Met groote spanning werd, ook aan de Oranjebaai, de zesde December
tegemoet gezien. Dien dag zou de overgang plaats hebben van de planeet
Venus langs de zonneschijf; en om dit verschijnsel goed waar te
nemen, waren onder anderen uit Frankrijk, acht speciale missiën naar
Amerika vertrokken. Uit een astronomisch oogpunt was de zuidelijke
punt van den archipel van Kaap Hoorn zeker de meest geschikte plaats
voor waarneming; maar men had dat punt niet durven opnemen onder de
aanvankelijk uitgekozen stations, uithoofde van de zeer geringe kans
op goed weer in de maand December. Om echter van de gelegenheid,
indien zij zich toch mocht aanbieden, gebruik te kunnen maken,
was de missie naar Kaap Hoorn voorzien van de noodige instrumenten,
voor het gadeslaan van den overgang der planeet.
De zesde December was een regenachtige dag, en reeds des morgens
hield men het voor onmogelijk, het verschijnsel van den overgang van
Venus waar te nemen. Toch was op het bepaalde uur ieder op zijn post,
bereid om de hem aangewezen taak te vervullen; en zie--op het juiste
oogenblik helderde de hemel op en vertoonde zich de zon. De operatie
gelukte zoo goed mogelijk, en er was dien dag feest in onzen kring.
Wij waren toen in het langst van de dagen, in het midden van den zomer
van het zuidelijk halfrond. Maar aan Kaap Hoorn is er eigenlijk geen
zomer, of althans geen warm jaargetijde. In December 1882, een der
minst koude maanden van het jaar, was de temperatuur gemiddeld +7° 9;
in Juni, dat wil zeggen in de koudste maand, daalde de thermometer
niet beneden -2° 2. Hieruit blijkt, dat het grootste verschil van
temperatuur niet meer dan even vijf graden bedraagt. Voornamelijk
hieraan zal wel het mislukken van onze proeven van groenten-kultuur
zijn toe te schrijven, waartoe trouwens ook de gesteldheid van
den grond niet medewerkte. De bodem bestond toch hoofdzakelijk uit
moeras of veen; en waar een dunne laag teelaarde gevonden werd, was de
grond zoo doorwoeld met wortels, dat eene ontginning groote bezwaren
opleverde: nog daargelaten dat ook deze terreinen zoo vochtig waren,
dat wij diepe slooten moesten graven om het water af te voeren. Toch
zochten wij in een naburig boschje een terrein van beperkten omvang
uit, om daarop eene proef te nemen. Na den grond van wortels te
hebben gezuiverd en om het terrein in het vierkant greppels te hebben
gegraven, zaaiden wij daarop verschillende groenten: boonen, erwten,
kool, salade, radijs, peterselie enz., maar geen van deze groenten
bracht het tot rijpheid.
Toch verbouwt de honderd mijlen meer noordelijk gelegen engelsche
missie, voor hare eigen behoefte, met vrij goeden uitslag,
aardappelen, kool en wortelen, en hebben de inlanders vrij uitgestrekte
moestuinen. Maar dit resultaat is niet verkregen dan ten koste van
ontzaglijken arbeid voor de ontginning en de drooglegging van het
terrein; daarenboven is de grond langs het Beagle-kanaal veel beter
voor bebouwing geschikt dan aan de Oranjebaai.
Was de zomer niet gunstig voor onze kweekerij en bracht dit jaargetijde
al haast evenveel dagen van regen, sneeuw en hagel als de winter,
zoo droeg toch de lengte der dagen, de bloeitijd der planten, de
betrekkelijke gemakkelijkheid van tochtjes en uitstapjes er toe bij,
om ons de zomermaanden te doen waardeeren. In dezen tijd des jaars,
gedurende de langste dagen, kwam de zon ten twee uren na middernacht
op, en ging eerst ten tien uren 's avonds onder; en de korte tijd
tusschen zons onder- en opgang was veeleer eene lange schemering dan
een eigenlijke nacht.
Men kan zich moeilijk voorstellen, met hoeveel bezwaren het maken
van uitstapjes en zelfs van eenvoudige wandelingen, in den omtrek
van de Oranjebaai gepaard gaat. Nergens is een spoor van een weg of
zelfs maar van een pad te ontdekken. Langs het strand is het eene
opeenstapeling van rotsblokken en groote steenklompen, waartegen
men met behulp van handen en voeten moet opklauteren, of waarlangs
men zich moet laten afglijden. In het binnenland moet men zich al
kruipend een weg banen door oerwouden in miniatuur, waar men elk
oogenblik neerploft in uitgeholde, verrotte boomstammen, die met hun
bekleedsel van mos en woekerplanten schijnbaar eene vaste oppervlakte
vormen, maar bezwijken zoodra men er den voet op zet. Dan weer moet ge
door poelen en moerassen waden of over dicht ineengestrengeld doornig
kreupelhout loopen dat als een harnas den bodem bedekt. Geen wonder
dan ook, dat wij onze meeste tochtjes te water maakten. Moesten wij
echter het binnenland bezoeken of een berg beklimmen, dan schoot er
niets anders over dan te voet te gaan, vergezeld van eenige matrozen,
die de noodige levensmiddelen droegen, want op de Vuurlanders viel
niet te rekenen: in den zomer na onze komst, die het meest geschikte
seizoen was voor uitstapjes, waren wij nog niet met de inlanders op
genoegzaam vertrouwelijken voet.
