AKCEPTEJO -- EKSPOZICIO -- VENDEJO

Jen la Komerca Akademio, jen nia kongresa hejmo.

Antaŭ la pordo jam granda amaso: kongresanoj eniras, kongresanoj

eliras, kongresanoj staras kaj kongresanoj babilas.

Ni eniru. Jen--antaŭvestiblo, dekstre nigra tabulo, maldekstre

nigra tabulo, la unua por privataj komunikoj, la dua por ĝeneralaj.

Dekstre ni legas, ke maljuna, malbela kaj malriĉa samideano serĉas

junan, belan kaj riĉan edzinon; maldekstre ni vidas, ke la tutmonda

ŝuista asocio kunvenos morgaŭ je la kvara antaŭtagmeze. Sed

bedaŭrinde antaŭ tiuj ĉi tabuloj staras benkoj, sur kiuj sidas

konstante samideaninoj tiamaniere, ke, kiam oni devas kurbiĝi por

legi surskribojn, oni similas dancontojn, kiuj faras inviton al valso.

Post la antaŭvestiblo, la vestiblo. Dekstre bufedo, maldekstre banko.

Kien iri? Unue ni iru maldekstren. Afiŝo montras al ni, ke en tiu

ĉi oficejo estas monŝanĝejo, enkasigo de ĉekoj kaj elpagigo de

kreditleteroj.

Efektive, sorĉa oficisto ŝanĝas markojn en kronojn, rublojn en

frankojn, ŝilingojn en florenojn, sed li tute rifuzas ŝanĝi miajn

spesmilojn. Mi klarigas al li, ke tiu ĉi mono estas internacia, sekve

akceptita nenie; li volas nenion aŭdi. Mi devas foriri kaj trapasi

la bufedon, rigardante kun bedaŭro la bonajn manĝaĵojn, la bonajn

trinkaĵojn, kiuj estas sur granda tablo. Apud la bankaĉo, afiŝo:

Jen Babilejo! kaj sago montranta la ĝardenon. Estus pli bone meti la

afiŝon en la strato, montrantan la Komercan Akademion, ĉar la tuta

domo estas babilejo. La Akceptejo estas vera abelujo pro la bruo.

Ankoraŭ en la vestiblo leterkesto; la leteroj ĵetitaj en ĉi tiun

keston ricevas specialan kongresan stampon.

Sed ni supreniru la ŝtuparon. La muroj estas kovritaj per afiŝoj

kaj anoncoj. Per unu oni estas sciigata, ke «Sinjorino Farges ĵus

alvenis». Cetere dum ok tagoj Sinjorino Farges estis ĵus alveninta;

kredeble ŝi pasigis la tempon inter la stacidomo kaj la Akceptejo.

Landokarto de Eŭropo montras al ni la vojon sekvitan de S-ro Parrish

dum sia paroladvojaĝo. Tiu ĉi vojaĝo bone komencita havis teruran

finon: en Danujo S-ro Parrish trovis... edzinon. La virto estas ĉiam

punita.

Sur la unua etaĝo amaso da babilistoj; pene mi venas ĝis la pordo

de la akcepta ĉambro. Sed mi subite haltas, mirigita. Apud la pordo

staras tiuj ĉi vortoj skribitaj per grandaj literoj: _Iru for._

Stranga Akceptejo!

Sed feliĉe mi ne legis la tutan afiŝon, kiu estis jena: Faru vian

aferon kaj iru for. Efektive la Oficejo estas plenega de samideanoj,

kies afero kredeble estas interbabili.

Malantaŭ longa tablo sidas afablaj komitatanoj kaj ĉarmaj

komitataninoj, kies oficoj estas montrataj per grandaj surskriboj.

Sinjoro Kartulo prenas mian provizoran karton kaj donas al mi

definitivan.

Sinjoro Insignulo donas al mi mian kongresan insignon, ĉarma plateto

kun verda rubando. (La verda rubando montras, ke mi estas nek Polo,

nek Krakovano; la Poloj havas ruĝa-blankan rubandon kaj la Krakovanoj

blua-blankan.)

Mi rigardas la plateton kaj fariĝas tute ruĝa (kvankam ne Polo):

sur la plateto estas ĉarma senĉemiza knabino, sidanta sur globo

flugilhava kaj tenanta en manoj levitaj brilan stelon. Kredeble

tiu ĉi bela virino estas nia kara dudekkvinjara lingvo, kaj ŝin

rigardante, mi jam ne miras pri la granda nombro de ŝiaj amantoj, sed

tre miras pri la frenezo de tiuj, kiuj volas ŝin plibeligi.

Sed kiuj estas tiuj ĉi rondetoj el kartono, kiuj kuŝas sur la tablo;

jen ruĝaj, jen flavaj, jen blankaj; kredeble la ruĝaj estas por la

ruĝuloj, la flavaj por edzigitaj kongresanoj kaj la blankaj por la

fraŭlinoj. Sed pardonu! Sinjoro Insignulo petas ion de mi.

--Ĉu vi estas Konstanta Komitatano?--Ho, ne, Sinjoro.--Ĉu vi

estas Lingva Komitatano?--Tute ne, Sinjoro.--Ĉu Administra

Komitatano?--Neniel.--Ĉu Rajtigita Delegito?--Mi ne havas la

honoron... mi estas nur Esperantisto.

Sinjoro Insignulo min rigardas kun iom da kompato, kaj mi trapasas.

Sinsekve mi pasas antaŭ Sinjorino Dramulino, kiu vendas al mi karton

por Mazepa, antaŭ Fraŭlino Operulino, kiu liveras al mi sidlokon

por Halka, antaŭ Sinjoro Salminejulo, kiu oferas kontraŭ mono

iran-reiran bileton al centro de l' tero, antaŭ mi ne scias kiom da

personoj, kiuj vendas biletojn por aŭdi ion, vidi ion, malsupreniri

ien; fine tute senmonigita mi alvenas antaŭ lastan sinjoron....

«Dankon, dankon, sinjoro, tiu ĉi valizo ne estas la mia....» Sed

ne estas valizo, estas grandega paperujego el papero, kiu enhavas

amasegon da paperaĵoj. Kaj pene portante ĝin per ambaŭ manoj, mi

fine eliras kaj fale sidiĝas sur benketon de l' koridoro.

Ni malfermu tiun ĉi trezorujon kaj trarigardu la juvelojn. Unue

jen belega libreto, la Kongresa Libro, elegante presita sur luksa

papero, kaj enhavanta interesajn artikolojn pri Krakovo kun multe

da ilustraĵoj. Jen grandega folio el papero, la programo de l'

Kongreso, speco de dama tabulo kun blankaj kaj nigraj kvadratoj, sed

tre malmulte da blankaj. Ha! ni ne estas tie ĉi por amuzo.

Jen dika kajero blanka, la Oficialaj Raportoj de ĉiuj komitatoj

kaj komisioj, kaj ĉiuj paperaĵoj de la komisio por ĝenerala

organizaĵo: Antaŭklarigoj, Raportoj, Proponoj, Projektoj, Avizoj

kaj eĉ Projekto de Aldono al Raporto. Ho mia kapo! mia kapo! Feliĉe

mi ne estas Rajtigita delegito kaj ne estas devigata legi ĉi tiujn

ĉefverkojn. Ĉar Esperanto estas precipe lingvo, la Raporto de Lingva

Komitato tute sufiĉas por mia feliĉo. La ceteron mi legos vespere en

lito, por alvoki la dormon.

Jen dika kajero kun verda kovrilo; ni demetu la ĉapelon, estas la

leĝaro de Esperanto. Vere, feliĉa estas la esperantista popolo;

neniel ĝi povas envii la aliajn popolojn; ĝi havas leĝaron,

kiu ĉiujare plidikiĝas kaj komplikiĝas. Baldaŭ estos necese,

krei specialan sekcion de Esperantistaj juristoj por klarigi al la

simplanimaj popolanoj ĉiujn belaĵojn de niaj leĝoj.

Sed kion mi vidas? Jen granda bildo kun mikrofotografaĵoj de

strangaj estaĵoj ĉiuformaj, unuj rondaj, aliaj longaj, mikroboj

kaj bakterioj. Kredeble ili estas la teruraj estaĵoj, kiuj

infektas la esperantan organismon. Jen la insida bakterio de centra

organizulozo, kiu vivas nur en mona kulturo; jen la avida bakterio

de plibonigomanio, kiu sin nutras per novaj sufiksoj; jen la terura

bakterio de decimala klasigo kun ĝia stranga formo ∞ (oni ĝin

trovas precipe en Parizo en kelkaj domoj kaj oficejoj); sed ankaŭ

jen la bonaj kuracaj serumoj de Fideleco, Libereco kaj Frateco. Sed

pardonu! mi eraras. Tiuj ĉi bakterioj estas ne moralaj, sed tute

fizikaj, kaj la bildo apartenas al interesa scienca verko de D-ro Odo

Bujwid, prezidanto de la Loka Komitato de la Oka, «Kvin paroladoj pri

Bakterioj», verko malavare donacita al ĉiuj kongresanoj.

Ankoraŭ multe da prospektoj kaj cirkuleroj pri diversaj ekspozicioj,

urboj aŭ firmoj, unuj internaciaj, aliaj iom tro naciaj, ekzemple

la Ekspozicio de Breslau okaze de la centjarfesto pro la militoj en

1813-1815. Mi opinias, ke la kovrilo oficiale donata de la Kongresa

Komitato ne estis tre bona loko por tiaspeca prospekto.

Sed ni daŭrigu nian viziton de l' Akceptejo. Jen pordo,

skriboĉambro. Mi malfermas la pordon, sed tuj refermas. Sendube

la Komerca Akademio ne ankoraŭ tute finis sian laboron, ĉar mi

ekvidis multajn gelernantojn sidantajn antaŭ pupitroj. Sed la pordo

denove malfermiĝante, mi konscias mian eraron. La gelernantoj estas

samideanoj, kiuj de mateno ĝis vespero skribas, skribadas centojn kaj

centojn da leteroj kaj poŝtkartoj kaj ili skribas des pli facile,

ke la malavara komitato disdonas senpage luksan leterpaperon kun

bela marko kongresa. Kiom da folioj estis uzataj dum la Kongreso? La

Statistika Oficejo ne povis liveri la sciigon, sed mi povas diri, ke

ĉiuj tiuj ĉi leteroj estis sekigataj per la sorba papero de L. I.,

malavare dismetita sur la tabloj.

Alia pordo fermita: Sekretariejo. Kio okazas malantaŭ tiu ĉi pordo?

Ni ne serĉu kaj trapasu. Malantaŭ tablo en la koridoro sidas

kongresa oficisto. Li disdonas al kelkaj maloftaj personoj blankajn

kaj verdajn kuponarojn. Ĉu kuponarojn? Tute ne. La personoj surhavas

ruĝajn rondetojn; ili estas Rajtigitaj delegitoj laŭleĝaj (paginte

po unu spesmilo ĉiu kapo), kaj ricevas siajn voĉdonilojn; la blankaj

valoras nur unu voĉon, kaj la verdaj kvin. Kelkaj samideanoj rigardas

de malproksime la disdonadon, ili estas delegitoj nenion paginte kaj

sekve tute senvoĉaj.

En la fundo de l' koridoro mistera pordo kun surskribo: «Eniro

malpermesita al Sinjoroj» kaj sube: «Tualetejo por Sinjorinoj».

Kio okazas en tiu ĉi loko, mi tute ne povas diri (mi estas Sinjoro),

sed strangan fenomenon mi konstatas. Eniras en tiun ĉi ejon ĉiuaĝaj

sinjorinoj, kelkaj eĉ grizharaj, sed eliras nur junulinoj kun brilaj

okuloj, ruĝaj lipoj, freŝaj vangoj. Kiu sorĉisto loĝas en tiu ĉi

rebeligejo?

Ne povante trovi la solvon de l' enigmo, ni supreniru ĝis la dua

etaĝo, kie kuŝas la ekspozicio kaj la vendejo. La ekspozicio okupis

tri ĉambrojn kaj la plej granda parto de la montritaj dokumentoj

apartenis al la fama kolekto de S-ro Brzostowski el Varsovio. Tiu

ekspozicio similis al ĉiuj aliaj de l' mondo per tio, ke en angulo

de ĉiu ĉambro severa gardisto... dormis. Cetere ĉiuj valoraj

dokumentoj estis ŝlositaj en vitrita ŝranko. En la vendejo kelkaj

vendistoj; librejo de _Pola Esperantisto_, de Esperanto-Instituto

de Leipzig, kaj montrejo de S-ino Farges (la ĉiam ĵus alveninta

Sinjorino). En la koridoro juna Polino nacie vestita vendas artajn

objektojn.

La dua etaĝo estante la lasta, ni malsupreniru. Meze de l' ŝtuparo

mi haltas subite kaj frotas miajn okulojn. Ĉu mi vere maldormas?

Tien rigardu sur la unua etaĝo, meze de tiu ĉi grupo. Estas neeble!

estas revo! sed tute ne! tie, karne kaj oste, vestita laŭ la plej

nova modo, staras la imperiestro Napoleono; ne Bonaparte kun kavaj

vangoj kaj longaj haroj, sed Napoleono kun jam grasa vizaĝo kaj

tondita kapo; Napoleono, kiu jam venkis, nun venkas kaj ankoraŭ

venkos. Sed estas nur iluzio; tiu ĉi esperantista Napoleono estas

D-ro Leon Rosenstock, la ĝenerala sekretario de la Loka Organiza

Komitato, akso de la tuta Kongreso; kiel lia genia samvizaĝulo, li

estas ĉiam sur la ĝusta loko en la ĝusta momento. Nuntempe li estas

en la Akceptejo, post kvin minutoj li estos en la stacidomo, kaj

post dek minutoj aliloke. Ĉiam afabla, ĉiam ridetanta, ĉiam preta

respondi eĉ la plej tedajn demandojn, li estis la vera modelo por

ĉiuj estontaj ĝeneralaj sekretarioj.

La Akceptejo estas nun plena, plenega de la tuta kongresanaro,

kiu zumas, bruas, bruegas. Ĉie babilantoj, en la ĉambroj, en la

koridoro, sur la ŝtuparo, en la ĝardeno. Ne estas la Turo Babela,

sed la Turo Babila. Kaj sur ĉiuj vizaĝoj brilas la ĝojo retrovi

amikojn ne reviditajn de unu jaro, de du jaroj, eĉ kelkafoje de la

Bulonja Kongreso. Kaj oni salutas malnovajn konatojn, oni konatiĝas

kun novaj samideanoj, tre multenombraj en tiu ĉi Kongreso.

Kaj sidanta sur benketo en angulo mi rigardas, pasantaj kaj

repasantaj, la diversajn tipojn de kongresanoj, kiujn oni renkontas en

ĉiuj niaj jaraj kunvenoj.--Jen kelkaj el ili:

La _verda kongresano_, esperante vestita, kun verdaj steloj sur la

ĉapela rubando, verdaj steloj sur la poŝoj de l' jaketo, verdaj

steloj sur la tuta veŝto. Li havas verdajn flagetojn sur la ĉapelo,

verdajn flagetojn en ĉiuj butontruoj de la jaketo; li purigas sian

nazon (abomeno!) per malgranda esperanta flago. Ĝenerale li estas

vegetarano kaj manĝas nur verdajn legomojn.

La _bonhumora kongresano_, ĉiam ridanta, ĉiam kontenta. Li venis

al la Kongreso por amuziĝo, kaj li amuziĝas. Li ĝojas, kiam

brilas suno, li ankaŭ ĝojas, kiam falas pluvo. Li gratulas ĉiun,

aplaŭdas post ĉiuj paroladoj, havas ĉiam saman opinion, kiel

lia kunparolanto. Li estas kontenta pri la manĝo, kontenta pri la

ĉambro, kontenta pri la puloj (ĉar ekzistas ankaŭ kongresaj puloj).

La _malbonhumora kongresano_, ĉiam malgaja, ĉiam kritikanta. Tuj

de la alveno li kritikas kaj plendas. La donitan loĝejon li trovas

abomena, li postulas tuj alian. Kiam la ŝanĝo estas farita, li

sopiras je la unua. En la kunvenoj li plendas, tial ke lia sidloko

estas tro malproksima, ke la oratoroj tro mallaŭte parolas. Se la

parolado estas longa, li plendas, tial ke oni diras neutilajn vortojn;

se la parolado estas mallonga, li plendas, tial ke la oratoro petis

parolon por nenion diri. Ĉiam kaj ĉie la malbonhumora kongresano

malfermas la buŝon nur por diri malagrablaĵon. Kaj la lastan tagon

li malaperas murmurante, kritikante la faritan elekton pri la sidejo

de la venonta kongreso.

La _politika kongresano_, kiu revas nur pri parlamento, partioj,

proponoj, k. t. p. Li portas ĉiam sub la brako grandan paperujon kun

dokumentoj, projektoj, broŝuroj. Li alkondukas vin en angulon por

malkovri al vi grandan sekreton. Li estas aŭtoro de vasta projekto

por organizado de Esperantistaro. Ĝis nun oni parolis nur pri

Tera Esperantistaro; sed oni scias, ke kredeble oni povos baldaŭ

interrilatiĝi kun aliaj planedoj. Tiutempe la propagando estos ne

sole nacia, ne sole internacia, sed ankaŭ interplaneda. Oni do devas

nun pensi pri la kreado de centra organizo, por la tuta suna sistemo.

Tiu ĉi centra organizo bezonas oficejon, sekretariejon. Sed ekzistas

jam tute preta oficejo, la Centra Oficejo, kiu plene konvenas por la

rolo de Sunsistema Oficejo, pro la multaj aŭtobusoj pasantaj antaŭ

la pordo.

