[Potgieter en De Gids.] De namen Potgieter en De Gids zijn
onafscheidelijk verbonden; Potgieter wordt eerst een man van beteekenis
als hij een eigen tijdschrift tot zijn beschikking heeft, waarin hij
zijn literaire ideeën kan uitwerken.
[Het prospectus.] Al dadelijk in het prospectus door den uitgever
Beijerinck in 1836 de wereld ingezonden, en door Potgieter zelf
opgesteld, blijkt, wat het doel van het tijdschrift zal zijn. Het zal
in de eerste plaats critisch zijn, er zal front gemaakt worden tegen
onbenullige critiek. "De klachten over bekrompenheid van oordeel en de
partijdigheid van strekking; over de traagheid en nalatigheid, waarmede
de in Nederland het licht ziende boekwerken worden beoordeeld, zijn
algemeen." Van het toen toonaangevende tijdschrift, de Vaderlandsche
Letteroefeningen wordt gezegd: "Inderdaad de letteroefenaar
vertoonde sinds lang het karakter van den knorrigen grijsaard,
die onverzettelijk aan eenmaal aangenomen begrippen vasthoudt; het
schoolboek, waaruit hij leerde, het beste ter wereld schat; ongaarne
op zestigjarigen ouderdom nieuwe zeden en gewoonten huldigt, en zelfs
zijne kleederen nog de smakelooze, ouderwetsche snede laat behouden,
welke men in de eeuw der staartpruiken en haarzakken fraai vond. Zoo
enkele uitzonderingen een regel bevestigen, zoo gelde zijn gedurig
plooijen naar de staatkundige begrippen van den dag, en zijn niet
minder aanhoudend, maar lafhartig vleijen der Hollandsche eigenliefde,
ter bekrachtiging der opgeworpen stelling!"
Het doel van 't nieuwe tijdschrift wordt aldus omschreven: "Schadelijke
grondbeginselen te bestrijden, jeugdige vernuften den regten weg te
wijzen, groote talenten naar waarde te huldigen, ziedaar zijn doel:
De spiegel der waarheid, waarin hij alle voorwerpen wenscht terug te
kaatsen, zal duidelijk toonen, wie in een werk de overhand hebben,
de schoonheden of de gebreken; en dit alleen de middelen bepalen,
welke hij bezigen moet.... De Gids wil noch in het staatkundige,
noch in het godsdienstige, noch in het letterkundige als partijganger
optreden, hij begrijpt geene vrijheid zonder eerbied voor ieders
verdedigbare meening, geen streven naar waarheid wanneer hij eene
banier, van de zijne verschillende, den weg naar hare tempel zou willen
versperren.... Het tijdschrift is uit zijn aard en doel en strekking
Nederlandsch.... geen bekrompen vaderlandsliefde zal echter den Gids
weêrhouden, bij wijlen eenige der schoonheden, welke vreemde grond
mocht aanbieden, mede te deelen, overtuigd dat in het gemeenebest
der letteren geen volkshaat denkbaar is."
[Doel van De Gids.] Volgens Potgieter zelf zal dus het doel van
't nieuwe tijdschrift het volgende zijn: