ay hindi na siya kumibo. Ano nga namang kung pinipilit ng
maykapangyarihan na siya ay ipagsama?
At hustong dumating naman ang karo-ambulansia. Sumakay siya at ang
matandang Pepe naman ay ipinagsama ng dalawang sekreta sa Bagong Bayan
upang kunan ng ilang tanong sapagka't walang iba kundi ito ang may
kinalaman sa pangyayaring yaong gulo.
Kaya't gayon na lamang ang nagharing bulungbulungan! Ano nga naman ang
naging sanhi nang pangyayaring yaon at ang isang Pako pa na pamangkin
ni mang Pepe ang tinamaan?
Sino kaya ang nakababatid ng lihim na iyon?
Sino nga kaya? Ang lahat ay parang namangha na lamang. Kaya't ang
maraming taong nakasaksi sa kaunting ligalig na nangyari ay
nagkahiwahiwalay na ang mga pagkukuro ay nagtatalo sa kung ano anong
hiwaga ang pinagmulan ng gulo.
Ang lahat ay parapara ng nagsipagalisan. Nilisan ang pook na yaong
hindi naman nila man lamang nabatid ang tunay na naging simula.
Si Eduardo ay muling nanhik kina Leoning at sana'y pamuli pa niyang
kakausapin ang binibini at ipagpatuloy ang naputol nilang masayang
paguusap datapwa't ang gayon ay di na nangyari sapagka't maraming
nagtatanong sa puno't dahilan ng gayon at pati si aling Rita ay
nakihalo na sa kanilang paguusap sa kahiwagaan ng nangyari.
Kaya't gayon din lamang ang naghaharing bulungbulungan ay tinangka na
niya ang magpaalam. At, isa pa ay itatanong sa kanya kung ano ang
kahulugan ng mga hiwagang yaon datapwa't hindi naman niya masagot
kaya't nagtindig na siya at sinabing:
--Leoning, hanggang sa muli.
--Hwag mo sanang limutin ang muli mong pagdalaw dito.
At si aling Rita pati ay nakilahok na sa usapan nila at sinabing:
--Hwag ka sanang makalilimot ng pagparito.
--Hindi po.
At nanaog na ang ating binata. Sa durungawan ay muli pang nagdulot si
Leoning ng isang ngiting puno ng pagasa para kay Eduardo na habang
natatanaw at naaabot ng kanyang titig ang binata ay di naaalis ang
pagkakapako ng kanyang paningin. Para kay Eduardo ay naging ilaw naman
niya sa paglakad ang gayong mga ginawi ng binibini.
X
Anong laking kahihiyan kung ang lahat ng lihim na naging puno't simula
ng kanyang paghawak ng rebolber upang ipamaril ay mamalayan ng mga
magsisi pagusig?
Diyata kaya't kanyang ipagtatapat ang lahat ng iyon? Diyata at
hanggang sa harap ng hukuman ay kanyang sasabihin ang mga kabulukang
dapat niyang ipaglihim at di dapat ipamalay sa tao? Maisalaysay kaya
niyang lahat? Tila nakahihiyang sabihin!
Kaya't habang hindi pa dumaratal ng Bagong Bayan ay waring mahigpit na
naglalaban sa kanyang kalooban ang dalawang malaking suliranin sa
puso: ang siya ay magsabi ng totoo o gumawa ng paraan na kanyang
ikaiilag sa pagkahiya? Alin nga kaya ang dapat niyang sabihin? Ang
katotohanan?
Oh! ang katotohanan! kung kanyang sasabihin ang katotohanan ay kanyang
lahat ang kahihiyan, sa kanyang lahat ang lagpak na kapulapulang
ititingin ng tao. Magtatamo siya ng matutunog na halakhak. Bakit?
Sapagka't nalalaman niya ang dila ng tao. At ano nga naman ang dila ng
tao?
Oh! ang dila ng tao....
