an den
=norddeutschen Mäßigkeitsapostel, Caplan Matthias Seling zu Osnabrück=,
an seinem Namenstage den 24sten Februar 1842. bei Überreichung des
nachstehenden Gedichts.
Herr Caplaun! Se hebb't mi düsser Daage sau'n elennige wualfeil[1]
Gesankbook toschicket, daar sau viele schäune Leeder inne staaet up
hauge un platt (man de plattdüütsken sind aparte de besten) de hebb't
Se wisse alle sülwenst maaket. Ick woll'r wual wat ümme schüllig
sienen, dat'k dat auck verstönne un dat'k't auck man sau uut'r Mowwen
schüdden konne. De Versoek is't Naaste[2]; plieg'k wual to seggen, un
dau gönk ick simmeleeren un studeeren un hewwe daar auck sau'n paar
Riige tohaupe stüsselt[3], de awerst wual nich to biister viele bedüüen
willt. Ick woll Se wual versööken[4], dat Se se ens uäwerlöösen un mi
dann uprichtig siäen, wat Se'r van meenet un wann't Se nich allsto
leige[5] sien scholl, dann woll de Heer Bookbiiner Lellmann Se auck
wual fründlick begiären, den Versk in düssen bunten Klapp[6] to doonen
un bi de annern schäunen Saaken to'm Andenken daaltoleggen.
Man wo Se saunen Haup Leeder vor sau wenig Geld maaken un wegdoonen
kiönet, dat kann ick aparte nich begriipen; dat ganze Book kostet
wisse nich es 'n Oortsdaaler[7] un'r sind dach wual hunnert fiif un
siewentig enkel[8] schäune Leeder inne. Wann me sick to'r Kierm'sse man
es sau'n enkelt[9] Leed van'n Marketschregger[10] of'n Lyrendregger
kaupen will, dat kann me siin Liewe unner'n Mattier nich e kriigen
un dann is't nau na nicks as eesk[11] dumm Tüüg. Hebb't Se nau wat
van de Bööker liggen, dann woll'k se wual bi düsser Geliegenheet
rekummedeeren, dat se nich allsto rööterig[12] wöören; dann'r is sieker
nau wual een of anner Fründ hier, de se auck wual geeren neime un siine
Kinner singen leerde.
Ick hebbe daar auck sau'n half Stiige junge Lüüe met'e bracht, de sick
beröömet, dat se Allens singen kiönen, 't sii Hauge of Platt.
Daar fällt mi'n Dööntken bi in, dat ick vor'n Stiige Jahren faaken
vertellen häärt hebbe un dat'k, met Verläuwe, abslut eerst to'm Besten
giiwen mot.
Et sind je wual al'n Stiige Jahr verlieen[13], dat'r wisse auck sau'n
verdüüwelt Fruuminske up'n Tuage[14] was, dat vor Geld in allen
Spraucken singen konn, up fransk, türk'sk, poolsk un wat alle mehr. Me
scholl vorwahr nich gläuwen, dat söckes wat müügelick wööre up 'r Welt,
wann se 't Eene nich vor Wahrheet vertellt harren; man 't steht wisse
auck drücket un wat'r drücket is mot dann dach wual wahr sien. Tööf
es[15], wau hedde dat Minskenkiind dach gliiks? Mudamme Ka.. Ka.. Katte
... jau, jau, Kattelhahne, »Mudamme Kattelhahne,« nich wahr?..
Dat Wiif kloppede alle Büske un Braaken af un löt't sick mächtige düür
betaalen. Man düütsk mot't aparte dach wual sau recht nich e konnt
hebben, dann se vertellden datomaulen en putzig Dööntken, war ick dat
uut schluute.
