Important note: If during the Middle Ages Latin evolved
independently from its classical archetype, the humanists of the
Renaissance strove to restore the original language by drawing
from copies of the works of ancient authors. These copies being
imperfect, the spelling of certain words was impaired with folk
etymology and influenced by improper pronunciation, and the
length of the vowels, despite its importance in the classical
language, was and still is widely neglected. Only the rise of
Indo-European studies, especially after 1850, helped restoring
and gradually spread the original forms and sounds of the words.
Older works, when they are republished, may also benefit from
the most recent spelling, and as such show more useful to
students who need to learn from the best standards, or just
provide a more pleasurable reading experience to more advanced
readers. Therefore, this work is offered to you in the original
version, but also in a renewed version, with better spelling if
applicable, and long vowels noted with macrons. On the other
hand, although the spelling has been modified, vocabulary,
grammar and syntax, fortunate or not, which belong to the
author, were kept as they were out of respect for the original
work.
COLLOQUIA,
SIVE CONFABULATIONES TYRONUM LITERATORUM,
Hermanno Schottennio Hesso autore. Ab eodem nuper plusquàm
triginta Conviviis lepidissimis auctæ. Ad hæc, quotidiani
sermonis formulas communiores, ex doctissimis quibusque
Autoribus decerptas, in puerorum gratiam adiecimus.
Lugduni, apud Antonium Gryphium. 1566.
—Hermannus Schottennius Hessus candido lectori.
—Et Genere et moribus adolescenti ingenuo Gysberto Sterckenberg,
Hermannus Schottenius Hessus S. P. D.
—Difficile esse Latinum discere sermonem, et unde dicatur sermo
Latinus.
—De salutatione matutina.
—De salutatione Pomeridiana.
—De salutatione Vespertina.
—De verbis dum cubitum itur.
—De cubitu resurgendo.
—De Ientaculo sumendo.
—De prandio.
—De Victu pomeridiano.
—De Cœna.
—De Postcœnio.
—De potu postremo à cœna.
—De invitatione ad Ientaculum.
—Invitandi alium ad prandium.
—Vocandi alium ad cibum pomeridianum.
—Vocandi alium ad Cœnam.
—De modo studendi.
—De Epistola conficienda.
—De repetenda Lectione.
—De Corycæi metu auscultantis eos qui non Romano utuntur
sermone.
—De Somno plus æquo extenso.
—De morbo Socordiæ, quem scholasticis adscribunt.
—De metu Ferulæ.
—De excusatione absentiæ à ludo literario.
—Quare Schola dicatur Ludus.
—De die qua otiatur à lectione.
—De Æstate.
—De Autumno.
—De Hyeme.
—De Vere.
—In festo sancti Galli.
—De festo sancti Lamberti.
—De eligendo Episcopo.
—De eligendo Rege.
—De festo Natali Christi.
—De tempore Bacchanali.
—De Quadragesima.
—De festo Paschatis.
—De festo Pentecostes.
—De festo sancti Martini.
—De Xeniis mittendis.
—De Pecunia danda in novæ scholæ ingressu.
—Non semper esse studendum.
—Quem ludum debeant iuvenes exercere.
—De Eleemosynis colligendis.
—De Ludo Pilæ.
—De Ludo globorum missilium, quos Omnia vocant Colonienses
tyrunculi literarii.
—De Ludo globorum qui torquentur per anulum.
—De Ludo Saltus.
—De certamine cursus.
—An ille sit doctus semper (ut putant rustici) qui magnos potest
legere libros.
—De præceptore eligendo.
—An Præceptor literarius sit colendus tanquàm parentes.
—De Nundinis & munerum Nundinariorum emptione.
—De Nundinis Francfordiensibus.
—De vitando mendacio.
—De confessione.
—De cœna suprema CHRISTI cum discipulis, & de die Parasceues.
—De sumptionis Eucharistiæ præparatione.
—De more post Gymnasia trivialia accedendi scholas præcelsas,
quas bursas appellant.
—De deponendis (ut aiunt) cornibus Beanitatis.
—Quòd difficile et amarum sit, à tepefacto surgere lecto.
—De profectione in peregrinæ urbis gymnasium literarium.
—Quando quis satis scientiæ habeat, vel sciat.
—De more standi ad cyathos.
—Quibus utendum verbis, dum vinum foris emptum, mensæ adfertur.
—De modo sternendi mensam.
—Miserum esse in prandio venire peracta fabula.
—De uvis carpendis.
—De Cerasis.
—De Fabis, et cur sit proverbium, Fabis virentibus furiunt mori.
—De Missa in dies audienda.
—Quomodo iuvenis in literis profecturus se gerere debeat.
—Cur Scholastici tam desides sint ad laborem.
—Quòd promissa stultos exhilarant.
—De Omasis vicinis deportandis, post bovem mactatum.
—De Convivio opiparo & lauto.
—De convivio tenui & frugali.
—De Avibus, Columbis, & Piscibus capiendis.
—De Balneis ingrediendis.
—De pestis sævitia.
—De Bellorum incommodo.
—De annonæ caritate.
—Quàm delicatè in oppidis, et quàm miserè ac tenuiter victitent
in agris.
—Facilè emergere eos, qui opulenti sunt.
—De Nuptiis.
—De Vino dando in illius sancti die, cuius nos nomen gerimus.
—De primo Sacerdotis sacrificio.
—De exequiis defunctorum peragendis.
—De sepultura
—De anno Iubilæo.
—De tempore quo librorum lectiones auspicantur.
—De tempore quo lectionibus librorum colophon imponitur.
—De Ebrietate vitanda.
—De Cereis gerendis in festo Purificationis Mariæ.
—De Sertis in die celebri ferendis
—De Convivio inter cervisiæ barathra celebrando.
—De Convivio vicissitudinario, quod sacerdotes inter se agunt.
—Cur convivium istud instituerunt sacerdotes, vel alii.
—Exemplo Sacerdotum, etiam conviviorum ineunt circulum.
—De moribus Mensæ.
—De feriis divi Blasii.
—De Eloquentia & Barbarie.
—An omne perdatur tempus, quod studio non impartitur, ut dixit
Plinius.
—Cum ætate esse sapiendum.
—De novis indumentis colloquuntur.
—Tractare dicunt fabrilia fabros.
—Ad mensam læta, & non tristia debere esse colloquia.
—Ante & post cibum hymnum esse dicendum.
—De Capite aperiendo.
—De fertili Sacerdotio.
—De officio mechanico addiscendo.
—Eos rarò probos fieri, quibus in teneris annis parentes nimiùm
indulgent.
—Qui parentes suos diligant filios.
—Quis noster sit Amicus.
—Quis nobis sit inimicus.
—De monasterii & religionis ingressu.
—Non omnes doctos esse qui capite redimiti sunt rubeo tegmine.
—Quibus sit utendum verbis, dum aliquid à Præceptore flagitatur.
—De ovis colligendis circa Paschatis ferias.
—Nusquam nunc tutam esse Fidem.
—Quòd obsequium amicos veritas odium pariat.
—Convivium Bacchanale, sive ultima cœna dierum Lupercalium.
—Hermannus Schottennius Hessus studiosae Iuventuti S.P.D.
—Convivium Thelesphorianum, sive Esuriale.
—Pythagoricum Convivium.
—Philosophica mensa.
—Diogenicum Convivium.
—Aristippicum Convivium, sive Aulicum.
—Regium Convivium post ferias Epiphaniæ.
—Convivium Amicorum.
—Funebre Convivium.
—Convivium Nuptiale.
—Convivium Epicureum.
—Convivium Caninum, vel Cereale.
—Convivium Plebeium, vel vulgare.
—Convivium Divitum, sive opulentorum
—Convivium Paschale.
—Convivium Nundinarium, sive dedicationis Templi.
—Convivium Campestre.
—Convivium Satyricum, sive invectivum.
—Convivium Laudatorium.
—Convivium Declamatorium.
—Convivium Reconciliatorium.
—Convivium Histrionum, sive Parasiticum.
—Convivium Nugatorium.
—Convivium Tabernarium, ubi certo asse et numis præsentibus
convivatur et solvitur.
—Convivium Natale.
—Convivium delicatorum palatorum.
—Convivium Helluonum poculis sese urgentium.
—Convivium commilitonum literatorum asses suos congerentium.
—Convivium lucri lusorii.
—Convivium ultimi digressus, dum discessus monumentum
compotatur.
—Convivium disceptatorium, & literarium.
————
Hermannus Schottennius Hessus candido lectori.
Cum nuper hasce conderem nugas pueriles, Candide lector, in
eorum usum qui sub mea agunt ferula, ilico exoriebantur nonnulli
(nescio amore an odio ducti) qui dicerent, se satis admirari non
posse, edendi Colloquia provinciam me velle subire post Erasmum
illum Germaniæ decus, et literarum verarum vindicem nostra
ætate, cuius colloquia omnium iuvenum palatis satis facerent.
Horum stomacho paucis respondere lubet. Admiror ego rursus
ipsos, qui credant nihil me audere debere in confabulationibus
novis componendis, ob Erasmi autoritatem. Nónne in literario
munere multos in eandem arenam descendisse legimus, neque
absterritos ob id, quòd alii albis (ut aiunt) equis
præcesserint? Nam, ut inquit Cicero in oratore ad Brutum, in
Poëtis Græcis, non soli Homero est locus, aut Archilocho, aut
Sophocli, aut Pindaro, sed horum vel secundis, ut etiam infra
secundos. Neque verò in Philosophia Aristotelem à scribendo
deterruit amplitudo Platonis. Nec ipse Aristoteles admirabili
scientia et copia cæterorum studia restinxit. Demosthenes
quanvis Græcorum oratorum excellentissimus esset, multi tamen
alii eo tempore viguerunt, neque posteà defecerunt. Quare et ego
semipaganus, ac in literis Camelus saltans, ausus sum post
Erasmum, Colloquia Tyronum literatorum conscribere: quæ si non
optima reddidi, contentus saltem ipsa vel optimis proxima
censeri. Solùm enim haec in meorum discipulorum usum composui,
et illorum, quorum ingenia humi repunt, ac Latinum sermonem
nondum neque à limine salutarunt, neque primoribus labiis
attigerunt.
————
Et Genere et moribus adolescenti ingenuo Gysberto Sterckenberg,
Hermannus Schottenius Hessus S. P. D.
Platonem quondam discipuli rogitarunt, ut ea quæ ipsis
lectionibus variis tradidisset, in unum redigeret volumen:
quorum precibus Philosophiæ præceptor ille divinus facilè
consensit, conscribens libros complures in Philosophiæ
consecutionem. Huius ego excitatus exemplo, ut fidus estimarer
ingeniorum saginator, Latinas locutiones, quas hactenus satis
abundè tibi tuisque commilitonibus literariis dictavi, in unum
hunc confabulationum libellum congessi, quo tuam Minervam Latinè
loquendi copia irrigarem, ut quandoque elimatior reddita, patris
tui, viri prudentissimi, mihi amicissimi, expectationi de te,
tuisque aliis duobus fratribus Ioanne et Matthia, respondeat. A
cuius vestigiis te de generare turpissimum certè esset: huius ut
votis auscultes (fervidè scilicet amplectendo literas)
æquissimum erit, tibíque multo magis, quàm ipsi conducet. Et ut
facilius emergas, tu cæterique tui fratres et sorores, neque
unquàm egestate obruamini, ipse pater vester virtutum verum
domicilium huius inclytæ urbis Agrippinæ de albo, Senatorum
prudentia nulli secundus, omni conatu, omne movendo saxum, etiam
et cælibem ducendo vitam: id unicum agit, quo te, tuosque
fratres et sorores ditet, locupletet, et vobis ut congerat
reliquæ vitæ commeatum. Suis igitur, Gysberte discipule
dilectissime, expectationibus rogo respondeas: tunc autem
respondebis, si scientia et virtute te pulchrè ornaveris, Vale
Gysberte charissime, ac cum tuis commilitonibus aliis mihi
discipulis strenuè studeas. Animus mihi est, in literatos vos
evehere viros, vobis animus sit velle proficere. Faxit Deus, ut
utrunque utrique bene succedat. Iterum vale.
