REX SUOS IUDICANS

[[The section from _¶[N]u gode menn_ to end was printed as a single

paragraph. It has been broken up for this e-text.]]

[f. 56v¹] [++H]it [gh]elamp [þ/] an rice king wes. strang [&] mihti.

his `land´ gélest wide [&] side. his folc was `swiðe´ ærfeðtelle.

his under{}þéoden [gh]éwer on his cyne{}rice wuneden. Þa be{}fel hit

swa [þ/] hi{m} a þance beféll · to under{}[gh]eíte wá an alle his

cyne{}rice hi{m} were frend oðer fend. hold oðer fá. [&] he nam

hi{m} tó rede [þ/] heo{m} wolde {5} [gh]earceon anæ grate laðienge.

[&] þider [gh]eclepíen all his underþéod. [þ/] hi bi éne féce to his

curt `berie´ come sceolde [&] sette ænne dé[gh]ie. [þ/] hi alle be

þe látst to þa d{e}[gh]`i´e. þer were. Ac þis [gh]esceod he hadde

isétt bi{}tweone frend [&] fend. [þ/] þan hi come mistlice to bérie.

[gh]ef he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð{}clepien. [&]

do hine wasse. {10} [&] [gh]iéfe hi{m} hís formemete. [þ/] hi{m} to

la{n}g ne þuhte to abiden of {s}e laford to þe none inn come. Gief

he fend wére. me sceolden ánon eter gat [gh]emete mid gode repples

[&] stiarne swépen. [&] stiarne híne besíé. [&] binde hi{m} hand [&]

fétt. [&] do hine in{}to þiest{er}nesse. [&] þer abide of all his

[gh]eferen were [gh]egadered. [þ/] hi alle clone. símle {15} belócen

were. Þa sende se king his ærndraches of fif ceðen to alle his

under{}þeoden. to [gh]elaðie þis folc. hwet bute ícome súm cófer

su{m} láter`su{m} frend su{m} fend´. [&] was idon bí ha{m} al swá ær

cweðe [we] [þ/] isett was. Þa hit þer to co{m}. [þ/] se hlaford

in{}to þar halle come. mid his dierewur{ð} [gh]eferede. mid [´æ]rlen

[&] aldren. mid cn`i´hten {20} mid þeínen. þa cweð se hlafor to his.

Æér þan{n} we mid ure frienden toðe mete gó. sce{w}ie we þes uncoðe

mæn ur [gh]efó. þa hi to for hi{m} cóme. þa wénte he hin to ha{m}

[&] þus cweð. Un [f. 56v²] wraste man wat lacede [gh]éu an alle míre

rice þat [gh]íe hatrede [&] wid{er}wardnesse a[gh]énes me [gh]e

win[ne] sceolde. [&] to mine `fá´ [gh]ebugon. Swá ibrúce ic

mine {25} rice ne scule [gh]íe mine mete ibite. ac scule þa þe hit

mid mire lufe [gh]earnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden

into þest{er}nesse. þe hi sturfe hungre. [&] se hlaford nam

{w}iði{nne} to is frenden [&] et [&] dranc [&] macede hine wel bliðe

mid his `[&] þer hi hadden brad [&] win. [&] vii. sandon´. {30}

[Linenotes:

V. 11. _se_] _fe_ MS. || 18. _sum ... fend_ added on margin. ||

20. _dierewurð_] _dierewurd_ MS. || _[&] aldren_ over an erasure. ||

21. _þeínen_ over an erasure. || 22. _scewie_] _scepie_ MS. ||

28. _wiðinne_] _hit h[-i]_ MS. || 29. _[&] þer ... sandon_ added

lengthwise on margin.]