La _mallaborema kongresano_, kiu venis al la kongreso por ripozi

kaj... ripozadas. Li leviĝas tre malfrue, bone ĝuas la matenmanĝon,

kaj ĉirkaŭ la dekunua iras al la Akceptejo. Li babilas en la

koridoroj, skribas kelkajn poŝtkartojn kaj je la unua iras por

tagmanĝi kun samideanoj. Li longe babilas, trinkas nigran kafon

kaj je la tria akompanas amikojn ĝis la pordo de l' kongresejo.

Kelkafoje li eniras la vestiblon por fini babiladon. Li unufoje eĉ

malsupreniris la ŝtuparon kaj rigardis scivole tra la pordo en la

kongresan salonon. Sed la severaj mienoj de la estradaj sinjoroj lin

timigis kaj li tuj malaperis. Dum la kunvenoj li promenas tra la urbo,

aŭ, sidanta en publika ĝardeno, legas nacian gazeton. Li konas

ĉiujn kafejojn aŭ sukeraĵejojn de la kongresa urbo, japanajn kaj ne

japanajn, sed havas nenian ideon pri oficialaj institucioj.

La _ĝenerala specialisto_, ano de ĉiuj societoj, ligoj aŭ

asocioj. Li ĉiam kuras kun programo en mano, ŝvitante kaj viŝante

la frunton. Li ĉagreniĝas, tial ke okazas samtempe kunvenoj de

katolikoj kaj liberpensuloj, bankistoj kaj socialistoj, farmaciistoj

kaj juristoj. Li estas en stranga embaraso; ĉu li estas pli

socialisto ol bankisto aŭ pli bankisto ol socialisto. Ne trovante

solvon de l' problemo, li eniras la kunvenon de maristoj (li neniam

vidis maron), kie oni lin enskribas en la Societon de la Amikoj de la

Maro.

La _kolektista kongresano_, kiu kolektas ĉiujn librojn, ĉiujn

paperojn, ĉiujn afiŝojn rilatantajn Esperanton. Li abonis ĉiujn

Esperantajn gazetojn aperintajn kaj malaperintajn. Li havas la solan

konatan ekzempleron de la _Groenlanda Esperantisto_ presita ĉe la

Norda Poluso mem sur foka haŭto. Li posedas ankaŭ la bonan eldonon

de la verkaro de Devjatnin, tre maloftan, tiun, kiu enhavas multe

da preseraroj en la Antaŭparolo. En ĉi tiu momento li estas tute

ĉagrena; li vidis en la mano de samideano prospekton pri iu Esperanta

botpoluro, kiu mankas en lia kolekto kaj li nenie povas ĝin trovi.

Li petas la maloftaĵon de ĉiu oficisto, de ĉiu vendisto, kaj fine,

ho feliĉo! sur la strato li ĵus ekvidas unu iom makulitan de koto.

Zorge li ĝin prenas, stampas per sia marko kaj enskribas en la

katalogon kun numero 364523.

La _kongresano, kiu elpensis novan vorton_, terura viro, kiu vin

prenas per butono de jaketo, vin puŝas en angulon de koridoro, kaj

ne volas vin liberigi. Vane vi konstante jesas, vane vi oscedas,

vane vi rigardas la poŝhorloĝon. Li daŭrigas malvarme la pruvadon.

Esperanto estas perfekta, per ĝi oni povas esprimi ĉiujn nuancojn de

l' penso krom unu; Esperanto havas ĉiujn kvalitojn, ĝi estas logika

escepte pri unu punkto. Kelkafoje la kongresano, kiu elpensis novan

vorton, kaptas alian elpensinton. En tia okazo ambaŭ parolas samtempe

ne aŭskultante unu la alian.

Fine, _the last but not the least_, kiel diras niaj britaj samideanoj.

La _kongresano, kiu scias nenion pri Esperanto_, krom la nomo

Esperanto.

Vi ridas, vi diras, ke mi estas ŝerculo, mensogulo. Mi ĵuras, ke ĉi

tiu speco ekzistas. Mi vidis la solan ekzempleron ĝis nun konatan per

miaj propraj okuloj. Li havas du krurojn, du brakojn, du okulojn kaj

unu buŝon, el kiu neniam eliris iu ajn esperanta vorto.

La dirita kongresano kutimas dum sia libertempo ĉeesti ian ajn

kongreson por amuziĝo. Li legis en la gazetoj pri la Krakova Kongreso

kaj tuj aliĝis. Li alvenis Krakovon kaj estis tute mirigata. En ĉiuj

aliaj kongresoj oni parolis diversajn lingvojn kaj li povis kompreni

la paroladojn faritajn en sia propra gepatra lingvo. Nun en ĉi tiu

esperanta kongreso li povas nenion kompreni, ĉar ĉiuj parolas la

saman lingvon, tute nekonatan de li. Kia ridinda kongreso! Li pensis,

ke oni faros paroladojn por klarigi, kio estas Esperanto. Sed tute ne,

oni nenion klarigas, oni nur uzas la lingvon. Kia stranga kongreso!...

Kelkaj samideanoj donas al li ŝlosilon. Li legas la frazon pri

artikolo, kritikas la unuecon de ĉi tiu, kritikas kelkajn radikojn

de la vortaro, deklaras, ke al Esperanto ĉiam mankos literaturo,

kaj malaperas, ĵurante, ke neniam li ĉeestos denove esperantan

kongreson.

Sabaton, la 10. de Aŭgusto.--Antaŭkongresa prezentado en

«Teatro de Novaĵoj». La salono estis preskaŭ plena de Esperantistoj

altiritaj precipe de la «Esperanta parto» de ĉi tiu prezentado.

Oni komencis per Viena opereto polen tradukita. Ĉar mi tute ne konas

la polan lingvon, mi ne povas rakonti precize la temon. Sed la muziko

estis ĉarma kaj la dancoj allogaj. Post la malleviĝo de l' kurteno

Krakova samideano petis pardonon de la aŭskultantaro, ĉar oni ludis

polan teatraĵon nekompreneblan kaj eble enuigan por la nepoloj.

Vivaj protestoj aŭdiĝis. Ne, kara samideano, ni ne enuis, tial ke ni

povis ĝui la ĉarmon de via lingvo kantata kaj la poeziecon de viaj

dancoj.

Nun la esperanta parto. Kurteno leviĝas; staras sur la scenejo duobla

vico de ĉarmaj junulinoj kaj de afablaj junuloj, kiuj ĥore kantas

nian himnon.

Tuj de la komenco la ĉeestantaro leviĝas kaj akompanas solene,

religie la kantadon. Eĉ la neesperantistoj ĉeestantaj aŭskultas

kun miro kaj respekto, impresataj de la fido kaj seriozeco, kiuj

montriĝas sur ĉiuj esperantaj vizaĝoj.

Poste S-ro Felikso Lidor, tenoro, kantas konatan polan kanzonon: «Ho,

vi vera anĝelo» kaj ŝercplenan alian «Aeroplano».

S-ino Heleno Palĉevska, kantistino, per agrabla voĉo donas al ni tri

ĉarmajn kantaĵojn: «Porcelana statueto», «Hej antaŭen!» kaj

«Ĉarmoj de la Nokto».

Jen Josefo Karbowski, humoristo, kiu ridigas la tutan ĉeestantaron

per spritaj ŝercaĵoj: «Kial la Oka Kongreso okazas en Krakovo?»

kaj «Paŭlo kaj Gaŭlo».

Fine, bele vestita Ĥino, kies voĉo multe similis tiun de nia

samideano Kriss, faris spritan paroladon: «Kiel okazas kunsido

de _Rajtigita Delegitaro_», en kiu li aludis la necesecon de

Centra Kuirejo[4] por liveri bonan supon al la Esperantistaro. La

ĉeestantaro, figuranta Rajtigitan Delegitaron, estis dividita en

tri partoj, kiuj laŭ gesto de la oratoro diris: la dekstra «jes,

jes», la maldekstra «ne, ne!», kaj la centra «eble, eble!» Vera

figuraĵo de vera parlamento.

Multaj aplaŭdoj rekompencis la oratoron, kiu estis samtempe la

organizinto de ĉi tiu esperanta «varietea» parto kaj la tradukinto

de la plej multo el la kantaĵoj kaj deklamaĵoj.

Nun la esperanta parto finiĝis; dum la interakto ni eliru momenton

por spiri freŝan aeron. Sed kion krias ĉi tiu bubo en la strato;

ŝajnas al mi, ke li parolas esperantajn vortojn. Jes, li havas en

mano paketon da gazetoj kaj oni aŭdas: «Kongresa Bulteno! dek

helerojn!» En daŭro de fulmo la bubo disvendas ĉiujn ekzemplerojn

kaj ĉie oni vidas samideanojn, kiuj avide legas la unuan numeron de

nia oficiala organo.

La kongresa organo fariĝas nun neceseco de nia kongresa organizado

kaj mi opinias, ke ĝia utileco pli kaj pli grandiĝos. Kiam niaj

kongresoj okazos en grandaj urboj, ekzemple en Parizo, la nigraj

tabuloj de l' Akceptejo, kun siaj paperoj gluitaj laŭhazarde,

siaj perkretaj surskriboj tute ne sufiĉos kiel informilo por la

kongresanoj. Mi diris informilo, ĉar mi pensas, ke tia devus esti la

rolo de la kongresa organo. Ĝi devas paroli ne pri aferoj estintaj

(raporto pri kunvenoj aŭ festoj), sed pri aferoj estontaj. Ĉiun

tagon ĝi devas enhavi ĉiujn programojn kaj komunikaĵojn pri la

morgaŭa tago[5].

Mi opinias ankaŭ, ke la redaktado de la kongresa organo estas afero

de la kongresa estraro mem. Ĝi ne devas transdoni la taskon al

gazeto.

La Kongresa Bulteno en Krakovo aperis kiel aldono al pola gazeto;

mi bone scias, ke tio estis farita en speciala celo. Dank' al tiu

aldoneco, la Bulteno publikigis ĉiutage la lastajn telegramojn de

la mondo. Ĉu ĉi tiu novigo estis tre ŝatata de la kongresanoj, mi

ne scias, sed mi ne kredas, ke tio estas vera neceseco pro la deviga

mallongeco de la telegramoj.

Alia grava kondiĉo por la gazeto estas, ke ĝi devas esti facile

aĉetebla. Ĉi tiu kondiĉo estis mirinde plenumita en Krakovo, ĉar

oni vendis ĝin ĉie, en la Akceptejo, en la urbaj vendejoj, sur la

stratoj, en la tramvojoj.

Cetere, la bona redaktado de la kongresa organo ne dependas nur de la

redaktistaro, sed ankaŭ de ĉiuj estraroj ĝeneralaj kaj fakaj. Se

ĉi tiuj ne liveras ĝustajn kaj akuratajn informojn, estas neeble

doni al la publiko bonan laboron.

Ŝajnas, ke la redaktanta komitato ne estis ĉiam sufiĉe helpata,

ĉar en unu numero oni plendas pri la baroj renkontitaj de la

redakcio de l' Bulteno: «Komence mankis esperantaj redaktantoj, la

kompostistoj ne konantaj la lingvon ne povis tiel rapide komposti la

gazeton kiel en naciaj lingvoj, kaj tial la plibonigado de elpresita

teksto postulis pli multe da tempo. La kvar laborantoj estis devigataj

samtempe verki, traduki, plibonigi la tekston.»

Do, malgraŭ kelkaj kritiketoj (enpreso de politikaj artikoletoj en la

gazeto), ni devas esti dankemaj al la redaktanta komitato kaj speciale

al S-ro Kronenberg, kiu senlace laboris por plenigi la gazeton.

Kredeble en venontaj jaroj la kongresa gazeto eliros ne kiel privata

entrepreno, aŭ entrepreno de la loka komitato, sed kiel oficiala

organo de niaj oficialaj institucioj, eble kiel aldono al la _Oficiala

Gazeto_.

Dimanĉon, la 11. de Aŭgusto.--Dum la mateno, privataj

kunsidoj en diversaj ĉambroj de la Komerca Akademio por elekto de

naciaj delegitoj. Kiel Franco, mi ĉeestis nur la kunsidon de la

Francoj, prezidatan de S-ro Rollet de l'Isle, prezidanto de la Societo

Franca por la Propagando de Esperanto. En ĉi tiu kunveno oni elektis

kiel vic-prezidanton de la Kongreso, S-ron Rollet de l'Isle, kaj kiel

delegiton parolontan en nomo de francaj esperantistoj, S-ron Sergeant,

nian konatan Bulonjan samideanon, elokventan advokaton. Responde al

demando de S-ro Sergeant pri la nepagintaj delegitoj (nun senvoĉaj),

S-ro Bourlet klarigas kiamaniere, ili eble retrovos la voĉon. Sed

ŝŝt... mi povas nenion diri, tio estas sekreto, vi vidos morgaŭ.

Alia grava kunveno estis tiu de la Germana Esperanto-Asocio. La G. E.

A. venis Krakovon kun milita organizaĵo; en la Komerca Akademio ĝi

havis specialan kunvenejon, specialan oficejon, ĉiuspecajn specialajn

ejojn. Ĝi estas modelo de disciplino kaj de ordo. Eble aliaj landoj,

en kiuj la Esperanta movado iras laŭhazarde, povus preni kiel

ekzemplon ĉi tiun potencan Societon. Volo kaj disciplino ŝajnas esti

ĝia devizo. En sia kunveno, la Germanoj elektis kiel vic-prezidanton

de la Kongreso S-ron Behrendt kaj kiel naciajn delegitojn D-ron Mybs

kaj D-ron Kandt.

Okazis ankaŭ multaj aliaj naciaj kunvenoj; la plej interesa estis

tiu de la Turko, mi uzas la ununombron ĉar estis nur unu Turko, S-ro

Romano, kiu tute rifuzis sin nomi mem delegito.

La programo anoncis ankaŭ Ekzamenojn de l' Instituto (S-ro

Privat); sed en la difinita ĉambro, je la difinita horo, estis nur

ekzamenotoj; aperis neniu ekzamenonto. Post unuhora atendo kaj ne

volante sin ekzameni reciproke, la malfeliĉaj kandidatoj iris por

tagmanĝi.

Ni imitu ilin; eble ni estos embarasitaj, sed ne por trovi manĝejon,

nur por elekti. Ĉie ni trovas bonan kuiradon, ĉie ni trovas

manĝokarton en Esperanto, preskaŭ ĉie ni trovas kelnerojn kun kono

sufiĉa de Esperanto. Certe ili ne povos paroli kun vi pri la belaĵoj

de Mazepa aŭ la arĥitektura stilo de la Draphalo, sed ili komprenas

bone, kion vi petas, kiam vi montras per la fingro sur la karto, kaj

ili tuj vidas, ke vi deziras trinki, kiam vi tuŝas vian malplenan

glason.

Eĉ por la vegetaristoj estas vegetarana restoracio, direktata severe

laŭ la vegetaranaj principoj. Efektive, kiam mi diris al la mastrino,

ke mi estas bestarano, ŝi tuj proponis al mi viandon.

Oni parolis ankaŭ al mi pri mineralana restoracio (eble en Wielicka),

sed mi ĝin ne vidis.

Ĉar ni finis nian tagmanĝon, mi volas daŭrigi la rakonton pri

la sanga tranĉilo, vi memoras: la tranĉilo, kiu pendas apud la

pordo de la Draphalo. Ĉu vi memoras? Jes. Bone. «...Estis iam du

fratoj, masonistoj, al kiuj oni komisiis la gravan taskon konstrui

la preĝejon "Sankta-Maria". Unu konstruis....» Sed diablo! nur

kvaronhoro antaŭ la tria. Ni rapidu al la Malnova Teatro por la

Inaŭguracia Kunsido.

Fine jen nia kongresejo, la Malnova Teatro. Ni eniru. Eble ni

eraris, ĉar tie staras pordisto belege vestita, tute simila al

preĝeja halebardisto. Sed tute ne; ĉi tiu bela sinjoro kun blua

vesto arĝente brodita, kun dupinta ĉapelo, estos dum ok tagoj nia

pordisto, la pordisto de l' kongresejo.

Granda vestiblo, bela ŝtuparo. Ambaŭflanke de la ŝtuparo staras

lakeo vestita kiel la pordisto, sed nudkapa. Mi volas supreniri; oni

min haltigas. Mi montras mian karton; ne, ne, ne estas por karto.

Ha! mi komprenas, mi ne povas eniri kun mia pluvombrelo. Mi iras al

oficejo en la vestiblo; tie oni prenas mian ŝirmilon, oni postulas de

mi dudek helerojn kaj interŝanĝe de mia bela pluvombrelo kaj de mia

bela monero oni donas al mi... malpuran kartoneton; kion mi povos fari

kun ĉi tiu kartoneto, se pluvos?

Suprenirinte la belan ŝtuparegon, oni alvenas en altan kaj vastan

antaŭsalonon bele ornamitan. Inter du kolonoj el marmoro pendas

belega standardo el verda veluro, surhavanta la orebroditajn nomojn de

niaj jaraj bataloj:

_Boulogne, Genève, Cambridge, Dresden, Barcelona, Washington,

Antwerpen, Kraków_.

Nur tri lokoj estas malplenaj. Kredeble la brodisto opiniis, ke post

tri jaroj la venko estos plena kaj ni ne plu bezonos kongresojn.

Pordo malfermiĝas; en apuda salono mi ekvidas grandan tablon

kaj gesinjorojn gaje trinkantajn kaj babilantajn; kredeble estas

restoracio en la Malnova Teatro. Sed samideano sciigas min, ke

nuntempe okazas matenmanĝo oferita de la Krakova urbestraro por

honorigo de nia Majstro kaj de nia eminentularo. Ĉirkaŭ cent

personoj ĉeestis ĉi tiun festenon; kiom da eminentuloj ni havas! Mi

nur povas diri al vi, ke oni flaris tre bonan odoron tra la malfermita

pordo.

