Wann du wier in kümmst, kannst du diine Mutter wual seggen, tiigens

Wihnachten woll'k uusen Priäm 'n[62] auck bringen un dann scholl'r

auck 'ne Mettwuost bi sienen na der rechten aulen Maute, dat wann

de Heere de Schnäppelende up 'n Kopp leggt, se bes up de Eeren daal

hangen schall, dat he 'r met Gemack met'n Foote in triäen kann, un

ick woll'r auck to'n neigesten de dicksten Diärme to uutsööken; un

dat Priäm'n-Braud scholl auck bieter sienen, dann wi hebb't düt mal

den Braudroggen nütte up'n Wegger[63] hat, dat'r gaaruut nich'n Spiir

Raae[64] un Daspern[65] of Hiärk[66] manken bliewen is, un de Möller

schall 't Miäl to'n neigsten bieter büülen, un dann schiöle't auck

faartan siin richtige Gewicht van vertig Pund hebben. Dat vergit nich,

Willemken, dann frögget sick diine Mutter. De Aule was altomits in wat

Deelen wual 'n Gärtenteller[67] un föllt up Stiien wat nowwe[68] un

plogde mi allmanngsens 's Muarens, wann ick fliitig uchtewierkede[69]

un he na met'n fuulen Meese in 'n Piölen banklammerde[70], wual uut'r

Butzen[71] to to roopen: Du undööf'lke Schlunßer[72], _sticke den Dag

nich an_; doo de Lucht uut, sühst du nich, dat de Sünne al uäwer'n

Tuun kickt? Man daarbi was he alldach na nich sau leige as 'r to[73],

dann he woll't wual geeren bi Eene waaren, dat wi den Biedelsack nich

up 'n Tuun to hangen bruukeden, un mende 't all'nhand bieter met mi,

as 't lööt; dann van Harten harr he mi dach nütte leef un dää mi, as

he nau konn[74], bi Dage un Nacht geeren Allens to Willen. »_Waaren is

Hebben_« mende he wual, man he heft mi un annre gooe Lüüe düür siine

Knappschoosterigge dann dach auck mannig Verdreet an e daun. Nu, ick

will't, wann he mi nich mehr in 'n Wiege steht, met'r Gatteshülpe nau

un nau Allens wual wier goot maaken un in de Riige bringen[75], waar he

se met beknäppet het.

Mi kwam wat an un ick fröög de Aulsken, waar de Fruu Meggern

wööre, dann sau hedde de Afoort in uusen Huuse; dat verstönd se

anteerste nich, man as'k't eer düütlicker maakede, siä se: Met söcke

Wiitlöftigheeden hält de Buur sick nich up, de dooet söckes wat

alltiidt uut friier Hand uäwer de Hacken weg, un wi bringet 't meestig

achter 't Backs[76] an de Müüren, of tüsken de Fiikesbaunen[77]; ick

woll di den Weg wual wiisen, man ick rieke, du schast 'ne alleine wual

fiinen, dann 'r staaet Wegwiisers e noog langes 'n Haagen, dat du nich

betwielen[78] kannst. Wann du de Bücksen[79] wual[80] nich alleine wier

to kriigen kannst, dann kumm man wier na mi, dann will 'k se di faste

wier toknäupen.

Nin Minske fröggede sick abers mehr, wann de Daaenklokke gönk, as wi

leigen Schooljungens, dann dat gaf allemal 'n fuulen Dag un'n fröödig

Gelag. Wi göngen met 'n Köster na'n Daaenhuuse; man unnerweggens sogden

wi auck wual bito Vuugelnester, de wi dann vertiggeden of uutneimen un

de Jungen unner de Müssen up'n Koppe verhudden[81]. Dann gebüürde 't

sick auck wual es, dat een of anner Junge 'r nich an dachte, dat he de

Vüügel unner der Müssen verschulket[82] harr un wann wi us dann in 'n

Daaenhuuse buawen an 'n Koppende der Daaenkiste in 'n halwen Kringe[83]

upstelleden un eerst de schäune Daaenkroone van Klietergold[84] un

Schmeltekrallen[85] un dat Hiemdekleid[86], dat met Liindschlööfen[87]

van allerhande Klööre un met'n ganzen Haup schäune Bloomenstrüüser up e

tämt[88] was, daar auck wier sau viel Klietergold tüsken glitzerde[89],

dat't eene in de Augen funkelde as de Steeren an 'n Hiewen[90][B],

bejahneden un de Müssen afniemen mosten, de Vüügel 'r uut turreden un

de Jungens in vullen Singen uut'r Riige un de Vüügel nausprüngen un

nauschnappeden.

Dann kwam de Daaenbittker met'n grauten Kuarwe, daar he lange

Dreepenniges-Stuuten[91] inne harr, daar jeder Junge eenen van kreig

un achterin haalde he 'ne graute steenerne Kruuken met Brannewiin un

'n paar Drinkgliäser un gaf jedern Jungen 'n Schluck un 'n Köster

wual 'n Paar; dann wöörd gemeeniglick 'n Versk von den schäunen

Daaenleede »Zwey Ort', o Mensch, hast du vor dir etc.« sungen, man de

Meesten harren na noog an den dräugen Stuuten to knuuwen, un dachten

auck wual mehr an twee Oort Brannewiin as an 'n Hiemel un de Hölle;

deswiegen kann me sick sachte vorstellen, wo 't met 'n Singen gönk,

aparte wann se de Wiise[92] nich recht n konnen un de Hauptsängers

nich nauhelpen wollen; dann lööten se 'r den Köster allfaaken alleine

up sitten, wat se uut Düüwelskeet auck wual es doonen wollen, wann

de H'p'zepter[93], 's vorrigen Daages wual es kruusköpps'k e wiesen

was; dann de Schooljungens düüget mangsens in 'n Felle nicks un böötet

't 'n Schoolmester meestig duwwelt wier in, wann he 'ne es de Maute

up 'n Puckel nuamen heft. Daarup fönk de P'stoor siine Parentatione

an un wann he 'r met ferrig n was, kwam de Bittker na ens met'r

Brannewiins-Pullen un fröög wier ümme, af eenen nau wat lüstede.

Unners dessen wöörd dat Liik[94] up 'n Waagen büürt, un de Troorwiiwer

schmeiten de Hüllekens[95] uäwer 'n Kopp un setteden sick vorne up

'n Waagen, daar 'n schmööe[96] Strauküssen vor eer torechte maaket

was un höölen de witten Schnuffdööker vor't Gesichte, as wann se wual

Gauseegger griinen wollen; man dat was 'n de meesten Tiidt wual nich

recht Bedacht, aparte wann't 'n junk Ehemann, of 'ne junge Fruwwe was,

de wi wegsüngen; dann uäwerliäen se bi eerer Troor auck wual geeren

al bi Tiien, wat He of Se wual vor Eene wier hebben mogte; dann se

haulet'r vull van, »_friske Egger, gooe Egger_.« Wi Schöölers mosten bi

twee un twee vorup un singen allewisseweg bes na'n Kierkhuawe: »Alle

Menschen müssen sterben etc.« dat us de Struate[97] antleste ganz

heeser wöörd, 't Wier mogte auck sienen sau leige as 't man woll.

Dann höölt de P'stoor wier 'n Sermoon bi 'n Graawe un wann't

Graf tofüllet was, antleste nau 'n drüdden in der Kierken van'n

Preddigestoole. Wann dat alle af e daun was, gönk't na Hierm Lährs

Huuse un daar gaf 't wier lange Stuutens, Beer un Brannewiin un Piipen

un T'back, sau viele eene man lüstede, un de gawwen Schöölers wöören

alltiidt de Eersten un sochten sick de grätsten Stuuten uut, daar se

sick faaken wunnerlick bi räupeden, zankeden un katzebalgeden, un den

heelen Uänern herümme ränksterden as Hingsteföllens.

Dat was dann de ganze Troor- un Andachtserwekkunge, daar de leigen

Schöölers to beroopen wöören.

Gatt Laf un Dank, dat de unkristlicke Misbruuk dach af e kuomen is!!!

Hüüte süßket se hen un wier up 'n Duärpern de Daaen auck al wual es

met 'n veerstimmigen K'raule in 'n lesten Schlaup. Dat raaket auck den

taubästigsten Hartnacken eher an 't Gemööte, un dat mag sieker uuse

leewe Herrgatt sülwenst leewer anlustern, as de ehrdaagske unsachte

Gröölerigge.

Söckes wat bringet alle de bietern Schoolinrichtungen to Wiege, daar

wi de Obrigheit nich e noog vor danken kiönet, wann wi 't in 'n

Allgemeenen man eerst recht insehnen wollen.

De Schooltwank un dat Schoolgeld schint der Mehrheit wual drückender

un lästiger, aparte wann se viele Blaagen hebbet, de se nich mehr

schooleschulken kiönet, as in aulen Tiien; man de Jüügde leert 'r

upstunds auck eerlick wat vor, un wat is der Minskheet wual deenlicker

un bieter, as gooe Lehre un Wiisheet! --

Wo mannig teggenjährig Hanfentken van 'n Jungen gift siinen Aulen

hüutiges Daages al wual wat to raaen up, _daar he nine Mowwen

antosetten weet un nine Melodigge up kann_, un dat he, wann he sick vor

den rappschieterigen Bengel nich blaut giewen will, sick anners nich to

helpen süht, as dat he em tostätt: Junge verpacke di un plauge mi nich,

du sühst je wual, dat ick nine Tiidt hebbe, na alle diine Potthaaken

wier to kiiken; ick weet 't jüst Alle wual un iewen sau goot as de

Schoolmester, man 't sitt mi achter in der Kiipen; deswiegen kann ick

di reefaarts nich e helpen. Un wat menst du auck wual: Scholl ick den

Schoolmester na nauhelpen, de 'r siin gooe Geld vor krigt, dat he ju

schnöpperigen Huukenackenjungens al wiiser maaken will, as de Aulen

siin Liewe hebbt weeren konnt un wooren sind. Deswiegen schiere di weg

un kumm mi met söcke Plaugerigge siin Liewe nich wier.

Wo regeert 't sick dann upstunds met Juuen Mäßigkeets-Vereene? Daar

gift 't allmanngsens auck wual es wat bi to lachen un dat is je auck

al goot, dann de Saake is 'r je nich to bewenn't, dat 'm 'r bi griinen

schiöle. --

In eener Versammlunge wöörd de Frauge vor e legt, wo't wual togaunen

mogte, dat de Fruuslüüe den Vereene sau minntallig[98] bitrööen.

De Eene mende düt, de Annere dat. Man antleste stönd 'r 'n grauten

Wiisepint[99] up un siä: Miine Heerens, wann 'k 'r miine wahre Meenunge

auck to seggen mag, sau is 'r miines Achtens nich to biister viele anne

geliegen, of dat Wiiwervolk bitrett' of nich; ick vor miin Part doo'r

to'm Minnsten nich grauts up uut. Ick mogte wual wünsken, dat se 'n

aparten Vereen vor sick uprichteden, dann 'n ault Jeddewaart seggt all

met Geschick: »_Buttke bi Buttke_,« un ick hewwe de Saake hen un wier

all noog erfahren, de Fruuslüüe haulet us dach ninen Stich.

Vor'n paar Jahren harr'k auck es dat Anhäären van 'n raaren[100]

Infalle. In der Stadt harren se sick eenerweggens vertellt, dat 'n

Kaupmann, de bes daarto auck staark met Finkeljochen handelt harr,

siinen ganzen Vorraut buuten de Paarten bringen un met ens upbrennen

woll. Dat vertellde 'n Buur faarts as he inkam an siine Inliggers[101],

man de konnen Söckes nich begriipen un menden 't wööre dann dach Jammer

un Schaae un sündlick 'r to, dat se de leewe Gattesgauwe sau undööflick

vernietigen[102] wollen; daar schollen se se dach leewer 'n aarmen

Minsken vor tokuomen lauten. -- De harr van 'n _Caplaun Seling_ siine

Leeder sieker na Nicks e häärt of sehnen.

Man, Spaaß bi Siite; wel der gooen Saake nich eerlick bitrett, de is

vorwahr met Bliindheet e schlaagen, of will met hellen Augen nich

sehnen un ment't nich eerlick met sick sülwenst, met de Siinen un de

Minskheet in 'n Allgemeenen.

Met der Gatteshülpe beliewe wi 't abers nau, dat de unnüüsele,

verniinige Drank heel wier uut'r Welt e preddiget werd; dann se sind'r

je allerweggens, sagaar bi de wilden Hannaaken-Völker, al net met in 'n

Tuage, dat se 'ne nau un nau dat Brannewiinssuupen towiiren maaket un

afleeret un wann 't ichtens Gattes Wille is, dat wi Friäe un Eenigkeet

in der Welt wier kriiget un behaulet, dann schiöl' Ji Ju alldach na

es verniggen[103], met wat korte Stöcke sick alle de hartnackeden

Tiigenstäuners[104] wiiren willt.

Dat me den Brannewiin nich missen un 'r met 'n Muttse[105] van

afstaunen kiöne un drüüwe, is vorwahr man Daarheet un Ööwerigge[106];

dat weet 'k bi mi sülwenst, dann ick hewwe van jungen Jahren an al

manigen Drüppen uäwerbüürt un, aparte met de ~Pique-forçers~[107][C]

wual manig duwwelt Alexanderglas in 'n Daage van veeruntwintig

Stunnen -- dann vor Brannewiinssuuperigge harren de in e felleden[108]

Wöösebraaken[109] nine Nacht -- un in 'n Kriige van 1814/15 alleine

däglicks wual 'ne Kanne van den äusigen Tüüge suapen, daar wi, Gatt si

'ne gnäidig! auk es gröönen Viktrill[110] inne fäunen; dann dautomaulen

mende me dat hääre to de S'ldautenruuserigge met to, as de Düümlink

to'n Handsken, oder as de Baart to 'n Bucke, un de't Meeste uäwerhaalen

kiöne, harr auck de meeste Kurasie.