[[_"sum ... fend" printed as shown in text, without leading space_]]

¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford

almihti god þe is king ofer alle kingen. [&] hlaford ofer alle

hlafordé. S[t]rang he his [&] michti. for he [gh]esceop alle þing of

nahte. [&] na þing ne má[gh]i á[gh]enes his wille. ne hi{m}

wiðstande. for{}þan hi{m} séigd se wítí[gh]e. _Qui celor{um}

{con}tines t{ro}nos_ [&] c. [þ/] is. hlaford `of mihte´ {35} þe

{h}alst hefenen þri{m}settles. [&] tó neowelnes`se´ þe und{er} eorðe

is be{}locést. ·iii· p{r}ou. þe dunan þu a`wiðhst´ mid þina hand; he

is íwiss mihti for{}þ{an} þe non mihté nis buto{n} fra{m} him. His

land is all þes middenard. for he alle [gh]esceop. [&] all dihte wið

ute swince. He us is · king · [&] sceppend. [&] fader. [&] hlaford.

King for he mid rihtwisnesse {40} diht `man [&] engel god [&] euel´.

sceppende. for he us machede lichame [&] sawle ableow. feder for he

us fett [&] scred. [&] forðteh alse is cyldren. hlaford forþa{n} þe

is [gh]éie [&] drednesse is ofer hus. [&] `þas´ áh to bie{n}ne. He

is hure fad{er}. he lenð us his eorðe tó tolie. h{is} corn to sawe.

his eorðe us werpð corn [&] westm. níatt. [&] dierchin. his loht

leóem [&] lif. {45} his wát{er} · drench [&] fisc[.y]nn. his fér

manifeald þenínge. his sónne. mone. sterren. rien. dáw. wind. wude.

`unitald fultume´ al [þ/] we habbeð of þése feder we habbeð. of

wa{m} we alle [&] us siel{f}e habbeð. Mú[gh]e we ahct clepeien hine

mod{er} wene we. [gh]íe mu[gh]e we. hwat deð si moder hire bearn.

formes[t] hi hit che{r}eð [&] blissið be þe lichte. [&] {50} seþe hi

dieð und{er} hire árme [f. 57r¹] oðer hi`s´ hafed heleð to don hi{m}

slepe. [&] reste.

[Linenotes:

35. _of mihte_ added on margin. || 36. _halst_] MS. _alste_. ||

37. _awiðhst_] the last six letters on margin. At beginning of

following line _hst eorðe belucst mid_. || 38. _þan_] MS.

_[þ/] = þat_. || 44. _his_] _he_ MS. || 48. _sielfe_] _sielþe_ MS.

|| 50. _chereð_] _cheteð_ MS.]

Þis deð all [gh]íure drihte. he blisseð hus mid d[gh]éies licht.

h[e] sweueð hus mid þiestre nicht. Gíet for an oðre þing god

[gh]escop þa niht. He wat wel [þ/] maní[gh]e men bieð sa ful of

[gh]éscung. mihti efre ísí. Ná [gh]ewóld ha{m} selfe. to bigeten

wrldlic échte. þer{}for {55} god haf{ð} [gh]escepe ha{m} reste. súme

`wile´ hare`s´ u{n}þances. [gh]eíet he cweð a wunder word to þar

sawle bi þa witíe ysaia{m}. _Nu{m}q{ui}d pot{est} mulier obliuisci

infante{m} s{uum} u{t} n{on} m{isereatur} fi{lio} u{teri} s{ui}._

[þ/] is la líef ma[gh]íe wima{n} for[gh]ete{n} his oge cild. [þ/] hi

ne milsi. hire bárn of hire ogen innoð. [&] [gh]ief hi for{}[gh]iet

þah{}hwéðer nell íc {60} for{}[gh]ete þe cweð drihte. be þa{m} þe he

fad{er} is [&] lafórd he hi{m} sel{f} cwe{ð} be þe witíe. _Si ego

p{ate}r u{bi} {est} honor m{eus}. si d{ominus} u{bi} {est} ti{m}`or´

m{eu}s._ [þ/] is. gif ic fader ha{m}. wer his mi ma{n}scipe. [gh]if

ic. hlaford wer hís mine a[gh]éíe? þer{}fore. G. m. ure king. we

o[gh]eð wr`h´mint. hur sceappend al þat we bieð. ure fader soðe

lufe. ur h`l´aford {65} drednesse. [&] þis is séo king þe wile wíte

an alle his und{er}þeode wá hine lufeð [&] hwa hine hateð. hwá hi{m}

is frend oðer fend. [&] þer{}for he hað [gh]elaðed alle fol[c]. to

ane d[gh]éíe. [þ/] is dome`s´ d[gh]eíe. [þ/] hi alle þer beon be þe

latst. hwé seden ærst [þ/] þes ærndraces wer isent of fif cheðen.

swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan. for{}þan þe god is {70}

þurh þesen [gh]ecnówé.

