g ibá.