Coloniæ ex ædibus meis, decimonono Calendas Martias.
COLLOQUIA SIVE CONFABULATIONES TYRONUM LITERATORUM.
————
Difficile esse Latinum discere sermonem, et unde dicatur sermo
Latinus.
Albertus & Antonius.
Albertus. — Quid tu hîc terrarum geris?
Antonius. — Hîc literis incumbo.
Albertus. — Quando venisti huc?
Antonius. — Ante paucos dies.
Albertus. — Quis tecum?
Antonius. — Pater meus.
Albertus. — Rediit ipse deinde solus in patriam?
Antonius. — Non, sed habuit comitem unum aut alterum.
Albertus. — Qui isti fuerunt?
Antonius. — Nostri concives fuerunt.
Albertus. — Militas in schola sermonis Latini vel Germanici?
Antonius. — Latinæ linguæ.
Albertus. — Difficile est Latinum addiscere sermonem.
Antonius. — Consentio.
Albertus. — Nisi quis semper loquatur Latinè ægrè addiscet.
Antonius. — Non dissentio.
Albertus. — Sed scisne quare dicatur lingua Latina?
Antonius. — Credo quòd ab Italia, quæ quondam Latium est dicta.
Albertus. — Venit tunc ab Italia lingua Latina ad nos Germanos.
Antonius. — Ita, ignoras illud?
Albertus. — Optimè credo, quia sermo Italorum est medius
Latinus.
Antonius. — Non aberras.
Albertus. — Sed cur Italia olim dicta est Latium?
Antonius. — Quia Poëtæ scribunt, dum Saturnus à suo filio Iove è
cœlo esset expulsus, tum latuit in Italia, inde a latendo
dicitur Latium. Et à Latio Latinus, a, um.
Albertus. — Ubi in Italia Latina lingua est orta?
Antonius. — Dicunt in urbe Roma, quæ Italiæ caput est.
————
De salutatione matutina.
Vilhelmus & Volfgangus.
Vilhelmus. — Bonum mané.
Volfgangus. — Semper sanè.
Vilhelmus. — Sic ipse non responderem.
Volfgangus. — Cur non?
Vilhelmus. — Quia barbarum est, et doctis displicet.
Volfgangus. — Tamen multos sacerdotes ita fari audivi: verum dic
tu, si nosti, elegantius.
Vilhelmus. — Et tibi quoque, dicerem.
Volfgangus. — Et ita posthac responsum solutanti dabo.
Vilhelmus. — Bonus vel bona dies.
Volfgangus. — Et tibi.
Vilhelmus. — Precor tibi hunc diem candidum.
Volfgangus. — Tibi quoque et talem rursus precor.
Vilhelmus. — Felix sit tibi huius diei exordium.
Volfgangus. — Et tibi quoque.
Vilhelmus. — Opto tibi diem felicem.
Volfgangus. — Eiusmodi et tibi opto vicissim.
Vilhelmus. — Candidus sit tibi hic dies.
Volfgangus. — Tibi etiam.
Vilhelmus. — Precor, ut hoc die tibi prosperè succedant omnia.
Volfgangus. — Rursus et tibi fiat istud.
Vilhelmus. — Opto ut hodie nihil tibi accidat mali.
Volfgangus. — Non aliud et ego opto tibi.
Vilhelmus. — Auspicatum tibi diem precor.
Volfgangus. — Non inauspicatum tibi per vices precor.
Vilhelmus. — Faxit. Deus, ut hic dies tibi candidus illuxerit.
Volfgangus. — Idem faciat ut talis sit tibi.
Vilhelmus. — Felici omine hic dies te afficiat.
Volfgangus. — Te pariter.
Vilhelmus. — Fortunatus præsens sit tibi dies.
Volfgangus. — Sit tibi non infortunatus.
————
De salutatione Pomeridiana.
Petrus & Cornelius.
Petrus. — Salve.
Cornelius. — Salve et tu.
Petrus. — Sis salvus.
Cornelius. — Salvus sis tu quoque.
Petrus. — Sis salutatus.
Cornelius. — Tu pariter.
Petrus. — Salutem tibi precor.
Cornelius. — Eandem et tibi opto.
Petrus. — Salute te impertior.
Cornelius. — Ego quoque te.
Petrus. — Salus sit tibi.
Cornelius. — Et tibi non desit.
Petrus. — Salutem opto ut habeas.
Cornelius. — Eam precor habeas et tu.
Petrus. — Adsit tibi salus.
Cornelius. — Et tibi absit minimè.
Petrus. — Iubeo te salvere.
Cornelius. — Te quoque ego.
Petrus. — Iubeo ut salvus sis.
Cornelius. — Talem iubeo et ego te esse.
Petrus. — Iubeo te salute frui.
Cornelius. — Et ea te potiri opto.
Petrus. — Salutifera sit tibi fortuna.
Cornelius. — Et talis tibi adsit.
Petrus. — Salvam et incolumem vitam habeas.
Cornelius. — Talem habeas et tu.
Petrus. — Salute te afficio.
Cornelius. — Ego vicissim et te.
Petrus. — Adeo te salute.
Cornelius. — Id facio et ego.
Petrus. — Salute te adorior.
Cornelius. — Non aliter et ego te.
Petrus. — Salvum te esse toto cupio animo.
Cornelius. — Et ego infelicem te non esse desidero.
Petrus. — Felicitatis particeps sis, anhelo.
Cornelius. — Totus et tu sis felix.
Petrus. — Secunda tibi sint omnia.
Cornelius. — Tibi etiam secundè adveniant singula et ex
sententia.
————
De salutatione Vespertina.
Ioannes & Gysbertus.
Ioannes. — Bonus vesper.
Gysbertus. — Et tibi.
Ioannes. — Bonum serum.
Gysbertus. — Sic ego non loquerer.
Ioannes. — Quare?
Gysbertus. — Quia serum significat tarde, et non tempus
vespertinum.
Ioannes. — Tamen Capnion in Comœdia prima dicit: Uxor, bonum
serum.
Gysbertus. — Id ioco dicitur, et qui loquitur, est homo villanus
imperitus.
Ioannes. — Estne dicendum Bonum vesper?
Gysbertus. — Non, sed bonus.
Ioannes. — Tamen sic olim loquebantur, et adhuc quidem senes.
Gysbertus. — Quid tum? nunc non licet apud doctos.
Ioannes. — Precor tibi felix tempus vespertinum.
Gysbertus. — Idem et tibi opto.
Ioannes. — Felicem noctem tibi opto.
Gysbertus. — Talem et tibi precor.
Ioannes. — Auspicata sit tibi nox.
Gysbertus. — Non alia sit et tibi.
Ioannes. — Faustam habeas noctem.
Gysbertus. — Tu quoque.
Ioannes. — Fortunatum tibi sit tempus nocturnum.
Gysbertus. — Et tibi non infortunatum.
Ioannes. — Candidam tibi opto noctem.
Gysbertus. — Et ego non sinistram tibi precor.
Ioannes. — Prospera sit tibi nox imminens.
Gysbertus. — Tibi etiam non infelix.
Ioannes. — Vespertinum tibi commodet tempus.
Gysbertus. — Et tibi non incommodet.
————
De verbis dum cubitum itur.
Valterus & Adrianus.
Valterus. — Quota est hora?
Adrianus. — Octava.
Valterus. — Quotam horam sonuit?
Adrianus. — Octavam.
Valterus. — Quota est audita hora?
Adrianus. — Octava, et nona imminet.
Valterus. — Id non credo.
Adrianus. — Verum est per Herculem.
Valterus. — Tunc eundi cubitum tempus est.
Adrianus. — Ego nondum dormiturio.
Valterus. — Me autem somnus oppidò urget.
Adrianus. — Ipse adhuc horam aut alteram vigilarem.
Valterus. — Vigila tu quoad placuerit, ego cubitum ibo.
Adrianus. — Abi tu Endymion.
Valterus. — Ita me appellas, sed id nominis rectius tibi
convenit.
Adrianus. — Res ipsa nunc loquitur, quis maior sit Endymion et
Epimenides.
Valterus. — Tu alias semper prius me te cubitum confers.
Adrianus. — Istud posthac non fiet.
Valterus. — Ô insigne mendacium!
Adrianus. — Voco te in pignus quodcunque.
Valterus. — Nihil habeo quod tecum deponam.
Adrianus. — Nunc, si unquam prior te lectum petiero, solidum
pendam.
Valterus. — Qualem solidum? an talem, qualem præceptor noster
præbet ferula?
Adrianus. — Non, sed pecuniæ solidum.
Valterus. — Agè placet, memor ero.
Adrianus. — Istud facias.
————
De cubitu resurgendo.
Volfgangus & Georgius.
Volfgangus. — Heus tu, expergiscere.
Georgius. — Hui, sine ut dormiam.
Volfgangus. — Non sinam te dormire longius.
Georgius. — Quare?
Volfgangus. — Quia surgendi tempus est.
Georgius. — Nondum tamen diluxit.
Volfgangus. — Lux non est amplius expectanda.
Georgius. — Tamen ante dies octo hora sexta in luce sonuit.
Volfgangus. — Credo, sed interim dies diminutus est.
Georgius. — Quomodo tam citò?
Volfgangus. — Nunc pauca loquere, et surge.
Georgius. — Surge tu prior.
Volfgangus. — Faciam sed postea te non expectabo.
Georgius. — Fac ut lubet, nam mihi ad scholam nota est via.
Volfgangus. — Verùm et ego lucernam mecum feram, tum tibi in
tenebris est eundum.
Georgius. — Id parum refert, Lyncei mihi sunt oculi.
Volfgangus. — Nunc surge, ut unà eamus.
Georgius. — Ah, si liceret mihi adhuc momentum stertere.
Volfgangus. — Tandem tamen oporteret te calidum deserere nidum.
Georgius. — Post semihorulam ac lubens surgerem.
Volfgangus. — Surge nunc, et vesperi eò citius lectum repetas.
Georgius. — Æstimas id consultum probè?
Volfgangus. — Ita mea fert opinio.
Georgius. — Parebo tibi, ac surgam.
————
De Ientaculo sumendo.
Hermannus & Laurentius.
Hermannus. — Quid sibi vult celer tuus gressus?
Laurentius. — Quid loqueris?
Hermannus. — Quæro quò tendas tam cito gradu.
Laurentius. — Domum versus.
Hermannus. — Quid isthuc est, quod te properare cogit?
Laurentius. — Ientaculum nunc ibi sumitur, quod negligam, si non
mox affuero.
Hermannus. — Non expectant te servi ientando?
Laurentius. — Expectant quidem, sed patina exinanita.
Hermannus. — Non tum coquinæ ministra aliud tibi parat
ientaculum?
Laurentius. — Minimè, sed citius fustem mihi offert tam serò
venienti.
Hermannus. — Cogeris tunc esurire ad prandium usque?
Laurentius. — Non prorsus.
Hermannus. — Quid tum ientaris?
Laurentius. — Panem cui, pro obsonio addo caseum.
Hermannus. — Non iuvat te id ientaculi?
Laurentius. — Non quantum panis iurulentus.
Hermannus. — Ô tu delicate, et miseriæ expers.