Man ick woll dach nich, dat miine Kinner o'r Kinnes-Kinner söckes

nautodoonen Geliegenheet hebben mogden.

Nu willt sick de Wat na wiismaaken lauten, me miöte söcke lankjährige

Gewuonten nich faarts up ens naulauten, wann me nich unners kort

daut gaunen wille; man dat is, schlau mi de Dokter, man aabele

Quaaskerigge[111] un Daarheet. Ick weet 't uut eegener Erfahrunge

bieter; dann as ick mierkede dat sick de Niäsentippel[112] verklöörde

un de Leers[113] anföngen to glemmen[114], lööt ick met ens stump af

un bin 'r auck nich es 'n Knittsken piilck of quälck van e wooren un

liewe, as Ji wual mierket, upstunds nau, un bin, wat dat anbelanget,

Gatt si gedanket unwiise goot to friäe, un versimmeleere met den Witten

Döörink[D] in Schlesigen, wo me de döstige Minskheet met 'n bietern

Drunke an deenen kiöne, dann vor Nicks un wier Nicks het us uuse leewe

Herrgatt den Trechter unner der Niäsen nich e giewen un sau leige

is't alldach auck nich e ment, dat Ji vor'n Döst un to'n Verhaal na

suurer Aarbeit nich wat Tungenkiddelsel behaulen miöten, un schiölen.

Daar träustet Ju man miie un rieket es sülwent uut: »Alle Muaren 'n

Oort, waviel Daalers gaaet daar wual met uäwer Boord?« Ick scholl

meenen, 'n Jedder kiöne düt Exempel hennige an 'n Fingern nautellen

un wann Ji dann tohaupe booksteweert, wat 'r uut kümmt, schiöle Ji de

Brannewiinsbuddels vorwahr auck wual wenner na'n Düüwel schmiiten.

Haulet de Köppe risk. Uäwer 'n paar Daage schriiwe ick Ju wier to.

[1] _'n Praus_: eine Weile.

[2] _Schattsteen_: Schornstein.

[3] _grauts_: sonderlich, stark.

[4] _prussen_: niesen.

[5] _elenniget un iäckstert_: gepeinigt und gequält.

[6] _in 'n Gruwwelgrawwel schmiiten_: auswerfen, daß es hat wer es

erhascht.

[7] _de De_: Derjenige, hier (_van de De_: von Denjenigen).

[8] _Finnenkiikers_: eigennützige, habsüchtige Spieler.

[9] _De Müggen biitet_: die Mücken stechen.

[10] _bipöttken_: beysetzen, in den pôt setzen.

[11] _schlichtens_: blos, allein.

[12] _schmächtig_: hungrig.

[13] _hällekens_: unvermerkt, sacht.

[14] _Poll_: Gipfel; fig. der Kopf.

[15] _bett_: (~bis~) einandermal, nächstens.

[16] _Luatelwaart_: Losungswort, Sprichwort.

[17] _de Huuk_: das Zäpfchen.

[18] _alle wisse weg_: immerfort, beständig.

[19] _Klokke_: Uhr.

[20] _allenhand_: nachgerade.

[21] _wenner_: bald.

[22] _Kasuchte_: der Frühgottesdienst am Weihnachtsmorgen; von _Kerzen_

und _Uchte_. _Uchte_ bedeutet den Tag in seiner Geburt, die Morgenfrühe.

[23] _in der höltenen Bücksen_: auf der Kanzel.

[24] _gawwe_: geschwind, schnell.

[25] _Weeme_: die Pfarre.

[26] _Beffkes_: aus dem holl.: ~bef~, der Zipfel des Halstuchs.

[27] _barmhartig_: gutherzig, ehrbar.

[28] _flöömet_: getrübt.

[29] _rieken_: gehörig, gebührender maßen.

[30] _dat gebüüret sick_: das ist der Fall, ereignet sich.

[31] _buutenwierken_: außer dem Hause arbeiten.

[32] _Uawenstanke_: Ofenqualm, Ofengestank.

[33] _uchtewierken_[A]: früh Morgens (bei Licht) arbeiten.

[34] _Piöle_: Pfühle, Kissen.

[35] _in bööten_: einheitzen.

[36] _dobbelt_: träufelt.

[37] _wisse_: stark, tüchtig.

[38] _Huasen_: Strümpfe.

[39] _Düürk_: Düttich, Alkofen.

[40] _hennige_: leicht, bald.

[41] _Trant_: Gewohnheit, hergebrachte Weise.

[42] _Bericht_: das Nachtmal eines Sterbenden, (weil dann Alles

berichtigt wird).

[43] _as ...... tocket harren_: sprichwörtlich, als es seit kurzem viel

geschneit hatte.

[44] _Au'm-Hinnerk_: Adam-Heinrich.

[45] »_De Attemstiidt_« oder »Af- un Togaunstiidt« ist die halbjährige

Wechselungszeit der Dienstboten.

Obgleich ich nicht klüger sein will als _Klöntrup_, der keine Erklärung

dieses Wortes anzugeben gewußt hat, so vermuthe ich doch, daß dasselbe

sich aus dem lateinischen »~Admissio~« (Admissionszeit) gebildet habe.

_Strodtmann_ faaselt so etwas über die Ableitung des Wortes von dem

Bischofe _Amantins_, man dat mot'r sau goot wier in, as manges Annre.

_Der Verfasser._

[46] _'n Käären_: ein Wenig.

[47] _'n Gniist_: vertrockneter Schmutz.

[48] _balgen_: blähen.

[49] _verrenoveert_: gesäubert, gereinigt.

[50] _fuulen_: schmutzigen.

[51] _Baartfiere_: eine Feder mit dem Barte, statt eines Pinsels.

[52] _amböstig_: engbrüstig, asthmatisch.

[53] _'n Lütk_: ein Wenig.

[54] _Uprücksel_: Erholung, Besserung.

[55] _de Aum_: der Athem.

[56] _wenner_: bald.

[57] _aunde_: ahnte, merkte, empfand.

[58] _suur_: beschweerlich.

[59] _Bilaae_: Beylade im Koffer.

[60] _Kuusen_: Backenzähne.

[61] _elennige schrau un streffe_: sehr schneidend und stark; trocken

und heftig.

[62] _Priäm 'n_: Präbende.

[63] _Wegger_: Fegemühle.

[64] _Raae_: Ral.

[65] _Daspern_: Drespe.

[66] _Hiärk_: Hederich.

[67] _Gärtenteller_: Grützezähler, Geizhals.

[68] _nowwe_: genau, geitzig.

[69] _uchte wierkede_: des Morgens vor Tagsanbruch, bei Lichte,

arbeitete.

[70] _banklammerde_: faullenzte.

[71] _Butze_: Duttich.

[72] _undööflicke Schlunßer_: übermäßig verschwenderische Vettel.

[73] _as 'r to_: als möglich, überaus.

[74] _as he nau konn_: als er noch gesund (bei Kräften) war.

[75] _in de Riige bringen_: in Ordnung bringen.

[76] _Backs_: Backhaus.

[77] _Fiikesbaunen_: Vietsbohnen.

[78] _betwielen_: irren, irregehen.

[79] _Bückse_: Hose.

[80] _wual_: etwa, vielleicht.

[81] _verhudden_: verborgen.

[82] _verschulket_: versteckt.

[83] _Kring_: Kreis.

[84] _Klietergold_: Rauschgold.

[85] _Schmeltekrallen_: Schmelzperlen.

[86] _Hiemdekleid_: Todtenhemde.

[87] _Liindschlööfen_: Bandschleifen.

[88] _up e tämt_: ausstaffiert.

[89] _glitzerde_: glänzte.

[90] _Hiewen_: Himmel.

[91] _Stuuten_: feines Weitzenbrod, Semmel.

[92] _Wiise_: Melodie.

[93] _H'p'zepter_: Herr Präzeptor.

[94] _dat Liik_: die Leiche.

[95] _Hüllekens_: schwarze in Falten gelegte Trauertücher.

[96] _schmööe_: weich.

[97] _Struate_: Kehle.

[98] _minntallig_: in geringer Zahl.

[99] _Wiisepint_: Klugheitskrämer, Naseweis.

[100] _raaren_: schönen, hübschen.

[101] _Inliggers_: Miteinwohner.

[102] _undööflick vernietigen_: unnöthiger, verschwenderischer Weise

vernichten.

[103] _verniggen_: wundern.

[104] _Tiigenstäuners_: Widersacher, Opponenten.

[105] _met 'n Muttse_: mit einem Male, plötzlich.

[106] _Ööwerigge_: Weismacherei.

[107] Russen.

[108] _in e felleden_: eingefleischten.

[109] _Wöösebraaken_: Wüstlinge.

[110] _Viktrill_: Vitriol.

[111] _aabele Quaaskerigge_: albernes Geschwätz.

[112] _Niäsentippel_: Nasenspitze.

[113] _Leers_: Wangen.

[114] _glemmen_: glühen, glänzen.

[A] die Eintheilung des Tages, oder der Arbeitszeit, ist folgende: _de

Uchte_, diese währt bis zum _Imbt_ (Inbiß) Frühstück; dann folgt: _van

'r Imbtstiid bes Middag_ (12 Uhr); dann schlafen sie _Noone_, wozu eine

bis zwei Stunden vergönnt sind, diese Zeit heißt _de Noone_, oder _in

der Noone_; hierauf folgt: _tüsken Noone un Vesper_ (_Vespertiidt_,

gewöhnlich eine halbe Stunde); auch heißt die Labung, welche es dann

giebt: _'t Vesper_; ferner, _van'n Vesper bes to'r Affoorunge_,

oder _bes to'm Auwendbraae_; endlich: _van der Affoorunge bes to'r

Beddegaunenstiidt_.

[B] Hier ist die Rede von unverheiratheten Frauenzimmern, Jungfern oder

Junggesellen. Die Leichen verheirathet gewesener Personen werden nicht

so bunt ausgestattet, sondern ihre Mützen und Todtenhemde werden blos

mit Schleifen von schwarzem Floorbande versehen.

[C] _Wer met 'n Wülwen is, mot auck met'n hüülen..._

Ick was daumauliger Tiidt Bistäuner der russ'ken Kummedanten, of

todrepplicker to seggen, miiner schwaar bedrückeden Metbörgers, un mag

driiste seggen, dat 'k wual mannig Austermaul met eegener Fährlickheet

van de plaugede Minskheet afwiiret hewwe; dann met den unnüüseln

Wöösebraakenvolke gaf't Dag un Nacht dulle Tiänegniiperigge un graute

Unsachtichheet, dann de Kantschoo regeerde des Tiids na 'n Lüt'k mehr

un deftiger in Düütskland as upstunds, daar he uuse Puckels Gattlaf!

dach ~in natura~ nich aflangen kann. Vor de eersten Afwiir harr'k mi 'n

paar Book dicke Mackeltuur tüsken Rock un Kamsool neggen lauten; man, o

Herre! wat woll dat wual holpen hewwen, wann'k mi nich süß na sau jeewe

goot met de Schwerenööters stallen konnt harr, dat se mi dach van'n

Balge bleiwen. ~Dobrè wutki~ was uäwerall dat beste Versöhnungsmiddel

un aparte wann m 'r 'n Gäpsenvull städden Pieper manken röörde.... Vor

söcke Tiien müüge de Heere us un uuse Kinner un Kindeskinner in Gnaaden

bewahren! --

[D] Der so thätige Beförderer der Mäßigkeitsangelegenheiten, Herr

Gutsbesitzer _Wit von Döring_ zu Ratibor in Oberschlesien, ist

mit anerkennungswürdigem Eifer darauf bedacht, einen möglichst

entsprechenden und wohlfeilen Labetrunk, der den giftigen Branntwein

und das zu theure, auch nicht überall fehlerfreie und gesunde Bier

ersetzen könnte, herzustellen.

Drüdde Breef.

Nu woll'k auck wual es wieten, wo Ju dat Iäten[1] gefallen heft.

Van de Saake konn' me alleine wual 'n ganz Book schriiwen. Saune

rechte ehrdaagske Dööntekost[2], daar Eggersüppken, Stuutensappen

van Priemt'roggen[3] un süllbacken 'n Brae[4], Bostkarren, Potthast,

Ossentungen met K'rinten, Rösterbraaens, de sau müür un sappig wöören,

dat se eene bi jeddern Tobiete[5] in 't Muul meigen; dicken Riis met

Genwern[6], backede Pruumen, keerlslange Roggens[7] met Kiömel, bree

Weggens[8] met Rosiinen un K'rinten, de vor 'ne Aardigheit[9] buawen

met twee Hertkes, 'n Bloomenkranße un verziert wöören, un alle söckes

Deftiges[10] up 'n Disk kwam, was 't na miinen Schmacke alldach nich.