Een van onze belangrijkste voetreizen was die naar de Bourchierbaai,
op de westkust van het schiereiland Hardy, alzoo aan den zoom van
den Stillen-oceaan.
Den 25_sten_ Januari 1883, des morgens omstreeks vijf uren, vertrokken
wij met prachtig weer, van de missie: wij waren met ons vijven,
waaronder twee dragers, en richtten ons in rechte lijn naar het
westen. Na eene korte halt halfweg, te midden van een bekoorlijk
berkenboschje, kwamen wij ten elf uren aan de baai Bourchier. Wij
hadden slechts tweehonderd el behoeven te stijgen, en de tocht had
zich door geen enkel incident gekenmerkt. Toen wij naar het ruime,
fraaie strand afdaalden, vonden wij stukken hout, half in het zand
begraven en blijkbaar sedert lang aan weer en wind blootgesteld; bij
nader bezien, bleken het overblijfselen van een schip, dat op deze
onherbergzame kust was vergaan. En deze ontdekking was niet de eenige
van dien aard: dikwijls genoeg vonden wij wrakhout langs het strand,
als ten spot van den naam, dien de Oceaan hier draagt.
Deze weemoedige tropeeën der verdelging pasten overigens volkomen
bij het woeste en toch grootsche voorkomen van dit onherbergzaam
strand. Hier zoekt men te vergeefs naar sporen van menschelijke
woningen: niets dan eene grillig gevormde kust, omzoomd door steile
heuvelen met berken begroeid, die naarmate zij hooger groeiden,
door den fellen wind meer naar het westen waren overgebogen; voorts
bochtige, smalle kreeken, ingesloten tusschen hooge, loodrechte
rotswanden, langs wier voet de golven klotsten en brandden: in een
woord een grootsch, aangrijpend, wild landschap.
Wij besteedden den ganschen dag met het onderzoek van het terrein,
van de geologische gesteldheid en formatie der rotsen en der vele
kleine inhammen, die als het ware eene voortzetting van de baai en
voor vaartuigen ontoegankelijk zijn. In een dezer kreeken vonden wij
overblijfselen van een schip dat, voor zoo ver wij konden nagaan, eerst
voor korten tijd hier schipbreuk had geleden: eene bijna ongeschonden
ton, eene groote hoeveelheid rotting; in eene andere ontdekten wij
een groot stuk hout, dat met beeld- en snijwerk was versierd, en
blijkbaar tot den spiegel van een of ander schip had behoord.
Het was natuurlijk niet mogelijk, bij dezen en bij dergelijke tochten
kampementsartikelen mede te nemen, waaraan wij anders wel behoefte
hadden, voornamelijk aan eene tent, waarin wij konden overnachten. Wij
trachtten nu in een klein boschje, op een der heuvelen langs de baai,
eene hut te bouwen op de manier der inlanders. Men behoeft daartoe
slechts eenige boomstammen af te kappen, die met het dikste einde
in den grond te steken en met de punten naar elkander te buigen,
zoodat aan den top van deze soort van loofhut eene kleine opening
gelaten wordt. De inlanders zorgen steeds dat het vuur in hunne hutten
brandende wordt gehouden; wij hadden ook gaarne vuur aangemaakt, maar
wij zouden door den rook zijn gestikt; wij richtten dus naast onze
hut een kleinen brandstapel op, die rook in overvloed gaf, maar geen
warmte. Wij ondervonden hier op nieuw, hoe onbeholpen de beschaafde
mensch is, als hij over geene andere hulpmiddelen kan beschikken dan
die de natuur hem aanbiedt; de wilde weet zich daar vrij wat beter
van te bedienen en overwint zonder eenige moeite allerlei bezwaren,
waarvoor de wetenschappelijk ontwikkelde, fijn beschaafde blanke
radeloos blijft staan.
Onze nacht was verre van aangenaam, maar duurde gelukkig kort:
om drie uren was het klaar dag en daalden wij naar het strand af,
waar wij verder den morgen doorbrachten. Na in eene kleine vallei
tusschen de zandduinen te hebben ontbeten, aanvaardden wij omstreeks
één uur de terugreis, nog steeds begunstigd door het heerlijkste weder;
de warmte hinderde ons zelfs bij het beklimmen der heuvelen.
Het spreekt van zelf dat ik geen verslag kan geven van al onze tochtjes
te land en te water in den omtrek van de Oranjebaai; slechts van een
enkel watertochtje zal ik nog even spreken, om een denkbeeld te geven
van dergelijke uitstapjes.
