OPMERKINGS:--Hierdie storie is miskien nie een van die oudste nie;
want dit kry met witmense te doen. Ons verhaal dit egter net soos
die ou verteller dit aan ons meegedeel het. Dit skilder sekere
karaktertrekke van bobbejane en ape af.
Wat lyk tog meer na die menslike geslag as bobbejane en ape? Dit kan
ook nie anders nie, want hul is ou Boesmans van die ou geslag wat
vir hulle in daardie diere verander het.
'n Bobbejaan is amper so slim as 'n mens. Hy kan net tot soveel tel as
'n Boesman, naamlik tot drie--verder gaan dit onder die naam van baie
(of soos die Boesman dit uitdruk: nie min nie). As die bobbejane
gaan kos soek, dan gaan 'n oue bo-op 'n hoë plek sit om skildwag te
hou. Soos hy onraad gewaar, moet hy alarm maak. Kom daar gevaar en hy
skree nie, bewaar dan sy gebeente as die ander hom weer in hande kry,
dan moet hy krul! 'n Bobbejaan hou gedurig sy oë op sy kinders as
hul saam met die klomp wei; vir die geringste oortreding of skynbare
foutjie moet die stof uit sy hare vlie. Ja, bobbejane is strenge
ouers en sien niks deur die vingers nie. Maar hulle is soms onbillik
teenoor hulle kinders; want as die kind 'n lekker stukkie kos kry,
soos 'n skerpioen waarvan hy die stert afgepluk het, dan pak die pa
of ma hom agter die nek, steek die voorvinger in die kind se mond
en grawe die lekker stuk kos uit die kind se kiessakkie en eet dit
self op--vandaar dat die kind so hard skree as hy weerstand bied,
sodat die bergklowe daarvan dreun.
Ape, weer rig ander spektakels aan. Hulle is nie so raserig as
bobbejane nie. Hulle woon graag waar hoë bome is en waar water naby
is. Vlug hul in bome, dan kyk hul eers waar hulle kinders is, en roep
is genoeg vir die kind om aan die moeder vas te klou as sy die takke
inspring; en hulle steek hul dan agter dik takke weg. Op die weiveld
kry die arme kinders nie so baie slae nie; dog hulle moet deeglik
na hulle pasoppertjies kyk, of dit mis nie dat hul 'n pluk aan die
stert of 'n oorkonkel kry nie. Eer hul hol, staan hul regop op hulle
agterpote rond te kyk.
Daar het eendag jagters van die sononder-kant (van die see-kant)
gekom, en hulle het 'n Boesman-kind gevang en met hulle saamgeneem
huis-toe. Die jagters was witmense, en hulle het die Boesmantjie
Jantjie genoem, en hy het lank by hulle gebly.
Jantjie was maar 'n Boesman en het eers nie kan verstaan dat sekere
goed net aan een persoon mag behoor nie: by Boesmans is net sy pyle
en boog, sy vrou en kinders, sy velle en kieries syne, verder behoort
die grond, die wild, die veldkos en water aan algar saam. So het
Jantjie ook gedog toe hy by die witman kom, dat hy net maar kan vat
wat sy oë sien. Hierdie ding wou die witman nie toelaat nie, wat tot
gevolg gehad het dat Jantjie se sitplek baiekeer vir hom warm gemaak
geword het. Hy maak toe later plan om weg te loop, en dae tevore pak
hy stilletjies kos in sy knapsak. Hy steel brood, meel, koring, vleis,
vis en net wat hy skelm-skelm in hande kan kry--vernaamlik tonteldose
en vuurslae, messe en tabak.
Die landstreek waardeur hy moes terugvlug, was deur ape en bobbejane
bewoon. Die ape het langs 'n groot rivier gewoon en was glo ou Korannas
wat ape geword het. En die bobbejane het in die ranteveld geboer en
was glo ou Boesmans wat in bobbejane verander het, wat nou net van
veldkos en goggas lewe.
Toe Jantjie by die rivier kom waar die ape woon, sien hulle hom. Die
een sê aan die ander: "Kom ons loop die man voor: hy dra goed; laat
ons hom doodmaak en die goed afneem."
"Toe, toe, kom ons gaan!" skree algar gelyk, en hulle met hulle
vrouens en kinders hol die man voor. Hulle was baie--nie min nie--,
en Jantjie was alleen.
"Wat moet ek nou doen?" vra Jantjie homself af; want vir 'n aap kan
niemand padgee nie.
Die kinders sien koringkorreltjies uit 'n klein gaatjie in die sak
val; hulle tel dit gretig op en roep uit: "Maak hom dood en gee vir
ons die lekker pitjies wat in daardie sak is!"
Die ou ape gryp latte en woel onder die kinders en sê: "Julle is
kinders; moet julle só teen 'n man praat? As die goed moet verdeel
word, dan vat ons grotes dit, en nie julle kinders nie." En die
ape was verder net parmantig met Jantjie, en hy wis nie vooruit nog
agteruit nie.
Weer roep 'n kind uit: "Gee vir my daardie blink ding wat net soos
'n ster blink (die blikemmertjie)."
Die kind kry 'n pluk aan sy stert om sy mond te hou.
Toe Jantjie hoor van "blink ding," toe kry hy somar gedagte dat
ape bang is vir 'n groot geraas. Hy kry moed en begin met die ape
te korswel en spot. Hy vra: "Waarom is julle bakkiese so swart? Kan
julle dit nie was nie? Kyk, net bokant julle oë is die vel nog wit
as jul julle oë so agtertoe ooprek."