[1] Een dergelijk schilderij bestaat in 't klooster van Antipolo. Noot
van de Berlijnsche uitgave.
[2] Monniken, volgers van den heiligen Dominicus, stichter der
Dominikaner-orde, 13e eeuw.
[3] _Mendieta_, zeer bekend personage te Manila, portier van den
burgemeester, ondernemer van kinder-tooneelvertooningen, directeur
van een poppen-theater enz. Quiapo, dorpje in de omstreken van Manila.
[4] "Calle" (spr. kaljee) is straat in 't Spaansch.
[5] Een soort bloes.--J.H.
[6] _Sinigang_ is onze _pindang_ (visch-soep); _dalag_ (ophiocephalus)
groeit in de rivieren, meeren en moerassen en vindt men in den
regentijd op de rijstvelden en ondergeloopen landen; _alibambang_
is de bauhinia malabarica Roxb.
[7] De "Biblia" (bijbel) van Torres Amat, aartsbisschop van Tarrogona.
[8] "Toedoeng" zeggen wij in N.-I.
[9] Hier werd de schrijver gefusilleerd.
[10] Wien Jupiter verderven wil, maakt hij eerst waanzinnig.
[11] Zwarte borstelige vezels van de arenpalm (_Arenga pinnata_
Mer.).--J.H.
[12] bamboe-vloer.
[13] dak-rib.
[14] De zwarte ging zitten en de roode keek hem aan; een oogenblik
later weerklonk het "kikiriki."
[15] goeden dag.
[16] Een Chinees hazardspel.
[17] "Bangka" een groote roeiboot.
[18] In _kalan_ en _salabat_ zal de Nederlandsch-Indiër gemakkelijk
het Jav. woord _keren_ (aarde komfoor) en de bekende _serbat_ der
Maleiers herkennen, die uit water, honing en gember vervaardigd wordt.
[19] _Paäjap_ is Tagaalsch voor _blimbing_
[20] Sor Escucha, letterlijk: "Luister-zuster", omdat het de non was
belast met het toezicht in de spreekkamer van 't klooster.
[21] _Akteon_, uit de grieksche fabel-leer beloerde Diana toen ze in
't bad was. Als straf werd hij in een hert veranderd, dat dadelijk
door de honden der goddelijke jagers werd verslonden.
[22] Men zegt in de Filippijnen "Convento," lett. klooster, voor het
huis van den pastoor. Zie b.v. Manuel Scheidnagel: Islas Filippinas.
[23] Maleisch _langsat_; jav. _langsep_.
[24] Heeten te Manila: _chicos_ (kleintjes?). F.
[25] = 6 fanegar = 24 schepels.
[26] Mal.: birah.
[27] Een spel van Chineeschen oorsprong.
[28] _Ñor_, is een verkorting van _Señor, meneer_.
[29] De opperlandvoogd op de Spaansche Filippijnen.
[30] Lett. "oudste broeder", nl. onder de Franciskanen.
[31] Twaalf Pairs refereert aan de Paladijnse wacht van Karel de
Grote. Ferragus is de naam van een reus in de vroeg middeleeuwse
Franse literatuur.--J.H.
[32] Dat is de Heilige Jacob van Compostela, beschermheilige van
Spanje.
[33] Eertijds aartsbisschop van Toledo, primaat van Spanje.
[34] Stof geweven uit een variëteit der _abaca_, die men _albani_
noemt.
[35] _Negritos_, lett.: negertjes, zwartjes zijn kleine wilden uit
de binnenlanden der Filippijnsche eilanden. 't Zijn kroesharigen in
onderscheiding van de sluikharige _Indios_, de gewone inlanders in
die streken.
[36] _Among_ = heer.
[37] Een _cuarto_ is 1/16 van een _peseta_, dus thans ca. 3 ct N. C.,
een _real_ vier maal zooveel.
[38] _Tarantado_, door een tarantula-spin gebeten. _Saragate_,
ruziemaker.
[39] "_Indios_" noemen de Spanjaarden de katholieke inlanders.
[40] Verbastering van _sospechoso_, verdacht.
[41] In 1879.
[42] Campanario = klokketoren. Torre = toren; de dame vergiste zich
dus door van de naam "Van de Toren" "Van de Klokketoren" te maken.
