OPMERKINGS:--Die geskiedenis van 'Kabbo (Jantjie) is so
belangwekkend dat ons uit "Specimens of Bushman Folklore" ook
die volgende verhaal van sy terugkeer huis-toe aanhaal. Let op
die redeneervermoë.
"Jy weet dat ek hier sit en wag op die terugkeer van die maan vir my
om huis-toe te gaan, sodat ek dan mag luister na al die mense hulle
stories as ek hul 'n besoek tuis bring, dat ek mag luister na hulle
stories wat hul vertel, en dat hulle tuis mag luister na die stories
van die Plat-Boesmans aan die ander kant van die plek. Hulle kom
hulle stories vertel as die son nog maar 'n bietjie warm is, sodat ek,
sittende in die son, na hulle stories kan luister--stories wat van ver
kom. Dan sal ek in besit kom van 'n storie wat van ver aangewaai kom.
"Ek voel ek moet gaan om met my medemense daar te sit en praat; want
ek werk nou hier aan 'n vrou se huiswerk, terwyl my maats na stories
van ver af hoor. Nou hoor ek geen stories nie, omdat ek nie rondkuier
nie. Ek voel dat ek nou met mense van 'n ander soort verkeer--hulle
is nie in besit van my stories nie. Hulle praat nie in my taal nie,
want hulle gaan hulle gelyke opsoek en doen huiswerk--want hulle maak
huise aankant. Hulle werk vir kos om kos te kry. Hulle werk vir goeie
en nuwe kos.
"Die Plat-Boesman stap oor na mekaar se hutte toe, sodat hul rokende
daarvoor sit. Daarom hoor hul daar stories; want hul is gewoond om
oor en weer te kuier, daar hul rokende mense is. Wat my betref, ek
sit op die maan en wag om vir my terug te kom dat ek my voete in die
pad huis-toe kan plaas. Ek dink dat ek regtig vir die maan moet wag,
dat ek dan aan my baas kan sê dat ek nou loop om by my mense te wees,
om my gelyke op te soek. Want hier werk ek met meide saam; ek praat
nie met hulle nie, want hulle gebruik my net vir huiswerk.
"Ek moet eers 'n bietjie rus om my arms te koel, sodat die moegheid
daaruit kan gaan; want ek sit hier tevergeefs op 'n storie te wag. Ek
sit met al my ore te luister en sit stil om te wag op 'n storie. My
naam gaan vooruit; my drie name [1] vlie voort padlangs na my huis toe;
ek voel ek gaan daar sit, en draai eers my gesig na die plek waar my
hakskene was: ek gaan mos terug. Net soos die wind sweef 'n storie na
'n ander plek toe; dan gaan ons name dwarsdeur die ander mense--hulle
dink aan ons, al sien hul ons nie. Want ons name, swewende, bereik
'n ander plek. Al lê berge tussen die twee plekke, nogtans, ons
naam gaan oor al die berge heen. Die naam waarmee hy terugkeer,
dié gaan vooruit. Hy ken die pad reguit huis-toe. Die mense wat op
'n ander plek woon, hulle ore gaan luisterend die naam van die man
tegemoet. Die teruggekeerde man ondersoek sy ou plek. Die bome van
die plek lyk so mooi; want hul het intussentyd baie gegroei en is
groot. Al die tyd het die man van die plek, toe hy weg was, hul nie
gesien om onder hulle in hulle skaduwee te stap nie. Al die tyd was hy
op 'n ander plek, het daar gewoon--dit was tog nie sy plek nie. Hulle
het hom na die ander plek geneem om daar te gaan werk. En hy is die
een wat huis-toe verlang.
"Ek wag slegs op die terugkoms van die maan, dat die maan kan omgaan,
sodat die tyd vir huistoe-gaan daar is, dat ek dan die waterputte
kan beskou--naamlik dié waaruit ek gedrink het. Ek begin te werk om
die vervalle hut te herstel. Ek roep my kinders weer tesame, sodat
hul kan saam help om die water vir my in orde te maak. Ek was weg,
en vreemde het die plek betree; hulle plek is dit nie, want dit was
'Kabbo se vader se vader se plek. Toe word dit weer 'Kabbo se vader se
plek; en toe 'Kabbo se pa sterf, toe kry 'Kabbo se oudste broer die
plek. Toe dié sterwe, toe kry 'Kabbo die plek. (Die plek is bekend
by die basters as Blouputs.) 'Kabbo, toe hy uitgegroei was, trou toe
en bring sy vrou na daardie plek. Daar het die twee saam oud geword,
en hulle kinders het daar getrou. Hulle kinds-kinders het al vir
hulself kon sorg.
"'Kabbo se kinders het by hom bly woon; sy hut het in die middel
gestaan, terwyl hul naasaan in goeie hutte gewoon het. 'Kabbo se
aangenome broerskind (Betjie) trou eerste, toe daarna sy eie. Betjie
het met troue die plek verlaat, maar sy kom nog altyd haar pleegvader
besoek; want hy het haar groot gemaak."
'Kabbo vertel verder: "Haar vader was nie die een wat haar kos gegee
het nie; want hy is gestorwe en het haar nagelaat. Ek is die een wat
haar gaan haal het net toe haar moeder gesterwe het. Ek bring haar
toe na my huis toe. Ek het haar vader (my broer) nie sien sterwe nie;
ek het ook nie haar moeder sien sterwe nie. Haar moeder is gestorwe
en laat haar hulpeloos na."
Tot so ver vereers. Ons vervolg die belangwekkendste, dog treurigste
gedeelte van hierdie verhaal in die volgende storie, No. 94.
[Uit hierdie deel van die verhaal blyk dit dat indiwiduele persone
(Boesmans) vir hul seker waterregte toegeëien het.]