siudad ng Maynila ay napahiwalay rin siya at kusa ba waring lumubog na
ng patuluyan ang ngalang Eduardo de la Rosa, ang batangbatang magiging
matarong manananggol. Ang mga kabataang kanyang mga kasama sa pagaaral
ay minsanminsang siya ang pinaguusapan: ang sanhi ng kanyang paglubog
sa mga lipunan.
--Walangpalad na binata at lumubog ang maningning na pangalan!
Ganyang pangungusap ang madalas na pinaguusapan ng kanyang mga naging
kakilala na di nakakamalay ng kanyang lihim. Sayang na Eduardo, na,
may maningning na pagasa sa kinabukasan na lumubog at nawala't sukat.
Ang kanyang pangalan, ngayon ay nawala na, at, sa pagkawalang iyan ay
maraming nagtataka dahil sa malamalikmatang pagkaparam.
Hindi na narinig at para bang hindi na pamuling sisipot sa maliwanag.
Nasaan kaya siya at ano ang kanyang kabuhayan? Ang madlang kakilala
niya ay nananabik na makakita sa kanya dahil sa pagkamabuting bata.
Nawala at ngayon ay hindi na naririnig sa mga lalong matataas na
lipunan ang ngalang Eduardo de la Rosa.
At, sa mapayapang pamumuhay ni Leoning sa piling ang kanyang kabiyak
na si Daniel Perez, ang magkasi'y hindi na nakarinig ng ngalang
Eduardo de la Rosa.
--Ano kaya ngayon ang dinaranas na kabuhayan ni Eduardo?
Ganyan namang mga haka ang minsan ay naaalaala ni Leonora. Nagugunita
niya kahit siya ay mayroon nang kabiyak ng puso. Para sa kanya ay tila
laging nabubuhay ang kanyang loob kung ang larawan ni Eduardo ay
kanyang sa minsanminsan ay napapangarap. Dangan nga lamang ay hindi
niya naging palad si Eduardo. Nguni't hindi nagbabago sa kanyang
kalooban ang dating pagibig na nauunsiyami sa puso niyang ngayon ay
siyang dahilan ng mga pagtitiis ng ating binata. At, ngayon, kung
malalaman nga kaya niya ang kabuhayang dinaranas ni Eduardo, ay ano
kaya ang magigiging hakahaka niya? Ano ang kanyang sasabihin?
Si Eduardo ay natulad ngayon sa isang bulaklak na nalalanta, at
naglalaho ang dating kasariwaan at makatas na katawan. Tulad niya ay
isang kandilang untiunting nauupod. Nangyayayat at waring wala nang
kasiglasigla, ang katawan. Bukod pa sa riyan ay kadalasang nahihiga
lamang sa banig at nagkakaroon ng sarisaring karamdaman.
Kaya habang patuloy ang paglakad ng panahon ay waring patuloy din ang
dating sasaktin. Nagiging maputlain at nawawalang untiunti ang dating
kasiglahan sa buhay. Madalas ngayon ang maghihiga sa banig dahil sa
karamdamang yaong sa puso niya ay lalo ba yatang nagsusumidhi.
At, sa kinalaunan ng panahon ay untiunti na ring napupuna ng kanyang
kasama sa bahay ang pagbabagong yaon ni Eduardo. Datapwa't para bang
hindi namamalayan ng lahat ang sanhi. Ang panghihinang yaon ng katawan
ng ating binata ay walang gasinong maraming nakababatid. Akala lamang
ay isang sakit na sadyang dumatal sa katawan ng binata. Hindi
nalalamang ang sakit na iyon ay isang sakit ng pusong sawing kapalaran
sa kanyang paralumang lumimot.
Nagtataka ang kanyang mga kasama sapagka't ginagamot na ng mga
bihasang Doctor ay hindi pa rin nagbabago, at habang lumalaon ay
waring lalong nagsisidhi ang sakit ng binata. Pati kulay ng pamamalat
ng katawan ay nagbago na at namumutlang madilawdilaw. Ano kaya ang
kanyang sakit?