Jen nia kunvenejo, bela salonego tre diskrete ornamita. Sur la estrado

neniu preparo estas ankoraŭ farita; tabloj kaj seĝoj staras disaj;

mi serĉas la kutiman tablon difinitan por la gazetistoj, ĝenerale

lokitan apude kaj malsupre de la estrado; sed estas nenia tablo. Bone,

ni sidiĝu ie ajn.

Iom post iom la salono pleniĝas; jam la tria pasis kaj nenio aperas.

La ĉeestantoj tre pacience atendas, ili bone scias, ke se ilia

eminentularo kuniĝis ĉirkaŭ tablo kovrita de bonaj manĝaĵoj kaj

de bonaj trinkaĵoj, estas nur por la bono kaj la sano de Esperanto.

Sed jen S-ro Ĝenerala Sekretario, kiu tre ekscitita aranĝas mem

tablojn kaj seĝojn laŭ protokola ordo. Reprezentanto de registara

gazeto, petinte de li tablon por la gazetistaro, estas repuŝita kiel

simpla kontraŭorganiza gazetisto.

«La gazetistoj skribu sur siaj genuoj», deklaras Lia Sekretaria

Moŝto. Eble ĉi tiuj ĝenantaj sinjoroj konkurencas kun _Oficiala

Gazeto_. Fine oni donas al ili malgrandan tablon en angulo de l'

estrado. Ni esperu, ke en venontaj kongresoj oni zorgos iom pli pri

ĉi tiuj servantoj de l' publiko.

Subite ĉiuj leviĝas; aplaŭdoj, krioj, entute varma ovacio. D-ro

Zamenhof aperis sur la estrado. Ŝajnis al mi, ke ĉi tiun jaron la

kutima ovacio farita por la unua apero de la Majstro en la Kongreso

estis pli serioza, pli decoplena, ni diru la vorton: malpli histeria,

ol en aliaj kongresoj. Oni honoris lin ne kiel iun Azian regnestron,

sed kiel viron, certe genian viron, sed viron. Kaj ĉi tiu maniero

estas vere pli inda por ambaŭ partoj, la honorato kaj la honorantoj.

La diversaj anoj de la kongresa estraro sidiĝas malantaŭ la verda

tapiŝo kaj la kunsido komenciĝas.

S-ro _Bourlet_ malfermas la kunsidon, Li diras, ke laŭ la tradicio

la prezidanto de la pasinta kongreso devis transdoni siajn povojn

al la prezidanto de la nuna. Bedaŭrinde grandan perdon suferis

la Esperantistaro sekve de la morto de la organizinto de nia Sepa

Kongreso, D-ro Van der Biest. Li mortis post la triumfo de ĉi tiu

granda Antverpena elmontro; li mortis eble pro la tro granda fortuzo,

kiun li oferis por la sukceso de nia sepa festo.

Kiel vicprezidanto de la Konstanta Komitato de la Kongresoj, S-ro

Bourlet devas anstataŭi la mortintan prezidanton de la Sepa kaj

plenumi la transdonon de l' povoj.

Laŭ la Regularo la K. K. K. proponas al la elekto de la Kongreso la

jenan estraron:

_Prezidanto_, S-ro Stefan Mikołajski.

_Vicprezidantoj_,

Britujo: S-ro Bolingbroke Mudie.

Francujo: S-ro Rollet de l'Isle.

Germanujo: S-ro Behrendt.

Polujo: S-ro Grabowski.

Rusujo: S-ro Nedoŝivin.

_Sekretarioj_: S-ro Chavet, S-ro Rosenstock.

La elekto estas aprobita.

S-ro _Mikołajski_ okupas la prezidan lokon. Li tre kore dankas por

la honoro, kiun oni faris al li, lin elektante kiel prezidanton de la

Jubilea Kongreso, epokfaranta en la historio de l' Esperanta movado.

Li havas fidon, ke la nuna kongreso bone sukcesos; siaflanke li faros

la eblon por konduki senpartie la diskutojn; li esperas, ke ĉiuj lin

helpos por faciligi lian malfacilan taskon, kaj estas certe, ke ordo

kaj paco regos en ĉiuj niaj kunvenoj.

Li esprimas la deziron, ke por la venonta Jubilea Kongreso post

nova periodo da dudek kvin jaroj Esperanto estos venkinta kaj ke la

ĉeestantoj de ĉi tiu kongreso vidos inter si nian Majstron en vivo

kaj bonfarto. Li proponas, ke ni donu materialan formon al ĉi tiu

deziro, leviĝante de niaj seĝoj.

Ĉiuj leviĝas. Aplaŭdoj.

S-ro _Szarski_, vicurbestro de Krakovo, salutas la Kongreson en la

nomo de la urbo. Li esprimas sian plej koran dankon al la Antverpena

Kongreso, kiu elektis Krakovon kiel sidejon de la Oka. Tie ĉi, en

Polujo, dank' al speciala situacio, ni devas interrilati kun multaj

popoloj de diversaj kulturoj. Sekve, ni tre bezonas helpan lingvon,

kiu ŝparos tempon en lernado de fremdaj lingvoj, kaj permesos sin

dediĉi tute al spirita disvolviĝado de la propra pola kulturo.

Fidelaj al la tradicioj, sed fidelaj al la progreso, ni povos tiel

akordigi amon al patrujo kaj amon al ĉiuj popoloj. Li petas pardonon

pri la multaj strataj kaj konstruaj laboroj faritaj en Krakovo dum

tiu ĉi sezono, kaj esperas, ke malgraŭ ĉi tiuj malhelpaĵoj la

kongresanoj povas ĝui la ĉarmon de la multaj antikvaĵoj de la urbo.

(_Varmaj aplaŭdoj._)

La Prezidanto de la Komerca Ĉambro de Krakovo salutas la Kongreson en

pola lingvo. Li estas aplaŭdata precipe de la nepoloj.

La Sekretario de la Ĉambro por Komerco kaj Industrio en Krakovo

parolas pri la graveco de internacia komprenigilo por la komercistoj.

Li certigas la kongresanojn-komercistojn pri bona akcepto de iliaj

Krakovaj kolegoj.

D-ro _Odo Bujwid_, prezidanto de la Loka Organiza Komitato, faras

longan kaj gravan paroladon. Li esprimas la ĝojon de ĉiuj polaj

esperantistoj kaj speciale de la Krakovaj, akceptante gastojn,

samideanojn, venantajn el ĉiuj partoj de l' mondo, kaj kun kiuj

ili povas interŝanĝi ideojn, dank' al la mirinda ilo kreita de la

genio de D-ro Zamenhof. Neniam kongreso tiel grava okazis en Krakovo,

neniam tiel granda kongresanaro kuniĝis en la Malnova Teatro[6]. Li

longe parolas pri la interna ideo de Esperanto; li starigas paralelon

inter vera patriotismo, kiu instigas al amo al la propra patrujo, sed

ne instigas al la malamo al la aliaj patrujoj, kaj la ŝovinismo,

kiu trudas la mortigon de aliaj homoj nur en celo de almilito kaj de

superrego, aŭ kiu volas trudi al popolo alian kulturon.

Fine li montras la gravecon de helpa lingvo en scienca rilato. Li

aludas la multajn malfacilaĵojn okazantajn en sciencaj kongresoj pro

la diverseco de la lingvoj, kaj deziras la baldaŭan venkon de nia

lingvo en ĉiuj rondoj de scienculoj.

Ĉi tiu bela parolado de konata scienculo elvokis grandajn aplaŭdojn.

Neutile estas insisti pri la graveco de aliĝo al Esperanto de famaj

personoj, kiel Profesoro Bujwid, disĉiplo de Pasteur kaj de Koch,

fondinto de bakteriologiaj Institutoj en Varsovio kaj Krakovo.

* * *

D-ro Zamenhof leviĝas por sia kutima ĉiujara parolado.

Tondras aplaŭdoj, leviĝas brakoj, eliĝas krioj.

Kiam la kongresanaro kvietiĝas, nia Majstro eldiras la jenan belan,

sed iom malgajan paroladon, per voĉo klara, sed, ŝajnis al mi, kun

iomete da momenta emocio:

"La unuaj vortoj, kiujn mi volas hodiaŭ eldiri al vi, karaj

samideanoj, estas vortoj de kora gratulo, ĉar ni havas hodiaŭ

grandan feston. Ĵus finiĝis dudek kvin jaroj de la tempo, kiam--post

longa naska preparado--aperis publike la lingvo, kiu nin ĉiujn

unuigas, por kiu ni ĉiuj laboras kaj kiu enkorpigas en si tiun

homofratigan ideon, kiun la plimulto el ni havas en sia koro kaj

kiu dum dudek kvin jaroj flame instigadis nin labori, malgraŭ ĉia

malfacileco kaj ĉiuj malhelpoj.

Kion signifas dudek kvin jaroj da laborado por Esperanto kaj por ĝia

ideo, tion povas plene kompreni nur tiuj personoj, kiuj partoprenis

en tiu laborado de la komenco ĝis nun. Bedaŭrinde tre malmultaj

estas tiuj personoj. El la laborantoj de la unua tempo tre multaj jam

delonge plu ne vivas, aliajn lacigis la malfacila, grandan paciencon

kaj persistecon postulanta vojo, kaj ili malaperis el nia anaro. El

tiuj personoj, kiuj troviĝas nun en ĉi tiu ĉambrego, la grandega

plimulto en la unuaj jaroj de Esperanto nenion sciis pri ĝi aŭ

neklare aŭdis pri ĝi nur kiel pri ia freneza, mokinda kuriozaĵo;

tre multaj el vi en la momento de la apero de Esperanto estis ankoraŭ

infanoj; multaj, kaj certe ne la malplej fervoraj el vi, en tiu tempo

eĉ tute ne ekzistis ankoraŭ en la mondo. La grandega plimulto el vi

aliĝis al nia afero nur tiam, kiam ĝi estis jam sufiĉe forta kaj

elprovita. Tre kaj tre malgranda, facile kalkulebla per la fingroj,

estas la nombro de tiuj personoj, kiuj iris kun Esperanto de la

momento de ĝia naskiĝo ĝis la nuna tempo. Kortuŝite ili povas nun

rememori, kiel terure malfacila estis ĉiu paŝo en la komenco, kiam

ĉiu aludo pri Esperanto postulis specialan kuraĝon, kiam el ĉiu

milo da semoj, kiujn ni en plej primitiva maniero, sen helpo kaj sen

rimedoj pacience ĵetadis en la teron, apenaŭ unu ricevis radikojn.

Dudek kvin jaroj! grandegan gravecon havas tia peco da tempo en la

historio de lingvo artefarita. Lingvoj naturaj kreskas tute trankvile,

ĉar kun tia lingvo neniu kuraĝas fari iajn eksperimentojn aŭ

fleksi ĝin laŭ sia gusto; sed pri lingvo artefarita ĉiu pensas,

ke li havas rajton de voĉo, ke li povas aŭ eĉ devas direkti la

sorton de la lingvo laŭ sia kompreno. En lingvo natura ĉiu eĉ plej

granda efektiva malbonaĵo neniun incitas, eĉ neniun meditigas,

kaj estas akceptata kun plena kontenteco aŭ rezignacio; en lingvo

artefarita ĉio ŝajnas al ni kritikinda, ĉiu bagatelo, kiu ne estas

konforma al nia gusto, pikas al ni la okulojn kaj vekas deziron

de refarado. Lingvo artefarita dum longa tempo estas elmetata al

senĉesaj ventoj, al senĉesa tirado kaj puŝado. Kiom da ventoj,

kiom da senĉesa tirado nia lingvo devis suferi dum sia dudekkvinjara

vivo! Se ĝi tamen ĉion sane eltenis, se malgraŭ ĉiuj ventoj

kaj puŝoj ĝi dum dudek kvin jaroj vivis kaj kreskis regule kaj

rekte, ĉiam pli fortiĝante kaj riĉiĝante, neniam fleksiĝante aŭ

kripliĝante, neniam minacante disfali en dialektojn, sed ĉiam pli

kaj pli fortikigante sian tute difinitan, ĉie egalan spiriton, neniam

perdante hodiaŭ, kion ĝi akiris hieraŭ,--ni povas pri tio sincere

nin gratuli.

Antaŭ dudek kvin jaroj mi timeme demandis min, ĉu post dudek kvin

jaroj iu en la mondo scios ankoraŭ, ke ekzistis iam Esperanto,

kaj--se Esperanto vivos--ĉu oni tiam povos ankoraŭ kompreni ion,

kio estis skribita en Esperanto en ĝia unua jaro, kaj ĉu angla

esperantisto povos kompreni esperantiston hispanan. Nun pri ĉi tio

la historio donis jam plenan kaj perfekte trankviligan respondon.

Ĉiu el vi scias, ke verko, skribita en bona Esperanto antaŭ dudek

kvin jaroj, en plena mezuro konservas sian bonecon ankaŭ nun, kaj la

legantoj eĉ ne povas diri, ke ĝi estas skribita en la unua jaro de

ekzistado de nia lingvo; ĉiu el vi scias, ke inter la stilo de bona

angla esperantisto kaj la stilo de bona hispana esperantisto en la

nuna tempo ekzistas absolute nenia diferenco. Nia lingvo konstante

progresas kaj riĉiĝas, kaj tamen, dank' al la _reguleco_ de sia

progresado, ĝi neniam ŝanĝiĝas, neniam perdas la kontinuecon kun

la lingvo de tempo pli frua. Kiel la lingvo de homo matura estas pli

riĉa kaj pli elasta, ol la lingvo de infano kaj tamen la lingvo de

ĝuste parolanta infano neniom diferencas de la lingvo de homo matura,

tiel verko, skribita en Esperanto antaŭ dudek kvin jaroj ne estas

tiel vortoriĉa, kiel verko, skribita en la nuna tempo, kaj tamen la

lingvo de tiu tempo perdis nenion el sia valoro ankaŭ en la nuna

tempo. Lingvo, kiu eltenis la provon dum dudek kvin jaroj, kiu en plej

bona kaj ĉiam pli floranta stato travivis jam tutan homan generacion

kaj estas jam pli maljuna, ol multaj el ĝiaj uzantoj, kiu kreis jam

grandan, potence kreskantan literaturon, kiu havas sian historion kaj

siajn tradiciojn, sian tute precizan spiriton kaj siajn tute klarajn

idealojn,--tia lingvo ne bezonas jam timi ke io pereige depuŝos ĝin

de tiu natura kaj rekta vojo, laŭ kiu ĝi evoluas.

La vivo kaj la tempo garantiis al nia lingvo naturan forton, kiun

neniu el ni povas senpune malrespekti. La hodiaŭa jubileo estas festo

de tiu vivo kaj tempo.

* * *

Por ke ni, vivantoj, povu festi la hodiaŭan jubileon, fervore kaj

sindone laboris multaj personoj, kiuj nun jam ne vivas. Nia morala

devo estus rememori ilin en la nuna solena momento. Sed ho ve! ilia

nombro estas tro granda, por ke ni povu ilin ĉiujn citi, kaj krom tio

la pli granda parto el ili laboris tiel modeste, ke ni eĉ ne scias

iliajn nomojn. Tial, por ne fari maljustan apartigon inter eminentuloj

kaj ne-eminentuloj, mi citos neniun apartan nomon. Mi devas fari

escepton nur por nia kamarado Van der Biest, kies nomo estas ankoraŭ

tro freŝa en la memoro de ni ĉiuj, kiu en la pasinta jaro aranĝis

kaj prezidis nian grandan ĉiujaran feston kaj kies morto estas

sendube ligita kun tiuj grandaj laboroj kaj malagrablaĵoj, kiujn li

prenis sur sin por ni ĉiuj. En via nomo mi esprimas funebran saluton

al la ombroj de _ĉiuj_ niaj karaj kamaradoj, kiujn dum la pasintaj

dudek kvin jaroj forŝiris de ni la morto. Iliaj ombroj staru nun

antaŭ niaj okuloj, kvazaŭ partoprenante en tiu granda festo, kiun

ili preparis, sed ne ĝisvivis. Mi proponas al vi, ke ni honoru ilian

memoron per leviĝo de niaj seĝoj.

* * *

Nun, kiam la matureco de nia afero estas jam tute eksterduba, mi

turnas min al vi, karaj samideanoj, kun peto, kiun mi jam antaŭ longe

volis direkti al vi, sed kiun mi ĝis nun prokrastis, ĉar mi timis

fari tion tro frue. Mi petas, ke vi liberigu min de tiu rolo, kiun

mi, pro kaŭzoj naturaj, okupis en nia afero dum dudek kvin jaroj. Mi

petas vin, ke de la nuna momento vi ĉesu vidi en mi «majstron», ke

vi ĉesu honori min per tiu titolo.

Vi scias, ke tuj en la komenco de nia movado mi deklaris, ke mi

ne volas esti mastro de Esperanto, sed ke la tutan mastrecon pri

Esperanto mi en tuta pleneco transdonis al la esperantistoj mem. Vi

scias ankaŭ, ke de tiu tempo mi ĉiam lojale agadis aŭ almenaŭ

penis agadi konforme al tiu deklaro. Mi donadis al vi konsilojn, kiel

mi povis, sed neniam vi aŭdis de mi la vortojn: «tion mi postulas»

aŭ «tion mi deziras». Neniam mi provis altrudi al vi mian volon.