Laurentius. — Nescis fruendum esse fortuna, dum præstò est.
Hermannus. — Bellè scio: sed delicata iuventus omni ætati nocet.
Laurentius. — Iuventus mea etiam non adeò lautè alitur.
Hermannus. — Nunc sat est verborum, tu abi, ne te morer.
Laurentius. — Abeo, tu vale.
Hermannus. — Sis mei memor, dum ex voto tibi succedit.
Laurentius. — Non intermittam.
————
De prandio.
Theodoricus & Baptista.
Theodoricus. — Quid ita mœsto es vultu?
Baptista. — Miraris hoc?
Theodoricus. — Quid ni mirarer? Laboras ne morbo?
Baptista. — Ita, morbo stomachi, quia fortiter esurio.
Theodoricus. — Nondum es ientatus?
Baptista. — Essem ientatus, cum sit ieiunium?
Theodoricus. — Servas ne tu ieiunium?
Baptista. — Non observarem? magis certè quàm lubeat.
Theodoricus. — Sis bono animo, mox aderit prandii hora.
Baptista. — Ô utinam adesset, quam ego vellem.
Theodoricus. — Expecta, iam audies horam undecimam.
Baptista. — Si illam audirem, hunc roderem panem.
Theodoricus. — Prandebis ne ad nudum panem?
Baptista. — Non, sed ipsum ederem quoad melius consequerer.
Theodoricus. — Quid obsonii domi vestræ paratum est in prandium?
Baptista. — Æstimo olus, ova, et halec unum aut alterum.
Theodoricus. — Exaturas te etiam isto cibo?
Baptista. — Utique olere voragines ventris impleo.
Theodoricus. — Quot ova peredis?
Baptista. — Nunquam plura nisi duo.
Theodoricus. — Addis ovis etiam halec unum?
Baptista. — Addo, et quidem integrum si tostum est.
Theodoricus. — Quid te delectet halec erutum salsugine?
Baptista. — Ab isto nauseo.
Theodoricus. — Qui tum iuvat te halec elixum?
Baptista. — Utcunque, praefero tamen tostum.
————
De Victu pomeridiano.
Ludovicus & Ioannes.
Ludovicus. — Cur ita altè suspiria ducis?
Ioannes. — Pudet me dicere causam.
Ludovicus. — Credo, quod domum cogitas.
Ioannes. — Penè rem acu attigisti.
Ludovicus. — Urgeris ne siti?
Ioannes. — Ita, sed et fame.
Ludovicus. — Nondum fortè prandisti?
Ioannes. — Prandi utique, sed modice.
Ludovicus. — Fuit vobis prandium adeò exiguum?
Ioannes. — Fuit, quia foris prandebant parentes.
Ludovicus. — Non sat habuistis panis et casei?
Ioannes. — Habuimus quidem, sed isto non capior cibo.
Ludovicus. — Sumes iam domi cibum merendinarium?
Ioannes. — Sumam, Deo favente.
Ludovicus. — Erit lautior quàm meridiei fuit obsonium?
Ioannes. — Ita spero, si mater domi fuerit.
Ludovicus. — Quid tu ipsius eges præsentia?
Ioannes. — E promptuario cibi aliquid carnis mihi largietur.
Ludovicus. — Ut audio: caro domi vestræ occluditur?
Ioannes. — Occluditur, sed non prandii vel cœnæ tempore dum
parentes adsunt.
Ludovicus. — Sed dum absunt, fortè occlusa servatur.
Ioannes. — Nonnunquam.
Ludovicus. — Ô miseram vestram familiam, cui carnes denegantur
interdum.
Ioannes. — Non est misera, sat habet alimenti.
Ludovicus. — Sed ad merendam et ientaculum nihil habet carnis.
Ioannes. — Istud facile est toleratu: nescis tenuem tunc
temporis oportere esse cibum, aliàs in cœna vel prandio nihil
haberemus esuriei, neque ad edendum essemus alacres.
————
De Cœna.
Petrus & Valterus.
Petrus. — Salve: ut tecum agitur?
Valterus. — Et tu salve, agitur mecum prosperè, gratia superis.
Petrus. — Id lubens audio.
Valterus. — Gratiam habeas.
Petrus. — Ubi toto latuisti die?
Valterus. — Nusquam nisi in ludo literario.
Petrus. — Esset mihi quod tibi loquerer, si vacaret.
Valterus. — Certè modò vacat minimè.
Petrus. — Quî sic?
Valterus. — Nox imminet, domum mihi eundum est illico.
Petrus. — Domi quid ages?
Valterus. — Cœnabo cum parentibus.
Petrus. — Non licet tibi pauxillum morari?
Valterus. — Non, si saltem plagas vitare volo.
Petrus. — Fortassis tuum est mensam sternere?
Valterus. — Est, simul et ad cyathos stare.
Petrus. — Non facit famula ista munera?
Valterus. — Non, sed in popina agenda exequitur.
Petrus. — Cœnant parentes tui semper domi?
Valterus. — Ita, verùm prandent quandoque foris.
Petrus. — Nunquam vocantur et interdum aliô ad cœnam?
Valterus. — Persæpe, sed venire renuunt.
Petrus. — Quamobrem recusant?
Valterus. — Timent noctu plateas emetiri.
Petrus. — Vanè timent.
Valterus. — Nequaquam, nescis noctem nihil boni, sed sæpe pugnas
afferre.
————
De Postcœnio.
Cornelius & Adrianus.
Cornelius. — Ô utinam nox præsto esset.
Adrianus. — Cur id velles?
Cornelius. — Quia delicati aliquid edulii edam.
Adrianus. — Ubi, domi vestræ?
Cornelius. — Non, sed alibi.
Adrianus. — Ubinam dic amabo mi Corneli?
Cornelius. — Dicam, sed tibi nihil conferet.
Adrianus. — Quid tum, gestio tamen audire.
Cornelius. — Arrige igitur aures.
Adrianus. — Faciam sedulò.
Cornelius. — Parentes mei sunt vocati ad dubiam cœnam, quam
postcœnium appellitant.
Adrianus. — Quid ibi tu frugis speras?
Cornelius. — Permultum sanè.
Adrianus. — De isto me certiorem reddas.
Cornelius. — Lucernam feram isthuc, ut domum versùs reducam
parentes.
Adrianus. — Tum tibi fortè ad lumen tibi operiendum erit.
Cornelius. — Non, sed intromittar, quia ædium custodem nosco.
Adrianus. — Intromissus quo concedis?
Cornelius. — Mensam accedo, cui parentes accumbunt, ibi bolum
opiparum consequor.
Adrianus. — È parentum manu?
Cornelius. — Ita et quidem largiter, saccharum, mellitissimúmque
potum.
Adrianus. — Ô si tum tibi adessem: sed ore et mihi sacchari
buccellam serva.
Cornelius. — Polliceor tibi, si ipse non totum absumpsero.
Adrianus. — Fac te amicum experiar.
————
De potu postremo à cœna.
Quirinus & Nicolaus.
Quirinus. — Ut sic sedes nutanti capite?
Nicolaus. — Dormiturio.
Quirinus. — Certè non dormituris, sed iam dormis.
Nicolaus. — Fortassis.
Quirinus. — Quin surge, et cubitum perge.
Nicolaus. — Congredere mihi.
Quirinus. — Cur me comitem petis, timésne lemures?
Nicolaus. — Non, sed quia lectus friget.
Quirinus. — Ventris anhelitu ipsum tepefac.
Nicolaus. — Nequeo, quia rapas cœnatus non sum.
Quirinus. — I præ, postquam denuo bibero, sequar.
Nicolaus. — Mihi quoque palatum adhuc aret.
Quirinus. — Mane, eo eductum haustum postremum à cœna.
Nicolaus. — Manebo, sed velox redi.
Quirinus. — Promámne plusculum tui gratia?
Nicolaus. — Sic facito.
Quirinus. — En, hîc affero.
Nicolaus. — Gratum mihi est.
Quirinus. — Sed præbibere est meum.
Nicolaus. — Non displicet mihi.
Quirinus. — Medium tibi propino.
Nicolaus. — Prosit, sed non exhaurias totum.
Quirinus. — Ne dubita, sat tibi reliquum sinam.
Nicolaus. — Nunc bibe actutúm.
Quirinus. — Vides plus tibi relictum, quàm à me potatum.
Nicolaus. — Video, rursus tecum partiar.
Quirinus. — Non admodum moror, si lubet exicca.
Nicolaus. — Nimium est, quam quod ebibere possem.
————
De invitatione ad Ientaculum.
Crato & Michael.
Crato. — Ô te miserum hominem!
Michael. — Quid me miserum vocas?
Crato. — Quia domus tua hinc longe distat, non potes ientare.
Michael. — Assuetus sum ad prandium usque famem suspendere.
Crato. — Id certè meo non arrideret stomacho.
Michael. — Tu bene in ipso nido ederes.
Crato. — Si esuris, veni mecum ientatum.
Michael. — Istud tibi cordi non est.
Crato. — Seriò loquor, comitare me.
Michael. — Sed quid mater tua diceret?
Crato. — Ipsa aberit ab ædibus.
Michael. — Nunc lubet mihi congredi.
Crato. — Sed id tibi prædico, præter panem iurulentum habebimus
nihil edulii.
Michael. — Credo, quia fortassis caro nondum erit percocta.
Crato. — Rectè coniicis.
Michael. — Instruit famula tam serò focum?
Crato. — Ita, quia non nisi undecima hora accumbimus mensæ.
Michael. — Cur tam serò?
Crato. — Quia non citius pater à negotiis executis domum redit.
Michael. — Non prandetis nisi ipse præsto fuerit?
Crato. — Essemus adeò inciviles, quòd ipsum non operiremur?
Michael. — Istud non suspicabar.
Crato. — Nunc ingrediemur, ne coquinæ ministra ientacuculo nos
maneat.
Michael. — I præ, sequar.
————
Invitandi alium ad prandium.
Petrus & Georgius.
Petrus. — Tempore pomeridiano gymnasio nostro non interero.
Georgius. — Quid te remorabitur?
Petrus. — Vocandi mihi erunt convivæ in crastinum prandium.
Georgius. — Qui sit, quòd convivas invitatis?
Petrus. — Bovem mactavimus, ad intestina hospites tractabimus.
Georgius. — Etiam et me?
Petrus. — Si non est tibi lautior mensa, veniat.
Georgius. — Umbra sum, nolo.
Petrus. — Emaneres ideo?
Georgius. — Ita, nam umbris non est parata sedes.
Petrus. — Ignoras convivam subitum et improvisum, nonnunquàm
vocato esse acceptiorem?
Georgius. — Apud paucos certè.
Petrus. — Parentes mei omnes ex æquo tractant et excipiunt
convivas.
Georgius. — Nosti tu parentum cogitatus?
Petrus. — Ego opera eorum et mentis perpendo recessus.
Georgius. — Sæpe aliud foris, et aliud corde habent homines.
Petrus. — Talia de meis desine parentibus suspicari.
Georgius. — Esto, faciam.
Petrus. — Actutum cras decima postquàm sonuerit, venias. Domi
nostræ nil plus dicas, quàm parentes salutes.
Georgius. — Essem adeò incivilis?
Petrus. — Te à me invitatum loquitor.
Georgius. — Faciam, tum audacior ero, ingrediendo domum, et ad
mensam edendo ac bibendo.
————
Vocandi alium ad cibum pomeridianum.
Antonius & Albertus.
Antonius. — Quid in sinu geris adeò turgidum?
Albertus. — Cibum merendinarium.
Antonius. — Certè providus es, quòd esuriem futuram
præmeditaris.
Albertus. — Non et tu quippiam alimenti tecum tulisti?
Antonius. — Mehercle ne bolum quidem.