Kaya minsan ay sinabi na tuloy sa kanya ng manggagamot na si Dr.
Velasquez, na, siya ay magbakasion sa malalamig na pook, sa mga pook
na hindi mainit. Magpunta siya sa mga malalamig na pook upang
makasagap ng mabuting simoy ng hangin.
--Kailangan ang ikaw ay magbakasion sa malamig na pook, tulad sa Los
Banos, sa Bagyo, sa Lukban, sa Sibul, o dili kaya ay sa may ibang
bahaging malayolayo sa siudad.
--Hindi na po kailangan--ang isinagot naman ng ating binata.
--Ah, mabuti sa iyo ang magbakasion sapagka't ang ipinangkakaganyan
mo ay hindi bagay ang panahon dito sa =Maynila=.
Anong hindi bagay ang panahon sa Maynila? Si Eduardo ay malwat nang
naninirahan dito, sa ngayon lamang hindi babagayan ng panahon? ¡Oh!
ang lahat nang iyan ay hindi nalalaman ng ating manggagamot. Hindi
niya nababatid ang lihim ng puso ng sawing palad na binata.
Kaya para sa ating binata ay kahit na yata siya saan dalhin ay wala ng
makakalunas sa dinaramdam niyang sakit sa puso kundi ang limutin at
waling lubos sa alaala ang kanilang naging buhay ng suyuan ni Leoning.
Datapwa't makalibo na yatang kanyang pinagtangkaan walin sa diwa ay
lalo naman yatang sa puso niya ay nananariwa. Ang lahat ay di niya
malimutlimutan.
Kapag ang pagibig nga naman ng isang puso ay sadyang dakila at bukal
sa damdaming walang pagkupas, hindi mapawipawi sa kaibuturan ng puso
na gaya na nga ng kay Eduardo.
Hindi niya malimutan!
Hindi niya malimutan ang lahat na siyang sanhi ng masidhing
pagdaramdam ng kanyang pusong ngayon ay siyang kinakaulayaw.
At, hanggang sa siya ay mapagisa na lamang sa pangungulila na wala rin
siyang naaalaala kundi ang kanilang kahapon ni Leoning. Nararatay
ngayon siya sa banig na nagdadalamhati at nangyayayat ang katawan.
Kaawaawang binata! Wala nang ligaya ay nawalan pa ng kasuyuan...!
Datapwa't ang pangyayaring yaong kanyang dinaranas na mga sakit ng
damdamin sa puso, ay di rin nalihim sa ilan niyang mga kakilala at
kaibigan nang lumaon na. At, ang pagkakaalam ngang yaon sa kanyang
kalagayan ay maraming nagtataka kung bakit hindi na nanumbalik ang
dati niyang sariwang katawan at di na muling nagbalik ang dating
lakas.
Kaya isang hapon ay nabasa sa isang malaganap na pahayagan ang
ganitong mga titik ng balita:
"KAIBIGANG MAY KARAMDAMAN"
Ang aming matalik at kasamang si G. Eduardo de la Rosa ay malaon ng
nararatay sa banig, dahil sa isang sakit na dumapo sa kanya. Ang
pangyayaring ito ay sinikap na ng ilang mga kakilala at pantasona mga
manggagamot datapwa't hindi mabigyan ng kapit na lunas ang kanyang
karamdaman.
Ilan nang manggagamot ang sa kanya ay lumapit at nagadhikang mapilit
na mapagaling, datapwa't pawang pagkabigo lamang at wari pa yatang
lalong nagsisidhi sa kanyang katawan ang sakit.
Gayon man, ay hinahangad namin ang kanyang paggaling sa lalong
madaling panahon.--MGA KAIBIGAN NIYA SA PASULATAN.