In den vroegen morgen van zaterdag, den derden Februari 1883,
vertrokken twee leden van de missie, met den praeparator van het
Museum, vier matrozen en een Vuurlander, Jonathan genaamd, die een
weinig engelsch sprak, in eene sloep van de Oranjebaai. Wij zetten
koers naar het noorden: ons doel was, zoo nauwkeurig mogelijk de
oevers op te nemen van de Packsaddle-baai, de Tekinika-Sound en de
Ponsonby-Sound. Wij hadden voor drie à vier dagen levensmiddelen bij
ons; onze Vuurlander moest ons de noodige inlichtingen geven en ons
als tolk dienen in het zeer waarschijnlijke geval dat wij inlanders
zouden ontmoeten, die wij niet kenden.
Het weer was prachtig: er was geen wolkje aan den hemel te zien, en
de zee was zoo glad als een spiegel. Omstreeks elf uur hielden wij
stil om ons ontbijt te gebruiken op een klein steenachtig strand, in
de Packsaddle-baai, tegenover het eiland van denzelfden naam. Even na
den middag gingen wij weer aan boord en voeren langs de Tekinika-Sound,
waarna wij herhaaldelijk aan land gingen om de rotsen te onderzoeken en
fragmenten van den steen mede te nemen. Tegen den avond bereikten wij
den ingang van Ponsonby-Sound, waar wij de sloep op den oever haalden
en op het strand overnachtten, aan den voet van boschrijke heuvelen.
Den volgenden morgen ten zes uur werd de sloep weer in zee gelaten
en voeren wij verder noordwaarts. Kort daarna, langs een eilandje
varende, waar wij tusschen de rotsen verscheidene inlanders meenden
te bespeuren, ontmoetten wij eene prauw vol Vuurlanders, die aanstonds
onze aandacht trokken. Een hunner, een man van omstreeks veertig jaar,
had zijn gezicht geheel zwart gemaakt; de anderen hadden ook zwarte
strepen op hun gelaat, en allen hadden boven op het hoofd eene soort
van tonsuur, waar het haar zeer kort was afgeknipt. Door tusschenkomst
van Jonathan vroegen wij inlichting aan den man met het zwarte gezicht;
en deze, Oufhtaradeka genoemd, deelde ons mede, dat allen in den
rouw waren over zijne vrouw, die weinige dagen geleden gestorven
was. Op mijn verzoek verklaarde de weduwnaar zich aanstonds bereid,
mij naar het graf zijner vrouw te geleiden. Hij stapte mitsdien over
in onze sloep, en bracht ons naar een klein eilandje in de nabijheid.
Het graf bevond zich nabij eene oude, onbewoonde hut, waarachter men
tusschen de struiken het spoor van een pad zag. Op een hoogte van
omstreeks zes el zag men een soort van kuil, omstreeks twee el lang
en breed en twintig duim diep. De bodem bestond hier uit gruis van
schelpen; de randen van den kuil waren geheel begroeid. Oufhtaradeka
wees ons de plek waar zijne vrouw begraven lag. De bovenste laag
schelpen werd weggeruimd; daaronder vonden wij eenige groene
berkentakken, en vervolgens een soort van afdak van boomstronken
en schors, waaronder het lijk lag, dat geheel gewikkeld was in oude
kleeren, vermoedelijk van matrozen afkomstig, en die met een riem van
robbevel om het lichaam waren vastgemaakt. De weduwnaar maakte dien
riem los, en wij zagen nu het geheel naakte lijk eener jonge vrouw,
die met de voeten naar het noorden lag en geen andere versierselen
droeg dan een ring van robbevel om de enkels.
Juist toen ik mij gereed maakte eene fotografie van deze plek te nemen,
verschenen drie prauwen met Vuurlanders, waaronder zich een zekere
Athlinata bevond, van wien Jonathan bij herhaling gesproken had,
als van iemand die een zeer grooten invloed uitoefende en die zijn
persoonlijke vijand was. Naar Jonathan verzekerde, was Athlinata--een
prachtexemplaar van een wilde, die tegenover ons eene bijna uitdagende
houding aannam,--ook jegens de missie aan de Oranjebaai zeer vijandig
gezind. Wij oordeelden het voorzichtiger van de voorgenomen fotografie
af te zien, en scheepten ons weder in.
Tegenwind verhinderde ons verder noordwaarts te stevenen; ook maakten
wij ons ongerust over de verhalen van Jonathan, die beweerde dat
Athlinata van onze afwezigheid wilde gebruik maken om de missie
aan te vallen. Wij besloten daarom terug te keeren, en brachten den
nacht door in een der baaien van Ponsonby-Sound, op een verrukkelijk
schoon strand, door bosschen omzoomd en bezet met eenige lichte, van
boomtakken opgeslagen hutten. Den volgenden morgen voeren wij naar
het eiland Packsaddle, waar wij te vergeefs naar robben uitzagen,
die, toch zooals Jonathan verzekerde, hier zeer talrijk waren.
Na aan den ingang van de Tekinika-Sound te hebben overnacht, kwamen
wij den volgenden morgen omstreeks acht uur aan de missie terug. De
praatjes van Jonathan bleken ongegrond: onze achtergelaten landgenooten
waren door niemand aangevallen of verontrust geworden.