Tamen, konsciante, ke ĝis sia plena fortikiĝo nia afero bezonas ian

enkorpigitan standardon, mi--laŭ via deziro--dum dudek kvin jaroj

plenumadis tiun rolon, kiel mi povis, kaj mi permesadis, kvankam tre

nevolonte, ke vi vidu en mi ĉefon kaj majstron. Kun ĝojo kaj fiereco

mi konstatas, ke vi ĉiam montris al mi sinceran konfidon kaj amon,

kaj pro tio mi eldiras al vi mian plej koran dankon. Sed nun permesu

al mi, ke mi fine formetu de mi mian rolon. La nuna kongreso estas la

lasta, en kiu vi vidas min _antaŭ_ vi; poste, se mi povos veni al vi,

vi ĉiam vidos min nur _inter_ vi.

Jen estas la kaŭzo, kiu devigis min fari la nunan decidon:

La ekzistado de ia natura konstanta ĉefo, eĉ se tiu ĉefo havas nur

la karakteron de unuiganta standardo, prezentas gravan maloportunaĵon

por nia afero, ĉar ĝi donas al la afero kvazaŭ personan karakteron.

Se al iu ne plaĉas mia persono, aŭ miaj politike-religiaj principoj,

li fariĝas malamiko de Esperanto. Ĉio, kion mi persone diras aŭ

faras, oni ligas kun Esperanto. La tro honora titolo de majstro, kiun

vi donas al mi, kvankam ĝi en efektiveco koncernas nur la aferon de

la lingvo, fortenas de Esperanto multajn personojn, al kiuj mi pro ia

kaŭzo ne estas simpatia kaj kiuj timas, ke, fariĝante esperantistoj

ili devas rigardi min kiel sian moralan ĉefon. Ĉiu, kies opinio

pri aferoj esperantistaj estas alia ol mia, ofte sin ĝenas eldiri

libere sian opinion, por ne kontraŭbatali publike tiun, kiun la

esperantistoj nomas sia majstro. Se ies opinion la esperantistoj

ne volas akcepti, li vidas en tio nur la ĉiopovan influon de la

majstro. Nun, kiam nia afero estas jam sufiĉe forta, estas necese,

ke ĝi fine fariĝu absolute libera, ne sole libera de ĉiuj personaj

_dekretoj_, kia ĝi fariĝis jam antaŭ dudek kvin jaroj, sed ankaŭ

de ĉia efektiva aŭ ŝajna persona _influo_. Estas necese, ke la

mondo sciiĝu tute klare, ke Esperanto povas havi aŭ ne havi siajn

libere elektitajn gvidantojn, sed ke ĝi posedas nenian konstantan

_majstron_. Nomu min per mia nomo, nomu min fondinto de la lingvo,

aŭ kiel vi volas, sed mi petas vin, ne nomu min plu «majstro», ĉar

per tiu morale tro liganta nomo vi malliberigas nian aferon.

Multaj el vi portas en sia koro la samajn idealojn, kiel mi, kvankam

ne ĉiuj en egala formo; sed la mondo devas scii, ke tiu spirita

parenceco inter mi kaj vi estas tute laŭvola, ke la esperantismo

kaj la esperantistoj ne povas esti respondaj pri miaj personaj ideoj

kaj aspiroj, kiuj por neniu el vi estas devigaj. Se mi ion diras aŭ

faras, kio ne estas konforma al la gusto aŭ konvinkoj de tiu aŭ alia

el vi, mi deziras, ke tio neniun el vi ĝenu kaj ĉiu el vi havu la

rajton diri: tio estas tute privata ideo aŭ frenezaĵo de Zamenhof,

kaj ĝi havas nenion komunan kun la Esperanta movado, en kiu li estas

nun persono tute privata. La interna ideo de Esperanto estas: sur

neŭtrala lingva fundamento forigi la murojn inter la gentoj kaj

alkutimigadi la homojn, ke ĉiu el ili vidu en sia proksimulo nur

homon kaj fraton. Ĉio, kio estas super tiu interna ideo de Esperanto,

estas nur _privataĵo_, kiu povas esti _bazita_ sur tiu ideo, sed

neniam devas esti rigardata kiel _identa_ kun ĝi.

* * *

Antaŭ ol mi formetas de mi ĉian oficialan rolon en nia afero, mi

ankoraŭ la lastan fojon admonas vin: laboru ĉiam en plena unueco, en

ordo kaj konkordo. Ĉiujn dubajn demandojn, kiuj koncernas la tutan

Esperantan aferon, kaj kiuj ne tuŝas la personan liberecon de ĉiu

aparta esperantisto, solvu ĉiam pace, per regula interkonsiliĝo

de viaj egalrajte elektitaj delegitoj kaj per disciplina cedo de la

malplimulto al la plimulto. Neniam permesu, ke en nia afero regu la

principo: «kiu pli laŭte krias, tiu estas prava». Per unueco ni pli

aŭ malpli frue nepre venkos, eĉ se la tuta mondo batalus kontraŭ

ni; per interna malpaco ni ruinigus nian aferon pli rapide, ol tion

povus fari ĉiuj niaj malamikoj kune. Ne forgesu, ke Esperanto estas

ne sole simpla lingvo, kiun ĉiu el ni uzas nur por siaj propraj

bezonoj, sed ke ĝi estas grava _socia problemo_, ke, por atingi nian

celon, ni devas konstante _propagandi_ nian aferon kaj zorgi pri tio,

ke la mondo havu _estimon_ kaj _konfidon_ por ĝi. Se en nia afero

aperas io, kio ŝajnas al ni malbona, ni povas trankvile ĝin forigi

per komune interkonsentita decido; sed ni neniam semu en nia tendaro

reciprokan malamon kaj malpacon, kiu nur ĝojigas kaj triumfigas

niajn malamikojn. En la unuaj jaroj de nia laborado sur nia standardo

estis skribitaj la vortoj «espero, obstino kaj pacienco»; tio tute

sufiĉis, ĉar ke ni, samideanoj, devas reciproke nin estimi kaj

helpi, tio por ĉiu estis komprenebla per si mem. En la lastaj jaroj

ni bedaŭrinde ofte forgesis tiun devon; tial nun, transirante en la

duan gravan periodon de nia historio, en la duan kvaronjarcenton, ni

skribu sur nia standardo novan vorton, kaj ĉi tiun vorton ni ĉiam

respektu kiel sanktan ordonon; tiu vorto estas: «konkordo».

* * *

Mi finis tion, kion mi intencis diri al vi, karaj amikoj. Mi scias

tre bone, ke multajn el vi mia nuna parolo malagrable seniluziigos.

Kun maldolĉa sento de neplenumita espero vi eble demandos: ĉu en

sia lasta kongresa parolo, en sia «kanto de cigno», li nenion

pli havas por diri al ni? ĉu en la grava tago de la jubileo de la

esperantismo, de tiu jubileo, kiun ni atingis post tiom multe da

laboroj kaj suferoj, li nenion pli havas por diri al ni? ĉu en la

unua kaj eble ankaŭ la lasta fojo, en kiu ni el ĉiuj partoj de

la mondo alproksimiĝis, kiom ni povis, al tiu loko, kie Esperanto

naskiĝis kaj kie la atmosfero, saturita de intergenta malpaco per

neevitebla natura reago naskis la esperantisman movadon,--ĉu en ĉi

tiu grava kaj solena momento li nenion pli havas por diri al ni? Ho

ne, miaj karaj amikoj, miaj karaj samideanoj kaj kunlaborantoj! Multe,

multe, tre multe mi volus hodiaŭ diri al vi, ĉar mia koro estas

plena; en la jubilea momento de la esperantismo mi volus paroli al vi

pri tio, kio naskis la esperantismon, pri ĝia esenco kaj espereblaj

sekvoj; sed hodiaŭ mi staras antaŭ vi ankoraŭ en rolo oficiala, kaj

mi ne deziras, ke mia privata kredo estu rigardata kiel deviga kredo

de ĉiuj esperantistoj. Tial pardonu min, ke mi plu ne parolas.

Kio estas la esenco de la esperantisma ideo kaj al kia estonteco

alkondukos iam la homaron la interkompreniĝado sur neŭtrale-homa,

sengenta lingva fundamento,--tion ni ĉiuj sentas tre bone, kvankam ne

ĉiuj en tute egala formo kaj grado. Ni donu do hodiaŭ plenan regadon

al tiu silenta, sed solena kaj profunda sento kaj ni ne profanu ĝin

per teoriaj klarigoj.

* * *

Samideanoj! La antikva pola ĉefurbo, en kiu ni kunvenas, pretigis

por ni gastaman akcepton, faris multe, por honori nian aferon kaj

por agrabligi al ni nian restadon dum la kongreso. Mi esperas, ke,

revenante en sian hejmon, ĉiu el vi kunportos kun si plej bonan

rememoron pri tiu lando kaj urbo, kiujn la plimulto el vi ĝis nun

verŝajne tre malmulte konis. Al la regno kaj lando, kiuj montris al

ni sian amikecon, sed precipe al la estraro de la gastama Krakovo kaj

al ĉiuj institucioj kaj personoj, kiuj donis al nia kongreso sian

moralan kaj materialan subtenon, mi esprimas en via nomo plej koran

dankon. Plej koran dankon ni esprimas kompreneble antaŭ ĉio al la

senlaca loka organiza komitato, kiu ne ŝparis laboron por la plej

bona aranĝo de nia kongreso. Kaj nun mi deziras al vi ĉiuj gajan

feston kaj sukcesan laboron."

* * *

Aplaŭdegoj sekvas la lastan frazon de la parolado, sed en la rigardoj

direktataj al nia eks-Majstro oni vidas miksaĵon de respekto kaj de

riproĉo. Kio! la Majstro ne plu volas esti Majstro! Ĉu tio estas

ebla? Kiel diris sprite nia samideano Belmont, ĉu Dio povas fariĝi

eks-Dio?

S-ro _Bourlet_ proponas, ke oni kantu «La Esperon».

Ĉiuj leviĝas kaj la gravaj sonoj de nia himno eliĝas el ĉiuj

brustoj. Ŝajnas al mi, ke oni kantas iun malgajan, kvazaŭ funebran

kanton por enterigo de la majstreco de nia eks-Majstro.

La _Ĝenerala Sekretario_ legas diversajn telegramojn de saluto

al la Kongreso senditajn de forestantaj samideanoj. La legado de

ĉiu telegramo estas sekvata de aplaŭdoj. La sendintoj estas:

Generalo Sebert, Rektoro Boirac, Grupo de Charlottenburg, Hungaraj

Esperantistoj, S-ro Schröder (el Wien), Fraŭlino Ad. Zamenhof, S-ro

Leon Zamenhof, S-ro Edmond Privat, Esperantistoj de Graz, Kapitano

Peregordo, S-ino Ranfaing Zabilon d'Her, Ukranaj Samideanoj, F-ino

Lawrence, D-ro Arnholdt, Esperantista Grupo de Shanghai, Möller

kaj Borel, Otto Simon, Japanaj Esperantistoj, Pola Societo Paca de

Varsovio.

Li legas poste liston de la delegitoj, kiujn diversaj registaroj

oficiale sendis al nia Kongreso. Jen tiu listo:

_Aŭstrujo_: Ministro de la Milito kaj Landa Militistaro: Kapitano

Engel.

Bohema Nacia Konsilantaro: S-ro Adalbert Kraus.

_Bulgarujo_: Ministro de l' Instruo kaj Asocio Bulgara: S-ro

Krestanof.

_Hungarujo_: Ministro de la Nacia Instruo: S-ro Kanoniko Giesswein.

_Germanujo_: Urbo Breslau: S-ro Behrendt.

_Rumanujo_: Agrikultura Ministro kaj Komerca Ĉambro el Galatz:

S-ro Henriko Fischer.

_Rusujo_: S-ro Aleksandro Nedoŝivin, ŝtata konsilanto.

_Usono_: Ŝtato Pensilvania: S-ro Hitzel.

Ĉiuj siavice salutas la kongreson per afablaj vortoj, kaj deziras

sukceson al nia lingvo.

_Kapitano Engel_ rimarkigas, ke la unuan fojon, kiam Esperanta

Kongreso okazas en Aŭstrujo, ĝi havas kiel sidejon urbon

ĉirkaŭitan de fortikaĵoj. Li esperas, ke Krakovo fariĝos vera

kastelo de Esperanto, kiu ĉiam trovos en ĝi protektadon kontraŭ

ĉiuj atakantoj.

S-ro _Prezenti Levi_, nia blinda samideano, havas tuj la parolon post

la reprezentanto de Aŭstrujo, ĉar li parolas en la nomo de Ŝia

Moŝto la reĝino de Rumanujo. Ŝi komisiis al S-ro Levi la agrablan

taskon oferi al D-ro Zamenhof sian portreton kun propra subskribo.

S-ro _Kraus_ estas varme aplaŭdata pro la mallongeco de sia parolado.

S-ro _Krestanof_ diras, ke Esperanto estos la pli potenca ilo por

dissemi la sciencojn kaj unuigi la korojn.

S-ro _Behrendt_ parolas pri la utileco de Esperanto en praktikaj

celoj. Kiel ekzemplon li citas la ekspozicion de Breslau dum la

venonta jaro; ĉi tiu ekspozicio aliĝis al U. E. A. kaj fariĝis

esperanta entrepreno. Li invitas la kongresanojn veni multenombraj

Breslau'on.

S-ro _Kanoniko Giesswein_ faras trafan komparon inter la lingvoj

kaj la modernaj komunikiloj. La patraj lingvoj similas la malnovajn

transportilojn, ĉevalojn, veturilojn, kiuj ebligis nur la iradon

en tre malgranda rondo. La internaciaj lingvoj similas la nunajn

transportilojn kaj komunikilojn, fervojojn, telegrafojn, telefonojn,

kiuj ebligas la iradon en la tuta mondo kaj la komunikadon kun ĉiuj

partoj de l' terglobo. En malnova tempo la rolo de interkomprenilo

estis ludata de la lingvoj latina kaj araba. Nuntempe ĉi tiuj lingvoj

ne respondas je la stato de la civilizacio. Li salutas la kongreson en

la nomo de Hungarujo kaj invitas la kongresanojn al la postkongresaj

festoj en Budapeŝto.

S-ro _Fischer_, Delegito de Agrikultura Ministro, de la Komerca

Ĉambro de Galatz kaj de la Prefekto de Polico de Rumanujo, petas

pardonon pro la multaj delegacioj. Li legas raporteton por ĉiu

fako kaj insistas pri la graveco de Esperanto por la policistaro de

Rumanujo, kien venas multaj alinaciaj policistoj. Li opinias, ke

Esperantistoj devas labori mano en mano kaj ne kontraŭbatali unu la

alian. Li aldonas, ke nun ni estas maljunaj (dudekkvinjaraj) kaj sekve

ni malobeos al D-ro Zamenhof, daŭrigante lin nomi «patro».

S-ro _Nedoŝivin_ alportas la saluton de sia grandega patrujego, kie

estas parolataj tiom da diversaj lingvoj, ne sole en apartaj regionoj,

sed kelkafoje eĉ en la sama loko.

S-ro _Hitzel_ transiris Atlantikon por alporti gratulojn kaj esperojn

de la Amerika Esperantistaro.

S-ro _Mudie_ rimarkigas, ke morgaŭ matene okazos la malferma kunsido

de U. E. A., sed ankaŭ estas projektita ĝenerala fotografado de la

kongresanoj. Li proponas, ke oni fotografu la kongresanaron tuj post

la kunsido.

* * *

Kaj nun la granda bataliono de la naciaj delegitoj ŝarĝitaj de

salutoj, komplimentoj, bondeziroj.... Iu ŝerculo proponis, ke ĉiuj

parolu samtempe, por ŝpari tempon; sed en tia okazo la malferma

kunsido estus tro mallonga. Cetere dum tiu salutanta kunveno oni ne

diskutas, nek disputas, kaj tio estas bona afero. Aliparte ĉi tiu

aŭdado de ĉiulingvaj samideanoj estas bona okazo por konvinkiĝi,

ke malgraŭ neeviteblaj diferencetoj en elparolado aŭ konstruo de la

frazoj, ĉiuj oratoroj estas bone kompreneblaj, kondiĉe ke ili parolu

sufiĉe laŭte.

S-ro _Glück_ (Aŭstrujo, germana lingvo) diras, ke la Kongreso estos

sufiĉe signifa. Ĝi certe estos modelo de paco kaj konkordo; ĝi

estos ankaŭ glorigo de la genia elpensinto de Esperanto, kiu restos

por ni ĉiam Majstro.

S-ro _Schulhof_ (Aŭstrujo, bohema lingvo) salutas la kongreson kaj

diras, ke inter la Bohemoj Esperanto faras grandajn progresojn.

S-ro _Jakimĉuk_ (Ukrajna) diras, ke lia lando estas tre vasta, sed

ke la nombro de la loĝantoj estas malgranda kompare al la areo. La

Esperantistoj estas sekve iom disaj; tamen ili estas tre proksimaj per

la koro kaj laboras mano en mano por la bono de Esperanto.

D-ro _Ghez_ (Aŭstrujo, itala lingvo) parolas pri sia lando baniĝanta

en la ondoj de Adriatika maro, vera paradizeto de Esperanto.

D-ro _Loránd_ (Hungarujo) invitas la kongresanojn, iri multnombraj al

Budapeŝto por la postkongresaj festoj.

S-ro _Ŝpicer_ (kroata lingvo) certigas la kongreson, ke malgraŭ la

malgrandeco de sia lando la kroataj Esperantistoj tenas alte la verdan

standardon. Li finas per la krioj: Vivu la nobla nacio pola! Vivu

Krakovo!

S-ro _Ernst_ (Belgujo) deziras al la Oka Kongreso la saman sukceson,

kiel havis la Sepa.