At, ang balita sa binatang ito ay kumalat na, at nalaman ng lahat ng
kanyang maraming mga kaibigan. Sa mga lipunang kanyang laging
kinabibilangan ay nalamang kung kaya siya nawawala ay dahilan sa may
karamdaman. At, ngayon ay walang nagiging bukangbibig ang kanyang
ilang mga kaibigan at kakilala na di nakamamalay ng kanyang sakit,
kundi:
--Ano kaya ang naging sanhi ng sakit na iyon ng ating kaibigang
Eduardo de la Rosa?
Pati ang kinatawang Velarde, na, kanyang naging matalik na kaibigan ay
nagkaroon din ng kaunting pagkamangha sa kanyang naging palad.
Nabasa ng ating kinatawan ang kalagayang yaon ni Eduardo at sa
pangyayaring yaon ay nakapagsabi rin sa sariling:
--Sayang na bata. Sayang na sayang ang kanyang magandang pagasang
hinaharap. Sayang kundi magbabago ang kanyang karamdaman.
Marami ang sa kanya ay nanghihinayang. Kulang palad nga naman siya.
At, palad ... ngayon pati ay umabot na sa kaalaman ni Leoning, na,
bukod pa sa kanyang nabalitaan sa ilang mga kaibigang walang
pinaguusapan kundi ang kalagayan ni Eduardo, ay nabasa rin niya ng
boong liwanag sa pahayagang dumarating sa kanila.
--Diyata at si Eduardo ay may karamdamang malubha? Walang makalunas na
manggagamot?--ang naibulong ni Leoning sa sarili.
At, sa pagiisa ni Leoning ay sumagi sa kanyang alaala ang kanyang
naging kasuyuan. Kulang palad na Eduardo!
Kaya nagmuni siya sa sarili. Diyata pala at naglulubha ang nagi niyang
kasuyuan na di niya namalayan agad?
At, sa pagmumuni niyang yaon ay naisipang dalawin ang binatang nagi
niyang kasuyuan kahapon. Nagbihis upang gumayak at kusang dalawin ang
kanyang naging irog.
Naisaloob niya ang kalakasan ng budhi sapagka't wala sa kanyang
magkakasala. Walang hahadlang, ang asawa niya ay wala. Kaya magagawa
niyang lahat sapagka't hindi siya makikita ni Daniel Perez, na kanyang
kabiyak ng puso, wala roon sa kanyang tahanan at nanaog at sinabing
may pupuntahan lamang siyang kaibigan sa San Marcelino.
Kaya tuloy na siyang nanaog matapos na makapabihis. Datapwa't anong
palad, nasa harapan pa lamang siya ng kanilang tahanan ay siya namang
pagdating ng asawa na noo'y sakay sa kanyang autong "Cadillac". At, sa
pagkamalas na iyon kay Leoning ng asawang bagong dating ay kinabahan
siya ng dibdib. Ano kaya ang kanyang masasabi, hindi kaya tuloy mapuna
pati ang kanyang ayos? Sinasasal ng tibok ang kanyang puso ng isang
malakas na bungtonghininga. Baka kaya siya ay mabigo ah?
At, siya ay binati ng asawa.
--Leonora, saan ka pupunta at ang gayak mo ay di pangkaraniwan?
--Daniel--ang sagot naman agad--nakalimutan kong ipagbilin kanina sa
iyo, nang ikaw ay umalis ang pagpapabili ng bulaklak sa Hardin
Botaniko, kaya ako'y siya nang nanaog upang bumili--ang pailas ni
Leoning na ang puso ay may kaba, na mabuti at walang kamalaymalay ang
asawang kausap.
--Ay anong hinihintay mo at nakatigil ka pa?
--Nagaabang ng karumata.
--Dini ka na sumakay sa auto at hindi ko na gagamitin.
--Wala ka na bang ibang pupuntahan?
--Wala na, sakay na.
--Daniel, samahan mo na ako--ang malambing pang pakunwari.