Albertus. — Fortè memoriæ tuæ non obrepsit.
Antonius. — Non soleo à prandio cibum ferre mecum in ludum
literarium.
Albertus. — Si esuris, tecum hunc panem partiar.
Antonius. — Vix tibi soli sufficit.
Albertus. — Æstimas me vulturem esse?
Antonius. — Non sed ipse ieiunus istum panem uno devorarem
rictu.
Albertus. — En, accipe dimidiatum ipsum.
Antonius. — Hui, tantum non expeto.
Albertus. — Casei, quantum lubet, ede.
Antonius. — Comede et tu.
Albertus. — Non admodum esurio.
Antonius. — Tamen edendo sis mihi comes.
Albertus. — Faciam, ne cibus tibi venenatus videatur.
Antonius. — Istud non soleo vereri.
Albertus. — Ut tuum delectat palatum caseus iste?
Antonius. — Optime, nam pinguedine affatim est condîtus.
Albertus. — Paritne tibi sitim?
Antonius. — Paululùm excitat mihi palatum.
Albertus. — Ex hac lignea lagena tibi propino.
Antonius. — Sit felix tibi bibenti.
Albertus. — Cervisia est nostra domestica.
Antonius. — Eam malo, quàm quæ vulgò venit.
————
Vocandi alium ad Cœnam.
Ioannes filius civis, Henricus aliò oriundus.
Ioannes. — Condixistíne alicui hodie cœnam?
Henricus. — Nemini.
Ioannes. — Neque aliquis tibi obtulit?
Henricus. — Nemo: hercle nemo.
Ioannes. — Cœnabis tum domi tuæ?
Henricus. — Domi meæ non cœnabo, sed ieiunabo.
Ioannes. — Qui fit hoc?
Henricus. — Quia nihil mihi est quod edam.
Ioannes. — Parentes mei rogant, ut nobiscum cœnam sumas.
Henricus. — Vellem te vera loqui.
Ioannes. — Fidem mihi habeas.
Henricus. — Esto, do fidem.
Ioannes. — Eas igitur celerrimè.
Henricus. — Ut præcesseris, ita et sequar.
Ioannes. — Veni ocyus, mensa est instructa obsoniis.
Henricus. — Venio, ac velox.
Ioannes. — Rogo, ad mensam ne quid mali de me loquaris
parentibus.
Henricus. — Securus esto, delator non sum.
Ioannes. — Si quærent parentes an in literis progrediar, quid
dices?
Henricus. — Asseram te omnibus aliis in literis ferventiorem.
Ioannes. — Si secùs dixeris, postremum me amicum habuisti.
Henricus. — Ad mensam soleo non garrire, sed stomachum curare.
Ioannes. — Fac edas fortiter, ne vereare ob parentum præsentiam.
Henricus. — In mensa frontem perfrico.
Ioannes. — Sat vini tibi in calicem largiar, tu vide, ut ebibas.
Henricus. — Vinum non moror, si cervisia in promptu est.
Ioannes. — Nescis, vinum modice sumptum acuere ingenium?
Henricus. — Ingenium meum plus enecat vini potus, quàm excitat.
Ioannes. — Bibendo fortè modum excedis. Sed ingredere, ne
cœnando moremur parentes.
Henricus. — Præcede, ut dignum est.
————
De modo studendi.
Thylmannus & Martinus.
Thylmannus. — Ubi lates, quòd nusquam proripis?
Martinus. — Semper domi ad libros.
Thylmannus. — Assides continuè libris?
Martinus. — Assideo utique.
Thylmannus. — Vide ne quid immodico te affligas studio.
Martinus. — Id minimè timeo.
Thylmannus. — Multi qui in studio modum excedunt, tandem
desipiunt.
Martinus. — Id præcavebo ne quid desipiam.
Thylmannus. — Vigilandum est tibi providè.
Martinus. — Non tantum me macero literis.
Thylmannus. — Amentia illa etiam quandoque oritur ex tenui
victu.
Martinus. — Non est mihi victus parcus.
Thylmannus. — Assiduitatem tuam in literis laudo.
Martinus. — Nunc naso me suspendis.
Thylmannus. — Moriar, si non ex animo loquor.
Martinus. — Concedo.
Thylmannus. — Is primus in studio est modus, ut quis laboret,
quò indies alios assequatur scientia.
Martinus. — Id ego conor sedulò.
Thylmannus. — Pudendum est, dum scientia ab alio vincimur.
Martinus. — Nusquam Pol, est maior habendus pudor.
Thylmannus. — Multos tamen nihil pudet esse indoctos.
Martinus. — Horum est salus desperanda.
Thylmannus. — Sed quis tibi studendi est modus?
Martinus. — Indies aliquid addisco.
Thylmannus. — Id si perannum feceris, non parum coacervabis
scientiæ.
Martinus. — Istud exitus ostendet anni.
Thylmannus. — Vide, ne ante anni egressum tepescas.
Martinus. — Istud Dii avertant, quòd deferveam discendo.
Thylmannus. — Accidit plerunque initio calescentibus, ut in dies
frigidius laborent.
————
De Epistola conficienda.
Leo & Nicolaus.
Leo. — Ut sic sedes labia mordens?
Nicolaus. — Epistolam vulgarem verto Latinè.
Leo. — Opúsne est tibi conatu tanto in epistola conficienda?
Nicolaus. — Est, et quidem perdifficili.
Leo. — Ego dico citius epistolam in Latinum commuto.
Nicolaus. — Credo, sed admodum impolite.
Leo. — Non curo an polita vel inepta sit.
Nicolaus. — Cur id parui pendis?
Leo. — Quia præceptor adhibet limam.
Nicolaus. — Tamen puderet me alios audire tam inelegantem meam
epistolam.
Leo. — In isto perfricui frontem.
Nicolaus. — Hui, quid loqueris? non pudet te inscitiæ?
Leo. — Non pudet me istius, quod etiam doctis usu venit.
Nicolaus. — Quid istud est?
Leo. — Quòd eorum emendantur scripta.
Nicolaus. — Utcunque sit, dedecus est lapsum esse.
Leo. — Cudis tu epistolam ubique politam?
Nicolaus. — Id certè si non facio, laboro tamen pro vîribus.
Leo. — Est id satis, pro viribus laborasse, dum nihil exit
egregii?
Nicolaus. — Ita, quia in magnis (ut aiunt) voluisse sat est.
Leo. — Posthac in epistola diligentior etiam ero.
Nicolaus. — Id faxit Deus.
Leo. — Si lubet, certemus, quis in epistola scribenda excellat,
vel Nicolaus sit.
Nico. — Assumo provinciam.
Leo. — Ego glaciem secabo.
Nicolaus. — Quid hoc proverbii est?
Leo. — Adagium est, significans primùm rem aliquam experiri.
Nicolaus. — Et ego te sequar, literisque meis tibi obstrepam.
————
De repetenda Lectione.
Gosvinus & Matthæus.
Gosvinus. — Quid à cœna tibi domi est negotii?
Matthæus. — Appetis id scire?
Gosvinus. — Appeto oppidò, ideo sciscitor.
Matthæus. — Arrige aures, non te celabo.
Gosvinus. — Arrigo sedulò, effare.
Matthæus. — Cibo recondito expatior, vel colloquor parentibus
pauculis.
Gosvinus. — Quid istis colloqueris?
Matthæus. — Varia sunt verba, et præcipuè si quæ iucunda per
diem didici.
Gosvinus. — Ut audio, tu parentes doces vesperi, quod ipse per
diem didicisti.
Matthæus. — Non doceo eos, sed dicto aliquo lepido eos delecto.
Gosvinus. — Transigis totam vesperam istis colloquiis?
Matthæus. — Non, sed semi fortassis hora.
Gosvinus. — Quid operis deinde tibi sumis?
Matthæus. — Per diem in ludo literario audita rumino.
Gosvinus. — Quo id facis modo, cùm solus sis?
Matthæus. — Perlego subinde: ubi ignoro, sciscitor altero mane à
peritiore.
Gosvinus. — Vellésne repetendo te Theseum habere?
Matthæus. — Mallem, si consequi possem.
Gosvinus. — Quid si me comitem susciperes?
Matthæus. — Arrideret mihi.
Gosvinus. — Si hospitio parentes tui me vellent immunem habere?
Matthæus. — Nihil libentius facerent, mei gratia.
Gosvinus. — Ô quàm fervidè lectiones repetere velimus.
Matthæus. — Certè manibus et pedibus discere velimus.
Gosvinus. — Certaremus ante cubitum, quis eo die didicisset
uberius.
Matthæus. — Hîc ego semper tibi cederem.
Gosvinus. — Quisque laborare deberet ut vinceret.
Matthæus. — Utique, nam vinci turpissimum est, in literis
præcipuè.
————
De Corycæi metu auscultantis eos qui non Romano utuntur sermone.
Erasmus & Udalricus.
Erasmus. — Hem, quî sic loquêris?
Udalricus. — Ut loquor?
Erasmus. — Éstne hic sermo habendus?
Udalricus. — Cur non? ita mater me instituit.
Erasmus. — Nostíne, nobis indicta esse verba, quæ à matre
didicimus?
Udalricus. — Quibus tum utemur?
Erasmus. — Latinis vel Romanis.
Udalricus. — Quis ita sancivit?
Erasmus. — Præceptor constituit Coryceos in eos, qui non Latinè
sonant.
Udalricus. — Quid facient illi, qui Latini sunt expertes?
Erasmus. — Hi aut silebunt, aut ut possunt Latina proferent.
Udalricus. — Sed quid iuvat malè Latina fari?
Erasmus. — Qui loquendo delirat, ab eruditione debet instrui.
Udalricus. — Id æquum est.
Erasmus. — Timeo mihi malè à clanculario illo Coryceo.
Udalricus. — Ego autem manum non vertero.
Erasmus. — Ipse oppidò timeo, quia ferulæ podicem subdere
oportet.
Udalricus. — Cutis mea ad ferulam occalluit.
Erasmus. — Aliud certè diceres, si ad ferulam tibi res rediret.
Udalricus. — Quid tum, quando corrigor, dentes comprimo, quòd
ictus non sentio.
Erasmus. — Ego conabor ut caliga mea ligulis sint constrictæ
diploidi.
Udalricus. — Non solet præceptor ligulas cultro solvere?
Erasmus. — Nondum visum est mihi.
Udalricus. — Sed mihi sæpiusculè contigit.
Erasmus. — Fortassis iste præceptor tuus fuit plagosus.
Udalricus. — Imò sævior Orbilio.
————
De Somno plus æquo extenso.
Vinandus & Sebastianus.
Vinandus. — Hui nos miseros, quid faciemus nunc?
Sebastianus. — Quid sic eiulas?
Vinandus. — Quídni eiularem? surgendi hora præteriit.
Sebastianus. — Quam horam putas?
Vinandus. — Sextam, qua schola invisenda est.
Sebastianus. — Sis bono animo, ea nondum sonuit.
Vinandus. — Sonuit certè diu.
Sebastianus. — Id mihi non persuadebis.
Vinandus. — Si scholam accesserimus, tum ferulam nanciscemur.
Sebastianus. — Semel nobis indulgebit præceptor.
Vinandus. — Indulsit mihi heri, dicens se ultrà non
condonaturum.
Sebastianus. — Nondum mihi condonavit plagam, ideo iam liber
ero.
Vinandus. — Pete igitur tu scholam.
Sebastianus. — Non es congressurus?
Vinandus. — Non, sed tu emanendi mihi copiam flagita.
Sebastianus. — Quid causæ afferam?
Vinandus. — Dic me matri negotium facessere.
Sebastianus. — Timeo ne postea mater ambos apud præceptorem
mendacii accuset.