Dat Wiif was auck na Göttingen gaunen, dat het, et was'r in'r Kutsken
henföhrt, un de Studenten, weet me wual, sittet jümmeran aller Nücke
vull, un heb't ju dat Fruuminske es nütte up'n Tant follt, af 't
auck wual düütsk verstönne. Se heb't sau'n eesk Leed, dat fänkt an:
»Gooe Nacht, gooe Nacht, Junfer Anne Dorothee etc.« un dann kümmt 'r
'n Huupen unnüüsel Tüüg inne vor. Nu luurden se dat Fruusminske een's
Auwends up, as 't jüst tüsken de Piöle kruapen was, un föngen up 'r
Strauten unner'n Kaamerfenster sau unwiis an to kerjöölen, dat 't Wiif
bii'n besten Willen nich in'n Bedde duuren konn. -- Dat 't Fruusvolk
alltohaupe niesgierig is, weet Jedereene. Et stönd up, un sprünk na der
Fensterlucht un woll ens sehn, wat 'r vor 'n Austermaul[16] sii; Dau
mierkede 't eerst, dat 't em sülwenst geelen scholl; dann se rööpen
alle wisseweg: Vivat Mudamme Kattelhahne! Vivat Mudamme Kattelhahne! un
dau föngen se dat eeske, fuule[17] Leed an to singen, dat allerdingsens
up 'ne schäune Wiise[18] geht. As nu de fuulste Stiie kwam, dau wöören
se ganz blieken dull un bölkeden asse Ossen; man dat geföllt den
aabeln Wiiwe sau diiger[19] goot, dat 't sick up fransk ganz elendige
niederträchtig[20] un fründlick bedankede.
Ick hebb 't auck wual wüßt, wat 't segt heft, man ick mot mi 'r eerst
wier up besinnen, dann 't Franske vergit sick met'n Ümmesehns un mundet
eene nich allstobiister[21], wann me 't nich af un an bedrift, daar me
hüütiges Daages sau baule nine Geliegenheet mehr to find't; up Düütsk
was 't ungefähr to seggen: Miine Heerens, Ji erwiiset mi graute Ehre,
ick bedanke mi auck duusentmal vor de schäunen Kumpelmente; de fiine
Liewensaart der Göttinger Studenten weere ick miin Daage nich vergieten.
Miine Studenten hebbt 'r eersten al 'n Käären quinkeleert, man ick konn
'r sau recht nin'n Verstand in e kriigen, dann de Eene sünk hott un
de An're haae. Dat heetet se wisse veerstimmig. De 'r bi mi stönnen,
menden et harr' alldach[22] sau leige nau nich e luuet. Wat ducht Se,
Heer Caplaun, wann wi se es 'n bieten up 'n Tant folden, af se up
düssen Versk auck wual 'ne Wiise wüßten?
Un nu woll'k wual fründlicke bidden, dat de weerde Sellskup 'n Käären
Gemack hööle un de Ahren es recht fiin spitzede, dann miine Sängers
hebb't mi gistern luawet, dat se van Daage eer Allerbeste doonen willen.
Hallo Burssens, kuomt es vor'n Dag! man gröölet mi nich allsto unwiise,
dann Ji sehet wual, dat hier wat fiine Ahren sind; wann Ji Juue Saaken
goot maaket, dann schiöl' Ji auck herneigest 'n farssen Drunk uut den
niggen Kroose[23] doonen, daar dat Spinnrädken buawen uppe steht.
Am
Naamensdaage des Heern Caplauns =Matthias Seling=
to Ossenbrügge, den 24. Februar 1842.
Bei'm Feste, das die Liebe Dir bereitet,
Soll zwar das ernste Wort vorherrschend sein;
Doch schleicht sich auch vielleicht ein Scherz mit ein,
So werd' er nur nicht mißgedeutet.
De Mann gefällt mi ganz in siiner Aart,
Wer em man folgen will, is goot verwahrt.
~_N. N._~
Seh't hier den Mann, den Baas in Allen!
Een dönnernd Vivat müüg' em schallen,.
De us belehrt, beräth, un singet,
Un Riimsels maaket, de goot klinget.
He sitt ganz vull van lust'gen Schnurren,
Up'n Handwierksfest' lööt he se turren
All'wisseweg uut siiner Mowwen,
As he met Gunst den Aarm droft' klowwen[24].
Wer süht dann nich uut siinen Nücken
De Lehr' un Wiisheet faarts düürblicken?
Dat he't sau inkleed laut't man gaunen:
Jedweddereene kann't verstaunen. --
Heft viel nau in'n Sack behaulen,
De sind tofruaren bi den kaulen
Decemberwier; man sau to seggen,
Schiöl't se all'nhand auck wual updeggen.
In'n Winter, wann et früst un schniit,
Geht he nich geeren alltowiit;
Dann maakt he Leeder, platt un hauge,
To Stüür un Wiir der Brannwiensplauge.
Un Auwends mag he dann sau geeren
En Stündken offern, un belehren
De Lüüe uäwer de Geschichten
Der Mässigkeit, un eere Plichten.