[43] Dante. Inferno 33.
[44] Ironie van den schrijver: het geld werd daar natuurlijk _niet_
voor besteed.
[45] lett. 3 percent, naam van een soort open rijtuig.
[46] Gustavo Adolfo Bécquer, Spaans schrijver van post-moderne
gedichten en korte verhalen.--J.H.
[47] In vroeger tijd waren dit landheeren, die de inlanders tot
werken op hun grond dwongen. Elias zinspeelde op den strijd tusschen
de monniken en de eerste volksplanters.
[48] Van de baden, d. w. z. waar de badplaats is.
[49] Uitroep, die de Filippijnsche inlanders telkens bezigen, en die
allerlei beteekenissen kan hebben. Hier: Goed! Mooi zoo!
[50] _Wisaja_ is een andere Filippijnsche taal dan _Tagaalsch_;
't wordt gesproken in _Cebu_ en _Panay_.
[51] Den goeden dag kent men aan den morgen. [Italiaansch spreekwoord].
[52] Ik ben een mensch en niets menschelijksch acht ik me vreemd. F.
[53] Kinderen, sluit de beken af. D. w. z.: 't Is genoeg, laat het
nu uit zijn [3e ecl. v. Vergilius] F.
[54] Twee welbekende verzen van 't _Dies irae_: "Al wat verborgen
ligt zal geopenbaard worden, en niets zal ongestraft blijven."
[55] Desmodium canescens, een peulvrucht.
[56] Gemeenzaam verkleinwoord van ettelijke namen op _do_ zooals de
Tagalen dat vormen.
[57] "Slecht voorteeken" bijnaam van generaal Jovellar, toenmalig
gouverneur-generaal.
[58] "De natuur heeft een afschuw van 't ledige."
[59] Wat zie ik? Waarom?
[60] Wat vragen jullie? Niets bestaat in 't verstand dat niet eerst
door de zintuigen is gegaan. Men verlangt niet wat men niet kent.
[61] Onder wat voor menschen zijn we?
[62] Snert-latijn. Het oproer van Ibarra onderdrukt door den alférez.
[63] Vriend, Plato is mijn vriend, maar meer nog is de waarheid
mijn vriendin.
[64] De zaak is slecht, en een vreeselijk einde is te vreezen.
[65] Tegen iemand die de beginselen ontkent, moet men met stokslagen
redeneeren.
[66] Wee hen! Waar rook is, is vuur. Soort zoekt soort, en
nu dus Ibarra wordt opgehangen, zult gij dus ook opgehangen
worden. N. B. _ahorcar_ is Spaansch voor ophangen.
[67] Ik ben niet bang voor den dood op 'n bed, maar wel in de vesting
van _Bagoembajan_. _Catre_ is Spaansch voor veldbed, ijzeren bed;
_espaldon_ idem voor vestingwerk.
[68] Geheel Spaansch op _dadivae_ na: geschenken breken rotsen.
[69] Geschriften zijn getuigen. Wat geneesmiddelen niet genezen, dat
geneest het staal, wat het staal niet geneest, dat geneest het vuur.
[70] Bij uiterste dingen uiterste middelen.
[71] Trouwelooze, hooptet gij het ook te bewaren?
[72] Gaat, gevloekten, in 't vuur van de _kalan_. Kalan is Tagaalsch,
= maleisch _keran_, Jav. _kêrên_.
[73] Spaansch latijn: _primo_ = neef (cousin) in 't Spaansch.
[74] Weer lastig te verstaan voor iemand die geen Spaansch kent: Want
geloof me, neef, wat gebeurd is, is gebeurd. Laten we God danken dat je
niet op de Marianneneilanden bent, bezig _camotes_ te zaaien (bataten).
[75] Ze bedoelt: Vertrouw op de Heilige Maagd, en leg je te slapen.
[76] Lange en buigzame, gras-achtige plant, waarmee de Filippijners
hun huizen dekken.
[77] De Heilige Nacht komt aan. De Heilige Nacht gaat weer heen...
[78] Veldarbeid.
[79] Moeder! Jezus, Maria en Jozef!
[80] Jovellar?