Vinandus. — Id ne metuas, in me sumam si quid irata fuerit.
Sebastianus. — Bene, tu lues, ego minimè.
Vinandus. — Periculum faciam.
Sebastianus. — Iacias aleam, mea nihil refert.
Vinandus. — Tu abi, nam appetit septima hora.
Sebastianus. — Abeo, tu in medium dormias diem.
Vinandus. — Non hercle, pauxillum adhuc quiescam, mox inde
erumpam.
Sebastianus. — Ego hinc discedo, tu pigritiam edormias. sed vide
ne cum periculo.
Vinandus. — Ferulæ ictum non timeo, vulnera non infligit.
————
De morbo Socordiæ, quem scholasticis adscribunt.
Valterus & Petrus.
Valterus. — Salve tu Epimenides, cur tam diu Gymnasio non
interfuisti?
Petrus. — Morbus obstitit.
Valterus. — Morbus! cuius farinæ fuit?
Petrus. — Dolor nempe capitis et ventris.
Valterus. — Coniicio facilè quid ægritudinis fuerit.
Petrus. — Quî hoc agnoscis? an ex facie mea?
Valterus. — Non, quia medicam artem non calleo.
Petrus. — Unde aliâs percipis?
Valterus. — Divino.
Petrus. — Potes divinare, amâbo dic, quam putas fuisse mihi
infirmitatem?
Valterus. — Eam quam adscribunt scholasticis, scilicet desidiam.
Petrus. — Minimè, toto cœlo aberras.
Valterus. — Ne inficias iveris, per Herculem is fuit morbus.
Petrus. — Peream si ille fuerit.
Valterus. — Esto, sed isto morbo plerunque succumbunt
scholastici, dum à ludo absunt.
Petrus. — Assentio, sed istius cohortis ego non sum.
Valterus. — Ah, quasi te intus et in cute non noscerem.
Petrus. — Si talem me æstimas, nondum à vertice ad pedes me
novisti.
Valterus. — Dum me hic occupat morbus, dico matri, me ex
intestinorum dolore laborare.
Petrus. — Adhibet tum fidem tuis dictis?
Valterus. — Ilico, et mollem collocat lectum, ovorúmque
sorbitiuncula lauta me reficiens.
Petrus. — Si talem haberem matrem, sæpe me ægrum simularem, ut
sorbitiuncula potirer et lautis bolis.
Valterus. — Ego nonnunquam totus sanus assero me infirmum, dum
opipari aliquid meum palatum suspirat.
Petrus. — Mater mea citius fustem, quam talia mihi præberet.
Valterus. — Per Pollucem miror cur scholastici plus aliis
socordiæ sint obnoxii.
Petrus. — In promptu causa est, quia à labore feriantur, eumque
fugiunt et execrantur omnes.
————
De metu Ferulæ.
Cornelius & Christianus.
Cornelius. — Quò tu abis?
Christianus. — Gymnasium literarium versús.
Cornelius. — Istuc tibi non congrediar.
Christianus. — Quid te remoratur vel detinet?
Cornelius. — Quia (ut nosti) lectionibus diu non interfui.
Christianus. — Emaneres ideò.
Cornelius. — Ita, quia malè mihi metuò à ferula.
Christianus. — Non est tibi quid commenti, quo te excuses?
Cornelius. — Veri nihil habeo quod afferam.
Christianus. — Vera ubi desunt, falsis utere, quò plagas
effugias.
Cornelius. — Rogabo fortassis matrem, ut præceptorem mihi
reconciliet.
Christianus. — Id age, et illico redeas.
Cornelius. — Vereor tamen matrem petere, quia latet eam illa mea
à schola absentia.
Christianus. — Fugit id matrem tuam? ubi locorum tum egisti?
Cornelius. — Cum nonnullis commilitonibus aves captatum.
Christianus. — Proh, quid audio? es tu avium captator?
Cornelius. — Non sum sed captionis spectator.
Christianus. — Iuxtà carpendus ut captator es.
Cornelius. — Nunc quid faciam consulis, quò ferulam evadam?
Christianus. — Certè consilio vaco.
Cornelius. — Scio quid faciam.
Christianus. — Quid fac audiam.
Cornelius. — Præceptoris ferulam subibo, ne parentum fustes
recipiam.
Christianus. — Id si feceris, prudenter ages.
Cornelius. — Præstat molles ferulæ plagas sustinere, quàm
fustium graves morsus.
Christianus. — Istud te sapere arguit, et pituitæ (ut vulgò
fertur) non esse obnoxium.
Cornelius. — Corneæ fibræ homo esset, qui non acrem ferulam,
quàm virides fustes ferre mallet, si quid commeruisset.
————
De excusatione absentiæ à ludo literario.
Laurentius & Crato.
Laurentius. — Quî fiat, nescio, hodie totus à schola abhorreo.
Crato. — Ego quoque.
Laurentius. — Ô si liceret iam à libris et lectione nos feriari.
Crato. — Id perquàm vellem.
Laurentius. — Periculum faciemus apud præceptorem de impetranda
vacatione.
Crato. — Ægrè impetrabitur otiandi facultas, nam multi fuerunt
dies celebres.
Laurentius. — Dicemus posthac nos fore ferventiores in literario
labore.
Crato. — Istud verbum apud eum nihil habebit loci.
Laurentius. — Unde hoc nostis?
Crato. — Quia illo verbo sæpe usi sumus, neque unquam facto
æquavimus.
Laurentius. — Pollicemur nunc, cum periculo cutis.
Crato. — Arridet mihi, si et aliis.
Laurentius. — Sed si ludendi copiam nobis non concedat
præceptor, ipse mihi ferias faciam.
Crato. — Vide si feceris, ne malè cadat.
Laurentius. — Quomodo malè caderet?
Crato. — Quia cras ferulam senties.
Laurentius. — Ibi consilii sum plenus.
Crato. — Fac et nos participes si quid boni consilii nosti.
Laurentius. — Præceptorem adeo vel ipse, vel per nuntium, et
domi meæ detineri dico negotio aliquo.
Crato. — Faciemus et id nos quoque tunc, tum unà expatiabimur.
Laurentius. — Sanciemus inter nos foedus, ut in scholis unus
alterius afferat verbum.
Crato. — Placet, sed pœna dicatur in eum, qui tesseram fregerit.
Laurentius. — Pœna sit, quòd è nostro eliminetur consortio.
Crato. — Ratum sit et sancitum quod loqueris.
————
Quare Schola dicatur Ludus.
Eberardus & Theodoricus.
Eberardus. — Quorundam verbis aliquando percepi, scholam dici
ludum, audistíne et tu?
Theodoricus. — Audivi sæpiusculè.
Eberardus. — Quid tum censes? æstimas verum esse?
Theodoricus. — Neutiquam certè.
Eberardus. — Neque ego, cùm in ea non ludatur, sed percutiatur.
Theodoricus. — Tuæ accedo sententiæ.
Eberardus. — Fortassis præceptori est ludus, qui ad nutum nos
miseros serit.
Theodoricus. — Istud ludere Eumenides ferant.
Eberardus. — Herculè scholam potius pistrinum quàm ludum
dicerem.
Theodoricus. — Verius istud nominis ipsi conveniret Gymnasio.
Eberardus. — Sed age, dic causam, cur credis scholam dictam esse
ludum?
Theodoricus. — Eloquar, quantum ab aliis didici.
Eberardus. — Ero auditor sedulus.
Theodoricus. — Ut lusor suo Theseo sæpe facetias præbet, ita
præceptor animo amico tanquam ludendo docebit discipulos.
Eberardus. — Hoc certè perpauci schola præfecti faciunt.
Theodoricus. — Nosco cute expertus.
Eberardus. — Ô quàm lubens scholas inviserem, si blandiens esset
præceptor!
Theodoricus. — Oportet blandiri diligenti, non desidi et
Endymioni, ut tibi.
Eberardus. — Miror an plus prodesset discipulis benignitas vel
severitas præceptoris.
Theodoricus. — Istud non miror vel hereo: nescis libentius nos
sequi blandientem quàm minantem?
Eberardus. — Habuistíne unquàm ludimagistrum, qui ludentis
speciem instruendo exhibuit?
Theodoricus. — Habui, et quidem primo studii mei tempore.
Eberardus. — Studebas sub istius ferula apprimè diligenter?
Theodoricus. — Conatum quem potui discendo adhibui, ut solent
elementares pueri, si laudati fuerint, et non ad acres tractati
virgas.
Eberardus. — Mirum est, si studio incaluisti: licentia tamen et
blanditiis solemus fieri deteriores, ut Terentius inquit.
Theodoricus. — Nihil sceleris nobis permisit præceptor, sed in
discendo nostros conatus laude extulit.
————
De die qua otiatur à lectione.
Ioannes & Udalricus.
Ioannes. — Ô simus hilares, sodales charissimi.
Udalricus. — Ut sic gestis?
Ioannes. — Non gestirem hodie, cum à prandio sit nobis otiandum
à lectionibus?
Udalricus. — Illud et ipsi scimus.
Ioannes. — Hanc diem feliciorem omnibus aliis iudico.
Udalricus. — Et nos non parum delectat.
Ioannes. — Bellè post meridiem sol lucebit.
Udalricus. — Ita aurora prædixit.
Ioannes. — Prandii igitur peracta fabula, si omnibus est cordi,
unà rusticabimur.
Udalricus. — Cui id displiceret?
Ioannes. — Vel si vobis visum fuerit, in pomœrio ludemus.
Udalricus. — Parum intererit, quo nos recreemus loco, saltem in
schola non desideamus.
Ioannes. — At adhuc incerti sumus, an à lectione vacabimus.
Udalricus. — Isto nihil est certius.
Ioannes. — Si facultas divagandi nobis dabitur, quid agemus
scio.
Udalricus. — Exprime.
Ioannes. — Arcum in rus mecum feram in columbas tela emissurus.
Udalricus. — Si velint sagittam tuam morari.
Ioannes. — Nonnunquàm volando ipsas enecavi.
Udalricus. — Hoc contigit perquàm rarò.
Ioannes. — Quicquid avium consecutus fuero, commune erit.
Udalricus. — Age tum convivabimur.
Ioannes. — Ubi? An in platea ovium, ubi solemus potitare à ludo?
Udalricus. — Ibidem torrebimus aves à te enectas.
Ioannes. — Sed à symbolo per aves ego immunis ero.
Udalricus. — Quicquid biberimus, nos pendemus, tu non teruntium
dabis.
Ioannes. — Sin nihil prædæ et spolii sagittæ à me emissæ
attulerint, de impendio compotatiunculæ quid fiet?
Udalricus. — Compotatiuncula nulla inter nos agetur.
Ioannes. — Dedeceret à deambulando siccis palatis nos digredi.
Udalricus. — Id laudabilius, quàm si madentes potu, nutanti
gressu domum parentum repeteremus.
————
De Æstate.
Hermannus & Gysbertus.
Hermannus. — Placétne tibi mihi congredi rusticatum?
Gysbertus. — Rusticari nondum cupio.
Hermannus. — Ego autem anhelo maximè, quia æstatis amœnitas
advenit.
Gysbertus. — Est tibi æstas? mihi hybernaculum adhuc immoratur.
Hermannus. — Hui, non pudet te hybernaculo nunc infidere
temporis?
Gysbertus. — Minimè, cùm acre sit frigus.
Hermannus. — Rus hinc abeo, visum quo modo campi floreant.
Gysbertus. — Abi, me comitem non habebis.
Hermannus. — Aliquo tamen dierum, quo tibi integrum erit, rus
unà invisemus.
Gysbertus. — Si vacaverit, non renuam.