Man wann wi Suomers gah't landdaagen[25],
Na Aeuse, Wieksborg[26], Darum, Hagen,
Is Seling alltiidt an der Spitze,
Trotz Riegen, Wiind un Sünnenhitze;
Un löpt den ganzen Weg to Foote,
Un küürt, und singt, dat em de Stroote[27]
Tolest ganz heeser werd. Ick meene,
De Minske heft Quecksülwerbeene.
Ick hebb't, dat segg' ick aune Praulen,
Al met Man'cheenen uut e haulen;
Man met den Heeren is't to schwiie[28],
Strickt he voran, kann Nümmes miie.
Un seh' wi'n up den Spinnefesten
Umzingelt van den lütken Gästen,
De Wedde spinn't, un fröhlick singet,
Un em de vullen Spoolen bringet;
Wahrhaftig, et is to bewünnern,
Wat he dann nüüdlick met den Kinnern
To Wierke geht... Jau sunder Traunen
Kann Nümmens van den Festen gaunen.
Dann geht 't em recht na der Fissen,
Dann dregget he de schwarten Müssen,
Wual duusentmal ... O leewen Lüüe!
Kuomt, seht -- un bringt 'ne Baate[29] miie. -- -- --
In Summa, he is unverdreetlick
To allen Gooen; unermöödlick
Richt't Alles he in't Wierk, wat fligget[30]
Un siinen Neigsten deent un digget[31].
=Vivat!= Et liewen de Trabanten
Des grauten Mässigkeitsgesandten;
Daarto gehäärt, dat segg' ick ju,
Vor Allen =Caplaun Matthew=.[A]
He heft veel Gooes daun siin Liewen,
D'rüm werd em Gatt de Kroone giewen;
Dach bidde wi den leewen Heeren,
He laut'n hier nau lange geweeren.
[1] _elennige wualfeil_: überaus wohlfeil.
[2] _'t Naaste_: das Nächste.
[3] _tohaupe stüsselt_: zusammen gestoppelt.
[4] _versööken_: ersuchen.
[5] _leige_: geringe.
[6] _Klapp_: Umschlag.
[7] _'n Oortdaaler_: ¼ Thaler.
[8] _enkel_: lauter, blos.
[9] _enkelt_: einzelnes.
[10] _Marketschregger_: Bänkelsänger.
[11] _eesk_: häßlich.
[12] _rööterig_: rußig.
[13] _verlieen_: vergangen.
[14] _up'n Tuage_: auf der Reise.
[15] _Tööf es_: warte nur, Geduld.
[16] _Austermaul_: Lärm.
[17] _fuule_: schmutzige.
[18] _Wiise_: Melodie.
[19] _diiger_: überaus.
[20] _elennige niederträchtig_: überaus herablassend.
[21] _nich allstobiister_: nicht sonderlich.
[22] _alldach_: dennoch.
[23] _Kroose_: Kruge.
[24] _klowwen_: kratzen, reiben.
[25] _landdaagen gaun_: lustwandeln
[26] _Wieksborg_: Wittekindsburg.
[27] _Stroote_: Kehle.
[28] _to schwiie_: zu arg.
[29] _Baate_: Gabe.
[30] _fligget_: nützt.
[31] _digget_: gedeiht.
[A] sprich Mätt'ju.
Schneidria.
Ick fröög düsser Daage es 'n aulen Buuren Schniider, de met siine
Gesellens bi'n Megger to ... up'n Diske satt, daar se auck Tüüg na'r
jetzigen niggesten Moode neggeden, af he na wual 'n echten ehrdaagsken
Buuren Sönndaagesrock toschniieen kiöne: Dat schall wual wahr sienen,
siä he, dann 'k bin al mannig Jahr bi der Nauteln wiesen, as Ji mi
an der griisen Platten wual ansehnen kiönet; dat was na'n kleidsam
Stücke Aarbeit, daar me Kunst un Simmelatione to ansetten moste un'r
siin Liewe lank Frööde anne harr, wann me se'r 's Sönndaages met na'r
Kierken gaunen sag un se'r'n statiösen dreetimpeden Hoot bi uppe
harren; un ick will man seggen, dau sag de Buur nau na Wat uut, dat'r
miiner Meenunge nau, 'n hüütig Kawelier nich anne denken kann. Man bi
eerer jetzigen Dragt scholl me vorwahr baule nich recht mehr wieten,
af se Stadtheerens af Buuren sind, wann de Küürerigge se nich verrööe.