[Illustration:

VIVAT:

_ES LEBE_

I: H: V: H:

&

D: M: E: V:

ANNO:

1821:

]

Daar is auck 'ne ann're Wiise[11] unner up e kuomen, un ick mot Ju

liike uut[12] seggen, dat mi de niggen Toreesels[13] un Bedenksels,

daar se 't nu met to doonen hebbt un de se upstunds tohaupe rööret un

schnurret un allerhande fruömde Naamens giiwet, asse Frikke-se[A],

Raae-jud[B], Pupeto[C], Fri-kank't-don[D], Bi-steck[E], Korte-led[F]

un wo se de leewe Gattesgauwe hüüt to Daage alle heetet, dat 'r nin

eerlick Minske mehr klook uut weeren kann un se eenen auck lange sau

goot nich mehr schmicket as vor'n düssen, nich to biister gefallen

willt; dann ick vor miinen Mund, _hebb't alltiies met 'n resoluten,

deftigen Kuäcksel haulen, daar 'n Liepel risk inne bestaunen blift_, un

wann Ji segget: »_Wat de Buur nich kinnet, dat frett he nich_,« he Ji

'r vorwahr reefaart[14] in 't Geheel auck sau Unrecht nich anne; dann

me mot hüütiges Daages weet Gatt! baule bange sien, dat se eene met de

niggemoodsken Salsteriggen[15] heel verkliistert un vergiewet[16].

Nu, se uurden[17] un piirkeden[18] dann dach nau sau wat in de

Schötteln herümme un wöören alldach antleste alle vulldaun[19], as se

siäen.

Man daar was auck een eeslicke-fuul[20] un unnüüsel[21] Dranckfatt van

'n Keerel manken, den me 't faarts an der dicken Panzen wual ansaug,

_dat he geeren pänntkefett spielen[22] mogte_; ick gläuwe, se hedden

en Schnurrbraaen-Davied. _De mi 't Pierd wiiset, bruukt mi de Krübben

nich to wiisen._ Wann 'ck söcke allfriätske Sammelpanzen sehe, segg

'k wual es: »_De Wiind wegget wual Schneihäupe bi eene, man vorwahr

ninen dicken Ees._« He satt'r sau recht up siin beste Gemack[23] achter

'n Iäteldiske[24] un lööt 't sick gaar nich 'n Käären verdreeten,

dat em dat Sapp[25] ständig bi'r Muulen daal qualsterde, un siä een

uäwert annre: Ick mot 'n Knaup springen lauten un den Stool achter uut

schuuwen, anners[26] friet' ick mi to froo an 'n Disk un daar woll 'k

dach geeren eerst na mehr van wieten .... He dachte wual, _wer sick

nich satt frett, de licket sick vorwahr nich satt_. Ick kann man nich

begriipen, waar de Fliggebalg[27] 't alle hen sackede, dann he harr

siine Vullkumst[28] nich eher, as bet 'r nich 'n Fiäsen[29] mehr in

de Schötteln was. Wat moste de Keerl vor Elt[30] up 'r Maagen hebben,

dat he sick de K'lduunen nich stump verklichtede[31]. Krüüsk[32] un

wainsk was de Tragschräpper vorwahr nich 't Bitterste, dann he schlauk

up siine half Stiige Trillen Wopkenbraut[33], de, scholl me meenen,

alleine all hennige[34] bi 'n Ribben stahet, aparte wann 'r de

Sönndaage[35] nich inne bespuart sind, na alle de Steertrööwen[36], dat

Schlüngesel[37] un Willwas[38], dat de Annern in de Potthastschötteln

liggen lauten harren, rantikanti daal un daar fiegede he 'ne ganze

Schliepkanne[39] vull duwwelt Merzenbeer achter in. Man antleste fönk

he dach auck an to puußen as 'n Blausebalg un siä, _mi lüstet nich

mehr, ick kann nich mehr, ick will nich mehr, ick mag nich mehr, ick

bin sau donne[40] un sau dicke as 'ne Schinnertiewe_. He harr sick

dann auck vorwahr sau dull un vull e frieten un suapen, _dat 'm 't em

wual met'n Finger in 'n Halse ümme röören konnt harre, un he tröck

Gesichter, as'n Bolze[41] wann't grummelt[42]_. Dau konn' me em abers

auck vor Gewißheet nauseggen: »_Is de Drunk in'n Manne, dann is de

Verstand in der Kannen._« Man daar harr de unnüüsele Schluukhals nau

nich e noog miie un settede'r, de Dokter haale, na'n paar farsse[43]

Rachenputzers buawen up. As et sick auck nich anners gebühren konn,

kwam em achter dat undööflicke Frieten un Suupen auck de Naudöst an;

den woll he bi der Pütten[44] dämpen, man van der langen Dräugte[45],

de 'r den ganzen Suomer wiesen was, was't Waater sau e krumpen, _dat de

Saut[46] em 'n dräugen Ees tohöölt[47]_ un he sick anners nich helpen

konn, as dat he wier na'r Beertööten[48] lunkepankede[49]. Man nu wöörd

he Ju antleste auck sau tuuselhaagel dicke, dat he as 'n Schwiinebeest

an 'r Grund beliggen bleif un alle in eene hen ankede[50] un sparrelde,

as wann he saufaarts verrecken woll.

_Wann 't riegnet weeret de Suugen[51] reggen un de Minsken siölig[52]

..._

'N gooen Weerth süht 't geeren, wann se bi Diske reselute wat

bifligget[53] un heft met 'n Piirke-Jannöckel[54] nich Viel in 'n

Sinne; dann he hält'r met Recht vor:

»De'r bi Diske wat mag,

Kann auck wierken den ganzen Dag;«

un 'n Minske kiöne dach auck nich van 'n Bultknooste[55] biiten un

uut'r Truaaen drinken. Man söcke unsachte Wöösebraaken[56] heft 'n

ichtens halfschlieten-ordentlick Minske[57] dach sau baule nich recht

to liien, un me scholl auck seggen, dat se sülwent nin recht Geneet[58]

van dat unwiise Frieten un Suupen hebben konnen.

_De Suugen lät me geeren in eeren Oule[59] liggen un plegt se nine

Bloomenstrüüßer un Lillauf[60] an'n Schnüssel[61] to stiecken_ un

deswiegen bekümmerde sick faartan auck nin Minske wiiders ümme den

unnüüseln Keerel.

Wi Annern plöögeden auck nine leige Fuhr[62] in de Schötteln un liien

wual auck ninen Döst, man wi lööten de Köppe buawen un göngen auck

nich es 'n Trett verschraut[63]; dann 'n klook Minske denket bi söcken

Geliegenheeden bi Tiien an dat gemeene Jiddewaart: »_De den lesten

Drüppen schnappen will, den fällt de Deckel up 'n Bill[64]_«; -- un 't

is de siekere Wahrheit, wann 't het:

»_Tüsken[65] Hand un Tant[66],

Raak 't 'r Viel' to Schand._«

Wo is't hüütiges Daages met der aulen Moode, de se wual ehr »_den

Ossengank_« hedden un de wual eegentlick nich viel Anners up sick

harr, as dat se 'r den Schluck bi wegputzeden, den de Schlächters

naulauten harren? In miinen Kinnerjahren nam miin siäl'ge Vaar mi auck

wual es met, wann he up söcke Besööke in de Nauberskup gönk, dann dat

moste he wual doonen, süß wöören de Naubers, daar me dach all ümmeran

geeren in Fründskup met liewen mag, töörensk[67] e wooren un harren't

em vor Haufahrt uut e leggt. De de Buuren ichtens kinnet, wietet auck

wual, dat se 't elennige geeren sehet, wann me sau _niederträchtig un

gemeen[68] met en ümmegeht_ as me kann.

Ens harr Hierm Lähr auck es _de Frööde anseggen lauten_ un wi göngen

'r auck faarts hen, _den siäligen Fründ_ to bekiiken, de an 'n

Büürbaume[69] in der Balkenluuken hönk. As wi in de Schrautdüüren[70]

trööden, stönd de Lährske in 'n Waskeloorde un schrappede Diärme

un Wammen[71] un Müssen[72]; man de aule Lähr, de nich to biister

luffhäärig was, was buawen up 'n Balken und harr siinen ölsten Jungen,

Vikter, bi sick. De Aulske tratt unner 't Balkenschlapp[73] un rööp:

»Vikter, waar is uuse Bawwe[74]?« De anwerde: hier, Mömme[75]! »Wat

dööt he?« Nicks! »Wat dööst du dann?« Ick helpe em! »Nu! rööp de Mömme,

wann ji Fuulwämmse dach all'tohaupe Nicks n dooet, dann segg 'n Bawwen,

he scholl 'r gawwe af kuomen, _de Heer P'stoor wöör'r un woll'n Ossen

seh'n_.« -- Un dann gönk't an't Bekiiken un Beföölen un antleste an't

Stridden uäwer de Punde; waar Hierm Lähr bi to verstaunen gaf, dat de

Schlächters, de aparte gemeeniglick eere Mesters in ruwwen Wäärden un

Flööken sööket, em seggt harren, dat de Osse, _un wann'r sick auck

hunnert duusent intrampelde Tunnen vull Düüwels tiigen steggerden_,

alldach siine vülligen seshundert Pund wiegen scholl.

* * * * *

Daar buawen up 'r Weggen steht ~Vivat!~ he Ji wual sehnen. Daar fällt

mi 'ne Ehrendaat bi in, de'r wual verdeent, dat me se allen Lüüen

vertellt.

Vor 'n half Stiige Jahren harr 'n junk Buuren-Wicht, dat hier in der

Stadt in 'n Börgerhuuse vor der Heerendiiks-Paarten in Denste was, dat

Unglücke, dat 't p'rdums! van der Wasketreppen in'n Miölenkolk in der

Haase föllt; 't was nau'r to bi kauler Winterstiidt, dat de Haase sau

jeewe tofruaren was un mannig eenen met Recht vor't Waater grüwwelde.

In der Nauberskup wuohnt 'n ehrsam ault Börgersmann, -- =Friedrich

Ernst Enners= is siin Naame, -- van ruum[76] sestig Jahren, de al sint'

ner langen Riige Jahre met'r Gicht e plauget un'r sau gebrecklick

van wooren is, dat he wual siin Liewe lank up Krücken gaunen miöten

schall. De woll sick, wat de Toofall will, des Daages auck es 'n

Käären vertriäen; he nam siine Krüüsdriägers[77] unner de Aarmes un

was jüst up der Brüggen tiigen 'n Miölenkolke, as sick dat Unglücke

vor siinen Augen todriägen moste. He harr in siinen jungen Jahren

perfekt schwemmen leert. As he dat Wicht hülpelaus vor den uptrockenen

Biflootsschütten[78] in 'n Wellen triiseln un al hen un wier in de

Grund duuken saug, konn he sick nich mehr liien[79]. He besünnt sick

nich lange, -- dann wann de gebrecklicke Lazarus man ichtens 'n

Augenblick in sick gaunen wööre, scholl'r em wual vor kruusket[80]

hebben un dann harr he auk wual bliiwen lauten, wat de Hunnertste in

der Jahrestiidt met heele un gesunde Knuaken wual nich es wagt harr --,

schmeit siine Krükken van sick, tröck den Rock af un sprünk van buawen

daal van der Brüggen in den deepen Kolk un schwömm den Wichte nau,

dat al unner 'n Iise satt un up 't Beste an'n Versuupen to e was. Et

glückede den braawen, Manne, dat he 't bii'n Kantshaaken[81] to packen

kreig, man as he 't jüst recht wisse[82] griipen woll, harr't en baule

sülwent met in de Grund trocken, sau dat he man noog to sparreln harr,

dat he 't wier buawen un achter sick an bes an't Ööwer regeerde, waar

de Lüüe de Beeden in Entfank neimen un in der Meenunge, dat't Wicht

dach al verscheeen sii, toeerste na den gebrecklicken Redder greipen,

de man noog to bidden harr, da se dach eerst dat Wicht uphaalen mogten;

dann he wüß't to bieter, dat'r na'n Lütk van Au'm inne satt; he woll

dann wual sachte achter naukuomen. Man de Frööde harr Eener seh'n most,

de sick nu faarts auck allgemeen kund gaf! -- Was dat nich nett iewen

sau'n braaf Mann as de De, daar se dat schäune Leed: »Hoch klingt das

Lied vom braven Mann, etc.« van sungen hebb't!? Nu, he wöörd auck

hauge ehr't; dann as wann'r Prozession was, sau lööp't sick na siinen

Huuse, daar siine Naubers en faarts up'n Aarmen hendriägen un in't

waarme Bedde tohüüet[83] harren, un Ault und Junk, Vornieme un Geringe

beiilden sick den Ehrenmann to sehnen un em de Hand to drücken un

Allens dää sick tohaupe, em vor düsse Ehrendaat to launen. De Eenen

lööten den lammen Manne 'n niggen Waagen maaken, daar he met Gemack

inne föhren mogte, wann he nich gaunen konn; de Annern schönken em 'n

bequeimen schmööen Suargestool; Börgermester un Raat verehrden em 'n

grauten sülwernen Bieker, daar wual 'ne Kanne Wiin in geht un daar

siine Ehrendaat anne upteeket was, un 'n tweeden sülwernen Bieker kreig

he van siine Fründe schonken.

An'tleste belaunde en de gneidigste Landesheere auck met der grauten

goldenen Verdenst-Medalljen, un wann ichtens Eene, sau harr he se auck

wual verdeent. -- Man de beste Laun satt em alldach unner'n linken

Knauplacke ...

Nu stellden siine Fründe auck 'n graut Gastgebot to siiner Ehre an,

daar 't antleste auck nütte an't Vivat drinken gönk, dann alle Gäste

wöören sehr beliewet[84] un den braawen Redder, de, biilööpig to

mierken, trotz siiner Gebrecklickheet un vielen Wehdaage, na alltooes'n

fröhlicken Sinn behaulen heft, alle 't Beste to günnen. As 't in 'n

besten Vivat Roopen was, stönd he up, nam siinen grauten Bieker in de

Hand un siä: »Ei, miine Heerens, wat doo'k met all dat Vivat!? (fiif

Fatt) _Sess Fatt_ wöören mi dach aparte leewer un kweimen mi vorwahr

auck bi düssen grauten Ehrenbieker goot to Maute. --«

Dat Wicht bringt em sintdessen uut Dankbaarkeit alle Sönndaage 'ne

friske Battern un 'n Dook vull Egger un alle Jahr 'n Föhr Holt.

