Bracton donne le détail des différens supplices que le Conquérant avoit
déterminés pour chaque espece de crime & pour les différens degrés du
même crime. Prenons pour exemple de la proportion que ce Prince avoit
sçu mettre entre les peines & les fautes, ce qu'il avoit ordonné à
l'égard du Rapt. _Si quis obviaverit mulieri vel alicubi invenerit eam
solam vel socios habuerit cum pace dimittat eam quàm si per inhonestatem
tetigerit frangit edictum Regis & emendabit secundum judicium commune._
_Si autem contra voluntatem ejus jactet eam ad terram, forisfacit
gratiam suam._
_Quod si impudicè discooperuerit eam & se super eam posuerit, omnium
possessionum suarum incurrit damnum._
_Quod si concubuerit cum ea, de vita & membris suis incurrit damnum._
_De poena ejusdem, poursuit Bracton, secundum Legem Romanorum Francorum
& Anglorum._
_Si eques esset, equus suus ad dedecus suum decoriabatur de superiori
labro quàm propius natibus abscindere debuit._
Item. _Canis si secum habeat, leporarius vel alius eodem modo
dedecorabitur. Si habuerit ancipitrem, perdat beccum & ungues pedum &
caudam[50]._
[Note 50: Ce Chapitre de Bracton est très-curieux. Il
rapporte ainsi l'origine de cette Coutume par laquelle la
femme, en consentant d'épouser son ravisseur, lui sauvoit la
vie, _& primo surrexit in Francia (hæc consuetudo) pro quodam
Comite qui hospitatus est quemdam joculatorem cum uxore sua
pulchra, quo mortuo (quali morte non curamus evolvere) ipse
quidem Comes habuit eam, ipsa nolente. Ipsa autem quadam nocte
exivit à castello, & fugiens venit Parisiis, ubi invenit Regem
Robertum, & cadens ad pedes ejus narravit eventum rei. Quam ut
Rex audivit misit propter Episcopos & Barones, qui tunc erant_
_cum eo ad curiam, & præcepit mulieri ut narraret eis omnia
sicut ei fecerat, quod & ipsa fecit. Rex autem concilio
Episcoporum & Baronum, misit propter Comitem, ut statuto die
veniret ad curiam, ad disrationandum vel defendendum se si
posset. Comes autem ut audivit verba Regis, timens iram Regis
pro suo maleficio, respondit quòd ad hunc terminum non posset
ire ad curiam, sed concilio amicorum suorum mandavit Regi, ad
pacificandam iram suam quod daret ei ducentas libras
Beluacensis monetæ, & x. equos de precio tanto: joculatrici
autem centum libras, & eam daret in conjugem diviti burgensi,
aut militi, qui eam honestè custodiret omnibus diebus vitæ suæ.
Rex quidem omnia hæc subsannando renuit dicens, quòd non esset
justus Vicarius Dei, si tantam nequitiam venderet inultam
argento, & cum magna ira fecit summonere exercitum, disponens
ire super eum, sed Barones precati sunt Regem, ut eis inducias
octo dierum donaret, & quòd possent eum adducere ad
misericordiam suam: quod vix concessit, & sic ipse Comes
concilio Baronum venit ad curiam, & cùm Rex comparuit quòd
vellet cadere ad pedes ejus, divertit se dicens, aut pateretur
justitiam aut discederet à curia. Quid plura? Omnes Barones
clamaverunt & confirmaverunt contra Regem, quòd ipse Rex
concesserat ei misericordiam suam, quando miserunt eo, tandem
Rex vix concessit. Episcopi, Comites & Barones locuti cum
Comite, disposuerunt, quòd ipse Comes duceret eam in uxorem,
quæ erat pulchra & sapiens & quæ largita est multas eleemosynas
Ecclesiis & pauperibus: quæ tamen de Judeis nata, à patre &
matre & cunctis parentibus. Hæc dispensatio à talibus & tantis
facta, in tantum excrevit & sublimata est, quod jam multis
locis quasi consuetudinarie habetur._]
Le même scrupule se remarque dans la distinction des peines attachées
aux autres crimes, & ce scrupule fait voir que l'esprit des premieres
Loix de la Monarchie Françoise s'étoit conservé jusqu'au 11e siecle[51].
On le chercheroit en vain dans les monumens François du même temps.
[Note 51: _Si qua libera femina Virgo vadit in itinere suo
inter duas villas & obviavit eam aliquis & per raptum denudet
caput ejus cum sex solidis componat._
_Et si ejus vestimenta levaverit ut usque ad genicula denudet
cum sex solidis componat._
_Et si eam denudaverit ut genitalia ejus appareant vel
posteriora cum duodecim solidis componat._
_Si, &c._
_Lex Salic. c. 58, no 1 & sequent._]
Wilkins a donné une édition des Loix d'Edouard, de laquelle je parlerai
dans la suite; & cet Auteur a terminé les additions que le Conquérant
avoit faites à ces Loix, par la Charte suivante.