Produced by Carolus Raeticus
FRATRIS FELICIS FABRI
EVAGATORIUM
IN
TERRÆ SANCTÆ, ARABIÆ ET EGYTPI
PEREGRINATIONEM
EDIDIT
_CUNRADUS DIETERICUS HASSLER,_
GYMNASII REGII ULMANI PROFESSOR.
VOLUMEN PRIMUM.
STUTTGARDIÆ.
SUMTIBUS SOCIETATIS LITTERARIÆ STUTTGARDIENSIS.
1843.
-----------------------
Transcriber's Notes
For this transcription, the following edition was used:
"Fratris Felicis Fabri Evagatorium in Terrae Sanctae, Arabiae et Egypti
peregrinationem: Volumen Primum" (Stuttgardiae, Societas Litteraria
Stuttgardiensis, 1843)
The 1843-edition this transcription is based on contains very many
typographical errors. Before amending a word I checked whether it might
not be a variant spelling. When the correct word was not sufficiently
clear or even entirely unclear, a "[sic]" was appended while the text
itself was left unchanged. Any changes applied by the transcriber are
indicated by Transcriber's Footnotes" ([TR1], [TR2], etc.).
Footnotes present in the original text are indicated by "[1]" etc.
-----------------------
Praemonenda ad lectorem.
Accipis hic, benevole lector, volumen primum operis amplissimi, quod
ipsius auctoris manu scriptum atque in aedibus bibliothecae nostrae
asservatum ante hos tres annos reperi. Cujus quidem operis quae saeculo
XVI prodiit epitome vernaculo sermone sub finem saeculi XV ab auctore
conscripta, quamvis sit tenuis admodum et succincta itineris illius
descriptio, cum ab ipso Robinsonio, Americano, qui inter omnes, quos ab
Hieronymi aetate ad nostra usque tempora locorum sanctorum
investigatores novimus, facile nuper princeps extitit, multis iisque
meritis laudibus saepe sit nominata; opus integrum quanti momenti sit
et ipse judicabis et ego disputatione tertio volumini praemittenda
uberius exponam. Nolo tamen id nunc silentio praetermittere, Felicem
nostrum, dum Hierosolymis versaretur, nimis nonnunquam[TR1] monachorum
nugis atque commentis a veritate deductum fuisse, quamvis in urbis
sanctae quoque et illius regionis descriptione plurima eaque optimae
frugis plenissima doceat, quibus ipsius Robinsonii observationes et
augeri et emendari possint. Sed multo majoris illa sunt aestimanda,
quae, quum suis oculis vidisset, de reliquae Palaestinae atque deserti
Arabiae regionibus, deque urbium Cahirae, Alexandriae, Venetiarum et
aliorum tunc temporis locorum conditione auctor tradidit sequentibus
voluminibus in lucem edenda. Quam ob rem hoc jam sufficiat addere, opus
ab ipso auctore duobus voluminibus descriptum societatis litterariae
jussu in tres partes divisum esse, ita tamen, ut non sublata pristina
indole ordo foliorum et paginarum codicis interpositis numeris atque
litteris (ut #12 A#, #44 B# etc.) exprimatur, et qui tertio volumini
addentur indices, ad hunc numerorum et litterarum ordinem, non ad
nostrae editionis paginas referri debeant. Sed in reliquis etiam minime
archetypi colorem immutandum esse existimavi, ut veram fideliterque
expressam haberes libri imaginem. Latino quidem sermone scripsit
auctor, sed fere isto, qui epistolis obscurorum virorum ludibrio fuit,
nec usui vocabulorum nec linguae legibus rectaeque scribendi rationi
satis congruo. Nihil ego mutavi. Litteras majusculas et minusculas in
scribendis nominibus propriis praesertim ita permiscuit, ut nec in
errore ipse sibi constaret; sermonis discrimina minime curavit:
expressit, ubi omittere debebat, omisit, ubi exprimenda erant. Omnia
retinui, nisi quae ita comparata erant, ut lector videretur non posse
in errorem non induci. His levem medicinam adhibui; caetera intacta
reliqui; quare id oro rogoque, ut ne, quae ipsius libri indoles fuerit,
sive meae negligentiae sive typographi errori tribuas. Quae
difficiliora erant lectu, sive quae perraro quidem addenda videbantur,
uncinis variae formae inclusa addito nonnunquam interrogationis signo
explicanda putavi. Sed haec hactenus. Tu vero, benevole lector, fac, ut
Fratris nostri Felicis Fabri et meum hoc opus felix, faustum
fortunatumque sit, ne quem in edenda hac itineris descriptione pessimo
quidem calamo scripta collocaverim, taedeat me herculei laboris.
Ulmae tertio ante Calendas Martias.
Editor.
EPISTOLA
F. F. F.
FRATER FELIX FABRI
_Ordinis Praedicatorum, ad Fratres Conventus
Ulmensis ejusdem ordinis_
De peregrinatione Terrae Sanctae et Iherusalem et
sanctorum montium Syon et Synai.
Religiosis ac devotis ac in Christo sibi delectis fratribus Conventus
Ulmensis, ordinis Praedicatorum, Frater Felix Fabri, Ejusdem ordinis et
Conventus, vester confrater, salutem in Domino sempiternam.
Petitioni vestrae, charissimi fratres, satisfacere pro posse conatus
sum, qua me a vobis recedentem versus Orientem ad partes transmarinos
seriosius propulsastis, exigentes, ut loca transmarina, praecipue tamen
terrae sanctae loca, diligentius et accuratius considerarem, et
conscriberem, ad vosque, si Deus me reduceret, fideliter referrem.
In peregrinatione ergo existens sola loca, ad quae me contigit
divertere, intente perspexi, situmque ac dispositionem scripto mandavi,
tam terrae sanctae, quam aliarum terrarum, marium, fluminum, et locorum
Syriae, Palaestinae, Deserti, Arabiae, Madian, maris mortui, maris
magni, maris rubri, ac Insularum ejus, et terrarum circumjacentium
Graeciae, Macedoniae, Atticae, Achajae, Albaniae, Asiae minoris et
majoris, Turciae, Illyrici, Dalmatiae, Pannoniae et Histriae, Italiae
etiam et loca Germaniae sive Theutoniae, et breviter, omnia quae in
tribus principalibus partibus mundi vidi, in Europa, in Asia, et in
Africa, notavi et conscripsi. Siquidem has tres mundi principales
partes attingit haec peregrinatio, ut in processu secundae partis
patebit. Insuper[TR2] ea, quae mihi et aliis comperegrinis acciderunt
prospera et adversa, amara et dulcia, ex proposito et a casu, et
quaedam indifferentia, et aliqua singularia, intuitu vestrarum
charitatum annotavi, et adeo ad particularia determinate descendi, ut
narrandi modum excesserim, ipsamque narrationem intricatam quodammodo
reddiderim. Contigit enim mihi sicut multum affectuosis frequenter
accidere solet, qui dum ordinate, et de re, cui afficiuntur, aliquid
dicere aut proponere debent, mox affectus rationem praeveniens
orationem ipsam interruptionibus aut impedit, aut penitus confundit.