De 't eenmal wietet, den 'n vertelle ick wual nicks Nigges; man mi

ducht, söcke priiswördige Eedeldaaten mogten wual der ganzen Welt

un auck der Naukumst[85] bekannt weeren; -- un wann't wahr weeren

scholl, wat mi de Heer Caplaun Seling an e wünsket heft, dat'r en

hauge uppackeden Miölenwaagen vull van düsse Breewe in de wiie Welt

gönge, konn't dann dach auck wual de Fall weeren, dat't na langen

Jahren na wual es Een of Ander met Vergnöögen lööse; dann Bööker liewet

allmanngsens länger as Minsken un Minsken-Kinner.

_Ick weet na'n lütken Buuren Jungen van 14 Jahren in der Neigte[86]

van Ossenbrügge, de auck'n Kiind alleine uut'r deepen Haase reddet

heft, de aabers sau bescheiden is, dat he'r nich es'n Naamen van hebben

will un't siine eegenen Aulen nich es seggt harr, de't eerst 'n Paar

Jahre 'r nau van den reddeden Kiinde sülwent gewahr wooren sind, dat

tofälligerwiise bi den gooen Jungen siine Aulen as Schwiöpenjunge in

Denst kwam._ =De harr vorwahr auck wual 'n Ehrenteeken eeget[87]!...=

_Wann de Herens de in 'n Regimente sittet, wieten will't, wer't is un

wo he het, willk't eer geeren beliikteeken[88]._ --

Ji wietet wisse wual, dat'r vor der Heerendiiks Paarten 'ne Ümmefloot

is, daar 'n Waaterpool bi to liggt, waar de Kutskers un Fohrlüüe

de Pierde inne spöölet; den Pool heetet se de Pierdehaase. Söcke

Pierdehaasen hebb't de Ossenbrüggesken Fohrlüüe gläuw' ick uäwerall in

der Welt; dann vor 'n eenige Jahre was ick es na Pyrmunt e reeset un

harr 'n ossenbrüggesken Kutsker miee nuamen; de scholl mi eens Uänerns

na den Friedensthale föhren, daar de frommen Heerenhuuters wuohnet;

man as ick 'ne beschickede, was he met de Pierde wiege un as ick 'ne

herneigest fröög, waar he wiesen wööre, gaf he mi to'r Antwoort: Ick

bin man iewen na'r Pierdehaase wiesen un hewwe miine Vösse af e spolt.

In der Franzoosentiidt siä auck es 'ne aule Börgerfruwwe: »Ick woll'

dat de Franzoosen alltohaupe bi Londen in der Haase leigen;« dann se

kinne'de anners nin Waater un mende, de Haase fläute wual sachte düür

de ganze Welt.

Man nu segget mi auck es, waarümme Ji den Aulen nich miebracht harren?

Konn' he vellichte nich recht kummfaart[89], of most' he wual innehööen.

Nu, _'n verkihrden Bessem mot me in Ehren haulen_; de Aulen mot me

eer Gemack günnen, un en _den Helpup[90] allmangsens in de Hand

raagen[91]_, dann sind se eenen auck wier to Willen. Wualehr was he

alltiidt sau beliewet bi söcke Geliegenheeden un ick mogt'r miine

Verküürunge jümmeran geeren met hebben. Ick vergiete't sin Liewe nich,

as he mi es vertell'de, dat Ji es'n leepen Zissemäntken[92] uutloopen

lauten, daar Ji Ju met allerhande Kniepe uut e fiielet un daar Juue

lütken Brööers vor upkuomen most harren. Dat gebührt sick wual mehr

in der Welt, siä he, dat »_wann de Suuge den Trag ümmestätt heft, de

Fierken't anteerste entgeelen miötet_;« oder: »_Wann me sülwenst nich

hangen will, mot de Rüüe de Wuost stualen hebben_;« -- un »_wann't

up'n P'stoor riegnet, drüppelt 't gemeeniglick up 'n Köster_.« Man

as he nau der Tiidt achter de Wahrheit kuomen wööre, harren Ji Juue

Puckelribbas[93] auck rieken duwwelt nauhaalen möst.

Man wann wi dann antleste bi de aulen schnaaksken Dööntkes

van Jan-Hinnerksken, de met'n vullen Verstande stuörf, van 'n

Pinnsüwwel[94] un' Peckedraut, van de aulen Stieweln u. s. w.

uuttokraumen kweimen, dann duurde't auck nich sau lange, _dat he siin

beste Been vorsettede_, un dann wöörd he sau vergnööget, _dat he sick

wual up de Hiilen[95] lachen woll_.

Unnerwiilen, aparte wann Ji 'ne manngsens alls to butt e tierget[96]

harren, konn he abers auck wual es'n näutl'k un präutl'k Schuur[97]

up't Liif kriigen un andöönt'lk[98] weeren, _dat me nich recht wüste,

of me met em in'n Kaule of in'n Rööwen was_.

Nu, waar is de Minske auck wual to fiinen de jümmeran liiker Amöör[99]

is un't nich wual es 'ne entelne Keer[100] 'n Käären in'r Nüffen[101]

heft? Dat Beste was, dat he dach allebatt wenner wier goot wöörd, wann

me 'ne man rieken uutbullern lööt, un't nich naudröög, as de wat wual

dooet. Summe-Summooren, 't was 'n Mann na 'n Willen Gaddes, _un de werd

'ne auck_, wann siine Tiidt e kuomen is, sieker _nich lange vor Sünte

Peters Paarten schillern lauten_.

Ick weet, de Dokter haale na nich es nowwe, _wuaviel lebendige

Braudkuärwe[102] Ji'r loopen hewwet_. M'riliisken kinne ick un

de beeden ölsten Jungens auck; man daar sind wisse abers na wual

'n half Dutzend achter, dann Juue »_Et_«[103] is saviel ick weet

wisse van gooer guöliger[104] Aart, un't sind sieker alle nütte

Dwasdriiwers[105], _un Mashacken[106] as uut'n Deege weltert_. »_De

Tacken aardet na'n Stamme, man Uulen brööet Uulen_« plegt me wual to

seggen. _Wen uuse Herrgatt Kinner gift, den gift He auck Bücksen_;

deswiegen günne ick Ju, dat't Stiige baule vull werd; dann waar al

niigen to Diske gaaet, daar licket sick de teggede wual sachte auck met

satt. Sind 'r nich auck en Paar Twiiskes[107] of gaar Driiskes[108],

manken? Wann'k Ju tooken Meitiidt es wier tosprieke[109], mot'k se

aparte dach auk es alle bi eene sehn.

Man ick freese[110] baule _dat dat'r wual vor 't Eerste wier in theenen

schiöle_; dann ick hewwe van Winter 'n Huupen Gebreck e hatt un bin

kortens man leige up 'n Fööten wiesen un spüüre auck nau na manchsens

saviel Wehdaage in 'n Knuaken, aparte wann't Wier sick ümmedoonen will,

dat'k wual in eene hen joobellen[111] mogde as'n Rüüe de uutlübbet[112]

werd. Ick harr Ju sau 'n elennige schmärtlick Koppleid, (de Dokters

heetet 't: den _Tick dullerös_ un dat met Recht, dann van de Piine

kann me wual dull un unwiis weeren --) un de Haagetülße[113] wöören

mi up e loopen, dat se mi as Gauseegger unner de Kiwwen[114] leigen;

daarto kreig ick buawenbatt[115] na 't Tönjesfüür[116] un 'n Fliöte

in de lüchtern Schucht[117] un 'n röggesk Pinnschwiär[118] achter'n

Hacken; daar woll'k anteerste alle nich up toschlaunen, dann sitte ick

auck wual vuller Pliiten[119], sau giewe ick mi dach nich baule eher,

as bet't mi de häugeste Naut n dööt un ick bange sienen mot, _dat 'k

stump van Unner to gaae_. Dat hebb 'k sau van miinen siäl'gen Aulen

ierwet; de was der Meenunge, wann Eene auck es 'ne Unsachtigkeit oder

'n Miskweim[120] tostädde, scholl me sick man striiwsk haulen[121] sau

lange me ichtens[122] konne; dann _wann de Minsken eerst unner Dokters

Füüste raakeden, un de Vüügel in Kinner Hände, wöören se baule ault e

noog wooren_; un ick bin 't allenhand auck al wiis e wooren[123], dat

me, wann me eerst an't Quacksalwern kümmt, insgemeen na mehr Leigheet

up rägt un _dann is'r't Ende oftmauls heel van awe_. Ick was vorwahr

baule stierwens Maute, man kortens heww 'k mi nütte wier verhaalt, sint

de Wunnerdokter uut'n Vöörden uäwer mi gaunen is, un ick rieke met

Gatt, dat 'k mi wual na ens wier begriäse[124], dann ick hewwe alltiidt

na sau wat 'ne geiwe[125] Natur e hatt.

Wo is't dann nu eegentlick met'n Anierwen; will he Ju na nich baule

afläusen, of _steht 'r na jümmeran Maunenschiine in'n Calenner, dat he

siine Lüchten nau nich ansticken mag_? Mi ducht dach dat 'k to Jahr al

häärt harr', dat he siinen Föögesmann[126] al up'n Loop kriigen hewwe,

sau _dat he de Muöntkekappen baule up'n Tuun hangen woll_ un met 'n

Baas[127] van 'n Wichte in'n Küüre[128] wööre, daar Ji un de Aulske

auck wual Sinnigheet[129] an e hatt harren, _dann't harr wisse auck

na Aart Mööskenkröömkes[130] miebracht. Is Ju dat vellichte van 'r

Pannen schnappet_, of räuken Ji wual bi Tiien Unraut? Bruutens[131],

weet me wual sind alltiidt sau riik dat se bölket[132], man wann me't

'r nau met'r Lucht bekickt, _heft 'r_ vielmauls auck wual es _'ne Uule

siäten_. --

_Des Eenen Leefde fällt up'n Roosenblatt,

Des Annern siine up'n Kohflatt._

_Bieter 'n Stücke Braud in der Kiipen, as Fieren un Flünke an 'n Hooe._

Wann Buurendächters frii't,

Schweerebrett! wat is saun Lüüt

Dann riik; 't brinkt 'n Bruutschatt met,

As 'r kortens[133] nine kriegen het.

Man is se eerst de Bruut,

Kümmt 't meestig anners uut;

Dann fällt 't bi der Neeren af

Un tüsken 'n Käären is vull Kaff[134].

Dach dat maak't mi nich quaut,

Ick hewwe nine Naut;

Heft 't Wicht man ichtens Lust un Moot,

Dann wöör't auck al sau jeewe goot.

Man heft't 'n quaaen Sinn,

Daar ick nin Fründ van bin,

Un mierk't me dat bi gooer Tiidt,

Sau maak 'me sick'r faarts van quiit,

Süß geht me Unglück an. --

Sau 'n Lüüt eeg't[135] auck nin'n Mann

De 't ehrlick ment, un trüü un recht;

Sau 'n Stänkerees[136] is mi to schlecht.

Nu, goot Dink will Wiile hebben. _Friggen un Backen geräth nich

jümmer_, un et schall sick alle na wual riigen[137].

Man waarschuwwet mi den frommen Jungen, dat he sick nich alleine

düür 'n schäun Ziiferblatt[138] begäusken[139] lät. »_Friggerigge,

Blindöökerigge_;«[140] auck _dat schäunste Ziiferblatt heft allmangsens

en schuorweden Ees_. Vor dreehunnert Jahren fröög al 'n klook' Mann:

»Ick woll wual wieten wo de Junge heete, de sick van Wichtern nich

wat narren lööte?« _De beste Küügeler kann auck wual es'n Puudel

schmiiten._ Deswiegen rüünsket[141] em dach bi Tiien in 't Ahr, dat he

sick nich auck beööwen lauten un sick vor allen Dingen 'n Fruusminske

toleggen müüge, daar he wisse van si, dat 't nich allstolange tor

Faasel loopen hewwe, daar eene dann _lichte vorgieten Braud of'n

Kuckuksküüken met in 'n Kaup krigt_, un dat he'r in Verdrag un Friäe

met liewe. »_Bieter 'n schluuten Wiif[142] as'n kiiwen Wiif_,«[143]

-- segg'k Ju. Dann wann'n 'n Manne dat Unglücke uäwerkümmt, dat he an

'ner fuulen, wispeltüürigen[144], gäwweligen[145], auwiisigen[146],

miikerigen[147] Quaasketriine[148], of 'ner heersken[149],

katthäärigen, glubietsken[150], jewwekewwesken Gaffeltange behangen

blift, daar he gaaruut nich met eggen of plöögen kann, de alltiidt

vor em hier schnawwet[151] un klippertaanet as 'ne Vuugelriäter

un de Bücksen[152] jümmeran alleine anne hebben will, un de 'r 'n

heelen Dag Nicks 'n dööt as Schellen un Bellen, dat de Mann, Kinner

un Denste nich Dag of Nacht Friäe in 'n Huuse hebbet, un wann'r dann

buawen batt na ßaantkerige aule Wiekenbliäer un leigmuulede Uphissers

un Upstööperskens[153][G] tüsken kuomet, de eer Hellenverniin[154]

in de Leuchen[155] blauset, dann lät auck de beste Mann wenner[156]

de Ahren hangen un 't is nin Wunner, dat de Völker[157] auck baule

mismöödig weeret un den dullbriägesken Bellhaamer[158] van 'n Wiiwe

an'tleste beööwet un bedreeget, war se ichtens kiönet un daarmedde

geht dann auck de beste Werthskup baule 'n eeslings[159]. Sau'n

unglückelk-bedaart[160] Minske mag wual driiste seggen, dat he met

den Hellendüüwel alle siine Wiäldaage to Graawe driägen heft, as't de

wiise Sirach ~Cap: 25. V. 21~ u. s. w. al to verstaunen gift un dann

geht't'r insgemeen to, as de Bispriöke segt: _Miine Fruwwe heft mi leef

un ick hewwe se wier leef, sau leef, dat 'k se wual alle Daage met'n

Bessemstiele küßken mogte._ Deswiegen: »_Kregget de Henne un schwigt de

Haan, dann is't Huus'r üüwel an_;« un »_'n Wiif dat met'n Koppe will

buawen uut; dat dööt viel Schaaen un richt't alldach Nicks uut_.« Dat

sind zwaarens al 'n Paar aule, man wahre Pundwäärde[161], segg 'k Ju,

de auck wual sau lange in Ehren un Würden bliiwen schiölet, as de Welt

steht un'r Wiiwervolk inne is ...

Nu, sau 'n Harteleid kann 'n Frömmsten un Besten tostäuten, dann wel

kann faarts allen Minsken in 'n Hartekolk kiiken? un den plegt 't auck

up 'n Eersten to uäwerkuomen, innerwiilens se van Natuur naugiewsk n

sind un geeren sau lange in Gedult staaet, bes 'n an'tleste de Kopp

uut'r Keer[162] kümmt, of se'r uäwer in 't Gress biitet un dann kümmt

achternau den unwiisen Jobellersken[163] de Rögge[164] met Huulen

un Blarren to laate. -- O Heere, o Welt! Wat is sa 'n aarm Minske to

beduuren, den sau'n elendig Harteleid to erkinnet[165] is. --

Ick rieke dann dach met Gatt auck nich, dat Juue Siöhne't maaken

schiöle, as jener Junge, de sick auck an't Friggen giewen harr un up'n

Lüüt verfallen was, dat al met mehr annern Jungens in 'n Küüre[166]

wiesen was. He mende, dat möste dach wual 'n heelen Meister van 'n

Wichte sien un dachte, as de Buur sick uutdrücket, dat he daar 'n Aulen

met 'n Jungen kreige, dann ümmesüß wöören 'r wual nich sau Viele achter

hier.

Se wöören auck Handels eens, un lööten sick na Gebüür upbeen[167]; man

as de P'stoor se 't drüdde Mal van der Kanzeln schmieten[168] harr,

gönk de Brüügen na'r Weeme un lunkaarde hällekens[169] bi'n P'stoor in

't Huus, af'r nine Insaage daunen wööre. De bescheede en van nei.

Dat föllt den Jungen up un as he 'n Käären vor sick hen miimert harr,

siä he to den Heeren: Nu will 'k't auck nich; dann nu ducht mi, dat'r

dach wual sau viele nich achter is, as ick wual ment harr, süß scholl

sick wual sachte Een of Anner rägt hebben.

Man nu gönk 't na 'r haugen Treppen[170] un daar wöörd den Jungen

to erkinnet, dat he 't Lüüt alldach niemen moste. Dat gaf abers 'ne

unsachte Liewerigge un se stönnen in saunen Unfriäen tohaupe, dat

't antleste an 't Knuffen un Buffen[171] gönk. Dau fönk de Fruwwe,

de de haugen Treppen van tovüüren al wual kennde, an to klaagen un

brachte vor, dat eer Mann se röökelause mishandelde. Se wöörden tohaupe

vorbeschedt un as de Heerens den Manne dat Beschweer siiner Fruwwen

vorhöölen, siä he: Miine Heerens, dat Wiif lügt alle wat 't seggt,

dann ick bin de frömmste Minske van 'r Welt un hebbe 't siin Liewe

up söcke Wiise nich trakteert. Man de Fruwwe nam dat Waart un siä:

_Gatt's Wier un nich Eene! Begrüüßluusest[172] Du Dullbriägen mi nich

Dag vor Dag met'r Knufffuust_[173] un hest du Leigheet[174] mi nich

na van Muaren in de Trönjen schlaagen dat 't 'ne Aart harr un man sau

schmackede? _De Augenschiin is aller Welt Tüüge_; seh't mi es hier

nan Koppe! Is mi dat Schnatthüüsken nich nau sau dicke as 'n Püüster?

_Dat wasket di de Rhiin nich af_ un de Heerens schiölet 'r di auck

wual diin Genannt[175] vor to erkinnen, dann se miötet dach van Gatt

un Rechtswiegen _den Unschülligen goot toschlaun_[176] un ick denke

_dann schall'r't Dünnebeer wual achter nau loopen_. Nei siä he, blieken

dull[177], _du löppst'r wual miie_[178]; ick hewwe di je man iewen

met'n Schnuffdooke an e ticket. Dat schall wual wahr sienen, anwerde de

Fruwwe; hest du siin Liewe auck wual 'n annern Wiskeldook e hatt as en

düssen? un daar met nam se de Niäsen tüsken de Finger un Baats! schlöög

se eeren Mann an 'n Hals dat 't quabbede[179], dat de Heerens auck

sehnen mogten, wat he des Muarens vor 'n Schnufdook e bruuket harr. He

wöörd to Verdriägsamkeet un Gemackhaulen an e wiesen un gönk wual met'n

töörn'sken Koppe[180] met siinen Wiiwe na Huus.

Nu, waar 'n Paar Ehelüüe sick nich goot tohaupe verdriäget, hebb't se

de meesten Tiidt van beeden Siien Schuld. t' is al'n ault van te Jahre:

_Pack schlöög sick, Pack verdröög sick_; un sau schall't met de De,

daar ick iewen van e küürt hebbe, antleste auck wual gaunen sienen,

dann ick hewwe nau der Tiidt wual es häärt, et schiöle sick met de

Beeden dach bietert hebben; dann as de Dokters un P'krauters met de

Kreggenfööte van Rieknungen kuomen wöören, harr' he dach e ment, dat

wöören düüre Schuffdooksdüffkes wiesen. Me plogde wual ehr auck wual

es to seggen, me miöte sick eerst 'ne Tiidt lank beruuken un to 'm

Minnsten 'n Schiepel Salt tohaupe up e tiärt hebben, ehr me sick nowwe

kinnen leere un de meesten Tiidt is de Unverdrag tüsken Ehelüüen man

'ne inbellske[181] Krankheet, de sick met'n Jahren legt, wann sick de

stiiwen Köppe bäuget; -- dann is 'r leider man Nicks mehr to beduuren,

as dat me uäwer de Kortswiile sau ault e wooren is. Daarümme segg' ick:

»Wann twee sick maaken willt to Een,

De maaken eerst't Gemöth gemeen.

Denn uäwer Twas[182] to liggen in'n Sack,

Is vor Elkeen 'n[183] 'n lästig Ungemack.«

Man dat segg 'k Ju, dat Ji mi, wann't met'n Anierwen sau wiet is, to

'r Hachtiidt nich vergietet; _dann will wi'r na es nütte wat achter

bööten_[184] un ick mot aparte na ens in miinen aulen Daagen met Juuer

Aulsken eenen aftriäen[185]. Wat meene Ji, wann Ji un ick un se un

de, dann na es 'n aulen düütsken Menewett vordansseden? wi wollen eer

aparte na wat van de echten ehrdaags'ken Tuuren vorföören, daar dat

junge Volk Nicks mehr af n weet, un ick bin 'r vorwahr nich goot vor,

dat'r dann antleste nich auck na'n Schienenstäuter, oder 'n annern

Dullen achter up möste.

Man Een's woll'k mi dann dach wual geeren uutbidden, nämlick dat Ji

nich togiewen schiölen, dat se, wann se den Bruutwaagen bringet, 'n

Hahnen vorne up den eersten Waagen faste bäunen, den se dann, dat he

stännig kreggen schiöle, vor Gewalt sauviel Brannewiin in 'n Hals

geetet, dat em antleste de blaue Leuche uut'n Bille schleit un he

up 'ne unbarmhartige Wiise verrecken mot. Düsse röökelause Bedriif

woll mi, wannk't in miinen Kinnerjahren wual es met ansehnen moste,

jedesmal al't Harte afbiiten[186] un ick mot liike uut[187] seggen,

dat ick söckes wat vor 'n Düüwels Infall un vor 'ne unminsklicke un

sündlicke Deerquielerigge haule, de, wo se nich al van sülwent af

e bracht is, dann dach _van obrigkeitswiegen bi schwaarer Straffe

verbuaen weeren scholl_. -- Niem 't'r leewer 'n Viggeliinstriiker

un 'n Klar'nettenbiiter mehr vor, dann dat lut vor sinnige[188]

Ahren vull bieter, as dat kläglicke Kreggen van'n besuapenen,

stierwenden aulen Hahnen; un saviel will 'k Ju faarts bi Tiien wual

wicken[189], dat, wann Ji de rööklause Saake nich naulauten schollen,

ick vorwahr met'r Bruut auck nich 'n Trett to 'm Danssen ansette;

dann de söcke lästerlicke Leigheet met Lusten ansehnen mag, kann na

miiner Meenunge auck nin goot Gemöthe hebben un is sieker to annern

Harthartigheeden tiigen Minskenkinner un 't aarme Vee auck nich to

goot. »_Deerteschinner, Lüüefiller_.« -- Man 't gift leider unner de

Vorneimen hen un wier auck Hartnacken noog[190]; dann dat mot dach

vorwahr auck wual Eene sien, de den fiif of sess Müüsen, de he es in

'n 'ner Kruupfallen lebendig e fangen harr, vor Düüwelslust eerst de

Steerte uutlauck[191], ehr he se den Teckels uäwerlööt. Daar kwam'k

vor Kortens es up to -- man ick konn't dann dach nich ansehnen un de

Traunen kweimen mi'r bi in de Augen, dat't in uusen _frommen_ Daagen na

söcke unbarmhartige Lüüe gift, daar me se nich vermooen sien scholl.

_Den Düt juöcket_, wann he 't liäsen scholl, _de klegge sick_.

Nu Adjüs! _Gatt bewahre Ju vor Bissen un Wiepsteerten[192] un vor

duusent Düüwel._ Giiwet 'n Ölsten 'n Kußhand van mi, man dooet nich

as jener Junge, den de Aule torööp: _Gif den Heeren 'n Kußhändken un

segge_: »=Gooen Dag, du Iisel.=«

Nauschrift.

Ji siäen mi wisse lest es, dat Ji Ju met'r Tiidt wual es 'n niggen

Wuostekietel tüügen[193] wollen, wann Ji'r es sau jeewe[194] ankuomen

konnen.

Nu bin'k düsser Daage es bi uusen Aksienaater[195] wiesen, dann 'k

woll mi auck na wual een of anner Huusingedöönte[196] toleggen, dat

me in der Huushällunge van doonen[197] heft un daar me in'r Aksione

allmangsens wualfeiler anraaket, as wann me't sick nigges maaken lätt.

Daar steht reefaarts auck 'n grauten kuapern'n Kietel, daar wual sachte

'n Stiige Emm'-vull[198] Waater in gaunen müüget un de na miiner

Meenunge sau goot as nigge is. De werd bi'r neigsten Aksione met up e

settet un ick mogte Ju wual anraaen, dat Ji'r dann hen kweimen, dann

et konn sick dach schlumpen[199], dat Ji 'ne wual Schluur-Kaups[200]

kreigen.

Ji schiölet den Aksienaater wisse al wual kinnen un auck wual wieten

waar he wuohnet. Et is de De, de'r jümmeran allerhande putzige

Infälle tüsken schmitt un de aulen Reetskuppen[201] manngsens

söcke niggelke[202] Naamens gift, as t. B. »'ne Suppentarriine van

Wassermanns Pozzeleen,« (Wassermann is 'n eeren Pöttker[203]) dat is:

'n eeren'n Nachtpott; »'n Treppenschäuner,« dat is 'n Striikbret,

daar me de Mester un Gauweln uppe strickt, de se süß gemeeniglick up

de Treppenpöste to schiärpen plieget; »'n kaupt 't in der Tiidt, dann

he ji't in der Naut,« dat is 'ne Weege; »'n schmööen Fuulstool of 'ne

eensittenne Schlaupstiie, met Pierehaare stoppet un as ji wual sehet

met wackern, blöömeden Plüüs uäwertrocken, sünner Insatt[204];« daar

ment he 'n Suargestool miie, un »sünner Insatt,« dat het saviele as

sünner de aulen Upkäupersken, de meestig jümmeran de Eersten sind, de

na de Aksionen loopet, dat se de besten Plätze kriiget un sick dann

up't leeweste up eer beste Gemack in söcke Stööle faste settet. Wann de

Stool dann up roopen werd, plegt he'r insgemeen to to setten »wann'k

sau'n Ault van te Jahre as'r den heelen Namiddag inne sieten heft to

brööen un to schnuarken, met in 'n Kaup geiwe, scholl'r mi wual nich

Eene wat vor been, dann wel will söcke Fuulbrööerskens[205] wual vor

Geld kaupen, de he ümmesüß to Danke noog kriigen kann, un auck al

wual uäwerlästig satt in'n Huuse hebben mag.« Man 'ne Stülpe[206] of

'n Deckel is bi den Kietel nich biie, de mosten Ji aparte dach wual

nigges maaken lauten, dann't is all'nhand gefährlick saunen grauten

Pott sünner Deckel up'n Füüre to hebben. Daar weet ick Ju 'n Leedken

van to singen, daar Ju alldach vor eesen[207] schall.