Papaano nga naman ang kanyang gagawin? Dapat nga namang ilihim niya
ang lahat. Ano kaya ang sasabihin kung mamalayan ng madla? Ano ang
sasabihin sa kanya? Walang ulo, walang dangal at niluko ng asawa.
Oh! pagkasamasama!
Wala nang nakapagbibigay lumo sa kanyang katawan kundi ang mga
suliraning ito. Diyata at ipagtatapat niya sa harap ng hukuman na
gayo't ganito ang nangyari? Kay saklap na sabihin at nakahihiyang
totoo!
--Ang kanyang asawa'y nagsukab!
Kay samang pakinggan! Para bang sinampal siya ng isang malakas sa
panga kung magkakagayon! Anong samang pakinggan! Para bang isang
matunog na bomba kung kanyang maririnig ang salitang ito.
Pinagsukaban siya!
Kay samasama nga naman! Nguni't ano pa ang mangyayari? Waring
napadikit na sa kanyang balintataw ng mga mata ang larawang anyung
ginawa ng sukab na asawa. Manatili pa kaya siya sa harap ng isang
asawang kanyang inaasahang magdudulot ng kaligayahan sa puso na, sa
kabila pala ay lasong mapait at kamatayan ang idudulot sa kanyang mga
kamay?
Datapwa't sino ang may sala ng lahat ng iyon? Sino nga naman ang dapat
bigyang sisi?
Sa kabilang dako ay narito't nananaghoy at waring humihikbihikbi ang
kanyang asawang nagtaksil.
--Walang kailangan sa akin ang ako ay iwanan ng lalaking yaon.
Napakasal ako sa kanya ng dahil sa maling pananalig, hindi sa salapi
pala nahahanap ang kaligayahan ng puso? Ang nais ko'y ang pagibig....
Ganyang mga pangungusap ang namulas sa labi ni Carmen nang waring
nabubuhayan ng lakas ang loob. At, ang asawang Pepe ay sadyang hindi
na katugon ng kanyang tibukin ng puso. Hindi ang puso ni Don Pepe ang
makaliligaya sa kanya!
Kaya sa ngayon ay walang kaligayahan si Carmen kundi ang mapasa
kandungan ng kanyang kaaliwan sa puso: kay Teofilo, sa isang
batangbatang kawani sa malaking samahan ng "Smith Bell & Co.," na, ang
kawaning ito, na salamat at nakailag na kusa sa pagbaril ni mang Pepe.
Gayon na lamang ang pagngingitngit ng galit sa kanya ni mang Pepe, na,
mabuti na lamang at nakaligtas pa siya. Ano sanang laking gulo kung
sinamang palad siyang tamaan?
Hindi pa siya sinasama!
At, kung nagkataon sana ay tumagos ang bala sa kanyang katawan na
marahil ay aywan pa kung siya ay bigyan ng buhay.
Kung maghari nga naman ang kapangyarihan ng pagibig ay di iniilagan
kahit kamatayan! Oh, ang hiwaga ng Pag-ibig!...
Kaya ang ginawa ni Carmen ay lumiham ng maiksi para kay mang Pepe at
iniwanan sa ibahaw ng mesa. Nagbihis siya at nanaog na dala ang
kanyang mga bihisan. Saan kaya siya pupunta? Sundin kaya ang asawa na
kasama ng dalawang sekreta? Oh, hindi! Hindi, hindi ang kanyang asawa
ang susundin sapagka't liliham pa ba siya sa asawang Pepe kung doon
din lamang susunod?
Hindi nga!
Hindi na niya maaaring sundin pa siya. Napopoot sa kanya ang lalaking
yaon! Lason ngayon siya sa pangmalas ni Mang Pepe.
Saan siya pupunta?
Kay Teofilo? Marahil, at ang kanyang tinungo'y ang tahanan ng batang
kawani. Doon siya sasama sapagka't iyan ang nakakatugon ng kanyang
puso sa pagibig. Iyan ang kanyang kaligayahan, hindi si mang Pepe.