Qua in re (#B#) affectus magis pensatur, gratius acceptatur, liberalius
remuneratur, et si quid forte inordinate actum fuerit, aut minus ornate
propositum, affectui non effectui ascribitur, quod et mihi, utpote
summe affectionato, tam ad vestras charitates, quam ad materiam
traditam, oro fieri. Ut ergo clarius et latius possem vobis hanc, quam
petivistis, descriptionem tradere, peracta prima peregrinatione in
Conventu consistens, laboriose evagatus sum, peneque per omnes
Canonicae et Chatolicae Scripturae libros legendo textus et glossas,
peregrinalia etiam militum nova et vetera perlegi, et descriptiones
terrae sanctae antiquas et modernas perspexi, de quibus omnibus tuli,
quidquid deserviebat proposito meo, ex qua collectura grande volumen
comportavi. Pro certo autem dico, quod non tantum laborem habui de loco
ad locum peregrinando, quantum habui de libro ad librum discurrendo,
quae rendo, legendo, et scribendo, scripta corrigendo et concordando.
Sed quia post haec omnia in multis dubius remansi et incertus, quia
multa legeram et pauca videram, ideo, ut certiores vos redderem, et
audentius scribere possem, iterato[TR3] mare transivi ad civitatem
sanctam Jerusalem, ibique in locis sanctis multis diebus degi; post
quos magnum desertum intravi, et per Arabiam ad montem Synai, et inde
in Aegyptum descendi per oram maris rubri: Accipiens in omnibus his
locis certitudinem, conferens ea, quae prius legeram et collegeram ad
ipsa loca, et concordantias sanctarum scripturarum cum locis, et loca
cum scripturis quantum potui, investigavi et signavi. Inter haec
nonnumquam de locis sanctis etiam, in quibus non fui, exactam
diligentiam feci, ut earum dispositionem conscriberem, sed non nisi
illo addito: ibi non fui, sed auditu aut lectione didici.
De extremis mundi finibus, etsi mentionem faciam, non tamen describam.
Si quis autem legere cupit de his, legat Narratorium Fratris Odorici,
Ordinis minoris, qui Orientem pervagatus mira sub testimonio jurandi
dicit se vidisse. Legat et Diodori antiquas historias. Perscrutetur
etiam et videat novas mundi mappas, et inveniet regiones Orientis adeo
longe a nobis distantes, quod secundum modernos Geometras et
Mathematicos ibi habitantes sunt respectu nostri Antipodes, quod tamen
antiqui, ut Aristoteles, et Ptolomaeus, et Augustinus invenire non
poterant. Hodie tamen in humanis sunt homines fide digni, qui in insula
Zinpanga, illius regionis parte, dicunt se fuisse, et alios polos et
stellas affirmant se vidisse, et silvas piperis, et nemora
caryophyllorum, et hortos spicanardi, et campos Zinziberis, et agros
Cinamomi, et regiones lignorum Sethim, et virgulta aromatum diversorum,
et caetera multa asserunt se vidisse oculis, et manibus contrectasse.
Illi legantur et interrogentur, et curiosis satisfacient.
De terra sancta, in qua noster polus cernitur, quae solo mediterraneo
mari a nostris terris secernitur, locutio mea est, de qua et scripsi.
Insuper conscripsi diligenter pericula, quae in mari magno in utraque
peregrinatione sustinui, et angustias, quas per desertum perpessus sum,
et tribulationes diversas, quibus affectus fui una cum aliis sociis
meis peregrinis inter Turcos, Sarracenos, Arabes, et falsos orientales
christianos, ut vestrae Charitati magis placere incipiat monastica
quies, claustri stabilitas, regularis disciplina et obedientiae labor,
discursus et evagatio vilescat.
Testis enim mihi Deus est, quod si scivissem, me ex hac peregrinatione
ad tantam evagationem mentis et corporis implicandum fuisse, nequaquam
eam, quantumcunque sanctam, aggressus fuissem, (#2 A#) quia, proh
dolor, nimis a studio utiliori alienatus et distractus factus sum.
Idcirco decrevi, hunc librum non Peregrinatorium, nec Itinerarium, nec
Viagium, nec alio quovis nomine intitulare, sed EVAGATORIUM Fratris
Felicis juste dici, nominari, et esse statui. Ex quo titulo, materia
confusa et diversa libri, et compositionis indispositio et distractio
patesceret.
Accipite ergo, mei desideratissimi, hunc vobis promissum fratris vestri
Felicis Evagatorium, et pro solatio duntaxat in eo legite. Nec enim
charitatibus vestris libellum hunc offero, tamquam in omnibus
authenticam scripturam continentem, examinatam, probatam,
auctoritatibus roboratam, aut rationibus firmatam, ut in eo vigilanti
studio legendum sit tamquam in scripturis illuminativis. Sed vobis eum
tribuo, ut tempore remissionis fructuosioris studii et vacantiarum
diebus pro vitando otio et recreatione sumenda, cum hilari jucunditate
eum, si vacat, legatis. Spero autem, quod inutilis non erit hujus
Evagatorii lectio, cum etiam res prorsus fabulosas et fictiones
poëticas ad profectum salutis vestrae sciatis retorquere. Scio enim
vestrum tam ordinatum affectum, ut non solum res grandes et gesta
sancta sint vobis virtutum materia, sed etiam res parvae et exiguae, et
facta puerilia sint vobis aedificatoria. Ideo audentius inter magna et
vera, sancta et seriosa, nonnumquam inserui puerilia, apocrypha, et
facetica, cum intentione tamen numquam falsa, aut mendacia, aut
irrationabilia, aut sacrae scripturae contraria, vel bonis moribus non
convenientia. Quin imo non mediocrem intellectum sacrae scripturae, et
multarum ambiguitatum dabit hujus evagatorii lectio, et animum
admirantem, et mentem curiosam in multis quietabit.
Porro distantias locorum et longitudinem viarum, et numerum milliarium
per terras et maria nolui ubique ponere, propter magnas diversitates,
quas reperi de hoc in libellis militum, et propter incertitudinem
illius mensurationis, et propter inaequalitatem milliarium. Nam per
mare non potest haberi certitudo de numero milliarium, nisi essent
semper aequales venti, quia cum uno vento potest navis per aliquem
locum in tribus diebus attingere, ad quem cum alio vento non possum in
tribus septimanis pervenire, sicut ratio dictat.