Hermannus. — Eundem in campum mihi est latum frondes redolentes.
Gysbertus. — Tales vix ortas reperias.
Hermannus. — Inveniam complures, nam diu floruerunt.
Gysbertus. — Deferésne eas deinde vænum clamando per plateas,
hîc frondes redolentes?
Hermannus. — Æstimas talia me agere?
Gysbertus. — Quò aliâs feras ipsas?
Hermannus. — Domum versús, ut ibi nobis redoleant.
Gysbertus. — Hoc negotii quis tibi dedit?
Hermannus. — Mater.
Gysbertus. — Tum vade, ocyus exequere.
Hermannus. — Satis temporis ad vesperam restat.
Gysbertus. — Audín’ tu hac æstate quid ages, dum nimius fuerit
æstus?
Hermannus. — Domi me in umbra continebo.
Gysbertus. — Inamoenum est domi latitare aëre calido et
blandienti.
Hermannus. — Non inficias eo.
Gysbertus. — Cur tum sub tecto domi tempus teris?
Hermannus. — Oportet per parentes.
Gysbertus. — Plus æquo curiosi et molesti sunt parentes, qui te
eo tempore domi coërcent, ut nusquàm proripias.
Hermannus. — Mei commodi sunt solliciti.
Gysbertus. — Istud domi desidere, quid conferre tibi potest?
Hermannus. — Non parum prodest.
Gysbertus. — Explica.
Hermannus. — Domi cochleæ agendo vitam, calceos non detero,
neque à sole exuror, ut fuscus fiam.
Gysbertus. — Per Herculem istud multum accommodat.
————
De Autumno.
Iasperus & Iacobus.
Iasperus. — Adest rursus tempus istud pestiferum, et hyemem
reducens.
Iacobus. — Quod tempus putas?
Iasperus. — Autumnale, cuius hodie primus est dies, festum
sancti Bartholomæi.
Iacobus. — Vocas tu istud tempus pestiferum?
Iasperus. — Voco, quia nunquàm magis quàm hoc tempore, morbo
succumbunt homines.
Iacobus. — Si verum fateri vis, nullo non tempore totius anni
laboratur doloribus corporis.
Iasperus. — Præcipuè tamen Autumni diebus.
Iacobus. — Nescio, laus superis, ego nunquàm infirmitatem sensi
in Autumno.
Iasperus. — Præter istud incommodum, et frugem tamen aliquam
secum affert.
Iacobus. — In quo est frugifer?
Iasperus. — Quia vinum profert.
Iacobus. — In hoc certè laudem meretur.
Iasperus. — Alia quoque commoda habet.
Iacobus. — Quǽnam? dic.
Iasperus. — Abigit pulices suo frigore, qui nos nocte in æstate
verminarunt.
Iacobus. — Certè non omnibus illos depellit.
Iasperus. — Qui sentiunt pulices in Autumno?
Iacobus. — Vetulæ mulieres semper sub vestibus quæritant eos.
Iasperus. — Apud illas perpetuum habent hospitium.
Iacobus. — Adde, et pediculi.
Iasperus. — Autumnus etiam nucum adducit messem.
Iacobus. — Istas non admodum moror.
Iasperus. — Narra quid causæ siet?
Iacobus. — Quia adimunt vocis synceritatem.
Iasperus. — Eam restituit aqua pura et calida.
Iacobus. — Sed à cibo abhorreo, qui me aquam potare cogit.
Iasperus. — Supra communem hominum fortem sapis.
Iacobus. — Nunc me naso suspendis.
Iasperus. — Non, quia homines sæpe aliqua edunt, etiam unde
perniciem sunt accepturi, istud tu fugiturum te dicis.
————
De Hyeme.
Vilhelmus & Georgius.
Vilhelmus. — Ah, ah, quantum frigeo.
Georgius. — Friges nunc temporis?
Vilhelmus. — Nónne et tu frigore premeris?
Georgius. — Non, sed totus caleo.
Vilhelmus. — Præstantius me vestitus es.
Georgius. — Id sanè parum est, sed crepidæ me calere faciunt.
Vilhelmus. — Facile frigus pellit, cui crepidæ sunt et
chirothecæ subductæ pellibus.
Georgius. — Oportet et corpus multis operiri indumentis.
Vilhelmus. — Quid faciam nescio, malè ad hyemem instructus sum.
Georgius. — Quî hoc fit?
Vilhelmus. — Indumenti mihi nihil est, nisi quam conspicis.
Georgius. — Verè non bene tibi cum hyeme conveniet.
Vilhelmus. — Si in patria agerem, in cœlo essem.
Georgius. — Quare?
Vilhelmus. — Dum ibidem essem, hyemem non sensi.
Georgius. — Non tum scholam invisisti?
Vilhelmus. — Æstate quidem, sed hyeme post fornacem latui.
Georgius. — Quid egisti? torrebásne poma in fornacem?
Vilhelmus. — Utique et pyra quandoque.
Georgius. — Mirum quòd parentes tibi indulserunt.
Vilhelmus. — Lubentissimè, sed istam non habebo hîc lautitiam.
Georgius. — Vereor quòd non.
Vilhelmus. — Ah, quantum mihi ferendum erit vice deliciarum,
quas in patria habui.
Georgius. — Tibi ipsi es vates.
Vilhelmus. — Dabit Deus his quoque finem.
Georgius. — Sed serius fortassis quàm velles.
Vilhelmus. — Et hæc olim (ut inquit Poëta) meminisse iuvabit.
Georgius. — Mehercle dulcius nihil est, quàm actorum recordari
laborum, quos superavimus.
Vilhelmus. — Multos tamen quandoque vidi (ut 2. Æneidos de Ænea
scribit Vergilius) qui lachrymando habitam miseriam
recensuerunt.
Georgius. — Stulti homines qui victam calamitatem lachrymis
prosequuntur.
————
De Vere.
Gerhardus & Bruno.
Gerhardus. —Unde tanta fluviorum copia?
Bruno. — Nix altis in montibus liquitur.
Gerhardus. — Fortassis.
Bruno. — Sic est.
Gerhardus. — Tempus expetit, quia ver adest.
Bruno. — Non adesset ver, cùm simus in martio mense?
Gerhardus. — Nunc agricolæ redeunt ad agros colendos.
Bruno. — Labor etiam rursus incumbit equis.
Gerhardus. — Satis per hyemem quieverunt.
Bruno. — Inertiam ipsis aratrum expellet.
Gerhardus. — Fuistíne hisce diebus in pomariis?
Bruno. — Istic nihil est quod agam.
Gerhardus. — At fortassis violas quæsisses.
Bruno. — Non sum violarum, sed librorum amator.
Gerhardus. — Putabam violas à rusticis egestas.
Bruno. — Hæ tuo naso et ori conveniunt.
Gerhardus. — Bona verba, quæso.
Bruno. — Ut loqueris, ita et responsum accipis.
Gerhardus. — Fateor, meo ipsius gladio cado.
Bruno. — Incidisti in foveam quam fecisti.
Gerhardus. — Post aliquot dies redolebunt pomaria violis.
Bruno. — Post multos, non paucos certè.
Gerhardus. — In dies iam è terra erumpunt.
Bruno. — Vidistín’ aliquas?
Gerhardus. — Vidi complusculas.
Bruno. — Ego hoc vere nullam.
Gerhardus. — Si quas reperiam, ad te feram.
Bruno. — Id facito, si te non gravabit.
Gerhardus. — Non me degravat obsequium amico exhibendum.
Bruno. — Facile amicos tibi parabis (teste Comico) si obsequiis
conferendis aliis delectaris.
Gerhardus. — Inservire amicis mihi delicium est.
Bruno. — Id hominem decet (ut alius inquit Comicus) ut homini
alteri Deus sit, id est, præstet auxilium et commodum.
————
In festo sancti Galli.
Nicolaus & Vinandus.
Nicolaus. — Appetit nunc dies sancti Galli, quo scholastici
delectari solent.
Vinandus. — Ego certè ipsius adventu nunc doleo.
Nicolaus. — Solebas tamen plus aliis gaudere ob diem istum.
Vinandus. — Fateor, sed nunc secus mecum agitur.
Nicolaus. — Amabo dic, quis tibi est scrupulus?
Vinandus. — Facilis est, et tamen plurimum me malè habet.
Nicolaus. — Fortassis causam probè augurarer.
Vinandus. — Si coniectura consequi potes, dicam.
Nicolaus. — Periculi coniiciendi faciam.
Vinandus. — Age, audiam.
Nicolaus. — Non licet tibi prosternationi galli adesse.
Vinandus. — Hercule rem acu tetigisti.
Nicolaus. — Sed cedo, quid impedimenti erit?
Vinandus. — Mater æs mihi largiri recusat.
Nicolaus. — Sis animi præsentis, isti rei facilè medebor.
Vinandus. — Quî mihi succurres?
Nicolaus. — Mutuum tibi solidum æris dabo.
Vinandus. — Si feceris, non diu carebis ipso.
Nicolaus. — Estne tibi animus laborare ut tu gallum eneces, et
(ut aiunt) rex efficiaris?
Vinandus. — Istud honoris non cupio, ubi nihil est lucri.
Nicolaus. — Vellem me posse ipsius cædem peragere.
Vinandus. — Vino te donabo, si ipsi mortem intuleris.
Nicolaus. — Omne movebo saxum, quo ipsum acerbius aliis tangam.
Vinandus. — Spectator ero.
Nicolaus. — Sed interim non obliviscaris vini mihi modò
promissi.
Vinandus. — Do fidem me præstiturum promissa.
Nicolaus. — Ego si gallum interfecero, lautum exhibebo vobis
convivium.
Vinandus. — Quid à te immune accipiemus?
Nicolaus. — Duos gallos gallinaceos ad veru coctos, et vini
mensuras quatuor.
Vinandus. — Sat erit.
Nicolaus. — Spero quòd aliquid vini mihi donabitur, tum minus
impendii faciam.
————
De festo sancti Lamberti.
Paulus & Thomas.
Paulus. — Rursus matrem iratam reddam.
Thomas. — Quo ipsam offendes?
Paulus. — Rogitando pecuniam.
Thomas. — Pecunia quid eges, cum victum habeas?
Paulus. — Aliis egeo quàm victu.
Thomas. — An non, quibus indiges, præbent tibi parentes?
Paulus. — Quid ni?
Thomas. — Cur tum æs expetis?
Paulus. — Ludimagistro ut manus farciam.
Thomas. — Cuius rei gratia?
Paulus. — Lamberti feriæ expostulant.
Thomas. — Ecce nisi dixisses, oblitus fuissem.
Paulus. — Nunquid et tu modico ære ipsum donabis?
Thomas. — Quod moris est, ipse non intermittam.
Paulus. — Solet fieri, sed ignoro an meritò.
Thomas. — Forte præmii loco est?
Paulus. — Pretium seorsum exolvitur.
Thomas. — Quod nunc dandum est, fortè munus æstimat præceptor.
Paulus. — Id muneris crebrius pendimus.
Thomas. — Nostíne, sæpe dandum amicis, ne intereat gratia?
Paulus. — Præceptor munere isto non amicus, sed inimicus
redditur.
Thomas. — Exploratum unde habes?
Paulus. — Scio aliquos qui plus cæteris ipsi conferunt
munuscula, et illos acerbius corrigit, et in eos animadvertit.
Thomas. — Quos sævius tractat, illos præ aliis diligit.
Paulus. — Istud diligere Eumenides ferant.
Thomas. — Cessa imprecari præceptori.
Paulus. — Quid tu ipsi dabis? ego solido eum exhilarabo.
Thomas. — Numum præstares (quem indocti album vocant) tu
opulentus es, ego obolum unum aut alterum dabo.