S-ro _Krestanof_ (Bulgarujo) anoncas, ke la Ministro de la Popola

Instruado aprobis lian lernolibron por Bulgaroj kaj ĝin rekomendis

al ĉiuj lernejoj en la reĝolando. Tio estas la unua paŝo al ĝia

enkonduko en la lernejojn. Sed por la definitiva venko estas necesa

antaŭ ĉio konkordo inter la Esperantistoj.

D-ro _Schneider_ parolas en la nomo de la Turista Ligo de Polujo kaj

de la Popola Universitato.

_Kolonelo Pollen_ (Britujo) ... Post voko de la nomo, oni aŭdas

voĉon venantan el... la plafono. Ĉiuj kapoj leviĝas kaj oni

ekvidas nian gajan samideanon sur alta galerio en fundo de l' salono.

Bedaŭrinde nur la pezaj vortoj (multsilabaj) venas ĝis mia orelo, la

malpezaj (unu- aŭ dusilabaj) restas en aero kaj ne falas teren. Mi

nur aŭdis, ke la Ministro de Edukado faris ion bonan por Esperanto.

S-ro _Harvey_ (Skotujo) certigas, ke la skotaj Esperantistoj estas

firmaj kiel iliaj montoj. Li esperas, ke post tri jaroj la kongreso

okazos en Skotujo. Paco ĉiam regos inter ni. La Skotoj cedos lokon al

neniu pri fervoro.

S-ro _Jameson Johnston_ (Irlando) alportas la bondezirojn kaj esperojn

de sia lando.

S-ro _Edwards_ (Kimrujo) venas de malgranda lando kaj parolas en la

nomo de malgranda nacio; ĝi estas ankaŭ aparta nacio pro la lingvo,

kio estas bona kaŭzo por fariĝi Esperantistoj.

S-ro _Hansen_ (Danujo) esperas ankaŭ, ke oni baldaŭ festos

Esperanton en dana lando.

S-ro _Anttila_ (Finlando) donas la certigon, ke ĉiuj finnaj

Esperantistoj estas firme fidelaj kaj veraj Esperantistoj.

S-ro _Sergeant_ (Francujo) diras, ke ne al li persone la Francoj faris

la honoron ilin reprezenti, sed oni lin elektis, ĉar li estas urbano

de Boulogne, kie la unuan fojon flirtis la verda standardo, kiu nun

estas starigita en ĉiuj partoj de l' mondo. Li memoras kun emocio la

malgrandan tablon de malgranda butiko en malgranda strato en Boulogne,

sur kiu estis verkita la projekto de flago esperantista, kiun akceptis

la unua kongreso, ĉi tiu flago, simbolo ne nur de Esperanto, sed

ankaŭ de Esperantismo. Elektante la oratoron, la Francoj volis

montri, ke ili estas fidelaj al la Fundamento kaj opinias, ke la plej

bona maniero honori la Majstron estas respekti la Fundamenton, tiun

veran kaj solan ligilon de ĉiuj Esperantistoj.

D-ro _Mybs_ (Germanujo) konstatas, ke de kelka tempo kelkaj nubetoj,

eĉ kelkaj nuboj aperis sur la blua ĉielo de Esperantujo. Sed ni ne

devas forgesi la gravan parolon, fundamenton de Esperantismo, «ni

amu unu la aliajn». Sub ĉi tiu signo ni venkos. Kvankam pluvas sur

Krakovo, brilas la suno de samideaneco.

S-ro _Serabĵi_ (Hindujo) petas pardonon pri sia parolado, ĉar li

estas nur unujara Esperantisto. En Hindujo la Esperantistoj ne estas

multaj, sed ĉiuj estas tre fervoraj.

S-ro _de San Millán_ (Hispanujo, kastila lingvo) certigas, ke ĉiuj

hispanaj koroj estas tiel varmaj, kiel la radioj de l' suno en lia

lando.

S-ro _Sabadell_ (Hispanujo, kataluna lingvo) montras la fervoron

esperantistan en sia lando per la fakto, ke la urbestraroj de du

urboj, Terrassa kaj Sabadell donis al stratoj la nomon de D-ro

Zamenhof.

S-ro _Allende_ (Hispanujo, baska lingvo) diras, ke ĝis nun la

parenceco de baska lingvo kun aliaj lingvoj ne estis klare montrita,

sed kun unu ĝi rilatiĝas almenaŭ per la koro de ĝiaj parolantoj,

nome Esperanto.

D-ro _Stromboli_ (Italujo) alportas en Krakovon la saluton de italaj

samideanoj, sed esperas, ke la venontan jaron li povos ŝpari la

vojaĝon kaj akcepti la Esperantistaron en sian hejmon.

S-ro _X._ (Japanujo): «En la nomo de la japanaj Esperantistoj mi vin

salutas». Plena teksto. (_Varmaj aplaŭdoj._)

S-ro _Bermudez_ (Meksikujo) venis Krakovon post malpaca periodo en sia

lando. Li estos kontenta retrovi tie ĉi pacon kaj ordon.

S-ro _Bonnevie_ (Norvegujo) bedaŭrinde preparis sian paroladon en sia

malvarma lando dum la vintro kaj la vortoj frostis en la gorĝo.

S-ro _Grabowski_ (Polujo) ĝojas kun ĉiuj samideanoj, ke la Kongreso

okazas nun en pola tero, kie estis ĵetitaj la unuaj semoj de

Esperanto. Li ĝojas ankaŭ pro tio, ke ni havas ĉi tie mil semantojn

de Esperanto, ĉar de ĉi tiu tago Esperanto efektive ekfloros en

Polujo. Kaj nun li volas esprimi al nia komuna Majstro sian ĝojon pri

la jubileo de nia lingvo:

Feliĉa la semanto estas,

Kiu printempe semis grenon,

Kaj en aŭtuno ĝoje festas

De bonrikolto la solenon.

Feliĉa, kiu en la koro

Pri granda verko flame revis,

Kaj el la ĉarma flamo-revo

Maturan frukton elricevis.

Arbeto, kiun Majstro kara,

Vi plantis ĉe Vistul'-rivero,

Elkreskis ĝis lazuro klara,

Etendas branĉojn ĉirkaŭ tero.

Sub ĝi kolektis terofilojn

La jubile' de nova sento,

Per kiu frate ligas milojn

Neŭtrala lingva fundamento.

Krakovaj muroj ĝojresonas,

Dum lernantaro multnacia

Dankeme sian Majstron kronas

Per la verdaĵo laŭrfolia.

En niaj koroj, granda homo,

Stariĝas viaj monumentoj;

La gloron de l' benata nomo

Ripetos ĉiuj la jarcentoj.

D-ro _Fiŝer_ (Rusujo) parolas en la nomo de la regnanoj kaj en la

nomo de Kaŭkaza Societo. Unueco, fideleco kaj paco estu nia devizo.

S-ro _Andonoviĉ_ (Serbujo) diras, ke en lia lando oni devas lerni

multe da lingvoj; la malgrandaj lingvoj ne povas batali kun la

grandaj. Sekve Esperanto havas multe da graveco por la Serboj.

S-ro _Neniulo_ (Svedujo) nenion diras kaj ne estas aplaŭdata.

S-ro _Schmid_ (Svisujo) proponas, ke oni nomu D-ron Zamenhof «patro

de homara konkordo».

Laŭ propono de diversaj samideanoj oni decidas sendi telegramojn

al Lia Moŝto la Imperiestro de Aŭstrujo, al Reĝino Elisabeto de

Rumanujo, al Generalo Sebert kaj al Rektoro Boirac.

Ĉar ankoraŭ pluvas kaj estas malfrue, oni decidas, ke la fotografado

okazos morgaŭ matene je la oka. Kunvena loko: la statuo de Adamo

Mickiewicz.

La prezidanto fermas la kunvenon je la sesa.

En la vestiblo, kontraŭ la malpura kartono, oni redonas al mi la

pluvombrelon, sed oni tute ne redonas la monereton.

* * *

Je la naŭa komuna festmanĝo en la salono de «Pafista Societo».

Amiko diris al mi: «Ne venu tro malfrue, por havi bonan lokon ĉe

tablo». Kvaronon antaŭ la naŭa mi transiris la stratan pordon.

En la vestiblo oni prenas mian pluvombrelon (kosto: 20 heleroj).

Mi eniras la salonon kaj vidas... neniun tablon. Nur laŭlonge de

unu el la muroj, longa, mallarĝa tablo estas kovrita de malvarmaj

manĝaĵoj. Kredeble oni ne ankoraŭ dismetis la tabletojn. Ni venis

tro frue; ni atendu. Iom post iom la salono pleniĝas, samideanoj

en ĵaketo, samideanoj en frako, samideaninoj en simplaj roboj,

samideaninoj en festroboj. La babilado komenciĝas kaj la bruo de la

konversacioj fariĝas pli kaj pli laŭta, sed neniu tablo aperas.

Subite mi ekvidas sur tablo en antaŭsalono glasetojn da brando kaj

ŝinkobulkojn. Bona afero! Estas la antaŭmanĝo, difinita por akrigi

la apetiton; sed mi devas konfesi, ke je ĉi tiu malfrua horo mia

apetito estis jam tre akra. Ni antaŭmanĝu! Mi revenas en la salonon,

sed ankoraŭ neniu tablo!

Nur la morgaŭan tagon mi legis en la Kongresa Bulteno, ke mi

ĉeestis «Raŭton». Ĉu vi konas Raŭton? Estas tre amuza ludo.

Por «raŭti», estas necesa granda, kvarangula salono; en ĉi tiu

salono vi metas apud unu el la muroj grandan tablon kun diversaj

manĝaĵoj. Sur la libera loko staras la ludantoj, kies parto devas

esti frake vestita; post signalo (trumpeto aŭ orkestro aŭ krio:

antaŭen Esperantistoj!) la ludantaro marŝas al la tablo kaj amase

ĝin ĉirkaŭas. Laŭ la regularo oni devas alproksimiĝi al la tablo,

preni teleron, meti sur ĝin pecon da viando kaj salaton. Poste

oni devas trairi la amason, kiu vin premas kaj vin puŝas, kaj iri

al malproksima parto de l' salono, nenion disŝutante, precipe sur

la frakulojn dislokitajn en la amaso. Kaj ne estas ĉio: oni devas

ankoraŭ iri al alia malproksima parto de l' salono, por preni glason

da biero aŭ da siropo, kaj reveni en sian antaŭan lokon nenion

disverŝante.

La ludo estas tre amuza, precipe kiam malvarma guto da biero falas sur

la nudan kolon de sinjorino aŭ kiam guto da ruĝa siropo venas makuli

la blankan ĉemizan antaŭaĵon de sinjoro. En tia okazo la malbonaj

ludantoj koleriĝas, sed la bonaj dolĉe ridetas. Precipe la frakuloj

havas tre malbonan karakteron, ili faras teruran mienon, kiam oleita

salato flugas al ilia frako.

Efektive, post signalo donita de la orkestro, la ludo komenciĝis,

kiel dirite. Mi estis tre malbona ludanto, mi ne volis movi mian

teleron kaj manĝis sur la tablo, mi ne volis movi mian glason kaj

trinkis apud la fonto de biero. Laŭ tio, kion mi aŭdis, la gajninto

estis S-ro Bourlet, lerta por ĵongli kun ciferoj kaj ekvilibri

buĝetojn; la malgajninto estis iu samideano vestopurigisto, kun kvin

frakoj makulitaj, ok ĵaketoj malpurigitaj kaj mi ne scias, kiom da

sinjorinoj bierumitaj.

Samtempe oni konstatas, ke la Esperantistaro ne malŝatas la

bonan manĝaĵon. En angulo, S-ro Grabowski englutas ĉiuspecajn

bonaĵojn. Kaj oni miras, kiam oni pensas, ke ĉi tiuj bonaĵoj

aliformiĝos en belajn versojn. Nenio perdiĝas en la naturo. En

mezo de la salono, D-ro Zamenhof ĉiam afabla, ĉiam nelacigebla,

surskribas subskribojn. Li surskribas sur kajerojn, sur albumojn, sur

ventumilojn, sur rubandojn, sur la plej strangajn objektojn. Se li

pagigus siajn surskribojn, kia fonto da enspezoj por niaj malriĉaj

oficialaj institucioj! Sed nun la stomakoj estas plenaj kaj la bareloj

malplenaj. Oni revigliĝis, la kruroj fariĝas agitemaj kaj baldaŭ

paroj komencas turniĝi. Balo organiziĝas kaj daŭris ĝis malfrua

horo. Kredeble jen la kaŭzo de la netableco.

Lundon, la 12. de Aŭgusto.--Je la oka kaj kelkaj kvaronoj

okazis la ĝenerala fotografado de la kongresanoj, unue apud la statuo

de Mickiewicz, poste antaŭ la kastelo Wawel.

Dum la mateno okazis diversaj kunvenoj de istuloj en Komerca Akademio,

kaj vagante tra la koridoroj oni vidas la kutiman spektaklon. Sur

la pordoj de la ĉambroj, vi legas mirindajn titolojn: «Tutmonda

Societo de Rabistoj», «Universala Asocio de Unukruruloj», k. t. p.

Se kurioze vi malfermas la pordon, vi ekvidas sur la estrado kelkajn

gravmienajn sinjorojn kaj en la ĉambro unu aŭ du samideanojn.

La estradaj sinjoroj estas la estraro de la Societo (Prezidanto,

Vic-prezidantoj, Ĝenerala sekretario, Sekretarioj neĝeneralaj, k. t.

p.); la izolita samideano reprezentas la tutmondan anaron.

Kelkafoje vi ekvidas sur sojlo de pordo du sinjorojn, kiuj vin

rigardas kun peteganta mieno. Ili estas la prezidanto kaj la

sekretario de «Universala Asocio», kiuj atendas la neekzistantajn

membrojn. Se, pro kompato, vi eniras, oni rapide fermas la pordon por

ke vi ne povu eliri kaj la kunsido tuj komenciĝas.

La plej grava okazintaĵo de ĉi tiu mateno estis la malferma kunsido

de U. E. A. Ĝi havis lokon en la Kongresejo ĉe la Malnova Teatro.

Kiam S-ro _Mudie_, prezidanto, malfermas la kunvenon, deko da personoj

estas disaj en la salono. La aliaj estas ankoraŭ en la fotografado.

S-ro _Mudie_ diras, ke kredeble niaj fotografotaj samideanoj estis

kaptitaj kaj enŝlositaj en la kastelo. Atendante ilin, li legas la

programon de la Tria Kongreso de U. E. A. Poste, li insistas pri la

granda utileco de U. E. A., aludas la laboron plenumitan de U. E.

A. dum la lasta jaro, citas la ĝojigan kreskon de la nombro de la

membroj kaj la malpli ĝojigan staton de la financoj, kiuj bezonas

specialan atenton kaj finan solvon. Li parolas pri la malfacila

tasko de Delegito de U. E. A. en granda urbo, ekzemple en Londono,

kiam la Delegito devas kelkafoje dum la semajno iri al iu Londona

stacidomo, je la kvina matene, por renkonti samideanon, kiu tute ne

scias la anglan lingvon. Li anoncas, ke de nun en Londono speciala

sekretario prizorgos la akcepton de samideanoj; sed tio postulas

financajn rimedojn. Poste, li tuŝas la ofte priparolitan problemon de

«per» kaj «por». Vane klopodas kelkaj personoj disigi ĉi tiujn du

movadojn. Ili ne estas praktike tiel apartigeblaj, kiel eble teorie

ili ŝajnas. Ili estas multe tro ligitaj unu kun la alia. La plej bona

propagando estas la peresperanta. Agante per Esperanto oni agas por

Esperanto. Ne la akademiaj demandoj, sed la praktikaj estas interesaj

por la plimulto. U. E. A. dum kvin jaroj senbrue iris sian vojon al la

nuna sukceso. Ne multe paroli, sed des pli obstine labori; kun ĉi tiu

devizo U. E. A. daŭros kaj progresos, kaj neniu povos tion malhelpi.

Varma aplaŭdo sekvis ĉi tiun ĝustan kaj trafan paroladon. Efektive,

ĉiufoje, kiam mi provis varbi iun ajn personon, tuj okazis la jena

interparolado:

--Jes, mi volonte lernus Esperanton, sed kiam mi estos en fremda

lando, ĉu mi povos paroli esperante kun la fervojaj oficistoj?--Ne

ankoraŭ.--Ĉu mi povos doni ordonojn al portisto en la stacidomo?--Mi

ne kredas.--Ĉu mi povos peti informojn de policano?--Malofte.--Ĉu mi

povos paroli kun mia veturigisto?--Kredeble tute ne.--Tiam, kun kiu mi

povos paroli?...

Antaŭ la fondo de U. E. A. la respondo al ĉi tiu lasta demando

estis: «Eble kun iu samideano post longa duontaga serĉado, se ĉi

tiu samideano ne estas forhejme kaj se li havas tempon». Sed nun mi

povas venke respondi: «Antaŭ via alveno en la urbon, vi povos peti

informojn de speciala delegito, kiu tuj respondos al vi. En la urbo,

vi povos iri al difinita loko, kie vi trovos ĉiam samideanon, kiu

liveros al vi ĉiujn deziratajn sciigojn aŭ informojn; eĉ se vi

deziras, li venos mem al la stacidomo por vin akcepti kaj faciligi al

vi la alvenon ĉiam malagrablan, kiam oni ne scias la lingvon de la

lando.»

Kaj mi povas certigi, ke ĉi tiu respondo faras pli grandan impreson

ol ĉiuj teoriaj argumentoj.

Ĉar la fotografemaj kongresanoj ne ankoraŭ alvenas, S-ro Mudie, bona

humoristo, komencas legi iom da statistiko. La efekto estas tuja. Post

kvin minutoj la ĉeestantaro foriris al la reĝlando de l' sonĝoj.