Nec de quantitate expensarum quicquam[TR4] posui, quia etiam non
aequaliter omnibus temporibus cadit, nec thelanea et curtusiae (#B#)
Ganfragia, Gundagia, et Pedagia semper sunt aequalia, sed nunc plus,
nunc minus exigunt, et patroni quandoque multum, quandoque minus, pro
naulo recipiunt. Tantum autem de expensis recipiendum mihi constat,
quod bursa plena et manus larga magnam deservit pacem in peregrinatione
illa. Multi etiam in suis libellulis peregrinalibus nituntur
determinatas directiones dare de diaetis, de expensis, de regimine in
mari, de conversatione cum Sarracenis, de provisione per desertum, et
de hujusmodi, quae tamen omnia incerta sunt, et singulis momentis
mutantur. Ideo etiam transeo de istis, et remitto legere volentes ad
alia peregrinalia.
Substantialia et necessaria illius sacrae peregrinationis vobis in hoc
Evagatorio late et clare aperui, et ad oculum ostendi. Non solum autem
vobis, mihi utique charissimi, sed etiam quibusdam aliis, mihi minus
notis communicavi, qui accepto meo processu sibi ad suas personas ex eo
libellulos confecerunt, quod tamen mihi non displicet, sed plurimum
placet, quia hoc, quod sine fictione didici, sine invidia communico.
Eodem modo mihi placet, ut hoc meum Evagatorium communicetis aliis
nostri ordinis fratribus; praecipue autem fratribus mihi singularissime
dilectis Conventus Basileensis, inter quos a puero educatus, et in
religione et sacris literis instructus sum. Demum autem dispositione
Praelatorum et Superiorum nostrorum, vobis in confratrem sum datus, et
conventui vestro appodiatus. Communicetis etiam rogo Venerabilibus et
Religiosis Dominis et Patribus meis in insigni Monasterio Elchingen,
sub generoso Patre et Domino, Domino Paulo Kast, Abbate dignissimo
degentibus, Ordinis S. Benedicti. Dominis etiam ejusdem ordinis in
Wiblingen, et in Blabüren vicinis nostris. Religiosis etiam Dominis et
Patribus Cartusiensibus in Bono-Lapide, et in Buchsheim, et in Horto
Christi. Idem communicari posco et devotis viris Dominis Canonicis
Regularibus vestris Concivibus in monasterio Wengen. Sed et religiosis
et reverendis confratribus nostris Minoribus Ulmae, vobiscum
commorantibus, quaeso communicetur, ut et juvenes eorum legendo
Evagatorium in stabilitate firmentur, et ex descriptione sanctorum
locorum scripturam sacram lucidius intelligant, et in devotione et
contemplatione magis proficiant. Non enim nisi ad profectum suum
poterunt tam maturi et religiosi viri hoc evagatorio uti, et si
reprehendibile aliquid in eo repererint, pie condonabunt et
indulgebunt.[TR5] Pro quo humiliter supplico Reverentias eorum.
Porro si libellus iste ad manus venerit illorum, de quibus habetur
Distinct. XXXVII. Sacerdotes, qui omissis Dei evangeliis et Prophetis
comoedias legunt, et amatoria Bucolicorum versuum verba canunt, et
Virgilium tenent, et (#3 A#) Carmina poetica student, et in pompa
rhetoricorum verborum gaudent, scio, me non posse eorum detrectationes,
derisiones, et subsannationes evadere. Qui omnia Scripta, etiam
Canonica et Sancta, Rhetoricis floribus non redimita, aut locutionem
Tullianam non redolentia dilacerant, et auctores eorum derident.
Talibus Evagatorium nostrum fastidiosum erit, quia curiosa amant,
Sacram Scripturam vilipendunt, Jerusalem non diligunt, et maxime si
Felicem spernunt, quem garrulum et indoctum proclamabunt. Sed licet,
inquit Hieronymus exedra sibilet, et victor qui si incendia non jactet,
numquam meum Christo juvante silebit eloquium, etiamsi praecisa lingua
balbutiet, quae adhaereat opto faucibus meis. Si non meminero tui, o
Jerusalem. Legant, qui volunt; qui nolunt, apices eventilent. Ego
destinato operi imponam manum, et scyllaeos canes obturata aure
transibo.
Vos autem, fratres mei charissimi, Evagatorium accipientes primum
eximio Sacrae Theologiae Professori, Magistro Ludwico Fuchs, Priori
nostro praedigno, examinandum, corrigendumque praesentate. Quamvis enim
ipsum vile opusculum non magnopere aut necessario veniat corrigendum,
quasi periculo alicui esse possit: Absque tamen suae Rever.
Paternitatis nutu et consensu in publicum prodeat nolo. Et in hoc non
modo suae venerandae Paternitati detulisse, sed et ipsi opusculo videar
consuluisse. Scio equidem et certus sum, quod ipsum Evagatorium, dum ex
cella tanti Doctoris egredi videbitur, auctoritatis et splendoris
plurimum accipiet atque valoris. Etiam pro eo habendo laborabunt, qui
ante suae Paternitatis inspectionem de luto non levassent. Sic ergo,
fratres amantissimi, per omnia quaeso facite, et in vicem laborum
meorum Deum misericordem pro me deprecamini, et Reverendo nostro
Magistro et Priori, praeceptori meo observantissimo, me recommendate.
Valete in aevo felici.
Datum anno MCCCCLXXXIIII. post reversionem meam secundam a locis
sanctis Jerusalem, et montibus Sion et Synai.
F. F. F. terrae sanctae peregrinus ordinis Praedicatorum conventus
Ulmensis. V. c. confrater.
EVAGATORIUM hoc DUAS principales continet partes, secundum cursum
duarum peregrinationum, quae sunt PEREGRINATIO HIEROSOLYMITANA, et
PEREGRINATIO SYNAIANA sive CATHERINIANA. Et faciunt istae duae partes
duo volumina, et continent hae duae partes has sequentes materias in
generali, totque habent tractatus, quot menses; et tot capita quot
dies. Et ita prima pars hujus VI. tractatus. Et secunda totidem.
Processus incipit folio #25 A#.
PROOEMIUM
DIVISIO TOTIUS EVAGATORII.
(#B#) PRIMA pars continet prooemium, quod complectitur peregrinationis
sanctae terrae, et ipsius terrae promissionis laudem, et deinde primam
evagationem F.F.F. et reversionem. De post vero continet secundam
evagationem usque ad Jerosolymam, cum descriptione omnium sanctorum
locorum terrae sanctae, in quibus F.F.F. evagatorii compositor fuit, ut
processus demonstrat.