[Linenotes:

56. _hafð_] _hafd_ MS. || 57. _word_] _worder_ MS. || 61. _self

cweð_] _selþ cwed_ MS. || 71. _þesen_] _þ_ corr. out of _p_.]

Si forme lage [þ/] is si [gh]écénde lage. þe god sett formest an þes

ma{n}nes heorte. [þ/] is þat non man ne don oðere. buton [þ/] þe he

wolde [þ/] me ded[e] hi{m}. [&] don his nixta{n} al [þ/] he wolde

[þ/] me ded[e]hi{m}. Wið{}ute þeser láge ni`s´ man þe [gh]escod

habbe. Ærndraces of þisser lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. [&] swíce

gode {75} man. Seðe þes mid{de}nard was [gh]estaþeled fra{m} þa

forme man to þa latst þe wrð ét þes [f. 57r²] wrldes ende. nas tid

ne týme ne ne wrð. [þ/] god ne send gode mænn his folc forte

[gh]elaðie to his rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste

leahtru{m} [&] manifald sénne. Þer{}efter arerde god þas lage þurh

mo[.y]se{n} þe heretoche of his {80} folce þe he þa [gh]ecás. [&]

wráte his hi{m} self in stanene wax{}br`e´dene. [&] si [gh]eleste

sume wíle. [&] þer{}of were larþawes [&] [gh]elaðieres Moises [&]

aaro{n}. [&] samuel. [&] fele oðre. Swa la{n}ge [þ/] si alswa

swið[e] abreað. [&] adili[gh]ede. þurh unhersa{m}nesse. wat hit

co{m} to þa time þe god sende þe halie witíge. [&] hi þa arérdon mid

hare wríte þurh þes halíe gastes {85} gífe `þa´ god lage. [&]

rihtleceden [þ/] folc swa se hi mihte{n}. [&] bodeden ure`s´

hlafordes to{}cýme ses helendes ih{es}u c{ri}stes. þe sceolde his

a[gh]én wille. þurh his gastes [gh]ífe in ure heorte wríte. [&] don

ús mid his mihte [þ/] stef{}creft ne mihte. [&] an þesser lá[gh]e of

þe wit[gh]in. wer laðieres móche.

[Linenote:

89. _ne_ corr. out of _na_.]

Eft bine fece [&] þes lare [&] lage swiðe acolede þurh

manifea[l]d {90} {s}énne. [&] hur [&] hur þurh false gódes þe ælc

þiode ha{m} selfe macéde. sume of golde. súm of silure. of treowe.

of stane. [&] awente godes lof [&] wrhminte fra{m} þe sceappende to

þare [gh]esceafte. swa [þ/] þa ure halende wes accenned of þa{m}

unwe{m}mede mede sante Marie. al se midde{n}nard was mid senne

begripe. [&] al fol`c´ [gh]ede i{n}{}to þe`s´ diefles muðe.

buto{n} {95} wel feáwe of wa{m} his lefe moder wes istriened. he þa

arerd alle godnisse. [&] sette his halíe láge. [&] þat þe móre his.

[gh]iaf miht [&] stre{n}cþe þur{h} þe gief of his gaste his hesne to

fulforðie. [þ/] non oðre la[gh]e ne mihte. [&] understandeð hwu. Þri

ampres were an mancyn ær his to cyme. Ure acenneng wes ful. u{r} lif

unwreast. ur deað grislic. he {100} co{m} [&] brochte þri þi{n}[g]

þ{er} a[gh]én. he wes acénde of þe clene mede. þe efer þurh lefede

mede. hi`s´ lif was hali[gh]e. his deað ful of milce. his clene

acennende clé{n}séde ure fule acenne{n}de. his hali lif rihtlecede

ure unwreaste lif. his admoded deað ofer{}co{m}. [&] fordede ure

sori[gh]e [&] [gh]elice deað. þís is [f. 57v¹] si fierðe láge.