Sasama siya at hindi na siya ngayon tatangkilikin ng dating asawa.
--Teofilo--ang wika agad ni Carmen pagdating sa tahanan ng
binata--hwag ka nang magdalang takot.
--Carmen, saan naroon si mang Pepe? baka ako ay kanyang patayin?
--Hindi, hwag ka nang pakikita sa kanya.
--Baka bagabagin ang ating kalagayan?
--Hwag kang manganib, hindi na siya maghahabol sa akin.
--Ako ay natatakot? Magbubunga nga pala ang ating ginagawang
pagnanakaw na iyan ng kaligayihan.
--Teofilo, hwag kang manganib, sa iyo ako, at hindi na sa kanya.
--Diyata Carmen?
--Oo, sa bisig mo na ako magduduyan ng panibagong kaligayahan at sa
bisig mo na rin mamamalagi.
--Nguni't ano ang sasabihin ng mga tao kung malaman?
--Ano, di wala?
--Ay ang asawa mo?
--Walang kailangan sa asawang paris niya.
Ang dalawang ito samakatwid ang magpipisan. Ang dalawang ito na
nagkakaisa ng tibukin ng puso ang magduduyan sa kaligayahan ng
katamisan ng pagibig. Ang dalawang ito na naging mapalad ang
pagiibigan ang siyang magkakasundo.
Para kay mang Pepe ay isang lasong makamandag si Carmen sa kanya.
Kaya't ngayon ay di na maghahabol. Pinabayaan na niya!
At, sa harap ng hukuman ay sinabi ni mang Pepe ang boong katotohanan.
Siya ay di nagbulaan. Siya ay isang dakilang tao na ayaw
magsinungalin. Iginalang niya ang kahalagahan ng batas. Hindi
nakapanaig sa kanyang budhi ang magbulaan sa harap ng hukuman.
Kaya't matapos na siya ay kunan ng tanong sa mahiwagang yaong
pangyayari at matapos maipahiwatig niya ang boong katotohanang kanyang
ginawa kung kaya siya nagkagayon, ay pinalaya ng mga maykapangyarihan.
Umuwi siya ng tahanan at kanyang dinatnan ay ulila na sa kanyang
kinapopootan. Mabuti na lamang at wala na doon ang lasong yaong sukab
na babae. Waring nasiyahan pa ang kanyang puso pagka't naglaho na sa
kanyang pangmalas ang asawang kanyang isinumpa.
Sa ibabaw ng mesa ay nakita niya ang liham ng sukab at kanyang binasa
na ganito ang mga natititik:
PEPE:
Yamang ang tibukin ng puso natin ay di rin lamang magkaisa ay
ngayo'y ninais ko na ang tayo ay magkahiwalay at ako ay asahan
mong sa mga sandaling ito ay nasa iba ng kandungan: doon sa
makapagdudulot ng kaligayahan ng aking puso.
_Paalam,_ CARMEN.
Kaya't walang nasabi si mang Pepe kundi ang ganito:
--Salamat at ako ay nawalay sa kanya. Nanaisin ko na ang sarili ay
huwag makasilay pa sa kanya minsan man. Hindi ko na hahabulin kahit na
siya saan pumunta. Malaya na siya sa malayo kong piling.
At, upang makailag si mang Pepe sa mga sasabihin ng tao ay ginawa ang
lumayo, nilayuan ang pook na yaon. Humanap siya ng pook na tago sa mga
mapagkunwaring babae na mapagsukab. Doon sa walang maririnig na
bulungbulungan ang kanyang sarili. Inilagan niya ang masasamang
kinakakakitaan ng paris noong nangyari sa kanya. At, kanya na lamang
na isadilidiling:
--Ilan pa kaya ang mga babaing nagsisipagugali ng gayong hindi
namamalayan ng kanilang mga kabiyak ng puso?