SECUNDA pars continet evagationem a Jerusalem per Palaestinam et per
desertum Arabiae ad montem Sinai in terra Madian, et recessum a monte
Horeb ad Oram maris rubri in Aegyptum, et reversionem per mare, cum
descriptionibus insularum Graeciae, et terrarum usque Venetias, et
descriptionem Venetiarum ac alpium Alemanniae et Sueviae. Et ultimo
ponitur descriptio civitatis Ulmensis et conventus nostri, cum diversis
annexis.
Primae partis primus tractatus continet prooemium, commendationem
terrae sanctae, et primam F.F.F. profectionem trans mare, et
inchoationem secundae profectionis usque ad mensem Majum. Secundus
tractatus continet peregrinationem mensis Maji, cum descriptione maris,
et politiae Galearum.
Tertius tractatus continet navigationem peregrinorum per mensem Junium.
Quartus tractatus continet perventionem peregrinorum in terram sanctam,
et visitationem locorum sanctorum in Jerusalem et Judaea per mensem
Julium, et remeationem militum in suam regionem.
Quintus tractatus continet acta peregrinorum remanentium in Jerusalem
per mensem Augustum. Et Sextus tractatus continet latam descriptionem
Sanctae Jerusalem, ejusque statum ab initio usque ad haec nostra
tempora.
Secundae vero partis primus tractatus, qui est septimus totius
Evagatorii, continet recessum peregrinorum a Jerusalem in palaestinam,
et descriptionem Arabiae et Arabum, et multum laborem peregrinorum per
desertum, et descriptionem montis Oreb et Sinai, et sepulchri St.
Catharinae, et acta peregrinorum per mensem septembrem.
Octavus tractatus continet perventionem peregrinorum in Aegyptum, et
descriptionem ortus Balsami, Chayri, Nili, Alexandriae, et Aegypti, et
casus peregrinorum per mensem octobrem.
Nonus tractatus continet recessum peregrinorum de Aegypto per mare, et
descriptionem insularum aliquarum, et maritimarum regionum, et casus
peregrinorum per mensem novembrem.
Decimus tractatus continet navigationem peregrinorum per mare, et
descriptionem multarum regionum, et acta per mensem decembrem.
Undecimus tractatus continet adventum peregrinorum Venetias, et
descriptionem latam Venetiarum, et peregrinorum repatriationem in mense
Januario.
Duodecimus et ultimus tractatus continet descriptionem Theutoniae et
Sueviae, et civitatis Ulmensis, et multa de regibus et principibus
Alemanniae, et populis eorum, et de politia civitatis Ulmensis, et de
civibus ejus. Sed quia hic tractatus longus est, et proprium facit
librum, Evagatorio non adjunxi.
Incipit pars prima,
Scilicet prooemium in Evagatorium F.F.F.
De commendatione terrae sanctae et peregrinationis.
Evagari incipiam post greges sodalium tuarum. Egredere et abi post
vestigia gregum, et pasce hoedos tuos juxta tabernacula pastorum. Ita
habetur paucis interpositis, canticorum 1. Capitulo. Verba optime
congruunt ad commendationem sacrae peregrinationis Jerosolymitanae,
quae ad Dei laudem suscepta noscitur esse actus nobilissimae virtutis,
quam sancti LATRIAM nominant.
Porro ad perfectum virtutis actum exiguntur sex conditiones, quae in
verbis propositis continentur. Scilicet propositum boni operis;
Desiderium ordinatum opus inchoandi; Libertas vel facultas agendi;
Aggressus operationis; Modus debitus faciendi; Consummatio et perfectio
actus virtuosi. Haec sex concurrunt ad virtuosam peregrinationem, et
continentur in praemissis verbis.
I.) Enim peregrinus terrae sanctae debet habere, et oportet ut habeat,
propositum peregrinandi, ut dicere possit: Christo, propter quem
concepi tale propositum, incipiam evagari.
II.) Debet habere ordinatum desiderium peregrinationem inchoandi, ad
quod infert: Post greges sodalium tuarum.
III.) Habere peregrinum oportet Libertatem et facultatem peregrinandi,
(#4 A#) ut sibi dicatur: Egredere.
IV.) Debet peregrinus aggredi ipsam peregrinationem, cum sibi dicitur:
et abi.
V.) Habere debet modum debitum exequendi peregrinationem ut
peregrinetur: post vestigia gregum.
VI.) Perficiat et consummet ipsam peregrinationem, ut diligenter
impleat hoc, quod ei imperatur, cum dicitur: Et pasce hoedos tuos juxta
tabernaculum pastorum. Quod autem virtuosa peregrinatio ab his sex
dependeat, patet discurrendo per singula.
Quantum igitur ad primum, manifestum est, quod desiderium quidem
videndi civitatem sanctam Jerusalem et alia loca sancta terrae
promissionis, commune est quasi omnibus Christi fidelibus. Et audenter
dico, quod ille non est fidelis Christianus, qui hoc desiderio non est
affectus, ex verbis S. Hieronymi in quadam epistola de vita et obitu
Paulae, ubi dicit: Ejus gentis homines ad sancta loca non veniunt.
Quasi dicat, Nullius.
Non autem propositum peregrinandi est commune. Omnes optant, se in
Jerusalem fuisse, et loca sancta vidisse. Sed pauci proponunt hoc velle
facere, quia patriae dulcedinem et cellulae quietem, et amicorum vel
fratrum solatia magis diligunt, a quibus elongari nolunt. Desiderium
ergo videndi Jerusalem nihil facit ad peregrinationem, sed dum quis
habet cum desiderio propositum firmum, ut dicere possit. Ecce, Domine
Jesu, patriam desero, cellam aut domum relinquo, quietem propter te
sperno, fratres et amicos postpono, imo et meipsum abnego, et animam
meam odio, crucemque peregrinationis tollo, et sic evagari incipiam.
Quantum ad secundum notandum est, quod vitiose quis evagari potest, si
ipsa evagatio etiam ad loca sancta, non fiat ex ordinato affectu; Sicut
cujusdam, de quo dicitur Esa. 57. v. 17: Abiit vagus in via cordis sui.