————
De eligendo Episcopo.
Iaspar & Melchior.
Iaspar. — Intererísne die lunæ Gymnasio literarios?
Melchior. — Sic credo.
Iaspar. — Cui tuam dabis vocem?
Melchior. — Quid hoc est vocem dare?
Iaspar. — Id est, quem eliges in episcopum?
Melchior. — Inconcinna est locutio.
Iaspar. — Dictu venustiorem.
Melchior. — Cui tuum dabis suffragium?
Iaspar. — Poterísne et alio pacto eloqui?
Melchior. — Possum, in cuius personam eligendam tu consenties?
Iaspar. — Memoriæ istas recondam orationes. Ego suffragabor
tibi.
Melchior. — Ne facito.
Iaspar. — Cur? istum non desideras magistratum?
Melchior. — Non, quia frugis nihil affert.
Iaspar. — Satis præmii mihi esset honor iste.
Melchior. — Ipse honoris istius avidus non sum.
Iaspar. — At pulchrum est dici episcopus.
Melchior. — Verum, sed miserum est censum non expectare.
Iaspar. — Si episcopus fierem, sperarem adhuc me in magnum
evasurum virum.
Melchior. — Unde istud sperares?
Iaspar. — Ex moribus Gentilium.
Melchior. — Quos isti habuerunt mores?
Iaspar. — Ab his quæ in iuventute alicui acciderunt, sumpserunt
futuræ fortunæ conditionem.
Melchior. — Fiebant etiam quandoque voti compotes? vel semper
frustrabantur spe?
Iaspar. — Quídni? sæpissimè.
Melchior. — Exemplum unum eloquere.
Iaspar. — Platoni in cunis dormienti, apes in os mel
ingesserunt, ex quo aruspices eum fore virum facundum dixerunt,
quod sic factum est.
Melchior. — Mirum quod audio, sed haud et ægrè credibile est.
————
De eligendo Rege.
Henricus & Iacobus.
Henricus. — Hodierno vesperi ubi tui cœnabunt parentes?
Iacobus. — Ubi aliâs, nisi domi nostræ?
Henricus. — Non aliquò sunt vocati convivæ?
Iacobus. — Quò hodie invitati essent?
Henricus. — Ad amicorum lances.
Iacobus. — Foris cœnare eos puderet hoc die.
Henricus. — Apud honestos convivam agere non est pudendum.
Iacobus. — Fateor.
Henricus. — Cur tum dicis quòd eos puderet?
Iacobus. — Quia non solent hanc vesperam solennem foris
peragere.
Henricus. — Quî fiat cedo?
Iacobus. — Nobiscum frontem domi exporrigunt.
Henricus. — Ecquid voluptatis domi habetis?
Iacobus. — Multum certè.
Henricus. — Fortassis regem inter vos decernitis.
Iacobus. — Id ipsum facimus scilicet.
Henricus. — Delectúne, an forte?
Iacobus. — Chartulis pileo impositis.
Henricus. — Súntne omnes inscriptæ literis?
Iacobus. — Sunt, et quidem nominibus magistratuum.
Henricus. — Adest etiam reginæ scriptus titulus?
Iacobus. — Est, sed vel matri, vel ancillis vendicantur.
Henricus. — Fortuna quem regem fecerit, quid pendet?
Iacobus. — Hodierno vesperi à sumptu est immunis.
Henricus. — Immunis? quis tum vini exolvit cyathos?
Iacobus. — Potu omni nos alii regem donamus, sed ipse alio
tempore suo ære geniale parat nobis convivium et regium.
————
De festo Natali Christi.
Georgius & Gysbertus.
Georgius. — Ego nunquam toto anno plus gaudeo, quàm nunc
temporis.
Gysbertus. — Ego verò nunquàm magis doleo.
Georgius. — Doles tu tempore adeò læto?
Gysbertus. — Non dolerem in tanto frigore?
Georgius. — Ipse totus lætor, ob festorum dierum adventum et
copiam.
Gysbertus. — Quid feriæ tibi commodant?
Georgius. — Otiabimur à lectionibus abundè.
Gysbertus. — Quot dies?
Georgius. — Fermè quatuordecim.
Gysbertus. — Quando incipient istæ vacationes nostræ?
Georgius. — À pridiano Thomæ, et ad alterum Circuncisionis diem
durant.
Gysbertus. — Et interim non visimus scholam?
Georgius. — Accedimus quandoque, sed solùm cantatum.
Gysbertus. — Quæ cantabimus?
Georgius. — Reddenda istis sacris diebus in templo.
Gysbertus. — Istos cantus novi abhinc biennio.
Georgius. — Anni curriculo mihi exciderunt memoria.
Gysbertus. — Oportet ut sterilissima sit tibi memoria.
Georgius. — Talia mihi cura non sunt, diligentius lusus quàm
ista cogito.
Gysbertus. — Scholasticum id dedecet.
Georgius. — Canenda bis diebus habésne scripta?
Gysbertus. — Habeo, et cum musicis concentibus.
Georgius. — Exscribenda mihi ipsa accommodes.
Gysbertus. — Libentissimè.
Georgius. — Plurimum lætor, quòd nunc temporis adeò mitis est
aër, et non acerbum frigus.
Gysbertus. — Et ego gaudeo, aliâs in matutinis precibus frigore
perirem.
Georgius. — In lecto me continerem, si frigus sæviret.
Gysbertus. — Ah, propter novum Regem natum nihil velis pati?
Georgius. — Durum est à tepido nido discedere.
————
De tempore Bacchanali.
Michael & Vilhelmus.
Michael. — Quot hebdomadæ nunc intersunt, inter ferias Natales
Christianas et Quadragesimam?
Vilhelmus. — Opinor novem.
Michael. — Hui tot?
Vilhelmus. — Ita relatu aliorum accepi.
Michael. — Cuius verbis habes?
Vilhelmus. — Viri cuiusdam apprimè docti.
Michael. — Tum longum erit carnisprivium.
Vilhelmus. — Tace, obsecro, verbum istud barbarum.
Michael. — Carnisprivium non est verbum venustum et Latinum?
Vilhelmus. — Minimè, sed maximè impolitum.
Michael. — Dic politiorem dictionem aliquam.
Vilhelmus. — Tempus Bacchanale.
Michael. — Cur ita appellas tempus hoc?
Vilhelmus. — Quia olim in sacrificiis Bacchi insaniebant ita, ut
hoc tempore furiunt.
Michael. — Insaniebant, sacrificando Baccho Deo Gentiles?
Vilhelmus. — Vivebant in omni luxu et dementia.
Michael. — Éstne tibi aliud verbum quo hoc tempus appelles?
Vilhelmus. — Festum vel tempus Lupercale etiam potest dici.
Michael. — Quid novi verbi affers?
Vilhelmus. — Novum non est, sed à veteribus historicis proditum.
Michael. — À quibus?
Vilhelmus. — À Valerio Maximo.
Michael. — Cur illud nomen huic tribuis tempori?
Vilhelmus. — Ob morem Gentilium.
Michael. — Quis is erat mos?
Vilhelmus. — Pastores pecorum currebant hoc tempore nudi,
habentes pelles inmanibus in honorem Panos Dei pastorum.
Michael. — In quod commodum isti sacrificabant?
Vilhelmus. — Credebant quòd ab ovibus pelleret lupos: hinc
vocatum est tempus Lupercale.
Michael. — Fiebant etiam voti compotes?
Vilhelmus. — Ignoro, nam tunc temporis vitam non egi.
————
De Quadragesima.
Severinus & Philippus.
Severinus. — Poëtarum non semper vanæ sunt fabulæ.
Philippus. — Certè me iudice parum habent veri.
Severinus. — Habent mea sententia sæpe nihil præter veritatem.
Philippus. — Probes id, aliô qui fidem tibi non habeo.
Severinus. — De Fortuna fabulantur, quòd rotæ insistat.
Philippus. — Notum habui diu.
Severinus. — Istud veracissimè dicunt.
Philippus. — Fac mihi persuadeas.
Severinus. — Hactenus per aliquot dies curavimus cutem
delicatissimè.
Philippus. — Prætereà quid?
Severinus. — Et nunc instat tempus quo corpus rursus
macerabimus.
Philippus. — Æstimas forte ieiunii tormentum.
Severinus. — Puto istud, nam carnes prohibentur, quæ solæ
pascunt corpus.
Philippus. — Etiam pisces multos saginant.
Severinus. — Nervos adeò non roborant, ut caro.
Philippus. — Imò videas nonnullos pinguiores ex piscibus, quàm
alios è carnibus.
Severinus. — Qui isti sunt?
Philippus. — Monachi in cœnobiis, ubi Pythagoricè mensa
instruitur.
Severinus. — Crassa illorum capita et ventres obesi certè è
piscibus non fiunt, vel exurgunt.
Philippus. — Fortè extra limen monasteriorum vescuntur crudis
carnibus.
Seuerinus. — Scio, et vidi, non solùm credo.
Philippus. — Et mihi visum est creberrimè.
Severinus. — In hisce semiseptem hebdomadibus esurialibus quo
vescêris cibo?
Philippus. — Pisis et pyris in fornace tostis.
Severinus. — Ficubus istis, qui rusticis mel sapiunt?
Philippus. — Ita, illos ad panem edo cum nucibus.
————
De festo Paschatis.
Petrus & Matthæus.
Petrus. — Appetit nunc tempus, quo nullum toto anno est
crudelius.
Matthæus. — Quod illud est adeò impium?
Petrus. — Paschatis puto dies.
Matthæus. — Sunt isti tibi immanes et impii?
Petrus. — Utique nam magna solet fieri cædes.
Matthæus. — Habetur tum semper bellum hoc tempore?
Petrus. — Nescis istud?
Matthæus. — Ignoro.
Petrus. — Nosti Thuringiam regionem Germaniæ Orientalis?
Matthæus. — Nosco, ubi urbs Erphurdia est excellentior.
Petrus. — Ibidem duo sunt loci: unus ab Halece, alter à Vitulo
nomen sortitus.
Matthæus. — Et quid posteà?
Petrus. — Inter hos circa Pascha ingens bellum oritur.
Matthæus. — Etiam annuo?
Petrus. — Imò quotannis duabus vicibus.
Matthæus. — Tempore dic quo?
Petrus. — Circa Quadragesimæ auspicium, et ferias paschales.
Matthæus. — Cuius loci incolæ evadunt victores?
Petrus. — Cùm exorditur esuriale tempus, illi de Halece
agnominati.
Matthæus. — Quare illi?
Petrus. — Quia diebus ieiunii piscis iste in coquinis et patinis
dominatur.
Matthæus. — Quando illi triumphant de prælio, quibus Vitulus
agnomen præbuit?
Petrus. — Paschatis tempore.
Matthæus. — Qui hoc?
Petrus. — Nam sequentibus diebus victitatur carnibus.
Matthæus. — Lepidum audio iocum.
Petrus. — Hoc quondam Erphurdiæ agens, nugari audivi.
Matthæus. — Satis festinum dicterium.
————
De festo Pentecostes.
Vinandus & Baptista.
Vinandus. — Sabbato proximo pridianus erit dies festi
Pentecostes.
Baptista. — Compertum id habeo.
Vinandus. — Ventri nostro rursus bellum afferet.
Baptista. — Quale bellum narras?
Vinandus. — Corporis bellum, ieiunium scilicet.
Baptista. — Pulchrè ieiunium vocas bellum, quia ventri odiosum
est.
Vinandus. — Hactenus tranquilla fuit caro nostra.
Baptista. — Unde ista sibi tranquillitas quam æstimas?
Vinandus. — Quia à Paschatis die non sensit ieiunii molestiam.
