[Pri "eminentaj" esperantistoj]
Ŝajne duflanka karaktero estas ofta afero ĉe "eminentaj"
esperantistoj. Mi ne havas specialan klarigon pri la fenomeno,
sed mi konstatas, ke la esperanto-mondo allogas homojn (aŭ pli
facile ol aliaj medioj havigas teneblan lokon al homoj) kiujn
karakterizas tuta serio da tipaj trajtoj:
+ ili havas pri si altan, se ne diri grandiozan, opinion;
+ ili emas juĝi kaj kondamni;
+ ili agas, skribas, parolas, kvazaŭ estus evidente, ke ili
rajtas juĝi kaj kondamni, kaj por tio kompetentas (aŭ pli
kompetentas ol ĉiu ajn alia);
+ ili ne havas dubojn pri sia praveco;
+ ili estas afablaj, amikecaj, kelkfoje eĉ ĉarmaj en
interpersonaj rilatoj;
+ ilia cerba funkciado estas tipa pri la maldekstra duonsfero,
pli analiza ol sinteza, pli teoria ol praktika, pli "fakta" ol
"etosa", pli "pensa" ol "senta" aŭ "intuicia";
+ ili ne povas pritrakti ion, kio ne estas nete difinebla;
+ ili emas konsideri, ke ĉiu problemo povas havi nur unu ĝustan
solvon;
+ ili estas ne tre toleremaj (konsekvenco de la ĵus citita
trajto en la sfero de interhomaj rilatoj);
+ ili evitas person-al-personan alfrontiĝon, sed tre ofte
diskonigas siajn juĝojn publike (ili neniam sendos al vi
leteron, sed ne hezitos publikigi artikolon aŭ pamfleton pri
vi);
+ ili montriĝas nekapablaj konsideradi argumenton kontraŭan al
ilia starpunkto (ili rebatas antaŭ ol pripensi, aŭ simple
ignoras la fakton, ke iu alia malsamopinias);
+ ili povas paroli rapide kaj verve, kaj ridigi publikon (ofte
per sia ironio);
+ ili fakte ne elportas kritikon (kvankam ili povas tion
ŝajnigi);
+ ili ofte havas tre rigidan, fortan opinion pri tre eta, negrava
detalo;
+ ili havas rapidan, akran inteligentecon, kiu koncentriĝas unue
aŭ nur sur la negativaj aspektoj de la koncerna afero;
+ ili havas bonegan memoron, kaj sekve grandan erudicion, ofte en
tre diversaj kampoj;
+ ili fascinas, dum tempo, parton de la koncerna publiko, kiu
povas portempe surpiedestaligi ilin: la piedestalon ili videble
(infanece) ĝuas;
+ al multaj ili donas la impreson, ke ili pli ŝatas ideojn kaj
abstraktaĵojn (regulojn, principojn . . .) ol homojn;
+ ili estas tre netaj, klarliniaj kaj relative rigidaj en la
maniero korpe teni sin aŭ sin vesti;
+ ili strukturas rilatadon alprenante la rolon de patro kaj
provante devigi la aliulon roli kiel infano;
+ ili estas pli nekonsciaj pri siaj malfortoj aŭ ridindaj
aspektoj ol la plimulto el la homoj, kvazaŭ konstati ion
negativan pri si estus netolereble.
+ ili estas viroj;
+ pluraj el tiuj, kiujn mi persone kona/is (ekzemple S., L., H.,
J.), kapabla/is paroli admire pri si mem dum tuta horo, ne
rimarkante, kiel stranga tio aperas al la ĉirkaŭuloj.
Kial personecoj tiel strukturitaj iom oftas en Esperantujo, estas
malfacile diri. Eble ĉar estas medio sufiĉe malvasta por ke
estu relative facile eminenti (mi publikigis en esperanto
romanojn, kiujn mi neniam povus publikigi en lingvo kun vasta
verkistaro, kaj sekve kun forta konkurenco). Eble ankaŭ ĉar
estas tiom da homoj, kiuj malbone regas la lingvon, ke iu, kiu
bonege regas ĝin, facile trovas kontraŭulojn nekapablajn
defendi sin.