Quicumque enim peregrinari vult, ut ex hoc in hoc, et ex hoc in aliud
evagetur, ordinem non habet, et virtute caret. Evagatio enim
simpliciter sonat vitium, et ideo, qui peregrinatur ut evagetur,
vitiosus est; non autem qui evagatur, ut peregrinetur. Plures namque
reperiuntur, etiam in quiete regularis vitae degentes, qui minus
desiderarent peregrinationem, si non haberent annexam evagationem. Non
sic agit virtuosus peregrinus, sed laborem peregrinandi subit, ut
incipiat evagari non simpliciter, ut vagabundus in incertum, sed
evagari incipit post greges sodalium ejus, propter quod ad
peregrinandum motus est. Felix certe ejusmodi peregrini evagatio. Talis
enim dignam percipit peregrinationem puerorum Dei, quae tibi omnium
charior est (#B#) terra, Sapi. 12, v. 7. Scimus quod sodalis dicitur
socius sessionis. Sodales ergo Christi sunt socii sessionis ejus. Quod
optime convenit apostolis, qui cum Christo sponso consederunt in
cathedra doctrinae, Matth. V. v. 1. Et cum sedisset, accesserunt ad eum
discipuli ejus. Consederunt etiam idem in mensa caelestis alimoniae,
Luc. 22. v. 14. Vespere autem facto discubuit, et XII apostoli cum eo.
Consedebunt etiam in tribunali extremi judicii, Matth. 19. 18. Cum
sederit filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos
judices etc. Et in sessione quietis aeternae consedebunt, Luc. 22. v.
29, 30. Ego dispono vobis, sicut disposuit mihi pater meus regnum, ut
edatis et bibatis super mensam meam, in regno meo. Tunc etiam ipsis
sedentibus transiens ministrabit illis, Luc. XII. v. 37. Sicut ergo
apostoli sunt sodales Christi, ita sunt pastores nostri, qui nobis
promissi sunt. Jer. 3. v. 15. Dabo vobis, inquit, pastores juxta cor
meum, qui pascent vos scientia et doctrina. Ubi glossa intelligit
apostolos et apostolicos viros, quorum unus et praecipuus fuit ille,
cui ter dictum fuit. Joh. ult. pasce oves meas. Greges vero sodalium
Christi et pastorum nostrorum sunt turmae fidelium, qui per apostolos
ad pascua fidei et sacramentorum sunt ducti, ut pascerentur exemplis,
doctrinis, et corporalibus nutrimentis.
Dicat ergo verus et virtuosus peregrinus: Evagari incipiam post greges
sodalium Christi, quia indignum judico, me inter greges apostolorum
incedere, sciens me ovem morbidam, ideo saltim liceat mihi post gregem
sodalium ejus pergere. Tali enim humili sui recognitione redditur
desiderium peregrinandi ordinatum, cum quis morbos suos cognoscit, nec
sanis et sanctis se comparat, sed humiliter post greges sodalium
Christi ambulare desiderat.
Quantum ad tertium, quod necessaria sit peregrinandi facultas,
notandum, quod licet quis habeat praefata duo, scilicet propositum
peregrinandi, et humile desiderium inchoandi, si deest facultas
peregrinandi non poterit peregrinus fieri. Quo quaeso ibi ligatus? Quo
ambulabit captivus? Necesse est ergo, ut desiderandi evagari post
greges sodalium Christi dicatur ab eo, cui subest, egredere. In quo
verbo datur licentia et facultas peregrinandi. Multi enim fervidi
religiosi et devoti utriusque sexus conjugati desiderium ardens habent
videre clarissimam civitatem Ierusalem; sed interim quod non dicitur
tali: Egredere, cogitur manere. Multis enim rationabiliter et utiliter
non indulgetur egressio, etiam ad loca sancta, ad vitandam talium
distractionem. Unde Hieronymus in epistola Bonus homo, si, inquit
crucis est resurrectionis loca non essent in urbe celeberrima, in qua
curia, in qua aula militum, in qua scorta, mimi, scurrae, et omnia
sunt, quae solent esse in coeteris urbibus; vel si monachorum turbis
solummodo frequentaretur, expetendum revera hujusmodi cunctis
[monachis] eset habitaculum. Nunc vero summae stultitiae est
[renuntiare saeculo] dimittere patriam, inter majores populos peregre
vivere, melius quum eras victurus in patria. De toto orbe Jerosolymam
concurritur, plena est civitas universi generis hominum, et tanta
utriusque sexus constipatio, ut non sit quies, nec devotio aut
recollectio. Haec Hieronymus [Tom. 1. Fol. 103, A] Verum iam aliam
habet civitas sancta faciem. Ibi nunc nec rex, nec miles, imo nec
scorta, nec mimi, et quantum ad hoc, securior, sanctior, et devotior
est peregrinari modo, quam tempore b. Hieronymi, nec sunt ibi
impedimenta singularium devotionum, licet multae sint miseriae. De
quibus patebit in sequentibus. (#5 A#)
Porro, si absque licentia quis iter arripiat, nec audit: Egredere, iam
egressio talis non esset peregrinatio, sed periculosa damnosaque
evagatio, nec iret post greges sodalium Christi, sed post institutum
diaboli, sicut enim Saolomon 3 Reg. 2. v. 36 sqq. praecepit Semei, ut
sibi aedificaret domum in Jerusalem, et non egrederetur huc atque
illuc. Quamcumque autem die contrarium fecerit, et trans torrentem
Cedron trans ierit, scire se interficiendum. Quod et sibi contigit, dum
egressus sine facultate fuit. Sic verus Salomon Christus, et Papa
Christi vicarius, praecepit cuilibet fideli Catholico manere in
Ierusalem, hoc est, in terminis christianorum, quacumque autem die
egressus fuerit aliquis, sine licentia papae, trans torrentem maris
magni, scire se interficiendum excommunicatione papali. Est enim
prohibitum sub magnis censuris, quod nullus absque Papae licentia vadat
in terram sanctam. Et hanc censuram et excommunicationem vidit Dominus
Anthonius in libro poenitentiariae summi poenitentiarii. Ut dicit in
Tractatu de Excommunicationibus C. 32. Quare autem super hoc sit lata
sententia excommunicationis, vide post ea, pag. 82. Ideo nullus
Cardinalis et nullus Legatus intromittit se de danda licentia, sed
petentes aut ad Papam, aut ad summum Poenitentiarium remittuntur. Prout
mihi ipsi contigit. Nam a duobus Legatis a latere in Alemanniam missis
licentiam petii, qui dixerunt, neminem habere facultatem, nisi[TR6]
summum papae poenitentiarium, ex singulari commissione domini Papae.
Ideo magister generalis ordinis nostri nulli fratri licentiam
Jerosolymam (visitandi) tribuit, nisi praesupposita papae licentia, vel
habita vel habenda; prout patet in liberis [sic] Testimonialibus meis
de hac peregrinatione.