Baptista. — Corpus meum tum ovis, tum aliis affatim est pastum
delicatis bolis.
Vinandus. — Sabbato denuò in pristinum ibimus.
Baptista. — Facile est unum diem abstinentia peragere.
Vinandus. — Ipso die Pentecostes accedes sacram Synaxin?
Baptista. — Incertus sum.
Vinandus. — Quî sic? ego me accingam, quo gratiam Spiritus
sancti acquiram.
Baptista. — Facerem et id ipse quoque, sed unicum me moratur.
Vinandus. — Istud quidnam est?
Baptista. — Invitus confiteor.
Vinandus. — Ego alicubi ignoto mea delicta recenseo, tum plus
audeo.
Baptista. — Parabo et me, ut tecum peccata in sacrificuli aurem
murmurem.
Vinandus. — His Spiritus sancti feriis nobis scholasticis in
primis est scelerum sex eiicienda.
Baptista. — Verè dicis, ut Spiritus sanctus nos invitat.
Vinandus. — Si is nobis præsto fuerit, sine sudore discemus.
Baptista. — Ô utinam tum mihi adesset.
Vinandus. — Peccata exue, pœnitentiam age, certè te suo donabit
munere.
Baptista. — Enitar pro viribus.
Vinandus. — Sic facias, et literis fies aptior alumnus.
————
De festo sancti Martini.
Hieronymus & Hermannus.
Hieronymus. — Quótnam dies abhinc absunt feriæ sancti Martini?
Hermannus. — Opinor octo.
Hieronymus. — Quodie peragentur?
Hermannus. — In macra die, scilicet Veneris.
Hieronymus. — Vespera tamen erit ipso die Iovis.
Hermannus. — Erit ni fallor.
Hieronymus. — Ô tum adhuc bene nobiscum agetur.
Hermannus. — Unde illud coniicis?
Hieronymus. — Nam tunc carnibus vescentur homines.
Hermannus. — Illud nostro stomacho non commodabit.
Hieronymus. — Imò plurimùm proderit.
Hermannus. — Effare quomodo?
Hieronymus. — Quicquid iusculi vel carnis à mensis levarint,
nobis adfores cantantibus impartient.
Hermannus. — Ad istud certè ollam mihi parabo.
Hieronymus. — Si tibi placuerit, invicem tunc temporis ostiatim
canemus.
Hermannus. — Oppidò mihi arridet.
Hieronymus. — Sed quicquid obsonii, vel æris nobis datum fuerit,
commune erit.
Hermannus. — Conferetur in illius vesperæ nostrum convivium.
Hieronymus. — Sed qua hora egrediemur precatum stipem?
Hermannus. — Postquam octava sonuerit.
Hieronymus. — Illud temporis planè integrum erit nostræ
precationi.
Hermannus. — Conveniet maximè, nam eo tempore de mensa tolluntur
patinæ.
Hieronymus. — Anno abhinc proximo tantum accepi alimenti, quo
octo victitabam dies.
Hermannus. — Ô si ea nunc rediret fortuna!
Hieronymus. — Sperandum est, et Deo confidendum.
Hermannus. — Quis illius non anhelaret adminiculum?
Hieronymus. — Multi suum exoptant præsidium, verùm inserviunt
ipsi iniquè.
Hermannus. — Hi consequentur gratiam eius ad Græcorum Calendas.
————
De Xeniis mittendis.
Kilianus & Theodoricus.
Kilianus. — Precor tibi diem candidum.
Theodoricus. — Talem et tibi opto.
Kilianus. — Xenium fac mihi præbeas.
Theodoricus. — Hui, tam citò! vix novi anni dies illuxit.
Kilianus. — Hodie verum est tempus dandi xeniola.
Theodoricus. — Hodie incipit, sed diu durat.
Kilianus. — Fateor, sed tamen qui alteri dare volunt, non
diuturnam moram agunt.
Theodoricus. — Expecta, quo ad ipsum struxero.
Kilianus. — Non opto strenam farinaceam.
Theodoricus. — Lautior mihi non est alia.
Kilianus. — Sed puderet me amicum mellito munusculo salutare.
Theodoricus. — Quî id fit?
Kilianus. — Quia timerem ne ab ipso nausearet.
Theodoricus. — Vanum metuis, si bonus esset, boni consideret.
Kilianus. — Verbis fortassis, at corde sperneret.
Theodoricus. — Is personatus amicus esset.
Kilianus. — Honestius est panniculum emunctorium largiri vice
xenii.
Theodoricus. — Est quidem, sed tale munus non omnibus in promptu
est.
Kilianus. — De interula aut panni ulna plura conficiuntur.
Theodoricus. — Sed sæpe pluris constat conficiendi sumptus, quàm
pannus.
Kilianus. — Cultros vidi quandoque inter amicos missitari.
Theodoricus. — Illos ego non mitterem.
Kilianus. — Cur?
Theodoricus. — Quia vulgò dicitur, cultros amicitiam rumpere.
Kilianus. — Solide isti tu accedis dicto?
Theodoricus. — Non totus consentio.
Kilianus. — Attamen nonnihil ipsi fidem præbes.
Theodoricus. — Facio, ut solent hi, qui quicquid audiunt, ex
oraculo prolatum putant.
Kilianus. — Es tu illius farinæ homo?
Theodoricus. — Nescio. Meipsum non nosco.
Kilianus. — Sed strenulam mihi fac mittas.
Theodoricus. — Cras ultrò tibi conferam, interim spe vivas.
————
De Pecunia danda in novæ scholæ ingressu.
Martinus & Nicolaus.
Martinus. — Feriabimúrne post meridiem à lectionibus?
Nicolaus. — Non compertum habeo.
Martinus. — Ego ea spe ducor.
Nicolaus. — Vide ne vanam spem foveas.
Martinus. — Certus sum, spe non frustrabor.
Nicolaus. — Præstaret fide iussorem habere.
Martinus. — Tam scio quàm nomen meum.
Nicolaus. — Eloquere quî scias.
Martinus. — Est mihi adolescens domi, qui primùm iam scholam
inviset.
Nicolaus. — Hoc quid afferet nobis?
Martinus. — Ipse à præceptore copiam otiandi nobis impetrabit.
Nicolaus. — Qua arte?
Martinus. — Largiendo ipsi pauxillulum numorum.
Nicolaus. — Putas illud quod introitum vulgò appellitant?
Martinus. — Istud ipsum volo.
Nicolaus. — Sat habeo.
Martinus. — Verùm, nostín’ unde mos ille pervenerit?
Nicolaus. — Audivi nunquàm originem.
Martinus. — Dicam huius consuetudinis fontem, si te audire non
tæduerit.
Nicolaus. — Audire gestio.
Martinus. — Qui apud artifices mechanicos tyrones sunt, istius
artificii classi aliquid pendêre coguntur.
Nicolaus. — Vidi quandoque in ipsorum artificum conciliabulo.
Martinus. — Isto munusculo favorem sibi vendicant aliorum.
Nicolaus. — Etiam in ipsorum album referuntur.
Martinus. — Non secus et novus literarum tyro et præceptorem et
nos demeretur.
Nicolaus. — Quo?
Martinus. — Præceptorem pauxillo æris, nos verò otio medii diei.
————
Non semper esse studendum.
Vincentius & Vilhelmus.
Vincentius. — Heus tu, paucis te volo.
Vilhelmus. — Quis me vocat?
Vincentius. — En, ego te voco.
Vilhelmus. — Quid est quod me vis?
Vincentius. — Facilis res est.
Vilhelmus. — Exprime ocyus.
Vincentius. — Quî sit quod ita palles?
Vilhelmus. — Palleo? id ipse ignoro.
Vincentius. — Palles non secus ac ægrotares.
Vilhelmus. — Sanè nihil sentio doloris, gratia Deo.
Vincentius. — Unde tum pallor ille oritur?
Vilhelmus. — Color hic mihi est nativus.
Vincentius. — Non adeò pallescunt homines à natura.
Vilhelmus. — Quî nosti? ésne medicus?
Vincentius. — Non, sed coniectura assequor, te chartis nimiùm
addictum.
Vilhelmus. — Literis totum transigo otium quod habeo.
Vincentius. — Si id agis, tibi ipsi obes.
Vilhelmus. — Hoc non spero, quòd mihi desim studendo.
Vincentius. — Prodes fortè animæ, sed corpori noces.
Vilhelmus. — Malo animæ quàm corporis profectum.
Vincentius. — Bellè dicis, sed corpori debili et animæ tandem
vis perimitur.
Vilhelmus. — Periti istud non asserunt.
Vincentius. — Quid tum dicunt?
Vilhelmus. — Ad tenuem lancem, literas melius imbibi.
Vincentius. — Concedo, sed tamen oportet corporis curam non
totam omittere.
Vilhelmus. — Neque hoc facio.
Vincentius. — Extremum dementiae esset, abstinentia immodica
suum fraudare genium.
Vilhelmus. — Præstat tamen alimonia animæ quàm corporis.
Vincentius. — Enervatis autem corporis viribus, fulcimentum
animæ et virtutibus tollitur.
Vilhelmus. — Inficias non eo, cum corpus sit animæ promptuarium.
————
Quem ludum debeant iuvenes exercere.
Antonius & Laurentius.
Antonius. — Hui ludis tu tesseris?
Laurentius. — Hoc tua quid refert?
Antonius. — Ludus iste non scholasticorum est.
Laurentius. — Quorum tum est?
Antonius. — Nebulonum, heluonum, et histrionum.
Laurentius. — Vidi ego complures literarum tyrones hoc uti ludo.
Antonius. — Nihilo fuêre meliores.
Laurentius. — Ánne peiores eos fuisse censes?
Antonius. — Hercule non solùm peiores, sed et pessimos.
Laurentius. — Tu nosti, quia tertius Cato es.
Antonius. — Ride ut lubet, vera loquor.
Laurentius. — Nihil ludendum et scholasticis arbitraris?
Antonius. — Ludendum et ipsis quandoque, sed aliud lusus genus.
Laurentius. — Age, qui ludus?
Antonius. — Ludi nempe honesti, et verecundi.
Laurentius. — Qui illi sunt?
Antonius. — Quos olim Cumani suos docuerunt liberos.
Laurentius. — Quales isti tradiderunt pueris?
Antonius. — Natare, dimicare, et certare luctando.
Laurentius. — Nullos alios?
Antonius. — Nullos quos audiero.
Laurentius. — Nunquam charta lusoria, vel talis?
Antonius. — Minimè gentium.
Laurentius. — Etiámne inter convivia cum amiculo?
Antonius. — Nusquàm locorum.
Laurentius. — Nimiùm sapuerunt.
Antonius. — Si semel et iterum concessissent, malè cecidisset.
Laurentius. — Nonnunquàm ludere, ferendum esse.
Antonius. — Audistín’ Platonem dicentem, non parvum incommodum
esse consuetudinem iniquam?
Laurentius. — Consuetudo diutino et frequenti conatu fit, non
rarò tentando.
————
De Eleemosynis colligendis.
Ludovicus & Pantaleon.
Ludovicus. — Placétne tibi mihi congredi?
Pantaleon. — Quò?
Ludovicus. — Ignoras? ostiatim petitum decimas nostras.
Pantaleon. — Decimas quid vocas?
Ludovicus. — Stipem, quæ nobis pauperibus à divitibus erogatur.
Pantaleon. — Est illa nobis vice decimarum?
Ludovicus. — Utique est.
Pantaleon. — Mihi non fit verisimile.
Ludovicus. — Pinguis Minervæ homo es, quòd ista non capis.
Pantaleon. — Haud capio, rogo apertius mihi dicas.
Ludovicus. — Obsecundabor, tu ausculta.