Ick fröög de Gesellens, af se 't sick auck wual getrüwweden? man de
menden van je-nei; dann se kinneden de aulen Drägte nich mehr un't si
vor eere Professione auck wual sau leige nich, dat söcke Röcke, de'r
wual 'n paar Minskenliewedaage uuthaulen konnt hebben, un wat'r süß
an to häärt harr, uut'r Welt si, dann nu konn'r dach 'n ganz Regiment
Schniiders bestaunen, waar't süß wual Een' of Twee harren doonen konnt.
Uuse Herrgatt mogt 'r dach'n Insehn to hebben, dat de aulen Mooden
nich wier vor'n Dag kweimen, dat woll'n bedrööwet Hartegelag[1] vor de
aarmen Schniiders afgiewen. Man ick mende, 't konne sick dach auck wual
gebüüren; dann de hüütigen bequeimen Jassen, de se Pallitots heetet,
säugen, wann he recht maaket siien, al baule nett[2] wier sau uut un 'r
häärde wual wiiders Nicks to, as 'n dreetimpeden Hoot, un mansiesterne
korte Bücksens, dann si de Putze[3] faarts ree. 'n Jeddereene mot't
sick hüütiges Daages gefallen lauten, dat bi den vielen Niggen auck
vull van den gooen aulen Trante wier upkümmt, waarümme schollen'r de
Schniiders jüst alleine uäwerscheeten?
't is allbekannt, dat de Schniiders alltiidt geeren wat voraf hebben
willt. Dat heft na miiner Meenunge siinen Grund daarinne, dat se,
aparte up'n Duärpern in haugen Ansehn staaet, sawual bi'n Buuren as
bi de Kauplüüe; dann de Buur leggt sick nin Stücke Tüüges to, of he
nimmt'n to Raae un de Kaupmann to'r Baate, un deswiegen haulet se 'ne
alle Beede geeren to Fründe, un bi de Dansseriggen mot de Schniider
allebatt de Eerste sien, dann he mot vordanssen. Se rieket sick auck
met to de Künstlers un dat sind se auck, dann wann se nine Schelme
sind, kiönet se uut fiif Iälen Laaken[4] wual'n Paar Handsken maaken un
dann blift'r nau na wual 'n rieken'n Schniiderfliicken uäwer. --
Nu, ick mag't wual liien, wann'n geleerd Minske, Jedder in siiner Aart,
wat up sick hält un sick tämmt[5] sau goot he kann, waar't sick ichtens
met Schicke anbringen lätt; man hen un wier verstiiget se sick auck
wual es, as't de De, daar ick van vertellen will, auck dää.
In der Tiidt as de lesten Franzoosen uut Hamborg aftröcken, was ick
Adgedante bi'n Platzkummedanten to Ossenbrügge, den gooen aulen
Obersten v. D., de in siinen jungen Jahren de Welt auck sau wat ümme de
Ahren schlaagen harr un nu as Kummedante up 'r schmööen[6] Liiftucht
satt. Eenes Daages kwam 'r 'ne Riige K'rnoonen un Pulwerwaagens, de
nich in der Stadt bliiwen droften un 'ne Verrelstunne buutens der
Paarten trecken mosten. De Kummedante woll de uut allen Lännern tohaupe
haalden fransken K'rnoonen bekiiken un ick un de däg'lke Or'nanz mosten
miie; dann he höölt streff un faste bi den aulen Trante un gönk nich'n
Trett in der Muldeerunge uut'n Huuse, of de Or'nanz moste achter em an,
un wann 't auck man in't neigeste Nauberhuus, of na'n Klubb was. As wi
uut'r Stadt wöören, tratt de Or'nanz met jeddern Trette hällekens[7]
'n Lütk rüümer uut, dat he't baule wünn, dat he met us in eener Riige
gönk, dann he was niisgierig un woll to siiner Belehrunge auck wual
geeren lustern, wat wi us 'n anner van de Ümmestände, de wi bekiiken
göngen, to vertellen harren. As de Oberste dat mierkede, fröög he 'ne:
Was ist er? »'n Kleidermacher,« anwerde der verfehrde S'ldaute. So,
so, siä de Oberste, also ein Schneider nach meiner Mundart; ich weiß
es wohl, daß die gern vornehm thun und es lieben, sich über ihren
Stand zu erheben; da er aber jetzt gemeiner Soldat ist und nicht bei
seiner Nadel und seinen Mitgesellen, so bleibt er reglementsmäßig sechs
Schritte hinter uns. Verstanden?.. Dat harr he wiege un most'r sick in
e giewen, af he gliik wual bi sick denken mogte, »_Hauffarth mot Twank
liien_;« man mi duchte faarts, uut den Keerl scholl na wual wat weeren,
dann'r sitte dach 'ne haugstriiwske Natuur inne.