Quantum ad quartum, quod sequitur, iam dictum, scilicet aggressio
actualis ipsius peregrinationis. Quod innuitur, cum dicitur: Abi. Saepe
namque contigit, quod quis omnia praetacta habet, scilicet propositum,
ordinatum affectum, licentiam, et tamen non progreditur ad
peregrinandum. Qui considerat operis arduitatem, et pericula marina, et
viarum discrimina, et gravitatem expensarum, et idcirco[TR7] abire
negligit. Tales sunt similes illis, qui cum plurimum audaces sunt, et
magna praesumunt, sed in aggressione desistunt, victi timiditate. De
illis Aristoteles 3. Ethicorum, quod quidam sunt praevolantes ante
bellum. Talem ego vidi, qui cum magnis sollicitudinibus obtinuit
licentiam, et congregavit expensas, et fecit sibi fieri vestes
peregrinales. Sed dum tempus aggrediendi advenit, formidulosus
resiliit, vitae enervationem et bursae suae evacuationem timens.
Vidi etiam quosdam, qui usque ad mare venerunt, sed dum fretum
cernerent, et ejus pericula auditu perciperent, redierunt. Et, quod
amplius est, vidi quosdam, quasi usque ad medium maris deductos, qui
fatigati maris incommodis redierunt. Hi egressi quidem erant, sed non
viriliter aggressi, ideo non abierunt. Ideo dicitur: Egredere, et abi.
Quantum ad quintum, de modo debito peregrinandi servando, et qua via
pergat, ostenditur, cum subinfertur: Post vestigia gregum. Supple:
egredere, et abi: Multo enim minus reperiet peregrinus in terra sancta,
quam intendat. Intendit enim evagari post greges sodalium Christi. Sed
non poterat. Utinam cum pace et quiete post vestigia gregum sineretur
incedere. Iam enim, heu! (#B#) non possumus sequi sodales Christi,
pastores nostros, nec inter greges eorum incedere, sed cum grandi
difficultate et cum timida evagatione vestigia gregum quaerere et sequi
necesse est. Apostolica namque fides et vita de terra sancta pene
defecit, greges etiam, qui apostolos Christi sodales et nostros
pastores in magno numero sequi solebant ad pascua, iam dispersi sunt
per orbem, et a Ierusalem migraverunt; quod deplangit Jer. c. X. v. 21.
dicens: Omnis grex eorum dispersus est. Et Esai. 17. 2: Derelictae
civitates gregibus erunt. Olim enim erant civitates, villae, et etiam
nemora terrae sanctae, repleta gregibus, ibi videbantur agni multi per
innocentiam, oves per patientiam, boves per maturitatem, aselli per
simplicitatem; elephantes per castitatem, cervi per cursum fervoris,
vaccae per Praelatorum sollicitudinem post vitulos mugientes, et lac
copiose ministrantes. O quam delectabile tunc erat in peregrinatione
evagari, egredi, et abire, quando non post vestigia gregum, sed post
voces pastorum, ipsi greges et peregrini in gregibus ad pascua
sanctorum locorum ducebantur. Tunc enim S. Petrus, princeps pastorum,
greges dominicos pavit coelesti sapientia, quando nec caro nec sanguis
sibi revelavit, sed pater coelestis infudit; De quo Matth. 16. v. 17.
S. Paulus eos pavit vitam angelicam inducendo. Ideo dicit: nostra
conversatio in coelis est. Phil. 3. v. 20. S. Andreas eos pavit, crucis
mysterium aperiendo, et ejus gloriam ostendendo. Unde dicit cuidam: O
si velis nosse mysterium crucis, operietur tibi via salutis. S. Jacobus
Major oves dominicas pavit, secreta salutaria eis manifestando. S.
Johaness eos pavit, dulcedinem inculcando. S. Thomas, fidei verae
alimenta ministrando. S. Jacobus minor, sanctitatis exempla dando. S.
Philippus, coelestibus desideriis eas impinguando, et eas his
contentari docuit, dicens: Domine, ostende nobis patrem, et sufficit
nobis. Joh. 14. 8. S. Bartholomaeus assidue orare docuit, et ita verum
pabulum quaerere. S. Matthaeus poenitentiae cibo saginavit Christianos.
S. Simeon ad obedientiae praesepe greges Christi ligavit. S. Thaddaeus
ad jugem confessionem divinae laudis eas induxit. S. Matthias ad
humilitatem eas instruxit. S. Lucas, bos laboriosus, ad laborandum
animavit Christi oves. S. Marcus, leo terribilis, timorem Domini
inculcavit. S. Barnabas sua sollicitudine multos ad salutis pascua
induxit. Unde factum est, ut longe post apostolos sanctos tota Syria,
Terra Sancta, Galilaea, Palaestina, Mesopotamia, Aegyptus, vastissima
Arabiae solitudo, Thebais (#6 A#) omnia sanctis hominibus fuerint
plena. De longinquis etiam mundi partibus ad hanc terram sanctam
homines sancti et devoti confluebant, nec reputabant, se alibi posse
proficere, et Deo propinquiores fieri, nisi in his locis sanctis
morarentur. Et illi, quibus non suppetebat facultas hoc faciendi,
reddebantur pusillanimes, quasi Deo alibi non possent accepta servitia
exhibere. Contra quod tamen S. Hieronymus ad Paulinum scribens sic
inquit: Nolo Dei omnipotentiam angusto fine concludere, et arctare
parvo terrae loco, quasi solum in terra sancta possit inveniri gratia.
Nam de Hierosolymis et de Britannia aequaliter patet aula coelestis.
Anthonius enim, et cuncta Aegypti, et Mesopotamiae, Ponti et
Cappadociae et Armeniae examina monachorum non videre Hierosolymam, et
patet illis absque hac urbe paradysi janua. Beatus Hilarion, cum
palaestinus esset, et in palaestina viveret, uno tantum die Hierusalem
vidit, ut nec contemnere sancta loca, propter viciniam, nec rursum Deum
loco concludere videretur. Nec quidquam, frater charissime, fidei tuae
deesse putes, quia Hierosolymam non vidisti, nec nos, qui ibi fuimus,
meliores aestimes; sed sive hic, sive alibi aequalem te pro operibus
tuis apud Deum habere mercedem. Haec Hieronymus, uti supra (Tom. 1.
Fol. 102. c. D.)
Ex quibus liquet, quod tantus fuit concursus fidelium devotorum ad
Ierusalem, et terram sanctam, quod necesse erat Zelum et fervorem
reprimere aliorum, ne omnes locis suis derelictis illac confluerent.