* * * * *

As ick na'n lüt'k Junge was, de in 'r Piiken lööp, harren se in uusen

Huuse es 'n Paar Meifierskens schlachtet un'r auck Blootwuöste un

Woppkenbraut van e maaket; dat mot dann wisse eerst e schrempet[208]

weeren, ehr 't in 'n Keller of up de Schneisen[209] kriegen werd un

in 'n Wiimen[210] kümmt, un dann dansset 't in den glöönigen Kietel

wisse alle düür 'n eene up un daal. Dat woll P'stoors Willemken auck es

geeren sehnen; un de Kuäckske nam mi in'n Backvull[211] un büürde[212]

mi in te Häugte, dat ick in den Kietel kiiken konn. Man dat geföllt

mi sau, dat mi alle in eene hen de Sinn'r na lüstede, dat'k't na wual

ens wier sehnen woll. Nu harren wi bi'n Holtheerde unnern Boosen[213]

na bito 'n Wiinduawen, de van Backsteenen up e müürt was. De Kuäckske

was 'n Trett bi'r Siit gaunen un harr mi alleine bi 'n Heerde lauten;

man wat harr'k to doonen? As'n Imme[214] kladderde ick buawen up dat

Biheerd[215] un tratt up 'n Kantsteen, dat'k'r bieter in reckhalsen

konn', man de Steen harr sick läs e giewen un kippede un p'rdoots! lag

ick met ens uäwerto in den glöönigen Wuostekietel, un wann de Kuäckske

'r nich to'n Glücke jüst up to kuomen wööre un mi'r bi eenen Beene

met'n Schnappe[216] wier uutrieten harr, as 'ne Pogge[217], harren

se'r mi auck man faarts schrempet wier uutfisken un met de Wuöste

togliiks priggen[218] konnt. 't is miin nowweste[219] Dencken, dat uuse

Au'm-Hinnerk faarts Hals uäwer Kopps met 'n Piere na'r Stadt jaagen un

'n Dokter haalen moste. Unners de kwam, harren se mi al met Black[220],

dat se bi Kannenswiise van 'n Köster haalt harren, beguaten, dat'k

vorwahr wual uutsehnen hebben mag as 'n lütken Düüwel, un wual'n

Schiepel Wuorteln un Eerdappel unner'n Stäuter kriigen, daar se mi

eenen kaulen Pannekooken na'n annern van ümme't ganze Liif backeden un

antleste dach met Gaddes un Dokters Hülpe na ens wier torechte kreigen.

Na dat Upkuäcksel, rieke ick, hebb'k de fiine Huut e kriegen, de de

Wichter alltiidt sau feer[221] in de Augen stöök; man'k woll Ju dach

wual wahrschuwwen, dat Ji'r bi Tiien bieter na wier sehnen mogten,

dat'r Ju nich auck es 'ne Blaage in fällt, dann't mogt'r auck wual

es leiger met uutkuomen un me süht hieruut, dat Eene de Kinner

allmanngsens röökelause üm'n Hals kuomen kiönet, daar me nich de

feerensten Gedachten[222] anne heft.

Ja, wann uuse leewe Herrgatt de nich bieter waarde, as de Minsken

't bii'n besten Willen kiönet, waviel schollen'r dann wual

uäwerscheeten[223] un graut van weeren?

To'n Neigsten gift't'n Capittel uäwer ehrdaages un nu.

[1] _Iäten_: Essen.

[2] _Dööntekost_: Festgericht, Festtagsessen.

[3] _Priämt'roggen_: Präbendebrod von Roggenmehl.

[4] _sülbacken'n Braae_: selbst gebackenen Brode.

[5] _Tobiete_: Zubiß.

[6] _Genwern_: Ingwer.

[7] _lange Roggens_: ellenlange Weißbröde.

[8] _Weggen_: große, flache, kuchenartige Weißbröde, von feinem Mehl.

[9] _vor 'ne Aardigheet_: aus Freundlichkeit; hier, zum Zierrath.

[10] _Deftiges_: Tüchtiges, Kräftiges.

[11] _Wiise_: Sitte, Gebrauch.

[12] _liike uut_: grade aus.

[13] _Toreesels_: Zubereitungen.

[14] _reefaart_: jetzt, heutiges Tages.

[15] _Salsteriggen_: Brühen; von Salse: Brühe, Tunke.

[16] _vergiewet_: vergiften.

[17] _uurden_: wühlten.

[18] _piirkeden_: suchten.

[19] _vulldaun_: gesättigt.

[20] _eeslicke fuul_: gräulich schmutzig.

[21] _unnüüsel_: eckelhaft.

[22] _pänntkefett spielen_: lecker, fett essen.

[23] _Gemack_: Behaglichkeit, Bequemlichkeit.

[24] _Iäteldiske_: Speisetische.

[25] _Sapp_: Saft.

[26] _anners_: sonst.

[27] _Fliggebalg_: Pflegebauch, Fresser.

[28] _Vullkumst_: volles Maaß, Befriedigung, Genüge.

[29] _Fiäsen_: Fetzen.

[30] _Elt_: Schwielen.

[31] _verklichtede_: verstauchte.

[32] _krüüsk_: (von _krüüen_ ausjäten) eigen, lecker, der das Beste

aussucht.

[33] _Wopkenbraud_: Wurstbrod.

[34] _hennige_: ziemlich, einigermaßen.

[35] _Sönndage_: Speckwürfel.

[36] _Steertrööwen_: Schwanzknorpel.

[37] _Schlüngesel_: Geschlinge, Sehnen.

[38] _Willwass_: s. g. wildes Fleisch.

[39] _Schliepkanne_: ein hölzernes Gefäß, worin den Arbeitern Bier auf

den Acker zugeführt wird.

[40] _donne_: stramm, aufgedunsen.

[41] _Bolze_: Kater.

[42] _grummelt_: donnert.

[43] _farsse_: (~forçe~) starke.

[44] _Pütte_: Ziehbrunnen.

[45] _Dräugte_: dürre.

[46] _Saut_: Brunnen.

[47] _dat de Saut em 'n dräugen Ees tohöölt_: daß der Brunnen ihm den

trockenen Boden zeigte.

[48] _Beertööte_: hölzernes Biergefäß.

[49] _lunkepankede_: schlenderte.

[50] _ankede_: ächzte.

[51] _Suugen_: Säue.

[52] _siölig_: schmutzig.

[53] _bifligget_: zu sich nehmen, beipacken.

[54] _Piirke-Jannöckel_: langsamer Esser, der sich das Beste auswählt.

[55] _Bultknoost_: Erdklumpen.

[56] _Wöösebraake_: Wüstling.

[57] _'n ichtens halfschlieten-ordentlick Minske_: ein nur irgend

halbwege ordentlicher Mensch.

[58] _Geneet_: Genuß.

[59] _Oul_: aufgewühlter Schmutz.

[60] _Lillauf_: Epheu.

[61] _Schnüssel_: Schnautze.

[62] _Fuhr_: Fuhre, Graben.

[63] _verschraut_: schräg.

[64] _Bill_: Schnabel, Mund.

[65] _Tüsken_: zwischen.

[66] _Tant_: Zahn.

[67] _töörensk_: zornig, böse.

[68] _niederträchtig un gemeen_: herablassend und populär.

[69] _Büürbaum_: Hebebaum.

[70] _Schrautdüüre_: Seitenthür.

[71] _Wammen_: Wampe, der Magen des Rindviehes.

[72] _Müssen_: dicke Enddärme.

[73] _Balkenschlapp_: Bodenluke.

[74] _Bawwe_: Vater.

[75] _Mömme_: Mutter.

[76] _ruum_: raum, völlig.

[77] _Krüüsdriägers_: Krücken.

[78] _Biflootsschütte_: Umfluthsstaue.

[79] _liien_: zurückhalten, bergen.

[80] _kruusket_: geschaudert, Widerwillen empfunden.

[81] _Kantshaaken_: Arm.

[82] _wisse_: fest, kräftig.

[83] _tohüüet_: sorgfältig zugedeckt, eingepackt.

[84] _beliewet_: lebhaft, fröhlich.

[85] _der Naukumst_: der Nachkommenschaft.

[86] _Neigte_: Nähe.

[87] _eeget_: verdient.

[88] _beliikteeken_: nachweisen.

[89] _kummfaart_: vorwärts.

[90] _Helpup_: Bettquaste.

[91] _in de Hand raagen_: zulangen, in die Hand legen.

[92] _'n leepen Zissemänntken_: einen schlechten Streich.

[93] _Puckelribbas_: Prügel, Schläge.

[94] _Pinnsüwwel_: Pfriemen.

[95] _Hiile_: Unterboden.

[96] _tierget_: gezerrt, geneckt.

[97] _'n näut'lk un präutl'k Schuur_: ein verdrießliches Schauer,

Mißlaune.

[98] _andöönt'lk_: empfindlich.

[99] _Amöör_: Humor, Laune.

[100] _entelne Keer_: einzelnes Mal.

[101] _'t in der Nüffen hebben_: es in der Nase haben; mißgestimmt sein.

[102] _lebendige Braudkuärwe_: lebendige Brodkörbe, Kinder.

[103] _Juue Et_: Eure Sie (Frau).

[104] _guölig_: ergiebig; _guölig Käären_: ergiebiges, gut ausfallendes

Korn.

[105] _Dwasdriiwers_: Durchtreiber.

[106] _Mashacken_: rüstige Kinder, die Wind und Wetter nicht scheuen.

[107] _'n Paar Twiiskes_: Zwillinge (der Landmann setzt die Zahl hinzu)

deshalb sagt er auch:

[108] _dree Driiskes_: Drillinge.

[109] _tosprieke_: besuche.

[110] _freese_: befürchte.

[111] _jobellen_: schreien vor Schmerz, jaulen.

[112] _uutlübbet_: verschnitten.

[113] _Haagetülße_: Mandelgeschwüre.

[114] _Kiwwen_: Kinnladen.

[115] _buawenbatt_: überdem.

[116] _Tönjesfüür_: St. Antonifeuer, die Rose.

[117] _lüchtern Schucht_: linken Schulter.

[118] _röggesk Pinnschwiär_: entzündetes Blutgeschwür.

[119] _Pliiten_: Ungemach, Beschädigungen.

[120] _Miskweim_: Mißbehagen, Mißgeschick.

[121] _sick striiwsk haulen_: sich hart halten; Widerstand

entgegensetzen.

[122] _ichtens_: irgend.

[123] _wiis e wooren_: gewahr geworden; erfahren.

[124] _wier begriäse_: wieder erhole.

[125] _geiwe_: rüstig, kräftig.

[126] _Föögesmann_: Brautwerber.

[127] _Baas_: (holländ.) Meister.

[128] _in'n Küüre_: im Gerede.

[129] _Sinnigheet_: Gefallen, Behagen.

[130] _Aart Mööskekröömkes_: einiges Vermögen, gute Mitgift.

[131] _Bruutens_: Bräute.

[132] _bölken_: aufstossen, fig. großthun.

[133] _kortens_: kürzlich.

[134] _Kaff_: Abfall, Schmutz vom Korn.

[135] _eeg't_: verdient.

[136] _Stänkerees_: Zänkerin.

[137] _riigen_: in Ordnung kommen.

[138] _Ziiferblatt_: Gesicht.

[139] _begäusken_: verleiten.

[140] _Blindöökerigge_: Blendwerk.

[141] _rüünsken_: verstohlen zusagen.

[142] _'n schluuten Wiif_: eine eingezogen, still für sich lebende Frau.

[143] _'n kiiwen Wiif_: ein zanksüchtiges Weib.

[144] _wispeltüürigen_: flatterhaften.

[145] _gäwweligen_: tändelhaften.

[146] _auwiisigen_: eigensinnigen, verzogenen.

[147] _miikerigen_: albernen, kindischen.

[148] _Quaasketriine_: Salbaderin.

[149] _heerske_: herrische.

[150] _glubietske_: lauerbissige.

[151] _vor em hier schnawwet_: bissig vor ihm her spricht.

[152] _Bücksen_: Hosen.

[153] _Uphissers un Upstööperskens_: Aufhetzer und Aufstachlerinnen.

[154] _Hellenverniin_: Höllengift.

[155] _Leuchen_: Flammen.

[156] _wenner_: bald.

[157] _de Völker_: die Dienstboten, das Hausgesinde.

[158] _den dullbriägesken Bellhaamer_: die tollköpfige Haderkatze,

Xantippe.

[159] _'n eeslings_: rückwärts.

[160] _unglückelk-bedaart_: übel-berathen, bethört.

[161] _Pundwäärde_: gewichtige Worte.

[162] _uut'r Keer_: aus der Richtung.

[163] _Jobellersken_: Bellhämmern.

[164] _Rögge_: Reue.

[165] _to erkinnet_: auferlegt.

[166] _in 'n Küüre_: im Gerede.

[167] _upbeen_: aufbieten.

[168] _van der Kanzeln schmieten harr_: proclamirt hatte.

[169] _lunkaarde hällekens bi'n P'stoor in't Huus_: frug heimlich,

vorsichtig beim Pastor nach.

[170] _na'r haugen Treppen_: zum Gerichte, Consistorio.

[171] _Knuffen un Buffen_: Stoßen und Schlagen.

[172] _begrüüßluusest_: mißhandelst.

[173] _Knufffuust_: geballte Faust.