Granda bruo de paŝoj malsuprenigas al la tero la sonĝantojn; jen

la bataliono de la fotografitoj. La salono pleniĝas kaj oni plu ne

parolas pri statistiko.

S-ro _Hodler_, direktoro de U. E. A., havas la parolon. Li metas

sur la tablon dikan paketon da paperfolioj, kiun la ĉeestantaro

rigardas kun iom da maltrankvileco. Li komencas tre belan paroladon

pri la teorio de la praktiko, aŭ la praktiko de la teorio (mi ne

scias la ĝustan titolon); li foriras el la tero kun ĝiaj praktikaj

bezonoj kaj iom post iom supreniras al pli altaj ideoj, kaj tiam mi

observas strangan fenomenon: ju pli leviĝas la ideoj de la oratoro,

des pli malleviĝas la kapoj de la ĉeestantoj; eĉ kelkaj personoj

de la aŭskultantaro fermas la okulojn kredeble por pli bone ĝui la

vortojn aŭdatajn. Kaj simila al majesta rivero, kies glateco estas

neniam difektita eĉ per la plej malgranda ondeto, fluas la parolado,

kaj folioj sekvas foliojn, frazoj sekvas frazojn, paroladeroj sekvas

paroladerojn; eĉ momente oni timis, ke la oratoro senatente relegis

la unuajn paĝojn. Pro la ĉesado de l' bruo leviĝas ĉiuj kapoj kaj

varmaj aplaŭdoj rekompencas la Direktoron de U. E. A. pro lia senlaca

agado.

Sed kial S-ro Hodler, ĉi tiu praktikema viro tiel ŝatas la teorion?

Kial li volas (sen aeroplano) flugi al la ĉielo? Restu sur la tero,

kara sinjoro, restu kun ni sur la tero!

Poste oni legas la unuan raporton pri la agado de la Centra Oficejo de

U. E. A.

S-ro _Lidl_ (Poremba-Silezio) aprobas la laboron de U. E. A., sed

deziras la disigon de «por» kaj «per».

S-ro _Allende_ (Bilbao) rakontas pri la malfacila tasko de la

karavanestroj, S-roj Poncet kaj Génermont, kaj esprimas al ili la

koran dankon de la karavananoj.

S-ro _Mahn_ (Breslau) bedaŭras la forstrekon de la aprobantoj.

La _Prezidanto_ petas lin pritrakti ĉi tiun demandon ĉe la financa

raporto, al kiu ĝi pli multe rilatas.

S-ro _Silbernik_ (New-York) transdonas la salutojn de la «Usona

Esperanto-Asocio». Li ĉeestis la kongreson de ĉi tiu Asocio en

Boston kaj raportis al ĝi pri U. E. A. Li petas, tute aprobante la

celon de U. E. A., ke oni sin limigu al la per-Esperanta agado.

La _Prezidanto_ atentigas denove pri la praktika malebleco de nepra

disigo.

S-ro _von Frenckell_ (Dresden) transdonas al la Kongreso la salutojn

de la G. E. A. kaj de la Dresdenaj samideanoj. Li petas informojn

pri la starigo de la Delegitoj kaj deziras por atingi plej grandan

fidindecon, la kunlaboradon kun la naciaj societoj.

La _Prezidanto_ atentigas lin pri la raporto de S-ro Rousseau, en kiu

ĉi tiu demando estas speciale traktita en la senco de kunlaboro. U.

E. A. mem deziras tian kunlaboradon.

S-ro _Edwards-Aberystwytt_ (Kimrujo) deziras, ke oni evitu la

diskutojn de «por kaj per», kaj ke laŭ bona angla uzo ĉe laboraj

subskriboj oni agu «por-per».

S-ro _Drtina_ (Roznov) deziras, ĉar ĉiuj Delegitoj laboras ankaŭ

«por», ke oni enmetu paragrafon pri tio en la statuton.

La _Prezidanto_ respondas, ke estas preferinde lasi la nunan staton,

ĉar U. E. A. ne deziras fari iun ajn konkurencon al naciaj societoj.

La aranĝo de kursoj, k. t. p., devas esti lasata al la naciaj

societoj, ankaŭ se la aranĝantoj aŭ instruistoj estas la Delegitoj

de U. E. A.

S-ro _Hansen_ (Kopenhago) opinias, ke estas necese, diskuti la

demandon «por» kaj «per». Sendube la per-Esperanta agado de U. E.

A. estas la plej efika por-Esperanta propagandilo. La personoj estas

multe pli facile haveblaj por Esperanto per la «pera» agado, ĉar

nur ĉi tiu povas promesi profitojn. La uzo de Esperanto ĉe societoj

aŭ urboj, kiel ekz. en Breslau, ne okazas por servi al Esperanto, sed

por servi al si mem. Ili ne uzas ĝin por propagandi, sed por ricevi

palpeblajn profitojn.

S-ro _Mahn_ esprimas la opinion, ke U. E. A. kun siaj nunaj celoj

estas la plej grava nuna movado kaj ke en estonteco U. E. A. estos la

intelekta patrujo de la homa kulturo.

S-ro _Behrendt_ (Breslau) atentigas pri la fakto, ke ankaŭ ekster U.

E. A. ekzistas fervoraj propagandistoj de Esperanto.

La _Prezidanto_ respondas, ke ĉi tiu fakto estas de neniu kontestata

kaj ke U. E. A. kompreneble ne povas enhavi ĉiujn fervorajn

propagandistojn, ĉar multaj personoj tute ne ŝatas eniri asocion.

S-ro _Pazelt_ (Bohemujo) diras, ke interne de U. E. A. estu fondata

fako simila al la jam ekzistantaj fakoj, kiu sin okupus kun la

por-Esperanta propagando.

Tiel finiĝis ĉi tiu batalo de _por_ kontraŭ _per_, de _o_ kontraŭ

_e_, kiun oni povus nomi la Batalo de la Du Vokaloj. Kio rezultis el

la diskutado? Nenio. Sed kiel oni diras en iu lando: Estas pli bone,

ol iri al la drinkejo.

Cetere, la kunsido estis gajigita de bohema samideano, kiu konkludis

sian paroladon ludante mallongan arion sur trumpeteto. Tre bona rimedo

por averti la dormantajn neaŭskultantojn, ke la parolado estas finita

kaj ke oni devas aplaŭdi.

* * *

Je la tria kaj duono posttagmeze, unua labora kunsido de la Kongreso.

Post forlaso de mia pluvombrelo kaj de dudek heleroj, alproksimiĝante

de la salono, mi aŭdas gajan arion kaj tra la pordo ekvidas

muzikistaron starantan sur la estrado. Ĉu la kunsido jam komenciĝis?

Ĉu nia eminentularo aliformiĝis en muzikistaron? Ĉu D-ro Zamenhof

fine agordigante aŭ akordigante sian orkestron kondukas majstre per

bastono niajn eminentulojn? Mi ĝojas pensante baldaŭ vidi la jenan

spektaklon: S-ron Bourlet batantan tamburegon, S-ron Mudie blovantan

en fluto kaj D-ron Mybs glitigantan dolĉe arĉon sur violono, ĉiuj

farante ĉirkaŭ nia eks-Majstro malgrandan rondon familian. Sed

enirante la salonon mi tuj komprenas mian eraron. Nur estas sur

la estrado militista muzikistaro, kiu prove ludas por la hodiaŭa

Festvespero. Ve! la bela sonĝo vaporiĝis, sed eble ĝi baldaŭ

efektiviĝos. Nun la muziko ĉesas; kvazaŭ sorĉe, pupitroj kaj

muzikiloj estas anstataŭataj de tablo kovrita per verda tapiŝo,

muzikistaro de severmienaj sinjoroj nigre vestitaj kaj muziko de bruo

de paroladoj.

Kun miro mi ne vidas nian eks-Majstron sur la estrado; ĉu li estas

malsana? ĉu Idistoj lin forrabis dum la nokto? Sed rigardante la

ĉeestantaron, mi ekvidas sur la unua vico malgrandan grizharan

sinjoron kun okulvitroj. Laŭ ricevita informo, ĉi tiu sinjoro

estas tute nova Esperantisto, varbita de S-ro Bourlet, iu kuracisto

el Varsovio, Doktoro Samenhof aŭ Zamenhof (mi ne konas la ĝustan

ortografion). Cetere, dum ĉiuj kunvenoj, li aŭskultis tre atente la

oratorojn, sed neniam petis parolon, kredeble pro sia nesperto en uzo

de Esperanto.

* * *

La _Prezidanto_ malfermas la kunsidon kaj diras, ke antaŭ ĉiu

diskutado estas necese havi regularon. Li legas projekton de regularo

kaj demandas, ĉu iu deziras paroli pri ĉi tiu regularo.

S-ro _Mudie_ diras, ke laŭ la artikolo XI la kunsidantaro elektas

du kalkulistojn por la kalkulo de la voĉdonoj; ĉi tiu nombro

estas eble sufiĉa por la kongresoj, kies partoprenantoj ne estas

multnombraj, sed ĝi estos tute nesufiĉa en la okazo, se la

kongresanoj venos grandnombre. Li proponas, ke oni ne fiksu la nombron

de la kalkulistoj.

Oni voĉdonas per levitaj manoj kun kontraŭprovo. La korekto estas

akceptita.

Oni voĉdonas poste pri la tuto de la regularo, kiu estas unuanime

aprobita.

S-ro _Chavet_, sekretario de la Kongreso, legas la protokolon de la

malferma kunveno, kiu estas akceptita sen rimarkoj.

S-ro _Sharpe_ diras, ke en la nuna Kongreso estas duspecaj delegitoj,

unuj pagis la kotizaĵon difinitan de la Administra Konsilantaro,

aliaj ne pagis ĝin. Ĉu ambaŭ specoj havos saman rajton pri

voĉdonado.

S-ro _Bourlet_, vic-prezidanto de la Konstanta Komitato de la

Kongresoj, respondas, ke, sekve de la neĉeesto de Generalo Sebert,

prezidanto de la K. K. K., li estas la reprezentanto de ĉi tiu

Komitato kaj devas paroli en ĝia nomo. Li donas la jenajn sciigojn

pri la priparolita demando: La K. K. K. ne estas leĝdonanta, sed

leĝplenumanta organo, sekve ĝi devas obei la regularon. Laŭ

la regularo akceptita de la Antverpena Kongreso estas rajtigitaj

delegitoj nur tiuj, kies grupoj pagis la laŭleĝan kotizon. Do,

kiel vicprezidanto de la K. K. K. li devas kaj povas akcepti kiel

voĉdonantojn nur ĉi tiujn delegitojn.

Sed laŭ sia privata opinio, li devas aldoni, ke en celo de paco kaj

konkordo inter Esperantistoj kaj pro speciala karaktero de la nuna

kongreso, jubilea kongreso, dum kiu ĉiuj koroj devas bati samtakte,

estus tre bone, se la Prezidanto bonvolus demandi la rajtigitajn

delegitojn (pagintajn), ĉu ili volas konsenti, ke la nepagintaj

partoprenu la voĉdonojn. Ĉiam laŭ privata opinio li pensas, ke la

pagintaj devus konsenti, ĉar en la Krakova Kongreso devas regi paco.

Cetere li esperas, ke post la klarigoj, kiuj estos liverataj al la

Kongreso, ĉiuj grupoj akceptos la regularon kaj pagos la kotizon dum

la venonta jaro.

La _Prezidanto_ demandas la Kongreson, ĉu iu rajtigita delegito estas

kontraŭ la propono. Neniu mano leviĝas. (_Aplaŭdoj._)

S-ro _Chavet_, sekretario, petas, ke oni montru al li, kiamaniere

li devos disdoni la voĉdonilojn al la nepagintaj delegitoj.

La C. O. sendis al la grupoj rajtigilojn; inter la nepagintaj

grupoj, unuj resendis la rajtigilojn, aliaj tute ne respondis. La

sekretario opinias, ke oni devas doni voĉdonilojn nur al la delegitoj

enskribitaj antaŭ la Kongreso.

La _Prezidanto_ opinias, ke ĉiuj delegitoj, kiuj enskribiĝos nun,

devas ricevi voĉdonilojn.

Laŭ S-ro _Mudie_, nur la jam enskribitaj devas esti konsiderataj kiel

rajtigitaj delegitoj.

S-ro _Sergeant_ klarigas, ke, ĉar li opiniis, ke laŭ la regularo oni

devis pagi antaŭ la enskribo, tial lia grupo neestas enskribita. Ne

intencante pagi, li ne sendis aliĝilon.

S-ro _Behrendt_ opinias, ke oni devas akcepti ĉiujn delegitojn, kiuj

prezentos laŭregularan rajtigilon. Oni devas rifuzi nur tiujn, kiuj

povos nenion montri.

S-ro _Bourlet_ aprobas la proponon de S-ro Behrendt kaj diras, ke oni

devas submeti al la voĉdono de la rajtigitaj delegitoj la sekvantan

proponon:

Ricevos voĉdonilojn la nepagintaj delegitoj, kiuj antaŭ mardo

tagmeze alportos regulan rajtigilon subskribitan de la estraro de sia

grupo.

S-ro _Krestanof_ demandas, ĉu enskribante sin nun, oni devos poste

pagi la kotizon.

S-ro _von Frenckell_ diras, ke la pago aŭ nepago de kotizo estis ne

persona, sed principa afero. Li demandas, ĉu la K. K. K. ne povos

doni klarigojn, kiuj malaperigos ĉiujn dubojn. Li esperas, ke ĉi

tiuj klarigoj estos tiel trafaj, ke, post aŭdado, la delegitoj jam ne

rifuzos pagi tuj la kotizon.

S-ro _Bourlet_ rimarkigas, ke la propono farita valoros nur por ĉi

tiu Kongreso, sed ne por la aliaj. Ni deziras akcepti la nepagintajn

delegitojn, sed tute ne postulas, ke ili pagu tuj.

S-ro _Lévi_ opinias, ke la deviga pagado de kotizo por akiri rajton

de voĉdono estas malbona afero. Oni decidis tion laŭ decido de

kongreso, kiu tute ne povis reprezenti la tutan Esperantistaron,

ĉar multaj grupoj ne povas sendi delegitojn kaj sekve ne estas

reprezentataj.

La _Prezidanto_ diras, ke la afero estis jam decidita de la Sepa

Kongreso kaj jam ne estas en diskutado.

Li submetas al la voĉdono la tekston de la propono farita de S-ro

Bourlet.

La propono estas unuanime aprobita.

Longaj aplaŭdoj sekvas ĉi tiun voĉdonon, kiu certigas pacon por la

aliaj kunvenoj de la Kongreso.

La _Prezidanto_ donas la parolon al S-ro Bourlet, kiu en la nomo de K.

K. K. prezentos al la Kongreso kelkajn klarigojn pri la funkciado de

niaj Oficialaj Institucioj.

S-ro _Bourlet_ diras, ke laŭ la interna regularo de la kunsidoj la

parolantoj povas paroli nur dum dek sinsekvantaj minutoj; ĉi tiu

tempo tute ne sufiĉos por elĉerpi la pritraktotan temon.

S-ro _Chavet_ rimarkigas, ke la raportantoj povas paroli pli ol dek

minutojn.

La _Prezidanto_ opinias, ke en la nuna okazo S-ro Bourlet ne estas

raportanto kaj demandas la ĉeestantaron, ĉu la parolonto rajtos

paroli dum nelimigita tempo.

Neniu kontraŭstaras.

S-ro _Bourlet_ komence diras, ke la grizaj nuboj, kiuj lasttempe iom

malheligis la esperantistan ĉielon, devas esti forpelataj per lojalaj

klarigoj.

La malkonsento pri la organiza punkto estas nur pro principo. Multaj

diras: ni ne volas doni monon, nesciante al kio utilos ĉi tiu mono.

La postulo estas tute rajta kaj tiuj, kiuj faris tiun kontraŭdiron

estas tute pravaj.

Kiam la Unua Kongreso fondis niajn oficialajn instituciojn, t. e. la

Lingvan Komitaton kaj la Konstantan Komitaton de la Kongresoj, ĝi

forgesis nur unu aferon, tio estas doni al ili vivrimedojn. Ĉi tiu

forgeso estis komprenebla, ĉar en la unua momento de nia komuna vivo,

ni estis ankoraŭ tre nespertaj pri la organizado de tiaj institucioj.

Tial D-ro Javal kaj Generalo Sebert private fondis la Centran Oficejon

por ebligi la funkciadon de la du kreitaj komitatoj.

En Ĝenevo oni oficialigis C. O., sed oni ankoraŭ ne donis al ĝi

monan subtenon. Generalo Sebert malavare daŭrigis sian materialan

apogon por certigi la vivon de nia C. O. Eble li faris tion laŭ iom

tro luksa maniero, sed ni ne povas lin kritiki, ĉar la mono eliris

el lia propra poŝo. Ni povas nur lin danki pro ĉi tiuj montroj de

malavareco.

La servojn de C. O. oni povas distranĉi en du partojn: la oficialajn,

necesajn servojn, kaj la aliajn.

La unuaj konsistas el la servoj faritaj al la Lingva Komitato, la

Akademio, la K. K. K.; la konservado de la Arĥivoj; la publikigado

de Oficiala Gazeto. Ĉi tiuj servoj devas esti bazitaj sur niaj

propagandaj societoj.

La aliaj servoj estas: la Bibliografio, la Statistiko, diversaj

eldonaĵoj, kiel ekzemple la Tutmonda Jarlibro, k. t. p.