Unde Hieronymus, a Ierusalem Romam veniens, eamque etiam repletam
monasteriis reperiens, dixit, ut in epistola ad Principiam habetur:
Gaudeo, Romam factam Ierosolymam. Crebra virginum monasteria,
monachorum innumerabilis multitudo (Tom. 1. Fol. 220. C.) Sed quid nunc
dicere possumus? Certe nihil aliud: heu! quam, quod terra sancta et
civitas sancta Ierusalem iam repleta est vitiosissimis hominibus, qui
non gregatim ut greges incedunt, sed sine ordine, sine lege, sine
politico regimine dispersim, ut nocivae bestiae, discurrunt,[TR8] et
greges dissipant. Contra quos vocat Deus gladium, Zachar. 13. 7:
Framea, suscitare adversus eos, qui dispergunt gregem meum. Ibi enim
discurrit leo rugiens, per superbiam quaerens Christi ovem lacerare.
Ibi equus effrenis, furore plenus, et mulus intemperatae luxuriae.
Currunt ibi innumerabiles vulpes, haeretici dolosi, lupi crudeles et
rapaces, ibi saltat hoedus dissolutus, et vacca lasciviens, Sirena
deceptione plena, capra ambitiosa, canis rabidus, pulex importunus.
Terram illam, vineam quondam Domini Sabaoth, exterminavit caper de
silva, Soldanus, abnegatus christianus, et singularis ferus, crudelis
et maledictus Machometus depastus est vineam, vineam illam electam. Et
borealis terribilis bellua, turcus, cum suo viperino genimine, longe
lateque palmites verae vitis pullulantes conculcare, eradicare, et
annihilare non cessat, devastans fines fidelium. Evangelium et crucem
de terra omni tollere penitus conatur, sicut Soldanus ea abstulit de
civitate sancta, et de toto regno Jerosolymitano.
(#B#) Non ergo re mansit in terra sancta, nec gregum obscura vestigia
in memoria, vel signa quaedam praeteritorum, vel imitatio vitae
sanctorum. Cum enim peregrinatio dicitur: Egredere, et abi post
vestigia gregum, jubentur imitari sanctorum exempla, humilitatem,
disciplinam et devotionem, fidem, et caetera. Quae si non imitatus
fuerit, sed post pravitatem cordis sui evagatus fuerit, verus
peregrinus non erit, quia post vestigia gregum non incedit.
Quantum ad sextum et ultimum, in quo notatur consummatio actus in eo,
quod dicitur: Et pasce hoedos tuos juxta tabernaculum pastorum. In hac
clausula notantur duo. Primum qualitas sanctorum locorum, et quaedam
proprietas eorum. Secundum, quid peregrinus agere debeat, dum ad illa
loca pervenerit.
Quoad 1. considerandum, quod loca sancta, prophetica et evangelica,
aliquo singulari et famoso exercitio et miraculo dedicata, vel aliquo
actu solennizata, vel a sanctis inhabitata, dicuntur tabernacula
pastorum, etiam si nullum ibi sit tabernaculum. Patet hoc ex Genes. C.
28. v. 17. de Jacobo, considerante se in quodam loco sancto sub dio, in
quo loco non infuit domicilium; et tamen dixit: Hic non est aliud, nisi
Domus Dei. Patet etiam ex locis in deserto magno, quae dicuntur
tabernacula ejus in terra salsuginis. Quamvis autem loca sancta absque
superaedificatis aedificiis, et sine murorum ambitu, possint dici
tabernacula, tamen sancti, tam veteris quam novi testamenti, super ea
erexerunt murata habitacula in testimonium sanctitatis locorum. Sic
legitur fecisse Abraham, qui aedificavit altare Domino, in loco, in quo
ei apparuit Deus, Genes. XII. 7. Sic etiam fecit Isaac, Gen. 26, 25. Et
Jacob C. 31. v. 1. 3. 7. Sic fecit et Josua, Jos. C. 8. v. 30, 31. Et
Gedeon, Judic. 6. v. 24. Et Manoa, Jud. 13. v. 19. David etiam in loco,
in quo angelus evaginato gladio apparuit, templum aedificari[TR9]
praecepit 2 Reg. ult. v. 25. Sic etiam cupiebat facere B. Petrus
apostolus, in loco, ubi vidit Dominum Jesum transfigurandum in gloria,
et Moysen, et Eliam in majestate cum eo. Unde dixit: Domine, si vis,
faciamus hic tria tabernacula, tibi unum, Moysi unum, et Eliae unum,
Matth. XVII. 4. Eadem ergo ratione devotio fidelium aedificavit in
locis sanctis Incarnationis, nativitatis, passionis, resurrectionis,
ascensionis, et Spiritus Sancti missionis, et B. Mariae Virginis
assumtionis ecclesias et capellas, et dicunt, hic tabernacula pastorum.
Et quia terra sancta fuit in valde multis locis miraculis prodigiisque
solemnizata, ideo in ea fuerunt valde multa tabernacula, i. e. templa
ecclesiae, oracula, et capellae. (#7 A#) Sed, pro dolor! accidit
tabernaculis illis, sicut pastoribus et gregibus. Sicut enim jam, ut
dictum est, non possumus sequi pastores et greges, sed tantum post
gregum vestigia iubemur abire: sic etiam non possumus invenire
tabernacula pastorum, nisi in miserandis ruinis. Utinam et illas
invenire et cernere liceret! Sunt enim templa, ecclesiae, capellae,
quae fuerant locis sanctis superaedificatae, pene dissipatae, ut dicere
possimus illud Jerm. IV. v. 20: Tabernacula nostra vastata sunt.
Aliquae ecclesiae solemniores sunt Christo dicatae, quae sunt ablatae,
et maledicto Machometo datae; Paucae sunt Christo servatae; Major tamen
pars sunt penitus destructae, et in multis locis, in quibus scimus
stetisse magnas et collegiatas ecclesias, nec ruinae iam deprehenduntur.
Sic ergo loco sancta dicuntur pastorum tabernacula, sive habeant
superaedificata aedificia, sive non.
Quoad II. quid scilicet agendum sit peregrino in locis sanctis,
dicitur: Et pasce hoedos tuos juxta tabernacula pastorum. Scimus ex
sententia Pastoris Christi S. Salvatoris, Matth. C. XXV. v. 32, 33.
Quod justi comparantur ovibus. impii vero hoedis. Defectus ergo nostri
et vitia quibus mali vel impii sumus, et peccatores constituimur, sunt
hoedi nostri.[TR10] Hos hoedos jubemur pascere juxta loca sancta; non
quidem, ut nutriantur vitia, quia sic in foetidos hircos crescerent
hoedi, quia ex hoedis bene nutritis hirci crescunt. Sed sic, ut hoedi
in oves et agnos transmutentur. Quod tunc sit, quando peregrinus in
locis sanctis suos defectus recognoscit et emendat, seque a vitiis et
malis consuetudinibus avertit. Qui enim vadit in Ierusalem, et defectus
non emendat, peccata et eorum occasiones non vitat, in vanum prorsus
laborat, et hoedos inducit, et foetidos hircos reducit. Unde Hieronymus
ad Paulinum: Non Hierosolymae fuisse, sed Hierosolymis bene vixisse,
laudandum est. Crucis enim et resurrectionis loca his prosunt, qui
portant crucem suam sub Christo, et cum Christo resurgunt cottidie, et
qui dignos se exhibent tanto habitaculo. Haec ille. (Tom. 1. Fol. 102.