Salamat na lamang at ni ano mang balitang kumalat ay wala na siyang
pinangingilagan. Mabuti at lihim na lamang na nangyari ang lahat na di
naalaman ng tao.
Kaya't ang pangyayaring yaong nagbigay ligalig sa di iilan ay nagdaang
parang walang ano man: nalihim sa madla.
XI
Ang simoy ng hangin ng gabi ay kay sarap samyuin! Waring dala ang
mababangong halimuyak ng mga sariwang bulaklak na nagsisipamukadkad sa
mga sariwang halamanan na pinapatakan ng hamog kung nagdadapit-hapon.
Pati mga ibon ay waring mga nananahimik na noon, na, nangagdapo sa
sanga ng kahoy. Ang kanilang masasayang pag-awit ay natigil na at sa
malalabay na lilim ng mga halaman ay doon nangaroon at
nagsisipagpahinga: ang mga pipit, ang mga maya at iba't ibang ibon ay
tahimik ng lahat.
Sa mga halaman ay walang mamamalas kundi ang katahimikan ang naghahari
at ang mga punong kahoy na kung gumagalaw lamang ang mga dahon ay kung
nahahalikan ng palaypalay na simoy ng malayang amihan.
Ang mga batis ay waring tahimik din na walang ibang masisinag kundi
ang mga tila ba gintong nagkislapkislap o mga perlas kung mamalasin
ang malinaw na tubig na natatamaan ng sikat ng kabilugan ng buwan.
Ang gabing yaon ay isang gabing lipos ng aliw, lipos ng pangarap na
nakapagbibigay lugod sa mga hapong bisig sa pagdulang ng mahabang
maghapong paggawa.
Kaya, ang lahat ay waring nagkakaisa sa idunudulot na kabutihang
panahon nang gabing yaon. Ang langit ay maaliwalas at wala ni badhang
ulap na masisinag. Waring ibinabalita sa ilalim ng langit na ito ang
isang babala ng magandang kapalaran. Ang mga tanawin ay sadyang,
nakasasabik pagmalasin na para bang ang isang bayang may sapot na
ulap ng pagkabusabus ay di pinakikitaan sa mula't mula pa ng kalikasan
ng ganito. Waring ang lahat ay tulad ng bulaklak na sariwang
nagkakasiya sa patak ng hamog ng isang gabing yaong lipos ng tulain at
pangarap sa mga pusong uhaw sa katamisan ng malayang buhay.
Bawa't puso ay waring nalulugod, bawa't diwa ay nasisiyahan sa
idinudulot ng magandang panahon!
Ang mga bulaklak na waring mga nagsisibukad dili ay tila, mga
nakangiting lahat dahilan sa patak ng biyayang hamog na siyang
nagpapasariwa. Ang dahon ng kahoy na mga nalalanta at tuloy na mga
nalalaing ay parapara bang nagsisipanariwang lahat, na nanauli sa
dati. Nananariwang lahat sa patak ng hamog na ang gayon ay siyang
lalong nakapagdudulot sa mga bulaklak upang lalong maging ganap ang
kabanguhang humahalimuyak.
Datapwa't kung ang mga bulaklak na iyan, kung ang mga dahong iyan ng
kahoy ay pamuling nanariwa sa mga patak ng hamog ng gabi, ay katulad
rin naman iyan ng pusong tumutungga at nauuhaw sa sarong ginto ng
katamisan ng hamog ng pag-ibig.
Ang mga puso ay katulad ng mga bulaklak. Ang pusong umiibig na uhaw sa
lingap ng kanyang paraluman ay pusong uhaw sa biyaya ng kanyang langit
na katulad ng mga bulaklak na waring nakangiti sa bawa't patak ng
sariwang hamog. Katulad ng mga dahon ng kahoy na anyung nalalaing na
sa patak ng hamog ay pamuling nananariwa, na, tulad ng isang pusong
nauuhaw naman sa katamisan ng ngiti ng dalaga.
