_W. Gratia Dei, Rex Angliæ, Comitibus, Vice-Comitibus & omnibus
Francigenis & Anglis qui in Episcopatu Remegii Episcopi terras habent,
salutem: Sciatis vos omnes & cæteri mei fideles, qui in Anglia manent,
quod Episcopales leges quæ non bene nec_ _secundum sanctorum Canonum
præcepta usque ad mea tempora ni regno Anglorum fuerunt communi concilio
& consilio Archiepiscoporum meorum, & cæterorum Episcoporum & Abbatum, &
omnium principum Regni mei emendandas judicavi. Propterea mando & regia
auctoritate præcipio, ut nullus Episcopus vel Archidiaconus, de legibus
Episcopalibus amplius in hundret placita teneant, nec causam quæ ad
regimen animarum pertinet, ad judicium secularium hominum adducant. Sed
quicunque secundum Episcopales leges de quacumque causa vel culpa
interpellatus fuerit, ad locum quem ad hoc Episcopus elegerit vel
nominaverit, veniat, ibique de causa sua respondeat, & non secundum
hundret, sed secundum Canones & Episcopales leges, rectum Deo & Episcopo
suo faciat. Si vero aliquis per superbiam elatus ad justitiam
Episcopalem venire noluerit, vocetur semel, secundo & tertio; quod si
nec sic ad emendationem venerit, excommunicetur, & si opus fuerit ad hoc
vindicandum fortitudo & justitia Regis sive Vice-Comitis adhibeatur.
Ille autem qui vocatus ad justitiam Episcopi venire noluerit, pro
unaquaque vocatione legem Episcopalem emendabit. Hoc etiam defendo & mea
auctoritate interdico, ne ullus Vice-Comes aut præpositus aut minister
Regis nec aliquis laicus homo alium hominem sine justitia Episcopi ad
judicium adducat. Judicium vero in nullo loco portetur, nisi in
Episcopali sede, aut in illo loco quem ad hoc Episcopus constituerit._
De honestate & castitate dictorum Canonicorum.
_In qua videlicet Matre Ecclesia canonici Deo servientes caste &
catholice vivant, nullaque inter eos præbenda ematur, vel vendatur,
depulsa omni hæresi symoniaca. Si quis autem, quod absit, aliter
voluerit vivere, & canonicis præceptis obedire noluerit, fraterno amore
prima & secunda vice usque ad tertiam à Decano & fratribus cæteris
corrigatur. Si autem adhuc rebellis permanserit, ad notitiam Episcopi
perveniat, qui Episcopus una cum Decano & fratribus cæteris adjunctis
etiam orationum meditationibus fratrem infirmum sanare & corrigere
studeat. Si vero ipse taliter castigari noluerit, & proprio reatui
pertinaciter indulgere voluerit, omnibus rebus Ecclesiæ vacuus, ut
accessit, foras mittatur, & alter morum & scientiæ merito dignus, absque
omni munere, ut dictum est, locum ejus terram occupantis obtineat. His
omnibus incommutabiliter ita dispositis veto & regali auctoritate
prohibeo, ut quislibet cujusque ordinis sacratissimis locis supradictis
violentiam aliquam faciat, vel de rebus eorundem aliquid minuat. Quod si
Episcopus vel aliquis alius in futuro suadente diabolo hoc vetitum
facere temptaverit, deprimat & compescat ejus nequitiam Rex, qui tunc
temporis in hac patria regnaverit, ut regnum & gloriam obtinere valeat
in secula seculorum. Amen._
_REMARQUES SUR CETTE CHARTE._
Dans ma Remarque sur la Section 137 de Littleton, j'ai observé, à
l'égard du Concile tenu à Lislebonne par ordre de Guillaume le
Conquérant, en 1080[52], que lorsque les Ecclésiastiques avoient exercé
anciennement en France quelque portion de la Justice civile, ce n'avoit
été que par exception au droit commun; & en effet, leur Jurisdiction a
tellement été bornée de tout temps aux matieres purement spirituelles,
que par l'article 3 du Concile ci-dessus cité, la compétence dont le
Conquérant prive les Evêques n'est relative qu'aux épreuves; ils
n'avoient donc encore usurpé alors que cette compétence sur les Juges
Laics. Cette opinion est très-opposée à celle de M. de Montesquieu sur
les _Justices territoriales des Eglises_[53], & trop conforme aux
maximes de la Charte que _Wilkins_ nous offre ici, pour que je néglige
l'occasion que cette Charte me procure de développer l'équité des usages
sur lesquels elle étoit fondée. Mais pour se mettre bien au fait de la
nature des justices que les Eglises avoient eues jusqu'au temps du
Conquérant en France & en Normandie sur les hommes dépendans de leurs
Bénéfices, il est indispensable de discuter le systême de l'Auteur de
l'Esprit des Loix sur l'antiquité des Hautes-Justices des Seigneurs
laïcs: car c'est de ce systême qu'il tire les principales preuves sur
lesquelles il appuye l'antiquité de celles qu'il attribue aux Eglises
dès les temps les plus reculés de la Monarchie Françoise.
[Note 52: _Norman. Sinod. Provincial. Dom. Bessin. pag.
67._]
[Note 53: Esprit des Loix, tom. 4, L. 30.]
Selon l'illustre Magistrat[54] «_c'étoit un principe fondamental de la
Monarchie, que ceux qui étoient sous la puissance militaire de
quelqu'un, étoient aussi sous la Jurisdiction civile._»
[Note 54: Esprit des Loix, L. 30, c. 18.]
Arrêtons-nous d'abord à fonder les appuis que l'Auteur donne à cette
assertion. Il cite, en premier lieu.
Un Capitulaire de Louis le Débonnaire, en 815. En mettant sous les yeux
du Lecteur le texte de ce Capitulaire, il lui sera facile d'apprécier
sans recherches les conséquences que M. de Montesquieu en a tirées.
_In nomine Domini, &c..... Ludovicus... Imperator Augustus omnibus
fidelibus, &c._
_Sicut nullius vestrum notitiam effugisse putamus qualiter aliqui
homines.... relictis propriis habitationibus & facultatibus quæ ad eos
hereditario jure pertinebant de partibus Hispaniæ ad nos confugerunt....
& à Sarracenorum potestate se subtrahentes nostro Dominio libera &
prompta voluntate se subdiderunt, ita ad omnium vestrum notitiam
pervenire volumus quod eosdem homines sub protectione & defensione
nostra receptos in libertate conservare decrevimus._