C. D.)
Pascat ergo peregrinus hoedos suos juxta tabernacula, ut verificetur
illud Jer. VI. 3. Ad Ierusalem venient pastores et greges eorum, et
pascet unus quisque eos, qui sub manu sua sunt, i. e. defectus, qui in
ejus potestate consistunt. Nam in his locis debet fieri peccator
precator, et precator poenitens, et poenitens justus, justus sanctus,
sanctus sanctior. Haec autem grandi conatu et multo labore indigent,
quem pauci peregrini aggrediuntur: Imo grave est, suadere alicui hanc
peregrinationem, quia paucissimi emendantur. Unde Socrates philosophus,
a quodam interrogatus: Quare secundum ejus doctrinam peregrinari in
alienam terram non prodesset? Ait: Ideo peregrinationes tibi non
prosunt, cum Te Tecum circumferas; premit enim te eadem caussa, quae
expulit. Quid terrarum novitas mutare potest? Quid cognitio urbium et
locorum? Interitum reddit ista jactatio. Quaeris, quare te fuga ista
non adjuvet? Tecum fugis, onus cum deponendum est, ipse deponeris. Haec
ille Socrates gentilis de gentilium hominum peregrinationibus fugitivis
sensit.
Secus autem est de christianorum conantium ex charitate ad meliora
peregrinatione ad loca sacra, coelesti virtute infusa, et indulgentiis
dotata, et multipliciter sanctificata.
Legitur in Chronicis, quod B. Cletus, Petri successor construxerit
Romae B. Petro ecclesiam, et omnibus fidelibus scripsit, invitans eos
ad visitationem sepulchri S. Petri, dicens: Quod hujusmodi peregrinatio
praevalet jejunio duorum annorum, et sub gravi anathemate
excommunicationis dissuadentes et impedientes hujusmodi peregrinationem
[prohibens]. Si peregrinatio ad sanctorum apostolorum limina tantum
valet, quantum valeat peregrinatio ad limina Christi, et ad ejus
suaeque matris sepulchra pensare faciliter potest fidelis. Et si
dissuadentes romanam vistationem sic excommunicantur, qualiter
anathemizentur retrahentes a visitatione Hierosolymitana? Videant, qui
inter hoc agunt; cum[TR11] illae duae civitates, Ierosolyma et Roma,
tantum distent in dignitate, et sanctitate, quantum Christus super
apostolos (est.)
COMMENDATIO TERRAE SANCTAE.
et Peregrinationis eius praeconizatio.
Multiplex vox sacrae Scripturae terram sanctam nobis declamat, eam esse
commendabilem prae omnibus mundi terris, nominans eam terram sanctam, a
Deo benedictam; a Deo singulariter creatam, et fundatam; a Deo
respectam; optimam; valde bonam; egregiam; desiderabilem; Deo chariorem
omnibus; electam; excelsam, et hujusmodi multa, (#B#) quibus eam sacra
scriptura commendat. Ut Deuteron. C. 8. et 11. laudatur. Et merito. Est
enim terra illa sanctitate foecundissima, exemplis virtutum fortissima,
nobilitate dignissima, situ sanissima, aere temperatissima, gleba
subtilissima, comparatione ad alias terras altissima, montibus excelsa,
ad bellandum munitissima, significationibus et figuris aptissima, bonis
hujus vitae sufficientissima, propter eam olim inhabitantes dignissima,
propter facta in ea mirabilissima, propter sanctos in ea natos
spectabilissima, et propter mysteria undiquaque [sic] ex ea fulgentia
clarissima, cultu divino praecipua, templis et ecclesiis
singularissima, medietate sua virtuosissima, aerumnosis et vitiosis
durissima, virtuosis et sanctis clementissima, legibus et praeceptis
ordinatissima, ad contemplandum quietissima, ad operandum
convenientissima, ad studendum congruentissima, religiosis devotissima,
ad influxum divinae gratiae dispositissima, Iudaeis dilectissima,
paganis acceptissima, christianis desiderabilis et propriissima. Ideo
dicitur lacte et melle manare, vino et oleo fluere, frumento, hordeo,
et omnibus fructibus abundare. Quapropter pro hac terra certant
universae gentes, et omnes gestiunt totis conatibus et viribus eam
possidere. Nec est gens sub caelo, quae non credat et confideatur,
[sic] eam solam sanctam esse et divinam. Unde ob id peregrinatur ad eam
Saraceni, Turci, Arabes, Barbari, Iudaei, Christiani tam
orientales[TR12] quam occidentales, haeretici, schismatici, et de
totius mundi angulis procedunt ad videndam terram illam.
Resultat autem tam immensa terrae hujus dignitas ex eo, quod Deus
omnipotens, in cujus manu sunt omnes fines terrae, videtur quodammodo
eam singulariter dilexisse, ex qua dilectione ejus singularis sanctitas
oritur.
Singularis autem Dei dilectio ad terram illam patet ex multis.
Primo, cum Deus hominem voluit creare ad imaginem et similitudinem
suam, singulariter ex limo hujus terrae formavit corpus Ade in agro
Damasceno juxta Hebron, ut dicit Magister 2 Senentiarum .. ex verbis
Johann. Damma. Et omnes Hebraei et catholici Doctores.
Secundo. Huic terrae Deus primo providit et incolis et habitatoribus.
Nam cum Adam creatus esset in agro praedicto, statim translatus fuit in
paradysum, sed eo peccante repositus fuit de paradyso cum Eva uxore sua
ad agrum, ubi creatus fuerat, ut terra illa primos incolas haberet.
Tertio. Electos et sanctos de aliis terris in hanc venire jussit, ut
patet de Abraham Gen. XII. v. 1. Et de filiis Israel. Exodi per totum.
Quos cum terribilibus signis induxit in terram istam.
Quarto. Speciales leges filiis Israel praedicit, quomodo in hac terra
vivere deberent, ne eam contaminarent et polluerent.
Quinto. Malos et gentem peccatrinum quemquam[TR13] diutius in ea morari
sustinuit, sed mox completis iniquitatibus ignominiose ejecit. Quod
legenti scripturas notum est, usque ad moderna tempora. Nec putet quis,
gentem illam, quae nunc eam possidet, diu mansuram, quia et ipsi
Sarraceni desperate[TR14] (#8 A#) suam exspectant expulsionem.