Katulad ng mga ibong malalaya ang buhay sa mataas na papawirin, walang
dusa, walang nakaaalipin at paraparang maliligaya.
Na, katulad naman ng dalawang puso, na walang ulap na bumabadha sa
kanilang matamis na pagmamahalan. Walang mapait sa mga damdamin:
laging maligaya at nagngingitian.
Dalawang pusong sa gitna ng pagiisa ay kaligayahan ng damdamin ang
siyang taglay ng diwa. Dalawang pusong manakanakang nagkakatitigan, na
ang mga pagtitigang yaon ay sukat ng magkaalaman ng lihim ng puso.
Dalawang pusong nagkakangitian, na ang mga, pangingitiang yaon ay
sukat ng magkaalaman ng lihim ng diwa.
Oh! mapapalad!
Mapapalad nga at walang dusa: dalawang pusong sa kandungan ng
kaligayahan ay umaawit ng tagumpay, nangangarap ng katamisan ng
pagibig, ng matamis na pagmamahalan ng puso.
Kay palad nga naman!
--Leoning!
--Eduardo!
Ang mga mapalad na ito ay nagduduyan sa bisig ng maligayang kandungan
ng gabing lipus ng pangarap.
Kay palad na gabi nga naman noon!
Ang gabi ay tahimik at ang maliwanag na sikat ng buwan ang siya lamang
nakakamalag sa dalawang pusong mapalad na yaon. Saan naroon ang
dalawang ito? Saan natin sila makikita?
Datapwa't kung nais natin masaksihan ang kanilang maligayang
paguulayaw ay narito at madali nating makikita. Ating tingnan ang
halamanang maraming bulaklakan nila Leoning. Sa ilalim ng isang
mayabong na balag na ginagapangan ng mga baging umaakyat at sa ilalim
ng mga dahon ng "cadena de amor" ay naroon at sila ay naghehele ang
mga pusong uhaw sa katamisan ng pagibig.
Dalawang pusong naguulayaw, na, nagkakapalitan ng mga ngiti sa mga
sandaling yaon, nagkakatitigan na nagkakahiwatigan ng lihim ng
kanilang puso.
--Leoning, ang ilang araw na nagdaan na di natin paguulayaw ay waring
sa palagay ko'y kung ilan ng taon para sa akin.
--Eduardo, marahil ay hindi lamang ang puso mo ang nagkaganyan; ang
kay Leoning man.
--Diyata!
--Maniwala ka.
--Anong sarap mong magmahal.
--Ganyan ka rin naman kaya?
--Kaya Leoning, asahan mong ang pangyayaring itong di karaniwan ay di
ko na marahil malilimot pa.
--Pasalamat tayo at nagkaroon ng ganitong pagkakataon.
--Salamat nga at magkaulayaw tayo ng boong tamis.
--Nguni't hindi na marahil mauulit.
--Kahimanawari Leoning ay maulit pa.
--Pagkakataon nga lamang yata ang ganito.
--Leoning, idalangin nating maulit.
--Aywan natin sa panahon.
--Kaya waring kamatayan ang ating paghihiwalay.
--Nagsinungaling ka na naman.
--Maniwala ka Leoning.
--Maniwalang magsisinungaling ka.
--Hindi.
--Eduardo, tapat na kaya ang puso mo sa akin magpakailan man...?
--Asahan mo Leoning.
--Nguni't ako ay nangangamba.
--Anong ipinangangamba mo?
--Ang ikaw ay lumimot.
--Nakakita ka na kaya ng ipinagbago ko sa iyo?
--Hindi pa nga nguni't....
--Nguni't ano?
--Na kung dumating na ang panahon?
--Leoning samakatwid ay nagaalapaap pa ang loob mo sa akin? Hindi mo
ba ako iniibig Leoning?
--Eduardo, iniibig kita at ikaw lamang ang pagasa ko nguni't naalaala,
ko lamang ang kasasapitan ng palad ko sakaling....
--Sakaling ano Leoning?
--Ako'y iyong kalimutan....
--Leoning, sa gunita mo ay iwaksi ang lahat ng iyan.
--Diyata kaya?
--Oo.
--Salamat!
--Oo, salamat pa daw.
--Leoning, alalahanin mong wala ng ibang lugod ang aking puso kundi sa
piling mo lamang.
--Na hihdi kaya isang pagsisinungaling lamang?
--Huwag kang magalapaap ng loob.
--Eduardo, manalig na kaya ang palad ko?
--Manalig ka Leoning ko.
--Isinusumpa mo.
--Tunay.
--Hanggang....
--Hanggang libingan.
Anong tamis nga naman ng dalawang pusong naguulayaw at nagmamahalan?
Anong ligaya ng dalawang pusong ang katamisan ng pagibig ang siyang
naghahari? Ang hamog ng pagibig! Kay tamis sa dalawang puso!
--Kaya Leoning ko, inaasahan kong sa mga labi mo ay buhat ngayon ay
maririnig kong bibigkasin mo kung ako'y tatawagin ang ngalan Eduardo
ay dagdagan mo sanang lagi ng salitang "ko" na: Eduardo ko.
--Eduardo ko? Ang ganyang ay laon kong sa puso ay lihim na siyang,
tinatawag sa pagiisa.
--Leoning, diyata, kay sarap mo nga palang magmahal.
--Oo, Eduardo ko, malaon na.
--Na di na kaya magbabago?
--Hanggang tumitibok ang puso ni Leoning.
--Leoning, anong sarap mo nga palang magmahal.
At ang binibini ay di na nakasagot at ang mahigpit na yakap ng
pagmamahal ang iginawad kay Leoning.
--Leoning, nasa kamay mo lamang at iyong kandungan ang lahat na
kaligayahan ng aking puso, kaya hwag mo sanang lilimutin ang isang
Eduardo upang hwag magkaroon ng dalamhati.
--Nais ko nga ang laging kaligayahan ng puso mo nguni't baka
pagkatapos ay lumimot ka sa sumpa.
--Kamatayan ko nga Leoning ko na baka ikaw ang lumimot.
--Ako man Eduardo, na tulad ko marahil ay isang bulaklak na lagas kung
iyong limutin.
--At, kung lumimot ka, dahil sa sumpa mong nilimot, ako ay mamamatay.
--At kung ikaw naman ang lumimot dahil naman sa sumpa mong nilimot,
bulaklak akong manglalagas sa tangkay.
--Kaya, Leoning, hwag nating alalahanin ang lahat ng ito.
--Oo, hwag nating limutin ang sumpaan.
--Oo, nga at kung limutin mo, dahil sa sumpang nilimot ako ay....
--Eduardo ko, ako'y gayon din, bulaklak akong manglalagas nang dahilan
sa sumpa mong nilimot kung iyong gawin ito.
--Kaya Leoning ako ay umaasa.
--Manalig ka.
--Hindi kita pababayaan.
--Na ako ay iyong mamahalin.
--Ng lalo't higit sa buhay.
--Maging maligaya ka kung gayon sa katamisan ng aking pagmamahal.
--Salamat, at sa iyo nga lamang ako mabubuhay.
--Leoning, hwag kang makalilimot.
--Hanggang libingan.
--Leoning!
--Eduardo!
--¡.....!
--Kaya, Leoning ko, bayaan mo sa ngayong awitin ang katamisan ng
pagibig sa iyong kandungan.
--Hindi ba nasisiyahan ang puso mo? Eduardo ko ang palad ko lamang....
At sa malantik na baywang ni Leoning ay waring ang bisig ni Eduardo ay
naging parang lumingkis na lamang na hindi tinanggihan ng binibini.
Kay palad na bisig!
Ang ating binata ay naging mapalad ng gayon na lamang. Ang katamisan
ng pagibig, at katamisan ng pagmamahal ni Leoning ay inawit niya ng
boong tagumpay.
--Sukat na Eduardo ko--ang paanas na salita ng binibini.
--Leoning, samantalahin natin ang pagkakataong ito. Alamin mo Leoning
na sa mga ganitong sandali lamang natin matutungga ang ganitong sarong
ginto ng katamisan ng pagibig, sa mga sandaling ito lamang ang
kaligayahan ng ating puso ... Oo, Leoning ko, malasin natin ang buwang
iyan, iyang mga bituing nagkislapkislap at ang kabutihang panahong
iyang idinudulot ng katalagahan na ang ganyan ay siya nating saksi ...
Oo, Leoning. Magsalita ka, hindi ka ba naliligayahan?
--Eduardo ko sukat ng lahat ang iyong sinabi nguni't....
--Nguni't nais mo kaya ang kaligayahan ng aking puso.
--Hindi.
--Hindi pala Leoning.
--Kaya sa bisig ko ay bayaan mo ng awitin ko ang katamisan idinudulot
ng pagibig. Bayaan mong sa bisig ko ay magduyan ka at sa kandungan mo
naman ay maging akong maligaya. Sa kandungan mo ay bayaang mangarap
ang puso kong uhaw sa hamog ng iyong pagmamahal.
--Eduardo ko!
At hindi na natugon ang tawag na ito ni Leoning at sa kanyang mga labi
ay isang halik ang naiganti ng binata.
At ganap na naghari ang katahimikan. Sa bisig ni Eduardo ay waring
naghehele si Leoning, nangangarap, nalulugod ang puso. Si Eduardo, sa
kandungan ni Leoning, ay waring isang paruparung na sa piling ng
bulaklak na nasisiyahan sa katamisan at kabanguhang humahalimuyak.
Kay papalad!
Mapapalad na tinamo at inawit ang tagumpay ng puso. Si Leoning ay nasa
bisig ng binata, si Eduardo ay nasa kandungan ni Leoning na puno ng
buhay, puno ng ligaya at katamisan, ng pangarap.
Dalawang pusong sa kaliwanagan ng buwan ng gabi ay maligayang
nagduduyan sa katamisan ng pagibig. Dalawang pusong umaawit ng
tagumpay na walang nakamalay....
Kay palad na mga puso!
Oo, kay palad sapagka't ang katamisan ng pagmamahalan, at katamisan ng
pagsusuyuan ay nasamyo nilang boong laya, nasamyong tulad sa bulaklak
na sariwang humahalimuyak na hinahalikan ng hamog.
XII
Ang panahon ay patuloy ng paglakad, na, waring ang kabuhayan ni
Eduardo ay hindi man lamang dinadalaw ng ano mang bagabag sa buhay.
Laging payapa at maligaya, walang ligalig at waring ganap na ang
kanyang pag-asa na nasisinag na magandang bukas.
Pati kanyang pagaaral ay gayon na lamang ang ginagawang pagsisikap
upang sa kabila ng kanyang mga pagpapagod ay matamo naman niya ang
tagumpay. Walang mga sandaling pinalalampas upang sayangin sa
ikatutuklas ng mga mabuting adhika't mga dapat na pakinabangan
pagdating ng araw. Kaya buo na ang kanyang pananalig na may magandang
bukas siyang hinaharap.
Sa kabilang dako naman ang masayang pamumuhay ni Leoning ay patuloy
rin. At sa boong pananalig ng ating binata ay lagi nang inaalaala ang
kanyang irog, na inaasahan namang gayon din sa kanya ang binibini.
Si Eduardo magmula na nang siya ay makilala ng kinatawang Velarde ay
waring lalong naging masigla at masikap sa kanyang pagtuklas ng
karunungan. Sa mga makabuluhang pangungusap at mga mabuting halimbawa
na ipinagtapat ng kinatawan sa kanya ay waring siyang nagdulot sa
kanyang puso ng lubos na pagaadhika upang lalong maging tawagin siyang
mabuting bata.
Hindi na nga naman malalaon, siya ay tatawagin ng manananggol.
Magiging isang tagapagligtas sa mga inaapi ng maling paratang ng mga
may diwang naglulubog ng matuwid.
Mga kailan ay isa sa magtatanggol sa katuwirang ayaw pasikatin ng mga
may diwang magaspang at mapagimbot. Na, ang lakas ng katuwiran ay siya
niyang pasisikatin at ang mga inupasala ay ipagtanggol niya.
Magiging manananggol siya, na, sa harap ng kapwa manananggol ay
makikipagtalo sa pagtuklas ng mga katuwirang sinisikap pagaralan ng
mga lalong matalino. Kailangan ang siya ay magkaroon ng ngalan,
sapagka't sa kanyang pagaaral pa lamang ay nagpakita na ng ningning ng
kanyang pagkamaypagasa sa harap ng kanyang magandang bukas. Ang bukas
na sa kanya'y naghihintay.
Hindi siya nagkamali sa pagpili ng kanyang minimithing karunungan na
pagaralan. Bagay nga sa kanya ang manananggol. Maging sa tinig na
lamang ng kanyang mga pangungusap ay sukat ng mapagkilala ang kanyang
kakayanan sa karunungang ito.
Siya nga naman ay isang maningning na talang inaasahan ng kanyang
bayan. Maging ang kanyang paguugali ay sukat ng mapagkilala ng sino
mang kanyang makakaharap na siya ay isang taong may mataimtim na
kalooban. Siya ay matapat at sa mga noo niya ay mababakas ang
pagkamatalino at mabait na tao. Siya ay matapat at di kakakitaan ng
ugaling magaspang na ginagamit lamang ng mga diwang may masamang
pagiimbot. Ang ugali niya ay hindi makapagbibigay suklam sa harap ng
iba.
Kaya minsang siya ay nagsadya sa tahanan ng kinatawang Velarde upang
siya ay magaral ng mga lalong tumpak at wastong pangangatuwiran. At,
ano ang kanyang tinamo? Pinuri siya sa kanyang pagkamasikap. At, sa
bufete ng nasabing kinatawan ay ipinakita sa kanya ang mga lalong
mabuting paraan at mga maayos na pagkilos ng isang manananggol na may
ngalan. Itinuro sa kanya ang lalong mabuting paraan sa pangangtuwiran
sa mga usaping maselan.
Ang kinatawang Velarde, ay isang mananggol na kilala ang ngalan ng
marami sa siudad. Marami ng usapin ang kanyang mga ipinanalo, na, ang
mga usaping ito ay pawang mga maseselan pa naman. Sadyang ang kanyang
mga pinagtagumpayan ay mga usaping mahigpit na pinagaaralang mabuti ng
mga manananggol. Taglay niya ang pagkamatalino at maliksing
pangangatuwiran.
Kaya kailangan na ang mga nagaaral ng pagkamananananggol ay magkaroon
ng katutubong talino, kailangan ang matinong pagiisip at kailangan ang
maliksing mangatuwiran na sa pangangatuwirang yaon ay maayos at
wastong lagi. Kailangan ang puso ay laging buhay, buhay ang loob at
matapang.
Datapwa't para kay Eduardo ay walang ginagawa ang sarili kundi ang
laging magsanay, laging magsikap at adhikain ang mga lalong mabuting
ikahahanap niya ng paraan sa pagtatagumpay.
Kailangan ang mahihigpit na suliraning kanyang pagaralan lalong lalo
na ang mga suliraning bayan na kailangang ang bayan ay kanyang
tulungan sa ikapapayapa ng mamamayan.