De Schniider regeerde sick auck nütte goot un bedachte den Spriöke:
»Hest 't man eerst bes to 'n Kapraul e bracht,
Stehst 'e up'r Treppen to'r häug'sten Macht. --«
un bi siiner Anstelligheet hölp he sick auck wenner sau faart, dat he
baule bes to 'n Schersanten upsteig.
[1] _Hartegelag_: Herzeleid.
[2] _nett_: eben.
[3] _Putze_: Spaß, Posse.
[4] _Laaken_: Tuch.
[5] _tämmt_: brüstet.
[6] _schmööen_: gemächlichen.
[7] _hällekens_: unvermerkt.
Bekümmernisse un Traust der Schniiders.
'n Schniider, de auck up siine Wiise aart[1] schriftgeleert was, un
af un an in der Uulenflucht de Schnüüfkenniäsen wual es in Bööker,
Zeitungen un't Pariiser Moode Journal stöök un't herneigest achter der
blanken Scheeren wiider versimmeleerde, harr up siiner Kaamern 'ne
Afbeldunge Sünte Peters, des Hiemelspäärtners hangen, daar schreif he
unner:
Sintdeß se met'r Haagenschiär'[2],
Beschnii't de Schriften un de Leer',
Darmet de Welt nich to geleert
Un de Bööker nich to dicke weer't, --
Un alle Mauten krempet in,
Is up'r Welt nich mehr goot sien;
Drüm kehr' ick aarme Schniiderken
Miin Harte na den Hiemel hen,
Daar schiöl't, na allen Augenschien, --
Na wual de aulen Mooden sien;
Dann Petrus drägt na jüst sau'n Kleid,
As ehrdaags un van Ewigkeit,
Van achter[3] ruum, un auck van vüür[4]
In Faulen; -- siinen Casimir. --
In'n Hiemel ding't s' auck wual nich sehr
Up eene Iäle minn of mehr;
Bruukt se to saunen Rock twuälf Stock[5],
Is een' vor 'n Meister Ziegenbock;
Daar kann me na 'n eerlick Mann
Bi sien, un sülw'st wat trecken an.
[1] _aart_: einigermaaßen.
[2] _Haagenschiäre_: Heckenscheere.
[3] _achter_: hinten.
[4] _vüür_: vorn.
[5] _Stock_: Elle.
Trügge Schütt[1]![2] d. i. Berichtigung.
In der eersten Nummer der »Erholungsstunden« van düssen Jahre liäse wi
'ne Legende[3] met der Uäwerschrift: »_de Bestor to Achelrien_,« de up
düsse Gemeente abers nich n liiket[4].
De evangeel'ske Kierkengemeente to Bistrup (Bissendorff) is unner
der Regeerunge des Biskups Franz Wilhelm stiftet wooren, un scholl
in Folge der ümmerwährenden Capitulation den Katholiken de Kierke to
Bistrup, den Evangeel'sken daar 'n tiigen de Kapelle to Stockum in
e rüümet weeren. Wiilen abers de v. Wenge un v. Fullen to Stockum
den Evangeeel'sken de Kapelle nich uutkeeren wollen, de auck to lütk
was, sau wöörd düssen verstaadet, to'r Achelrieen, tüsken Bistrup un
Stockum, up Markengründen, de to düssen Behoef deels an e kaft, deels
schonken, deels uut e tuusket wöören, ene nigge Kierke, Pastoraut un
Kösterigge up eere eegenen Kösten to bowwen. Eerst wöörd'r vor 'n
Nautbehelp 'ne lütke Kapelle up e richtet un to Anfange des 18den
Jahrhunderts, unner der Regeerunge des Förstbiskups Eernst August
~II.~, de jetzige schäune Kierke bowwet.
Et is nowwe nautowiisen, dat to'r Achelrieen bes up'n hüütigen Dag man
teggen P'stööre wiesen sind, nämlick:
1. Christoph Wöbeking[A], van 1628 bes 1688; de siiner lütken Heerde in
den Verfolgungsjahren van 1628 bes 1631 dat Waart des Heeren 's Nachts
in Wäldern un Feldern trüülicke verkündigede, wat auck unner siiner
Afbeldunge, de in der Kierken bi'n Preddigestoole hänkt, to liäsen is.