Mi suspektas, ke tiaj homoj havas en si fortan agresemon, sed ne
sentas sin fizike aŭ psike sufiĉe sekuraj por rekte ataki. Por
antaŭgardi sin kontraŭ eventuala atako, ili havas ridetan,
afablan sintenon. Ili provas eviti la danĝeron de alfrontado per
ĉarmo al la amaso kaj bato al la unuopulo. Al psikologo ili
donas la impreson, ke ili kompensas ion neelporteble vakuan, aŭ
negativan, funde de si. Kvazaŭ ilia tuta energio estus dediĉita
al la celo "mi ne vidu, ke mi valoras nenion", al iu bezono pruvi
sin pli alta ol la aliaj.
La strukturiĝo de tia personeco verŝajne komenciĝis en la
infaneco, kiam la intelekto kapablas rezoni nur per du terminoj:
'ĉio / nenio', 'unua / lasta'. Por tia pensosistemo [***], la
sola maniero ne esti lastulo (t.e. iu forĵetinda, mokinda),
estas eminenti. Kaj por atingi la supron, kaj pri tio ne dubi,
estas utile malaltigi kiel eble plej multe da aliuloj. Ĉiu
kritiko al iu alia do fortigas la senton pri praveco kaj
supereco, kaj krome ĝi iom kontentigas la agreseman bezonon
venĝi sin kontraŭ homaro, kiu malhelpis onin ĝui dekomence
senton pri plena sekureco. Sed eble ĉio ĉi estas nur la frukto
de senbaza cerbumado. Fakte mi neniam havis okazon vere kontroli
miajn hipotezojn, ĉar miaj rilatoj kun tiaj homoj neniam atingis
la gradon de konfidenceco, sen kiu oni ne vere konas la alian.
[***] NOTO:
Eble la parto pri la infaneca dutermina pensado ne estas sufiĉe
disvolvita. Tial mi aldonas pliklarigon. Ĝis la aĝo de
proksimume ses jaroj, la intelekto de infano ne povas funkcii
uzante pli ol du terminojn. Tiu manko bedaŭrinde relative ofte
plu retroviĝas en plenkreskuloj, en kampoj, kie la intelekta
funkciado ne povis vere maturiĝi (kaj nia socio, inkluzive de la
lerneja instruado, ne ebligas al ĝi maturiĝi en kampoj kiel
politiko, metafiziko, emocia kaj senta vivo, homaj rilatoj, ktp.
La fakto, ke tiom da homoj komprenas, ke esperanto celas
anstataŭi la aliajn lingvojn fontas el tiu infaneca pensmaniero:
la problemo strukturiĝas en du terminojn: naciaj lingvoj,
internacia lingvo; ne eblas loko por ambaŭ).
Karakterizo de tiu mensa funkciado estas, ke konstante aperas
simetrioj, kiuj ne ekzistas en la realo. Unu el la plej tipaj
estas: "se li aŭ ŝi eraras, mi pravas" aŭ "se ŝi aŭ li estas
pli malalta, mi estas pli alta".
Tiaj simetrioj estas fuŝaj per tio, ke mi tute ne ŝanĝiĝas
pro tio, ke iu alia ŝanĝiĝis, ke okazis io al li, aŭ ke li
elmontris iun mankon. Kompreneble, se iu falis malalten, mi estas
pli alta -- rilate al tiu. Sed tio ne signifas ke objektive
kaj ĝenerale io ŝanĝiĝis en mia alteco. En la personeca
strukturo, kiun mi priskribis pri eminentuloj, la objektiva
funkciado ne encerbiĝis, kaj la koncernatoj plu funkcias en
memtaksado kiel kvinjaruloj. Ili do serĉas ĉiajn okazojn montri
la erarojn en la aliaj, ĉar tio donas al ili senton pri
altestareco, kaj ili sopiras al tiu sento, ili havas kvazaŭ
nekontentigeblan soifon al ĝi, verŝajne pro nekonscia tre
profunda kaj vunda sento pri malalteco, eteco, nenivaloro.
Alivorte, iu matura koncerne sian membildon akceptas sin tia, kia
li aŭ ŝi estas, ĉu sen speciala deziro plibonigi sin, ĉu kun
tia deziro, sed ŝi aŭ li ne bezonas, por senti sin
akceptebla/akceptinda, ke la aliaj (aŭ iu alia, sed en tiu
dutermina pensado, "iu alia" kaj "ĉiuj aliaj" estas la samo)
situu malsupre.
Eble mi perdigis vian tempon per ĉi tiuj precizigoj, se tiel,
bonvolu pardoni min. Sed la kompreno pri falsaj simetrioj ŝajnas
al mi tre grava por kompreni la mensan funkciadon de la tipo,
kiun mi priskribis en mia antaŭa mesaĝo.