--Hwag na at marami akong gagawin sa bahay. Papanhik na ako.
At, mabuti na lamang at ang pagkukunwaring yaon ni Leoning ay hindi
nahalata ng walang malay na asawa.
Kaya upang hwag mahalata pati niyong tsuper ay ginawa ni Leoning ay
iniutos ngang padaanin sa Hardin Botaniko upang bumili ng mga
bulaklak.
At, upang makagawa ng paraan sa pagtungo sa tahanan ni Eduardo ang
matalinong si Leonora ay iniuutos na din sa tsuper na ang auto ay
idaan lamang sa gayong mga lansanhgan at may dadalawin siyang
kaibigan na kanyang naging kadalaga.
--Ihinto mo na rito--ang wika ni Leoning, pagdating sa tapat ng
kinatitirahan ng ating binata. At inihinto naman ng walang malay na
tsuper na ang pagkakaalam ay ang pinanhik ni Leoning ay tahanan ng
isang kaibigang dalaga.
At mapalad na pumasok ng silid ni Eduardo ang malakas na loob na si
Leonora.
--Eduardo--ang kaagad na bati ng dumating.
--Leoning, Leoning ... na, nakilala agad ang tinig ng nagsalita.
--Oo, ako nga.
--Leoning, Leoning, si Leoning ka nga ba?--na waring naalimpungatan
ang binatang ang mata ay may ulap.
--Oo, Eduardo, dinadalaw kita.
--Leoning, ano, ano ang nagudyok sa iyo at ako ay pinarituhan mo,
bakit ka nagkaisip na pumarito?
--Upang kita ay damayan.
--Damayan?
--Oo, makihati ako sa iyong karamdaman.
--Leoning, salamat, nguni't....
--Huwag kang magalaala.
--May asawa ka na. Huwag mo nang pakialaman ako.
--Hindi Eduardo, ang sakit mo, ay sakit ko rin.
--Leoning, lumayo ka na sa akin. Hindi na maaari ang lahat.
--Eduardo, hindi, asahan mong mahal ka pa sa akin kahit ako ay may
asawa.
--Mahal? oh! Leoning.
--Maniwala ka.
--Dahil sa sumpa mong nilimot?
--Eduardo, hindi ako lumilimot!
--Leoning, naghihirap ang puso ko, huwag na, hala lumayo ka na at may
asawa ka, hindi na maaaring ako ay damayan mo pa mga tinitiis kong
hirap na ito ng dahil sa sumpa mong nilimot, oo, Leoning, lumayo ka na
sa akin, utang na loob.
--Eduardo, hindi ko matitiis ang ikaw ay maging malubha ng dahil sa
akin. Narito ako at dumaramay sa iyo.
--Nguni't may asawa ka, aking inuulit.
--Walang kailangan, hindi niya namamalayan ang pagparito ko sa iyo
upang makihati sa iyong mga sakit.
--Leoning, utang na loob hwag mo na akong dalawin. Lalong baka
magdagdagan pa ang hirap kong tinitiis ng dahil sa sumpa mong nilimot.
--Hindi ko matitiis ang hindi kita dalawin.
--Leonora, lumayo ka na, baka ka mamalayan ng iyong kabiyak ng puso.
--Hindi Eduardo, lagi kitang dadalawin upang ang mga noo mo ay lagdaan
ko ng halik tanda ng di ko paglimot sa iyo at pagmamahal.
--Leoning, layuan mo na ako, hala, wala na at hindi na mangyayaring
lahat ang mga pangungusap mong iyan. Naglaho na ang lahat.
--Hindi Eduardo ... narito ako upang kita ay aliwin.
--Aliwin?
--Oo, Eduardo.
--Leoning, huwag na, huwag mo nang sa ngayon ay alalahanin pa ako. Oo,
huwag na.