Ĉi tiuj lastaj servoj estas utilaj, sed ne necesaj. Ili povas esti

kelkafoje tre utilaj. Oni povas citi interalie la partoprenadon en

ekspozicioj. Dum la Brusela ekspozicio la C. O. starigis konstantan

oficejon kun du oficistoj por reprezentado de Esperanto en la diversaj

kongresoj. La rezultatoj por la propagando estis tre grandaj.

Sed multaj personoj diras: Vi petas de ĉiu Esperantisto nur 0,040 Sm.

Kiel vi povas kun tia malgranda sumo konduki la aferon? Estas guto da

akvo en la maro. C. O. ne povos vivi kaj restos en la mano de potencaj

personoj.

La oratoro provos, ne per rezonado, sed per faktoj, pruvi ke la afero

estas ebla.

Li prezentos projekton de buĝeto de la C. O.; tia projekto ne estas

kaj ne povas esti tute firma, kaj en multaj punktoj oni estas devigata

fari supozojn.

Oni kalkulos unue la enspezojn:

Estas proksimume 30 000 Esperantistoj enskribitaj en diversaj

societoj. (En Antverpeno, 26 000 estis reprezentataj).

Kun kotizo de 0,040 Sm., oni tiel ricevos sumon da 1 200 Sm. Tia estas

la tuta sumo enspezota per kotizoj.

Dua fonto de enspezo estos la abonoj al Oficiala Gazeto; nia centra

organo entenas ĉiujn oficialajn raportojn kaj sciigojn. Ĉiuj grupoj

devas nepre ĝin aboni. Nuntempe la plimulto el la abonantoj estas

privatuloj kaj ilia nombro estas 800. En la estonteco, kun abonoj de

grupoj kaj societoj, oni povas kalkuli minimume 2 000 abonantojn.

La prezo de la jara abono estante 2 Sm., la enspezoj elvenantaj el ĉi

tiu fonto atingos la sumon da 4 000 Sm.

Ambaŭ fontoj kune (kotizoj kaj abonoj) liveros la tutan sumon da 5

200 Sm.

Sed estas prudente, dekalkuli de ĉi tiu sumo procenton da dek, por la

diversaj elspezoj farotaj por enkasigo de kotizoj kaj abonoj.

Post dekalkulo restas neta sumo da 4 680 Sm.

Nun la elspezoj:

Por la funkciado de C. O. unu sola oficisto sufiĉos; oni povas taksi

je 1 200 Sm. lian jaran salajron.

(_Voĉoj en la salono_: Ne sufiĉe, ne sufiĉe!)

Jes, estas sufiĉe; en Parizo oni povas facile trovi oficiston kun

ĉiuj kvalitoj postulotaj de sekretario de C. O. por la dirita prezo.

Por la loĝejo, du ĉambroj sufiĉas (unu por la atendejo, alia por la

oficejo mem). Por luprezo, lumigado, hejtado kaj poŝtaj elspezoj, ni

kalkulu 480 Sm.

Nun la elspezoj por eldonado de Oficiala Gazeto.

Ĝis nun O. G. estis presita ĉe tre bona, sed tre kara Pariza

presisto, sed ne estas necese uzi tian presiston. La kosto de presado

de 2 000 ekzempleroj, ĉe ordinara presisto, estos 120 Sm. ĉiumonate,

sekve por tuta jaro 1 440 Sm. La poŝtaj elspezoj por sendo de la

gazeto atingos 520 Sm.

Entute la elspezoj faras tuton da 3 640 Sm.

La diferenco inter la enspezoj kaj la elspezoj estas 1040 Sm., kio

donas sufiĉan marĝenon por neantaŭviditaj okazoj.

Jen kion utilos la ricevita mono. Sed alia grava demando stariĝas:

Kiu kontrolos la uzon de ĉi tiu mono?

Oni scias, ke en Barcelono estis kreata Internacia Konsilantaro, kiu

poste fariĝis Administra Komitato, po unu ano por mil Esperantistoj.

Ĝis nun ĉi tiu Komitato nenion faris, ĉar ion fari ĝi ne povis.

Ĝi devis zorgi pri la enkasigita mono, sed en la kaso estis nenio.

Nun ĝi povos kaj devos labori. La elspezoj faritaj kun via mono estos

kontrolitaj de Administra Komitato, kies anoj estos elektitaj de ĉiuj

grupoj. Laŭ nia opinio, ĉi tiu Komitato devas enteni reprezentantojn

de ĉiuj gravaj societoj kaj speciale la prezidantojn de niaj grandaj

naciaj societoj; ĝi devas esti ĉiujare renovigita.

Resume, je iu difinita dato, ekzemple la 1-an de Januaro 1913, la

fondintoj kaj subtenintoj de C. O. diros al la Esperantistaro: Jen

institucio tute starigita, en plena funkciado. Prenu en ĝi la fakojn,

kiujn vi deziras mem direkti. Ni transdonos ilin al vi kaj de tiam ili

estos la propraĵo de la tuta Esperantistaro.

S-ro _von Frenckell_ demandas, ĉu la Esperantistaro prenos C. O. kun

ŝuldoj aŭ sen ŝuldoj.

S-ro _Bourlet_ respondas, ke je la difinita dato C. O. estos

transdonita sen ia ajn ŝuldo. Li finas la paroladon dirante, ke

post ĉi tiuj klarigoj li pensas, ke ĉiuj duboj pri la mona afero

forflugos en la ĉielon, ke ĉiuj grupoj akceptos la regularon, ke

ĉiuj Esperantistoj pagos la modestan kotizon jam pagitan de 9000 el

ili, kaj ke de nun ĉiama konkordo regos inter ĉiuj Esperantistoj.

(_Longaj aplaŭdoj; la oratoro estas varme gratulata de siaj

najbaroj._)

Mi provis raporti senpartie la parolojn de S-ro Bourlet. Sed ĉi tiuj

skribitaj vortoj ne povas fidele pentri la veran elokventecon de ĉi

tiu lerta advokato de malfacila proceso, la mirindan arton, kun kiu li

scias meti en helan lumigon la evidentajn aferojn kaj lasi en saĝa

mallumo la dubajn punktojn.

Mi devas konfesi la eksterordinaran efekton sur la aŭskultantaro de

ĉi tiuj elegantaj frazoj elirantaj el ora buŝo. Oro vokas oron. Post

la parolado de S-ro Bourlet ĉiuj monujoj kvazaŭ sorĉe malfermiĝas

kaj ŝilingoj, frankoj, markoj forflugas al la kaso de C. O., por

formi en ĝi kvazaŭan moneran internacian kongreson.

S-ro _Sergeant_ proklamas, ke li estas kontentega kaj tuj pagos. Li

volas senprokraste meti sian kotizon sur la altaron de la konkordo (t.

e. la verdan tapiŝon de la kongresa tablo).

Oni estas devigata moderigi lian pageman fervoron kaj lin resendi al

la Kasisto.

S-ro _Mudie_, malpli flamiĝema, diras, ke antaŭ ses monatoj, la

deviga pago estis tro frua. Oni volis unue nin pagigi kaj poste doni

klarigojn. Oni metis la ĉevalon malantaŭ la veturilon. Li raportos

al la Komitato de la Brita Asocio pri la nuna stato de l' afero kaj

ĉi tiu Komitato decidos pri la sekvota konduto. Nur pro principo la

Brita Asocio decidis la nepagon, kaj tute ne pro personaj motivoj.

Cetere la postulita mono estas difinita nur por la funkciado de la

Oficialaj Institucioj kaj ne por la kongresoj. La kongresoj devas

esti memstaraj entreprenoj. Kelkaj el ili lasis profiton, aliaj

deficiton. Ekzistas kongresa kaso, kiu devas servi kiel reguligilo.

Li opinias, ke la projekto de buĝeto de S-ro Bourlet estas tro

optimista. Kredeble oni havos iom malpli da abonoj.

La _Sekretario_ legas diversajn telegramojn, el kiuj unu de S-ino Rosa

Junck, nia tipa elparolantino.

La _Prezidanto_ fermas la kunsidon je la kvina.

* * *

Je la oka kaj duono, Jubilea Festvespero en la Malnova Teatro.

Kiam mi donas mian pluvombrelon (kaj dudek helerojn) en la vestejo, la

vestiblo estas jam plena de amaso belege vestita: frakoj, festroboj,

juveloj; kun mia simpla ĵaketo, inter ĉi tiuj elegantaj gesinjoroj,

mi similas kotan makulon sur lakita boto. Tute honta mi supreniras

galope ĝis la pli alta galerio kaj min kaŝas en angulo. El ĉi

tiu pinto la vido estas belega. La salono estas plena, plenega,

superplenega; tra la malfermitaj pordoj la ĉeestantaro elfluas en la

koridorojn. Maro da kapoj, unuj senharaj, aliaj multharaj, moviĝas

malsupre kaj veraj ondoj trakuras ĉi tiun maron; ankoraŭ el ĝi

supreniras senĉesa bruado farita de centoj da interparoladoj.

Subite la bruo mallaŭtiĝas kaj ĉesas. Sur la estrado aperis milita

orkestro, kiu komencas la koncerton ludante «Polonezon» de Chopin.

Poste Krakova ĥoro akompanata de orkestro kantas la «Jubilean

kantaton» de Grabowski, kiun la aŭtoro deklamis al ni hieraŭ en la

fino de sia saluta parolado.

Mi ne bezonas paroli pri la entuziasmo, kiu sekvis la kantadon de ĉi

tiu bela poezio, ankoraŭ pli ĉarma sub ĝia muzika vesto. Cetere oni

devas rimarkigi, ke preskaŭ ĉiuj versaĵoj kantitaj aŭ deklamitaj

dum ĉi tiu vespero estas verkoj aŭ tradukoj de nia amata poeto;

la Jubilea Festvespero estis ne sole la festo de nia eks-Majstro,

sed ankaŭ la glorigo de unu el niaj plej malnovaj kaj plej talentaj

samideanoj, al kiu oni povas nepre doni la nomon de vera eminentulo.

La ĝenerala scivolo estis vekita de la titolo de la tria numero de

l' menuo (mi volas diri de l' programo): «Solena parolado», kaj

neniu nomo. Kiu parolos? Ne nia eks-Majstro, ĉar li subite mutiĝis.

Eble S-ro Bourlet, nia ĉiutema parolanto. Eble S-ro Grabowski faros

al ni novan poezian surprizon. Kaj ankaŭ ĉi tiu majesta adjektivo

«solena» iom malkvietigas; soleneco kaj gajeco ne ĉiam iras brako

ĉe brako. Eble aperos solena sinjoro, kiu el la pinto de sia soleneco

solene solenigos ĉi tiun solenaĵon. Sed tute ne, sur la estrado

aperas S-ro... Belmont, nia malnova Pola samideano. For la timon!

La solena parolado estos solena nur per la nomo. Mi ne povas detale

raporti pri ĉi tiu sprita kaj amuza parolado; nur unu parton mi volas

iom pritrakti, en kiu Belmont klarigas al ni, ke D-ro Zamenhof ne

prenis laŭhazarde ion de ĉiu lingvo, sed ke tio estis farita laŭ

peto de ĉarmaj junulinoj reprezentantaj ilian landon, kaj fine li

diras:

«Sur pola tero mi ne povas silenti nur pri unu--kaj mi rajtigita

estas aldoni nur unu, kio koncernas Polino.

Kaj fine alvenis Polino

Kun larmoj en blua okul'

Kaj diris: ĉu vi min forgesis?

Pro kio respondu, saĝul'.

Servado al landoj potencaj

Ne estas ordono al Vi...

Polujo ne estas perdita

Dum vivas ankoraŭ ja ni!...

Kaj Majstro respondis: Polino

Neniam forgesos mi Vin...

Mi estas ja filo de tero

De kiu vi estas filin'.

Aŭskultu! plej granda en mondo

Mistero de l' viv' logaritm'

Ho! estas batado de l' koro

La sanga akcento--la ritm'.

Sur la antaŭlasta silabo

La pola stariĝas akcent',

Ĝi estu do en Esperanto!...

En ritmo vivadas la sent'...

Kaj reĝas akcent' poezion,

Ritm' estas la gaj' kaj dolor'...

Pro tio en Lingv' Esperanto

Batados la pola kor'!

Kaj dum Esperanto travivos--

En ĝia belsonharmoni'

Travivos la pola akcento

La ritmo de Pol-poezi'!...»

Kaj kredeble alian polan aferon, krom la akcento, D-ro Zamenhof metis

en sian lingvon, ĉar Poloj lernas Esperanton kun mirinda facileco.

Pri ĉi tiu punkto, mi volas rakonti al vi vojaĝan rememoron. Venante

el Parizo, mi vojaĝis kun Pola junulino iranta al Varsovio kaj post

kelke da tempo ni interbabilis. (Mi estas grizhara sinjoro tute

sendanĝera por la junulinoj). Kompreneble, mi parolis pri Esperanto.

Ankaŭ kompreneble, ĉar ŝi estis el Varsovio, ŝi nenion sciis pri

Esperanto. (Neniu estas profeto en sia lando!). Mi montris al ŝi la

tradukon de «Mazepa»; ŝi malfermis la libron kaj... ho mirego! ŝi

komencis legi kun perfekta elparolado. Eble vi diros: ŝi vin mokis.

En tia okazo mi estas ĉarmita... Sed pardonu! la najbaroj faras

ŝŝt... ŝŝt kaj min rigardas kun teruraj okuloj. Ĵus komenciĝis

la kantado de S-ino Ada Sari, kiu havas en la gorĝo mi ne scias, kiom

da najtingaloj kaj silvioj. Tondrego de aplaŭdoj tradukas la sentojn

inspiratajn al la aŭskultantaro de ĉi tiu magiistino.

Sed kio tuj okazos? Junuloj formas duoncirklon sur la scenejo; meze

de ili oni metas malaltan kesteton, sur la kesteto stariĝas maljuna

sinjoro kun bastono en la mano. Subite la maljunulo kolere levas la

bastonon kaj per ĉiuj fortoj batas al la kapoj de la junuloj, kiuj

tuj komencas krii. Sed kredeble la doloro ne estis granda, ĉar la

krioj estas tre agrablaj, eĉ muzikaj. Kaj la malbona sinjoro sur

la kesteto daŭrigas la gestadon. Jen li minacas dekstren, jen li

minacas maldekstren, kaj ĉiufoje la minacata flanko krias kaj la ne

minacata silentas. Momente li stariĝas sur pinto de la piedoj kaj

movas brakojn kiel flugiloj; poste li pene levas imagan ŝarĝon;

fine li faras rapidan geston per la manoj kvazaŭ li ĵetus pipron en

la okulojn de la malfeliĉuloj; ĉi tiuj ellasas lastan plendon kaj

silentas. La malbonkora publiko aplaŭdas ĉi tiun kruelan sporton,

kaj la barbara maljunulo senhonte salutas. La programo klarigas al mi,

ke mi ĵus aŭdis la «Krakovan viran ĥoron» kaj ke la direktoro ne

estas sinjoro barbara, sed S-ro Barabasz.

Nun jen S-ino Stanisława Wysocka, kiun ni aplaŭdos morgaŭ en

«Mazepa». Ŝi deklamas du versaĵojn esperantigitajn de samideano,

kies nomon mi ne bone memoras--ĝi komenciĝas per _G_ kaj finiĝas

per _i_--«Sur Jungfrau» kaj «Mi malĝojas, Sinjoro». Kaj aŭdante ĉi

tiun lastan poezion, kiun S-ino Wysocka eldiris kun barelo da larmoj

en la voĉo, mi revidas la malgrandan teatron de Boulogne-sur-Mer kaj

S-ron Grabowski mem deklamanta la saman poezion. Kiel rapide

forflugas la tempo, la iluzioj kaj la haroj!

Grandaj aplaŭdoj revenigas min de Boulogne al Krakovo en centono da

sekundo. Vere la penso flugas ne malpli rapide ol la iluzioj.

Denove S-ino Sari ĵetas en ĉiujn angulojn de l' salono la perlojn de

sia voĉo.

Sed jen ankoraŭ la batitaj junuloj kaj la batanta maljunulo, kaj

dank' al la bastono de S-ro Barabasz la Krakova ĥoro nin ĉarmas per

kolekto de polaj popolaj aŭ de popolaj polaj kantoj (laŭplaĉe).

Ĉiuj estis esperantigitaj de samideano, kies nomon mi ne konas.

Mi nur scias, ke estas _rabo_ en la vorto. Unu el ili, titolita

«Fajr-eligu hufumetoj» estis tre rimarkita. Oni uzis nian bonan

prepozicion _ĝis_ por imiti la bruon faritan de la dancantoj frotante

la pargeton per la piedoj por preni la takton, laŭ pola kutimo. Kaj

la kantistoj elpuŝis terurajn «ĝis, ĝis, ĝis». Atentu, sinjoroj!

se vi uzas nian kompatindan prepozicion kun tia forto, vi ĝin eluzos

ĝis la vokalo.

La «Espero», rekantata de la tuta ĉeestantaro, markis la finon de

ĉi tiu neforgesinda vespero.

En la vestiblo juna studento staranta senmove sur seĝo portas sur

la dorso afiŝon, per kiu ni estas sciigataj, ke la kunveno de la

studentoj okazos tuj post la festo. Feliĉaj studentoj! Kiel diris

poeto, kies nomon _vi_ memoras:

Ĝoju, ĝoju ni, kolegoj,

Dum ni junaj estas!

Post plezura estanteco,

Post malgaja maljuneco--

Sole tero restas.

Mardon, la 13. de Aŭgusto.--Hodiaŭ ripozo. Neniu kunveno de

neniu Parlamento. Oni ne aŭdos paroladojn, oni ne aŭdos diskutojn,

oni ne parolos pri malorganizaĵo centra aŭ organizaĵo malcentra. Mi

ne estos devigata skribi galope tedajn notojn; miaj oreloj ripozos,

miaj fingroj ripozos, mia kapo ripozos, sed mia lango ne ripozos,

ĉar mi intencas babileti, babili, babilegi kun ĉiu kaj kun ĉiuj.