[174] _Leigheet_: Bösewicht.

[175] _diin Genannt_: dein Recht, deine gesetzliche Strafe.

[176] _goot toschlaun_: beistehen.

[177] _blieken dull_: bellend toll, wüthend.

[178] _du löppst'r wual miie_: du bist wohl verrückt.

[179] _quabbede_: quatschte.

[180] _met 'n töörn'sken Koppe_: mit zornigem Sinne.

[181] _inbellske_: eingebildete.

[182] _uäwer Twas_: quer.

[183] _vor Elkeen 'n_: für Jedermann.

[184] _'r nütte wat achterbööten_: tüchtig was beginnen, aufstellen.

[185] _eenen aftriäen_: tanzen.

[186] _'t Harte afbiiten_: das Herz zerreissen.

[187] _liike uut_: gerade heraus.

[188] _sinnige_: zarte.

[189] _wicken_: prophezeien.

[190] _noog_: genug.

[191] _uutlauk_: ausriß.

[192] _Bissen un Wiepsteerten_: Irrthum und Schwärmerei.

[193] _tüügen_: zeugen, anschaffen.

[194] _jeewe_: leidlich, billig.

[195] _Aksienaater_: Auctionator.

[196] _Huusingedöönte_: Hausgeräthe.

[197] _van doonen_: nöthig.

[198] _Emm'-vull_: Eimer voll.

[199] _schlumpen_: zufällig ereignen.

[200] _Schluur-Kaups_: guten Kaufs, billig.

[201] _Reetskuppen_: Geräthschaften.

[202] _niggelke_: seltsame.

[203] _'n eeren Pöttker_: ein Töpfer, der irdenes Geschirr macht.

[204] _sünner Insatt_: ohne was darin sitzt.

[205] _Fuulbrööerskens_: Faulsitzerinnen, Müssiggängerinnen.

[206] _'ne Stülpe_: eine Stürze, Deckel.

[207] _eesen_: grauen, schaudern.

[208] _schrempet_: übergekocht, gekrimpt.

[209] _Schneisen_: Knüttel zum Aufhängen der Würste etc.

[210] _Wiimen_: Rauchfang.

[211] _in'n Backvull_: in die vollen Arme.

[212] _büürde_: hob.

[213] _Boosen_: der hölzerne Rauchfang über dem Heerde.

[214] _Imme_: Biene.

[215] _Biheerd_: ausgemauerter Nebenheerd.

[216] _met 'n Schnappe_: augenblicklich, im Nu.

[217] _Pogge_: Frosch.

[218] _priggen_: mit Nadeln stechen, damit die Luft ausgeht.

[219] _nowweste_: äußerstes.

[220] _Black_: Dinte.

[221] _feer_: wahrscheinlich das englische ~fair~, hübsch, lockend,

liebreich, kirre.

[222] _Gedachten_: Gedanken.

[223] _uäwerscheeten_: übrig bleiben.

[224] _Riöke_: Geruch, Witterung.

[225] _'n Bieten_: ein Bissen.

[A] Fricasse.

[B] Ragout.

[C] Dat is unner annern eene van de Wäärde, daar me, wenn me se

richtig schriiwen will, vull mehr Bookstaawen anne verquackeln mot, as

eegentlick behöeflick wööre; man dat heft siinen Grund daarinne, dat 't

'n franzöösk Waart is. Düt Waart boocksteweer't se: »~poupeteau~« (dat

het up düütsk »Püppken« un bedut 'n Schmoorbrääeken van Kalffleesk, dat

de Kuäckske tohaupe rullet, dat 't baule uutsüht, as 'n Wickelpüppken)

un sprieket't kort af uut, as daar buawen steht. Man wat will me daar

viele up seggen? Dooet 't dach -- as Ji in den sesten Breewe sehnen

schölet -- de Düütsken hen un wier auck. Sa'n Pupeto is alldach al'n

ault van to Jahre; in aulen Tiien hedde 't 'n Rülleken, un 't is

man 'ne niggemoodske Abeligheet, jüst as sau viele Annere, wann se

hüüte meenet, se miöten Eene de aulen Schnurrbraaens met nigge Wäärde

anööwen, dann 'k segge Ju, 't schmicket hüüt to Daage na jüst nich

anners as dautomaulen, as ick na man 'n upschuaten Jüngesken was; un

wann miin siälge Bessevaar, de in siinen Lesten nich mehr sehnen konn,

'r man 'n Riöke[224] van in de Niäsen kreig, plogde he vor Wiäldaage

met 'r Fuust up'n Disk to schlaunen un to seggen: Nu Hundsfott kumm 'r

uut! dat is 'n Bieten[225] den de beste Domheere nich to verschmaaen

höft.

[D] Fricandon.

[E] ~beefsteak.~

[F] ~Cotelet.~

[G] _Sebastian Brandt_ seggt:

»Höde di vor bösen olden Wiiwen,

»Mit Bösheit se Alles mengen un drywen;

»Dann wat de Düwel nich uthrichten kan,

»Dar moth he ein oldt Wyff tho han.«

un

»Dörne un Disteln stecken seer,

»Overst falsche Tungen noch veel mehr.«

Mogte dach 'n Jedder vor siiner eegenen Düüren kiiren un siin eegen

Flass hiekeln. --

Veerde Breef.

»Uut der Sprauke, uut 'n Liewent

»Sii dat Fruömde wier verbannt!«

De gemeene Mann seggt wual es: »_Hauge sprieken un wiit striien, helpet

Manchen uäwer de Riien[1]_;« man ick meene dach, dat de Aulen met de

Plattdüütsken Sprauke un met de Klapptuffeln[2] in eerer Aart iewen sau

wiit kuomen siien, as wi met'n Haugdüütsken un met de Miilenstiiweln

un Iisenbahnen; dann hüütiges Daages _bringet se in wat Deelen jüst

sau goot Ziepeln weg un haalet Knufflauk wier_, as in aulen Tiien, met

den alleinigen Unnerschee, dat't upstunds allens mutziger[3] un gawwer

togeht.

»_Alles ~per~_ =Dampf=;« seggt de Haugmann; man _he geht_ auck

allmanngsens _met'n Jiöcke[4] in't Bad un kümmt met'n Kleie[5] w'r

wier_.

De plattdüütske Sprauke is vull deftiger[6] un glitt de Tungen

vull schmööer un lichtferriger daal, as dat spitzige un kantige

»_Hochteutsch_« un me kann'r sick aparte sau =elennige aardig=[7] inne

uutdrücken; dat schiöl' Ji wisse auck al wual hen un wier in düssen

Breewen spüüret hebben. Deswiegen bin'k'r auck siin Liewe en grauten

Fründ van e wiesen un heww'r mi viel un geeren met af e giewen. Na

miiner Meenunge moste 'n Jeddereene, de'r man ichtens 'n Käären up

toschlaunen will un se van Enne to Wenne betrachtet, wenner to der

Insicht kuomen, dat't dann dach Jammer un Schaae wööre, wann se met

Fööten stätt un heel an de Kante settet un af e schaffet weeren

scholl; dann se is vorwahr sau deftig un kräftig, as wual nich Eene,

bidoonsk, wuöhntlick, trühartig un eerlick as de ächten Westphalen

van Aulens hier auck e wiesen sind, kort un bündig un daarbi sau

schmiidig un glatt, dat se eene van 'n Muule glitt, as wann se in

klaaren Griiwelingsschmalte[8] büüket wööre. Daarümme hewwe ick af un

an auck sülwenst wual es _saune Schnüüsterigge[9] tohaupe stüsselt_

un drücken lauten, dat den Lüüen alldach[10] na sau biister leige

nich[11] gefallen heft un et is mi unwiise leef, dat de Geleerden

up'n Unversteeten sick allenhand räuget un sick Mööte giewet, de

Raarigheeden[12] der Sprauke uut allen Lännern waar ichtens platt e

spruaken werd, bi eene to sammeln un vor gänzlicken Verdwiin[13] un

Vergietenheit to bewahren; dann hüütiges Daages werd Alles vorneimer

un fiiner un ick woll wual seggen, dat't Plattdüütske met'r Tiidt

ganz uut'r Welt kweime. Wann wi man 'n Käären upmierksam sind un

Vergliikungen tüsken ehrdaages un nu anstellet, kiöne wi henkuomen

Lüüe[14] abschlut nich miskinnen, dat et upstunds al lange nich sau

reggen un deftig mehr spruaken werd, as in uusen jungen Jahren, dann'r

kuomet allenhand al to viele Uäwerlööper uut'n Haugdüütsken un andern

fruömden Sprauken tüsken, daar me in aulen Tiien gaar nich es wat van

wüste, dann Jedereene de es'n fruömd Waart upschnappet heft, will'r

sick auck faarts dicke met doonen un flicket et geeren in siinen Praut

met in. Un waviele Uutdrücke hewwe wi nich al van fruömde Völker an e

nuamen, de to'n Plattdüütsken eegentlick passet as de Fuust up't Auge.

T. B. »_Spatzeeren gaun_«, Statts: »Landdaagen gaun.« »Dat miöte

wi _plusmineeren_«, Statts: »Dat miöte wi een in't Ann're rieken,

spekeleeren, spedeeren, masseeren, kungeneeren, rungeneeren« u. s. w.

Ick pliege wual to seggen, sint in 'n Schoolen nicks as Haugdüütsk

mehr vorkümmt un de Geestlickheit, de Dokters, Excessers[15], Vuägede

un Schoolmesters nin Plattdüütsk mehr verstahet, sint de Jungens

S'ldauten hebb't weeren most un fruömde Länner sehn un andre Wiisen

leert un miebracht hebb't; de Mannslüüe des Alldaages nine linnene

Kittels daar de Fuusthandsken achter in 'n Schlippschlitze höngen,

kastoorene Mumpros-Müssen, lierene Bücksen un blaue Schärten, Holske,

Landströöfeln[16] un ruwwe Kaputzen met Vossschwänzen in der Nacken

-- un des Sönndaages nine dreetimpede Hööe, blaue saardookene[17]

Wämmse met spialternen[18] Knäupen, de se sau uutermäutig to schäunen

wüsten, dat se meestig van 'n Antkevaar up Kindes Kinner verierweden

un'r dann nau na nich es 'ne wandelbaare Stiie[19] anne to blicken

was; mansiesterne Bücksen, missingene Kämme in den Haaren[A] un

Schoo met prinsmetallnen Spangen; un de Fruuslüüe nine drepannen[20]

Müssen, Stüütspangen[21], Püntnauteln[22], wullaakene un zersene Röcke

met duusent Faulen, willigen Schrääerläckern[23] un Magsachten[24];

Kamsööler van blöömeden Zitz, met Baaje foort, met lange Kniepe[25],

un kruuse Lowwen[26], un 'n Luurkenlacke[27] up beeden Siien;

Böskes[28] van stiif Papier met bunten Damiin uäwertrokken un met

siiden'n Band inne böörtket, _daar dat Kamsoolsfoor[29] iewen uäwer

keik_, Fluötekrallen[30], sanftene Klapphandsken met K'rniinkenfell

foort un met'n Vorstaut van Hiermkenfelle[31] met schwarte Tippelkes;

Füürdööker[32] met Äugelkenband, un Wentken[33] un Schlippen[34] mehr

driäget; sint bi de däglicken Maultiien nine Brautläupen un eerene

Beckens[35] mehr up 'n Disk kuomet un de Denste[36] sagaar an Platz

van Möösken[37], dat eer vull bieter bi'n Ribben stönd, as andre

nöchterne Muultiergeriggen, en Paar Schäulkes Kaffejüche to Imb't[38]

un Vesper kriiget, de van de Sigurgen, de't Meeste doonen miötet, sau

bitter is, as Raamenroot[39] un eene sau in'n Liiwe herümme ramentet,

dat 'm 'r wual balgschlächtig[40] van weeren kann; sint de Mannslüüe

Uäwerröcke na'r Stadtmoode, van fiinen Laaken un allerhande Klööre,

Uäwerhiemde met Kruusedullen, siidene Westen un lankings Bücksen[41]

uäwer de Stieweln driäget un in Platz mierschuumen Piipen, eerene Lünze

un Präumkes[42], auck al Cigarren[B] in't Muul stieket un de Fruuslüüe

de bequeimen Niiwelkappen _daar de ganze Kopp met Müssen un Allens sau

nett unner to Schuure satt_, bi'r Siit legget un met siiden'n Hööen,

de met 'n Proll Fieren uptämt sind, lange Kleider van Kattuun na'n

niggesten Schniie, Schnöörliifkes, daar se sau stiif inne gahet, as'n

Schööfelstiel, met Spitzenkraagens, Riegenschirme un wat de Staut alle

mehr is, spradden gahet[C] un dat junge Volk de schäunen aulen Leeder

met de eesken niggemoodsken Lyrendreggerstückskes vertuusket hebb't,

geht de ehrdaagske echte, deftige, ländlicke Sinn un Wiise un daarmet

gliikstiidts de plattdüütske Sprauke in de Knee sitten; dann _'n fruömd

Kleid, maak't 'n fruömden Mann_ un »_sau de Staut, sau auck de Praut_.«

--

»Blau Gaaren, witten Tweern,

»Alle Buuren willt Heeren weer'n;

»Wannehr, wannehr, wannehr?

»Wann de schwarte Schnei fällt,

»Un de Luus 'n Daaler gelt;

»Man dat schüüt nümmermehr.«

süngen se al vor hunnert Jahren un af'r gliiks na nich 'n Flöcksken

schwarten Schnei e fallen is un 't auck, dat me weet, nau nich söcke

Narren gift, de vor 'ne Luus 'n Daaler uutdooet, sau lät 't sick dach

baule an, as wann de Tiidt alldach in 't Land rücken wille.