--Eduardo, hindi, hindi maaaring kita ay malimot sa alaala, narito ako
upang sa mga noo mo ay lagdaan kita ng halik. Eduardo tulutan mong
halikan ko ang noo mo.
--Leoning, salamat, huwag na, oo, utang na loob lumayo ka na sa akin.
--Eduardo, kahit na itong bulaklak, halikan mo lamang ito kung ikaw ay
ayaw.
--Leoning, ang lahat ng ito ay ano ang ibig mong sabihin?
--Mahal kita kahit ako ay may asawa.
--Leoning, huwag mo nang gambalain ako, hala, layuan mo na ako. May
asawa ka nga pala.
--Eduardo!--na biglang niyakap si Eduardo ni Leoning at pinaghahagkan
ang namumutlang pisngi ng binata, hinagkan sa labi....
--Leoning, ano ang kahulugan ng lahat ng iyan?
--Eduardo, mahal kita.
--Leoning, bitiwan mo na ako, iwanan mo na ako, utang na loob.
--Eduardo! ang puso ko ay lason na ba sa iyo?
--May asawa ka!
--Ay! Eduardo, kung nalalaman mo lamang ang lahat!
--Leoning, oo, nalalaman ko, layuan mo na ako, baka....
--Baka ano, Eduardo?
--Baka abutan ka pa ng aking manggagamot.
--Ng iyong manggagamot?
--Oo, Leoning.
--Nguni't dadalawin uli kita.
--Huwag na, may asawa ka.
--Walang kailangan Eduardo. Ikaw ang minamahal ko.
--Leoning, iwan mo na ako, hala iwan mo na, tingnan mo siya, iwan mo
na ako, oras nang darating ang aking manggagamot.
--Oo, Eduardo aalis na ako, nguni't paparito uli ako.
--Leoning, huwag na.
--Hindi Eduardo, kita mapababayaan. Kaya asahan lagi kitang
dadalawin.
--Leoning sa ibang araw na.
At, hindi na tinugon ni Leoning ang pangungusap ni Eduardo at sa labi
ay inilagda ang isang halik bago pa nanaog.
Kaya sa pagiisa ni Eduardo, pagkaalis ni Leonora ay walang naitanong
sa sarili kundi:
--Ano ang kahulugan ng lahat ng ito? May asawa si Leonora.
Ano kaya nga naman kung ito ay mamalayan ng asawa ni Leonora? Ano kung
mamalayan ng asawang may iba palang minamahal? Hindi kaya mapuna ang
mga pagkilos ng ganitong pagbabago ni Leoning sa kay Daniel Perez?
Hindi kaya mapuna ni Daniel Perez, ang mga bagong pagkilos ni
Leonorang kanyang kabiyak ng puso?
Pamuling dadalawin ang binatang may sakit sa puso ng dahil sa sumpang
nilimot datapwa't hindi na kaya ito mapupuna ni Daniel Perez?
Si Daniel Perez, Oh! kaawaawang asawa ni Leonora! Hindi pala minamahal
ng asawa! Kaawaawang lalaking hindi nagkaasawa ng kaisang matapat.
XVIII
Ang katawan ng kaawaawang si Daniel Perez ay malatang malata nang
dumating ng bahay. Ngayon ay hindi naging lihim na lahat sa kanya ang
ginawang pagsusukab ni Leonora: maliwanag na nakita niya ng dalawang
mata ang kataksilan. Kaya sa kanyang mukha ay walang ibang nalalarawan
kundi ang kasamaan ng loob. Hindi niya nalalaman na noon pa lamang mga
panahong nakaraan ng kanilang pagsasama ay siya ay pinagsusukaban na
ni Leonora.
Kaawaawang Daniel Perez?
Ang kanyang buong akala at pananalig ay matapat sa kanya ang kabiyak
ng pusong si Leoning, datapwa't hindi niya nalalaman ay
pinagtataksilan pala siya. Hindi niya akalain na si Leoning ay may
ibang minamahal matangi sa kanya datapwa't ngayon ay mayroon palang
iba pang minamahal ang kanyang asawa.
Kaya noong umagang yaon ang noo niya ay nangungunot na waring may
malaking kasamaan ng loob at ang kanyang damdamin ay tila ba may isang
suliraning napakaselan sapagka't sa anyo niyang yaon ay
mapagkikilalang may samang totoo ang kanyang kalooban. Bakit kaya? Ano
kaya ang nangyayari sa dati niyang payapang pamumuhay?
Waring ngayon ay natawagan ang kanyang pansin, natawagan ang kanyang
kalooban dahilan sa madalas na pagalis ni Leoning ng tahanan na buo
naman ng pagtitiwala ng mapagmahal na asawang si Daniel Perez sa
hinalang walang ano mang ginagawang makapagpasama sa kanyang loob ang
asawang akala niyang matapat.
Datapwa't ang mga kilos ni Leonora nang umagang yaon ay siya ngang
napansin niya na sa pagkapansing yaon ay nagkaroon siya ng masamang
kutob ang loob. Ngayo'y naninibugho ang kanyang damdamin sa dahilang
iba't iba ang nakikita niyang kilos kay Leoning. Waring napansin niya
ngayon ang lahat.
Nang mga nakalipas na araw ay hindi niya inaalumana ang mga dating
kilos na iyon ng asawa sa pagaakalang matapat ang pagmamahal sa kanya.
Buo ang pagasa niya na ang mga ginagawang pagalis na iyon ni Leoning
ng sariling tahanan ay may mga pinupuntahan lamang na mga kaibigang
babae o kaibigang dalaga.
Datapwa't nang araw na iyon ay malabis ang kanyang pagtataka sa kilos
na ipinakita sa kanya ni Leoning. Ang asawang si Leonora ay bihis ng
magara at naglagay ng lalong mababangong "perfume" na taglay sa
katawang mapangakit.
Kaya sa pagkapansing yaon ng kulangpalad na asawang si Daniel, ay
waring natawagang lubos ang kanyang kalooban sa mga kilos na nakita sa
asawang si Leonora. Humahalimuyak at ang pagkakaanyo ay daig pa ang
isang dalagang lalong kaakitakit. Walang iniwan sa dalaga ang asawang
yaon ng ating walang malay na si Daniel Perez.
Kung nalalaman nga lamang naman ng kahabaghabag na si Daniel ang mga
ginagawa sa kanya ni Leonora ay marahil ay maluwat nang kanyang loob
ay pinagpuyusan ng galit. Datapwa't siya ay isang kulangpalad
sapagka't ang asawang akala niya ay mabait at matapat ay di man
lamang gumagawa ng ano mang paglililo gayon ang mga ginawang yaon ni
Leoning ay isang bagay na kay samasama kung malaman ng mga kapisanan.
Walang kamalaymalay ang kanyang sarili. Bago pa naman umalis ang
nagsusukab na asawa ay nagiiwan pa sa kanya ng mga halik sa noo, ang
mga maamong mata ay mapungay na itititig sa kanya, ngingitian siyang
waring nagaalay ng pagmamahal na lubos namang lalong nasasabik ang
kanyang puso. Kadalasang bago manaog ng tahanan ay sinasabi sa
kanyang:
--Hanggang sa muli, hanggang mamaya, Daniel. Ako lamang ay pupunta sa
kina Fely.
Samantalang ang kaawaawang si Daniel ay walang iginaganti naman sa
asawang mananaog kundi mga ngiting lipos ng paggiliw. Datapwa't nang
umagang yaon na si Leoning ay may iba nang kilos na nakatawag ng
kanyang damdamin ng pansin ay ang ngiting kanyang damdamin pansin ang
ngiting kanyang iginanti sa asawa ay waring isang ngiting balot ng
hiwaga. Ang kanyang puso ay nagkaroon ng panibugho at nais na sana
niyang sansalain ang pagpanaog na iyon ng asawa nguni't hindi na
lamang niya napigilan.
Ang paalam sa kanya ni Leonora ay pupunta sa kaibigang dalaga na si
Fely. Datapwa't ang pagpapaalam na iyon ni Leonora ay waring nagdulot
sa kalooban ni Daniel ng isang pagkapoot. Dadalawin si Fely? Nagbago
ang kalooban ni Daniel.
Kaya sa pagtawag na iyon ng pansin ng kanyang loob ay tinangka niyang
sundan at subukan kung totoo nga ang mga ginagawang pagtatapat sa
kanya.
At, pagkapanaog na pagkapanaog ni Leoning na noon ay sumakay sa isang
karumata ay nanaog din siya upang ang asawa ay lihim na sundan. Ang
pagsakay sa auto ay hindi niya ginawi sapagka't kung sasakyan niya ang
kanya ring sariling auto ay baka sakaling maalaman ni Leoning na siya
ay sumunod. Maaaring mamalayan nga naman sapagka't kung siya ay nasa
likuran ni Leoning at mamamalas ang kanilang auto ay mababatid ni
Leoning na siya ay sinusundan ng asawa.
Kaya bago nanaog si Leoning sa kinalululanang karumata ay pinagsuri
muna niya ang tiyak na pintuang pinasukan at kanya namang sinabi sa
kotsero na ihinto na at huwag nang malapit pa sa inibisan ng
sinusundan at baka ang paglunsad niya ay makita pa ni Leonora.
Walang malay na Leonora na matapang pa rin ang kalooban at hindi man
lamang sumagi sa gunita ang asawa na siya pala ay lihim na sinundan.
Wala man lamang kaba ang dibdib ng asawang nagtataksil, at hindi man
lang nagkaroon ng kutob ang loob na si Daniel ay kasunod niya at siya
ay sinubukan.
At, sa paglalakasloob na yaon ni Leonora ay hindi niya namamalayang
kasunod ang asawa. Ang pagpanhik na lamang na iyon ni Leonora sa
tahanan ni Eduardo ay kung ating pagbibigyan ng kuro kuro at pansin ay
waring sariling tahanan ni Leonora. Tuloytuloy agad na wala nang
maraming lingonglikod pa.
Kaya nang matiyak ni Daniel ang pintuang pinasukan ng kanyang asawa ay
malayolayo pa ay ipinahinto na niya ang sasakyan at siya ay lumapag
agad. Nilakad na lamang niya ng kaunting pagitan ng kanyang inibisan
at saka ang tahanang pinanhikan ng taksil na asawa.
Ano nga naman ang tahanang yaon? Ayon kay Leoning ay tahanan ng
dadalawing kaibigang dalagang si Fely!
Kaya sa pagpasok na iyon ng pintuan ni Daniel ay waring natawagan
agad ang kanyang pansin na doon ay walang tumitirang dalaga. Hindi rin
naman kaila sa kanya ang mga pook na iyon at madalas din niyang
mapagaabot. Kaya nabuo sa kanyang paghahaka na sadyang may ibig
sabihin ang ginagawang yaon sa kanya ng asawa. Sumaloob na niya ang
siya ay pinagtataksilan.
At, boong lakas loob din siyang pumasok ng pintuan. Sa kanyang
kalooban ay walang ano mang dumalaw na pagaalinlangan na, sakaling
siya makita ng ibang tao roon at tanungin ng ibig, ay sasagot siya ng
kahit na papaano. At, salamat na lamang, ang tahanang yaon ay walang
naroon kundi ang kulangpalad na si Eduardo na siyang dinadalaw ni
Leonora.
Kaya't ang kalooban ni Daniel ay waring lalong lumakas at nagkaroon ng
tapang sa mahiwagang yaong pagtataksil ng asawa. Dadalawin daw ay
isang kaibigan? Si Fely. Oh! kasinungalingang lahat.
Anong hiwaga nga naman! Sa loob ng isang silid ay kaagad narinig ni
Daniel ang tinig ng mga pangungusap ng asawa. Nakikipagusap sa
kinakasuyong lalaki: kay Eduardo. Nguni't ayon sa paalam sa asawa ay
dadalaw sa kaibigang naging kadalaga!
Oh! kung magtaksil at magsinungaling nga naman ang babae!
Kaya't pagkarinig na iyon ni Daniel sa tinig ng pangungusap ay isang
lalaki ang kapiling ni Leoning at hindi pala babae, na ayon sa sabi sa
kanya ay dalaga, ay waring sumilakbo agad ang kanyang dugo at
pinagdimlan ng paningin.
Ang sabi sa kanya ay isang dalaga ang dadalawin?
Samakatuwid ay maliwanag niya ngayong nabatid na siya ay
pinagtataksilan ni Leonora. Pinagsusukaban pala siya at ganap na
nilapastangan ang pagkalalaki. Sumilakbo ang kanyang dugo at nagdilim
ang kanyang pangmalas. Hindi niya sukat akalain ang lahat ng iyon! Si
Fely raw! Oh! taksil na Leonora! Sukab na babae!
Halos malabnot niya ang kanyang mga buhok sa matinding galit at sama
ng loob. Nais niyang iwasak ang pintuan ng silid nang kinaruruunang
asawa, nais niyang iwasak na iyon ay kanyang lamukusin at gawin ang
mangyayari sa sukab na babae, nais niyang iwasak at ang lalaking
kausap ng asawa, ay kimisin, durugin kung mangyayari, mamatay si
Leonora, mamatay ang lalaking kausap at mamatay rin siya. Datapwa't
nang anyong gagawin na niya ang ganitong hangad ay waring sa kanya ay
may pumigil.
Kay sama nga naman ng kanyang hangad!
Pagbalaang patayin ang dalawa! Anong laking kasalanan! Nagdilim ang
kanyang paningin at sa pagdidilim na iyon ay hindi niya malaman kung
ano ang kanyang gagawin. Sikaran ang pintuan upang mawasak, anong
laking gulong ibubunga. Iwasak niya ay anong laking eskandalo ang
mangyayari!
Kaya't sa pagdidilim na iyon ng kanyang paningin at pagsilakbo ng dugo
ay waring may humadlang sa kanyang budhing pinagpapayuhan siya na
magkaroon ng katahimikan ng loob. Huwag gumawa ng masama at
makabubulabog sa madla.
Ano nga naman ang ibubunga kung ang pangyayaring yaon ay kanyang
gawiin? Ano ang mangyayari kung ang pintuang yaon ng silid ay iwasak
niya at kitlan ng hininga ang sukab na asawa sa harap ng lalaking
kasuyuan? Ano ang ibubunga kung ang lalaking nagputong ng kawalang
hiyaan ay kanyang lamukusin at alisan ng buhay? Napopoot ang kanyang
paningin ba wari at nagugulo ang kanyang pagiisip ng gayon na lamang.
Walang malamang gawin ang kulang palad.
Walang malamang gawin ang kahabaghabag na si Daniel! Walang malamang
gawin upang makapaghiganti sa ginawang pagsusukab na iyon ng kanyang
asawa na kitangkita ng kanyang dalawang mga mata.
Oh! kung gumawa nga naman siya ng gulo! Kung gumawa siya ng gulo ay
walang salang mabubunyag ang kasamaan at kabulukang dapat na malihim
sa mata ng mga lipunan at ng kapisanan. Oo, ang lahat ng kasamaang
yaon at kabulukan ay walang salang mabubunyag, at kung mabunyag na, ay
ano ang sasabihin ng tao? Ano ang ititingin sa kanya ng mga
makakamalay? Ano ang ipapalagay sa kanya?
Wala!