Hodiaŭ oni promenas sub la kamparo; jes, sub la kamparo, ĉar sur la

programo montriĝas ĉi tiuj magiaj vortoj: _Ekskurso al salminejoj

en Wieliczka_, kio tute ne signifas, ke iam oni faris kurson en la

minejoj, sed ke posttagmeze ni promenos sub la tero.

Diversaj nelacigeblaj ist-aroj kunsidiĝis ĉi tiun matenon; la plej

taŭga por la tago estis la Internacia Libertempa Asocio, kiu certe

priparolis la hodiaŭan libertempon. Ankaŭ la Societo de la Virinoj

havis sian unuan kunvenon; bedaŭrinde ĉi tiu interesa Asocio ne

sukcesas trovi anojn, ĉar artikolo de ĝia regularo diras, ke la

membrinoj devas esti almenaŭ tridekjaraj.

Fine la Lingva Komitato tenis solenan kunsidon.

_Tagmezon._--En la stacidomo bruas, bruegas la kongresanoj, kiuj are

invadas nian specialan vagonaron; jes, specialan, ĉar specialaj

oficistoj nin kondukas al specialaj kupeoj de specialaj vagonoj

formantaj specialan vagonaron tiratan de speciala lokomotivo kondukata

de speciala meĥanikisto. Nur la reloj ne estas specialaj, ili estas

komunaj reloj. Oni ne povas ĉion havi. Baldaŭ la longega vagonaro

estas superplenega kaj la malfruintoj devas iri per alia vagonaro.

Pli ol 1200 personoj partoprenis la ekskurson al Wieliczka. Ĉirkaŭ

la unua la vagonaro pene ekmoviĝas kaj komencas iri al sia celo kun

saĝa malrapideco. Atentu, meĥanikisto, vi kondukas Esperanton kaj

ĝian sorton, sekvu zorge la vojon celitan: kelkajn metrojn ekster ĉi

tiu vojo kaj Esperanto faros malantaŭan salton da dudekkvin jaroj.

Dum ĉi tiu mallonga vojaĝo afabla Polino rakontis al mi legendon pri

la eltrovo de la salminejoj kaj ĉi tiu legendo estas tiel ĉarma, ke

mi tuj rediros ĝin al vi:

Estis iam, antaŭ multaj, multaj jaroj, hungara reĝo, kiu havis

belan, saĝan kaj pian filinon nomitan «Kingo». Kaj ĉi tiu junulino

estis tiel virta kaj tiel pia, ke Dio donis al ŝi la povon fari

miraklojn. En ĉi tiu tempo la reĝo de Polujo, Boleslavo Hontema, kiu

multe aŭdis pri Sankta Kingo, petis de ŝia patro, ke ŝi fariĝu

lia edzino. La hungara reĝo konsentis kaj Boleslavo sendis al la

junulino multekostan fianĉigan ringon. La patro, kiu tre amis sian

filinon, demandis, kion ŝi deziras kunporti kun si kiel doton. Cetere

tute preta li estas, donaci al ŝi siajn plej belajn trezorojn.

Sed, li miregis, kiam Kingo petis de li la salminejon de Hungarujo;

unue li tre ridis pri ĉi tiu stranga peto, sed, ĉar la filino

persistis en sia kaprico, li konsentis. Tiam la princino iris al

la salminejo, demetis sian fianĉigan ringon kaj ĝin ĵetis en

la salan profundegaĵon. Kiam ŝi alvenis Polujon, Boleslavo tre

miris, tial ke ŝi plu ne havis la donitan ringon; tiam ŝi kondukis

sian edzon en urbeton Wieliczka, kaj en difinita loko ŝi ordonis

fosi profundan puton; tagon post tago, nokton post nokto fosis la

laboristoj, kaj fine ili alvenis al blanka tavolo tiel malmola, ke

estis neeble daŭrigi la fosadon. Tiam Kingo ordonis alporti al ŝi

pecon de la blanka tavolo, kaj la ĉeestantoj konstatis kun miro, ke

ĝi estas sala ŝtoneto. La junulino ridetante rompigis la ŝtoneton,

kaj--miraklo!--en la mezo kuŝis la fianĉiga ringo. La petita doto

magie transportiĝis en Polujon....

«Wielicka! Wielicka! Ĉiuj eliĝu!» Krioj, bruo, muziko. Flagoj

ornamas la stacidomon. Sur la perono nin atendas la urbestraro;

en bona Esperanto la urbestro deziras bonvenon al ĉiuj, D-ro

Mikołajski respondas, kaj sekvante la muzikistaron de la salminejoj,

la kongresanoj en kvaropaj vicoj sin direktas al la puto. Parto de la

kongresanoj devas malsupreniri lifte, alia parto piede. Apud la lifto

mineja oficisto diras al mi kelkajn polajn vortojn, mi tuj prezentas

al li mian pluvombrelon, sed li rifuzas; ne estas vestejo ĉi tie.

Kial vi ridas? Ne estas ridinde. Vi mokas min, ĉar mi kunportis

pluvombrelon por promeni sub la kamparo. Vi diras eble, ke ne pluvas

en minejo. Vi tute eraras; pluvis en la minejo kaj eĉ falis sala

pluvo. Ne ĉie oni ricevas salan pluvon sur la kapon.

Post unu minuto la lifto nin malsuprenigas sur la unuan etaĝon de la

minejo; ankoraŭ du etaĝoj malsuprenirotaj, kaj ve! suprenirotaj.

Nun ni iras de mirindaĵo al mirindaĵo, de ĉambrego al ĉambrego,

kaj ĉi tiuj ĉambregoj (malplenaj lokoj, en kiuj antaŭe sin trovis

la salo), lumigitaj de centoj da lampoj, kies radioj estas resenditaj

ĉiuflanken de la minejaj ŝtonegoj ĉiukoloraj, oferas spektaklon

nenie videblan kaj neniam forgeseblan. Kaj dum ni malsupreniras per

galerioj, per ŝtuparoj, sur pontoj, la sonoj de l' muziko, kiu nin

akompanas, venas el malproksime, resendita de roko al roko; kaj la

arioj foje gajaj, foje malgajaj, akirantaj en ĉi tiu subteraĵo

sonorecon tute specialan, faras impreson nedifineblan. Kaj ĉi tiuj

lumoj, ĉi tiuj sonoj kuniĝas por formi plenan feston, feston de l'

oreloj kaj feston de l' okuloj.

Jen la ĉambrego «Michalowice», la plej vasta el ĉiuj. La plafono

subtenata de multaj lignaj pilastroj, havas altecon je 36 metroj. En

la mezo pendas lustro el kristala salo. Ĉi tiu kavegaĵo, iluminata

per koloraj bengalaj flamoj, liveras korpremantan impreson; la bruo de

la konversacioj iom post iom mallaŭtiĝas kaj fine ĉiuj silentas sub

mistera influo de la ĉirkaŭanta beleco.

Jen la «ĉambrego de imperiestro Francisko» kun salaj obeliskoj kaj

belega sala pordego.

En la sekvanta ĉambrego «Drozdowice» troviĝas marmora tabulo,

rememoraĵo de la 500-jara jubileo de la Krakova Universitato.

Jen la «ĉambrego de ĉefduko Frederiko» sur la tria etaĝo, je 135

metroj sub la tera supraĵo. Ĉi tie ni estas vere en la reĝlando de

la gnomoj kaj de la koboldoj.... Sed kio moviĝas en fundo de ĉi tiu

malluma galerio? Eble koboldoj, kiuj venas por vidi la Esperantistojn;

vi ne timas, ne; ni iru por vidi koboldojn kaj eble varbi ĉi tiujn

misterajn estaĵojn.... Haltu! mi ekvidis konfuze blankan robon (robo

de koboldo) kaj aŭdis brueton de kisoj.... Ni foriru sur pinto de

piedoj, oni ne devas interrompi ĉi tiun koboldan idilion.

Fine, fine ni alvenas al la celo de nia ira vojaĝo, la stacidomo

de la grafo Goluchowski. Kia feliĉo! Jen belega bufedo kun multe

da bonaĵoj, oni povas manĝi, oni povas trinki, oni povas ripozi.

En unua momento oni nur aŭdas bruon de makzeloj kaj de mandibuloj,

tintadon de glasoj; sed iom post iom la malsataj satiĝas, la soifaj

malsoifiĝas, kaj la babilemeco reprenas siajn rajtojn. La brueto de

la konversacioj fariĝas unue bruo, poste bruego, kaj fine tute kovras

la sonojn de la muzikistoj, kiuj vane blovas en siaj muzikiloj per

tutaj fortoj.

Ve! ve! oni donis signalon por la suprenirado. Pene kaj sopire la

Esperantistaro komencas moviĝi. Malproksime, tre malproksime briletas

lumetoj. Tien ni devas iri.

Tra densa mallumo briletas la celo,

Al kiu kuraĝe ni iras.

Simile al stelo en nokta ĉielo,

Al ni la direkton ĝi diras.

Kaj la celo estas belega; ĝi estas la ĉambro de la ĉefduko Rudolfo

kaj ĉefdukino Stefanio, en kies mezo kuŝas subtera lago. En ĝiaj

akvoj rebrilas la multaj lumoj, kiuj estas fiksitaj al la muroj de l'

kaverno. El la plafono pendas belaj stalaktitoj de salo kaj el la lago

stariĝas sala figuro de Sankta Johano Nepomuceno.

Ni reiru nian vojon; funde de galerioj oni ekvidas misterajn ombrojn;

en kelkaj lokoj ne tro lumigitaj ni faletas sur reloj aŭ pecoj da

ligno; mokemaj ministoj rigardas la ŝanceliĝe irantan kongresanaron.

Ni iru, ni iru;

Ĉar nin ne timigas fantomoj la noktaj,

Nek batoj de l' reloj, nek mokoj ministaj,

Ĉar klara (?) kaj rekta kaj tre difinita

Ĝi estas, la voj' elektita.

Atentu, atentu, sinjoroj! iru nek dekstren, nek maldekstren;

Nur rekte, kuraĝe kaj ne flankiĝante,

Ni iru la vojon celitan.

Jen kapelo de Sankta Kingo, en la preciza loko, kie oni trovis la

faman ringon.

Ni iru, ni iru; atentu, gesinjoroj, falas salaj gutoj el la plafono,

ne restu ĉi tie.

Eĉ guto malgranda, konstante frapante,

Traboras ĉapelon pajlitan.

Ni iru, ni iru; ni paŝas malpli rapide; oni viŝas al si la frunton.

Ni ŝvitas kaj ŝvitas, neniam laciĝas,

Pri l' tempo ripoza pensante.

Cent paŝoj fariĝas, mil paŝoj fariĝas,--

Ni ŝvitas kaj ŝvitas konstante.

Jam ĉarmaj sinjorinoj, lacegaj, pene spirantaj, sidas en ĉiuj

anguloj.

«Ho, haltu!» petante virinoj admonas,--

«Ne haltu, ne haltu!» en ĥoro resonas:

«Obstine antaŭen!»

Jen la bala ĉambrego! sed la kruroj tute ne suferas pro dancaj

tikloj.

Ni iru, ni iru; la gorĝoj fariĝas tre sekaj; kia feliĉo! milda

aera blovo dolĉe karesas la varmajn vizaĝojn; momente ĉi tiu blovo

fariĝas blovego kaj eĉ kunportas artefaritajn foliojn sur ĉapelon

de sinjorino.

Se longa sekeco aŭ ventoj subitaj

Velkantajn foliojn deŝiras,

Ni dankas la venton, kaj, repurigitaj,

Ni forton pli freŝan akiras.

Ni iru, ni iru! ankoraŭ kelkaj minutoj de pena marŝado, kaj jen la

eliro, jen la lumo, jen la celo.

Ni paŝo post paŝo, post longa laboro,

Atingis la celon en ŝvito,--

kaj kun ĝojo la peklita kongresanaro revidas la belan sunon.

Ni reiru rapide al la stacidomo por retrovi nian specialan vagonaron,

kiu saĝe nin atendas.

La forira horo estas la sesa; sed kiel okazas por ĉiuj specialaj

vagonaroj, je la sesa kaj duono la nia ne forlasis ankoraŭ la

stacidomon. Atendante la ekmoviĝon, ni promenu en la koridoro de

l' vagonaro. Sed... ĉu estas vere la esperantista transportilo? En

ĉi tiu kupeo oni parolas nur la lingvon de Byron, en tiu nur la

lingvon de Victor Hugo, en ĉi tiu alia nur la lingvon de Gœthe;

mi ne sukcesas trovi la kupeon, en kiu oni parolas la lingvon de...

Zamenhof. Kiel facile nia granda internacia rondo dispeciĝas en

malgrandajn rondetojn naciajn! Samideanoj, samideanoj, en niaj

esperantistaj kongresoj forkuru de viaj samlandanoj, kiel de la pesto!

Alvenante la kongreson, lasu vian gepatran lingvon en la vestejo

(kosto: dudek helerojn); vi ĝin retrovos sendifekta, kiam vi foriros.

Fine ni ekmoviĝas; sed nun la laceco kvietigas la langojn, iom post

iom la bruo de la konversacioj malgrandiĝas, kaj estas vera fantoma

vagonaro, kiu eniras la stacidomon de Krakovo je la sepa kaj duono.

La bravuloj iris ankoraŭ por ĉeesti Teatran Vesperon en la

«Arĥitektura Ekspozicio». La ĉefaĵo de ĉi tiu Vespero estis la

prezentado de «Urso», komedio en unu akto de Ĉeĥov, tradukita el

la rusa lingvo de Devjatnin, kaj ludata de Germanino, Turko kaj Ruso

(la tradukinto mem).

Ĉi tiun vesperon okazis ankaŭ kunveno de la Psikistoj. Oni diskutis

pri mediumo, kiu en stato konvena parolas per tute nekonata lingvo.

Unue oni kredis, ke ĉi tiu lingvo estis ĥina aŭ japana, sed estis

eraro; poste oni pensis pri la lingvo de la libro Zend Avesta,

ankaŭ tio ne estis; fine psikisto tre klera pri malnovaj lingvaĵoj

eltrovis, ke ĉi tiu stranga idiomo estas Ido... en ĝia stato

ĉirkaŭ la 1-a de Julio 1912. Kredeble Idisto tre lerta (povanta

paroli sian lingvon), mortis en ĉi tiu epoko, kaj hodiaŭ lia

spirito, per buŝo de la mediumo parolas ĉi tiun Idon, hodiaŭ

nekompreneblan pro la multaj plibonigoj faritaj de post ĉi tiu

malproksima dato.

Merkredon, la 14. de Aŭgusto.--Dum la mateno, kunsidoj de

multaj specialistoj. La plej gravaj estis tiuj de U. E. A. kaj de la

kuracistoj. En la kuracista kunveno oni donis esperantajn nomojn al

kelkaj nove elpensitaj malsanoj ne ankoraŭ kuraceblaj. Tio estas tre

konsola sciigo, ĉar nun vi ne riskas morti per malsano sennoma,

okazintaĵo, kiu igus vin tute ridinda.

Posttagmeze kunsidis ankaŭ Scienca Asocio; la plej rimarkinda fakto

estis la ĉeesto en ĉi tiu kunsido de... scienculoj (Profesoro

Cotton, Doktoro Bujwid, k. t. p.).

Je la tria kaj duono, Dua Labora Kunsido de la Kongreso.

La _Prezidanto_ malfermas la kunsidon kaj petas la parolontojn, ke ili

estu tre precizaj en siaj konkludoj.

La _Sekretario_ legas la protokolon de la antaŭa kunsido, kiu estas

akceptata sen rimarkoj.

La Sekretario poste legas la respondon de Lia Moŝto la Imperiestro

de Aŭstrujo al la telegramo sendita antaŭhieraŭ. Ĉi tiu respondo,

dezirante la sukceson de la laboroj de l' Kongreso, elvokas longan

aplaŭdon.

Li legas poste kelkajn telegramojn senditajn al la Kongreso, ĉu

de privataj esperantistoj, ĉu de grupoj. Tiu de la Bjelostoka

Esperantista Grupo estas varme aplaŭdata.

La _Prezidanto_ diras, ke laŭ la tagordo ni alvenas al Raporto de

la Prezidanto de la Lingva Komitato. Ĉi tiu raporto estas disdonita

al ĉiuj kongresanoj, kiuj verŝajne ĝin jam legis. Sekve, kaj por

ŝpari tempon, oni povus ne legi ĝin en la kunsido.

La _Sekretario_ aldonas, ke la Lingva Komitato kunvenis hieraŭ, ke

ĝi aprobis la raporton kaj priparolis diversajn aferojn.

Neniu petas parolon pri la Raporto, kiu estas aprobita.

La _Prezidanto_ diras, ke nun ni venas al la raporto de la Prezidanto

de la Konstanta Komitato de la Kongresoj kaj donas la parolon al S-ro

Bourlet.

S-ro _Bourlet_ respondas, ke li jam donis en la lasta kunsido la

necesajn klarigojn.

S-ro _Hansen_ plene aprobas la antaŭhieraŭan paroladon de S-ro

Bourlet kaj diras, ke por doni al ĉi tiu parolado la necesan

konkludon, oni devas voĉdoni pri la jena propono:

«De la 1-a de Januaro 1913 la oficialaj fakoj de Centra Oficejo

estos apartigataj de la neoficialaj. La unuaj estos transdonitaj sen

ŝuldoj al la Esperantistaro, kiu ilin subtenos kaj administros per la

Administra Komitato.»

Oni voĉdonas per manoj levitaj kun kontraŭprovo.