Daar schiölet friilik de lankjährigen Völkerwanderungen sint der

fransken Revolution, de allerhande Völker _düür 'n eene schmieten

hebb't, as de Kröömkes in'n Karmielks-Waarmbeere_[43] un auck de

hüütige lichtferrige Aart to reesen up Iisenbahnen un Dampscheppen

un wat'r mehr is, wisse wual en goot Deel to bidriegen. Dann wann me

hüüt to Daage auck es den Infall kreige, dat me van 'n eenen Ende der

Welt na'n andern woll, sau is't man 'n Sprunk, dann met'n Schnappe is

eene uut'n feer'nsten Hannaakenlande hier un met'n Ummesehns is he up

'n andern Ende auck al wier duusent Miilen wiet. Dat is al goot, man

na miiner Meenunge alldach nich allstogoot; dann miin sielige Vaar

plogde wual to seggen: _de allen Lüüen dat Pottkuäksel beschnoopet,

verderft sick lichte den Maagen un werd unsachte un wiirsk in der

Platten; to'm Minnsten behänkt he sick met Schmittsel_[44].« Man wi

Düütsken sind nu eenmal söcke Narren, dat wi geeren allerhande fruömde

Bibäärigheeden[45] an us bekliewet, se kleen us, af doonen us goot af

nich.

Daar bi fällt mi en Dööntken in,

Dat mog't hier wual to Passe sien:

Vor hundert Jahren fäund 'n Buur

'Ne schäune blanke Taskenuhr.

He, mi nicks, di nicks bück'de sick

Un dacht': »Du schast in miine Fick;

Blank bist du, as 'n Daaler is,

En'n Daaler gell'st du ganz gewiß.«

Dach, as he s' neiger bi bekickt,

Dau häärd' he, dat dat Dinges tickt;

Still lööt he 't liggen an der Eer',

He mende, da 't de Düüwel wöör'.

De Schreck bedrüüßelde[46] en ganz;

»Wat het dat Beest vor'n langen Schwanz!«

Rööp he vull Angst un Schrecken uut,

Keick hott un haa na Kopp un Schnuut'.

Met eenmal nam he wier en Hert',

He pack'de 't bi den langen Steert,

Un hölt't 'n Kaären met Gemack

An't Ahr; dau siä et: tick, tick, tack!

Nu bleiw em gaar nin Twiiwel mehr,

Dat 't _de Liifhaft'ge_ sülwent wöör';

Et wöörd em ganz blööm'rant vor'n Augen,

He schmeit 'ne, dat de Stücke flaugen.

»Tööw!« siä he, »schast de Kränke kriigen,

»Ick will di up 'n Kittel stiigen;

»Vergaunen schall Di't Sehn un Häär'n,

»Schast ninen Minsken mehr verföhr'n;

Un paukede in dullen Sinn,

Met siinen Priekstock up en in,

Kloppd' ümmerto in eenen Tag,

Dat Füür un Flamme uut en flaug.

D'rup gönk he wiider; un husk! husk!

Sprinkt Eener vor em uut 'n Busk

Un rööp em to: Miin leewe Buur,

Fäundst du nich miine Taskenuhr?

»Den _Düüwel_,« siä he, heww' ick funnen,

»He ligt van hier 'ne Verrelstunn';

»Ick gaf em faartsens siinen Rest,

»Nu is he daut', un is'r west.«

Sau was vor 'n düssen hier de Buur;

He kennd' un dröög niine Taskenuhr;

Nu driäg't se s' met 'ner Sülwerkiie

Un doo't sick unwiis dick'r miie.

Van Jahr to Jahr geht 't häuger up;

Stönd'n hundertjährske Daaen up;

Bekeiken All's van Enn' to Wenn 'n,

Se scholl'n de Welt wual nich mehr kenn'n.

Wi Beeden wietet et na ganz goot, dat me, wann me met'n Waagen man

van hier na Iborg woll, en ganzen Dag vor de Hand niemen moste. Dat

wöören vorwahr na schmööe Tiien! Up sauner Reese konn me sick na

ordentlick verhaalen, dann me konn sick lankstrieket un up siin beste

Gemack in 't Strau leggen un schlaupen driiste bes Middag; dann wann

de Waage nich ümmeschmeit, of in 'n Drecke sitten bleif, was me nett

bi Middaage bi'r Heerenreste[F]; daar kreig me siinen Schnappsack

läs un att na Hartensvergnöögen wat de Huusfruwwe eenen met e daun

harr. Hüütiges Daages kann me met'n Dampwaagen, den se hen un wier

auck wual »_Stumptaaren_« heetet, aabers wual in drüddehalf Daagen

van hier na Pariis triiseln[47]. -- Ji schiölet na wual wieten, wo

wiet dat is, dann _Ji hebbt de Welt wisse auck sau wat ümme de Ahren

schlaagen_, un'r Aart mehr van sehnen as Juues Naubers Meskuhlen; dann

wann 'k'r nich heel met in 'n Dutte[48] bin, he Ji den raaen Rock

wisse auck e driegen un sind dach auck met de Völker na Frankriik un

Pariis e wiesen. Ji wöören dautomaulen, dünket mi, Schersante bi'n

Ossenbrüggesken Landwiir Barreljoone, bi den fründlicken Kaptein

Gotthard siiner Kumpenigge un hebb't Ju de blauen Baunen auck jüst

sau goot ümme de Ahren suusen lauten, as alle de annern ehrlicken

Kammeraaden. Dat was dann dach aparte na 'ne stolte, plaseerlicke

Tiidt, daar 'n Jedereene, _wann he'r auck allmanngsens wat bi in'n

unrechten Hals kreig_, all siin Liewent lank met Vergnöögen an e

denket, dat em dat Müüsken unner'n linkern Bostlappen 'r bi anfänkt

to krawweln as 'ne Eckeltiiwe; dann _wi lieweden_ dach de meesten

Tiidt _as uuse Herrgatt in Frankriik_, plegt me wisse wual to seggen,

_wann't Eene recht na'r Fissen[49] geht_. Man ick meene, Eene miöte

nich alls to junk un unerfahren, van taubästiger Natuur un aparte

nich wuormäuterig[50] siinen, wann he sau 'ne Liewensaart, as den

Soldauten in 'n Feile toerkinnet is, met düürsetten will, dat he 'r

nich 'n Pliiten van wegkrigt un Unsachtigheeden un Wehdaage upsacket,

de 'ne liiwenslank in 'n Knuacken besitten bliiwet. Mi, vor miin Part,

priekelt de Ruuserigge bes nu to vorwahr faaken na mehr in'n Geföhle,

as mi leef is, un ick schall'r mi auck wual met träusten miöten, dat de

Kuulengriäwer 't antleste todecket. 't is eenmal S'ldauten Laun, dat

he'r Pliiten un Piine noog bi up sacket; de sind'r dann't siekerste un

beste Denkteekens vor, dat he wat met düürsettet heft. -- Man wann 'k

'r auck 'n half Stiige Jahre eher scholl ümme in't Gress biiten miöten,

woll'k alldach na nich, dat 'k'r nich met bi e wiesen wööre; dann me

kann -- un wann't Eene de Hunnertste auck wual nich es mehr Dank n

weet -- dann dach auck seggen, dat me 't Siine 'r auck eerlick to bi e

driegen hebbe, dat de Düütsken wier Düütske sien kiönen, wann se 't man

recht sienen wollen. --

Ji wietet wual dat alle Offeziers van uuse Kumpenigge eer junge

Liewent up 'n Schlachtfeile lauten mosten, sau dat 'k 'r alleine

uäwer bleif. Eene van miine Cameraden, den mangsens benowwet to

Sinne wöörd, römde mi ick scholl man 'ne Patroone in'n Hals geeten,

dat si 'n siecker Schutzmiddel tiigen 'n Schiöte. Dat is wisse 'n

ault S'ldauten-_Aaber_ van Anno Eene; man afscheuns he'r twee achter

eene fratt un icke nine, dann ick hewwe sin Liewe van Hill'gedoom un

Sympatigge nicks e haulen, moste he'r faarts an, unners ick allwisseweg

un sünner dat se mi ichtens blesset[51] of beleidiget harren miinen

strammen Gank in den dicken Pulverniewel un den blauen Baunenhaagel

faartgönk; man dau woll'k auk miine lewe Last e kriegen hebben, wann

miine braawen Jungens, Unneroffziers un S'ldauten, mi nich alltohaupe

sau goot to liien hat harren un sau denstiiwrig un folgsam wiesen

wöören, dat se bi alle Strappesuuren geeren Allens dääen, wat se mi

man an'n Augen ansehnen konnen. Dat mot 'k 'n miin Liewe lank dankbaar

nauröömen un sau ault kann mi uuse leewe Herrgatt nich weeren lauten,

dat 'k 'n daar 'n Tittelken van vergeite un ick kann't nich lauten

auck nu na der uprichtigen Wahrheit de Ehre to giewen, wann 'k met

Toverlaut un met Frööden bekenne, dat se alletohaupe sau uutermäutig

braav un köhnmöödig wiesen sind, as de besten Parremitenhelden[52] van

der Welt un dat, wann sick dat Gespreik hen un wier na es up den lesten

Feldtag un de Fillerigge bi Waterloo bedwelt[53], elkeene sick wual

driister haufärrig in de Bost schmiiten un beröömen müüge, dat he siine

schwaaren Plichten daar ehrdaages eerlick vulldaunen un'r siine Knuaken

redlick bi an e settet hebbe, dat nich blauts wi Düütsken, ick mag wual

seggen _de heele Welt, wier in den aulen Schlüür van Anno Eene bracht

is_ ...

Ick hewwe alltiidt vull Leefhewwerigge vor de Soldaterigge hat; me

was'r je auck al van Kinnesbeenen an alle in eene hen midden tüsken

un anzüüglick is dach uapenbaar 'n Rock van bunten Klöören. Wann de

Trummeln gaaet un de Flööten piipet, lachet den Jungens al 't Harte in

'n Liiwe, wavel mehr scholl't'n jungen Keerel nich auck haagen, wann

he in Tiidt der Naut vor siin Vaaderland un siine Metbröörs kriigen

un stritten kann. -- Ick wööre'r auck sau baule nich van af e gaunen,

wann't nich alle sau kuomen wööre, as't kwam; dann eens Deels harr de

rechte Piik[54] in miinen Liewen al'n hennigen Knuck weg e kriegen,

un unner'n Bostdeckel harr sick al 'n Käären Leigheet annesettet,

de'k bi'n besten Willen in 'ner langen Riige van Jahren nich wier

weghoosten[55] konn; annerndeels gönk't mi met'n Upstiigen auck nich,

as't'n Rechten nau wual gaunen most harre un ick was'r de Minske nich

nau, dat'k dat goot verbiiten konnt harr.

Ick weet vorwahr nich recht af Ji'n 18. Juni 1840 auck an uusen fiif

un twintig jährigen Jubelfeste Deel nuamen hebb't. De Saake an sick

un de Vergaaderunge der meestig sint saviel Jahren wiit uut'n eene

verdwaalden gooen aulen Kammeraaden was man leider to laate bespruaken

un to kort berennt; dann me harr'r sick eegentlick up e druagen,

dat'r ne allgemeene Vergaaderunge to'n grauten Fröödendaage vor de

Mannskuppen aller daumauligen Regimenter uutschriewen weeren schiöle,

man daar kwam Nicks van; deswiegen harren'r Viele auck wual nich froo e

noog Kunde van e kriigen, wat us Allen un aparte mi as den Anstigtiger

un Inrichter uuses Fröödengelaages nütte leid daun heft. Dat was 'n

Fest dat us Alle na es sau recht _wier in de aulen Sielen[56] schmeit_;

dann de Trommeln göngen, de Musiik spielde un de Fahnen weggeden jüst

as vor 25 Jahren Un de Karnoonen- un Flintenschiöte feggelden'r auck

nich bi, sau weenig as de Macketenterwiiwer un wat'r mehr to häärt, un

ick kann nich anners gläuwen, as dat'r 'n Jeder sieker geeren Deel anne

nuamen harre; dann wann me al es seggt, sau ault werd 'n Fohrmann nich,

dat he de Piitsken nich na geeren knallen häärde, wo scholl't met'n

aulen S'ldauten anners sienen kiönen?... Ick wünske Nicks mehr, as dat

Dejenigen de'r vor datmal Nickes van miekriigen, dat wat se verpasset

hebb't 1865 duwwelt nauhaalen müügen. --

Ick harr to den Feste auck'n Paar Leedkes maaket, de Ji, wann Ji'r

nich met bi e wiesen siid, auck wual nich to Gesichte kriegen hebbet.

Dat Eene mot'k Ju dann dach aparte nu na toschicken, dat Ji 't in de

Huusbibeln kliewet, damet Juue Kinner un Kinneskinner 'r auck na es wat

van nauseggen kiönet, waar wi't dautomaulen met to doonen harren un

wat uuse braawe Üpperste vor 'ne köhne Heldendaat uutföhrde. Ick rieke

nich dat't mi ichtens eene de buutens Ju düssen Breef to liesen kriigen

mogte, vor Praulerigge uutleggen schiöle, wann 'k den Versk, den ick

daumauls sau schlecht un recht as he daarsteht uut'n Harten up't Papier

loopen lööt, hier na ens daalschriiwe; abers he mag alldach wual vor

aller Lüüe Augen staunen, dann de Saake is't wual werth, dat se 'n

Jedereene na ens lest; dann söckes wat passeert'r vorwahr nich alle

Daage.