[Linenotes:

90. _manifeald sénne_] _manifead fénne_ MS. || 98. _þurh_]

_þurl_ MS. || 100. _ur_] _un_ MS.]

An þisser were ærndraces [&] {105} [gh]elaðieres þa ap{ost}les [&]

þe leorni{n}ch[n]ihtes. þer{}efter ures helendes upstí[gh]e to

heuene. þa ap{ost}les [&] hare íunglenges þe[r] efter come halíe men

[&] þe hafedmen þe nu beoð in halíe cyrce. [&] wrðeð of domes

dé[gh]e. þurh þes hali gastes [gh]ífe. [&] al{}swa ure helende ha{m}

leórde. maní[gh]e þing [t]ehten þa folce to freme. [&] þis is si

fifte lage. An þisser beoð bedeles {110} [&] laðieres to b{e}rie

archebisc{opes}. [&] biscop{es}. prestes. [&] hare [gh]egeng. Ac þah

we fif næ{m}míe. alle hi [beoð an] on godes wille. [&] élc of ha{m}

[gh]estrenð [&] fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen [&] of hare

bedeles we habbeð [gh]éu [gh]éséd. Of þe folce we siggeð [þ/] hit

cu{m}þ fastlice. fram middenardes anginn alse fele alse deade beoð

alse fele beoð to b{er}ie ícóme. wat frend. {115} wat fá. [&] elce

dé[gh]íe þícce þringeð. Ac [gh]ief [gh]é habbeð und{er}stande [þ/]

we [gh]íu er séde. eter gate me his scýft. [&] þer me hi to

[gh]esceodeð. Si gate [þ/] is elces mannes endedeíe. þ{an} he stepð

ut of þese life into þan oðre. Ac we sede [gh]ehw. [þ/] [gh]ief he

frend were me sceolde [gh]ief hi{m} his mór[gh]e mete [þ/] he þe bet

mihte abide þan{n} more mete.

[Linenotes:

112. _hi_] _hit_ MS. || 118. _þan_] _[þ/]_ MS. || _oðre_]

_ooðre_ MS.]

Swa hit is here. {120} þ{an} se gode man þe godes lufe hað

[gh]éfolged to is ende cu{m}þ. wite{r}lice wið{}ut uúantruce þer

cumeð þe hali engles hi{m} tó. [&] [gh]éf hað ahte uniwasse oðer hit

wrð [gh]ewasse iþer pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter mid

eðelice lette. [&] þ{an} lat me þa sawle to merchestowe. [þ/] his se

mor[gh]emete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite [gh]e

wel. {125} nan halege nað his fulle blisse er he under{}fó adomes

deíe his licame. [þ/] wrð se fulle mete. þa{n} se mann mid sawle [&]

mid licame und{er}-fangð sicernesse of écer blisse. [&] wat

beli{m}pð hit [gh]ief he fend his `þe´ to þare gate cu{m}þ? God þurh

his [f. 57v²] mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac naþeles

[gh]ief he fend his an unwreast mann þer beoð {130} anú

[gh]eréd`i´e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und{er}fangeð

mi{d} stiarne swupen. Alse fele unþeawes alse hade upe him [&]

sennenn. al swa fendes he þer [gh]emet. h[-i]ne to und{er}fó. [&] to

don h[-i]ne into þiesternesse. oft a domes d[gh]éi alle godes fend

simle fra{m} his [gh]esecðe abroden bienn [&] hi[n] to hare lean

ha{m} þe lange scel [gh]eleste.

[Linenotes:

121. _þan_] _[þ/]_ MS. || _witerlice_] _witetlice_ MS. ||

124. _þan_] _[þ/]_ MS. || 131. _mid_] _min_ MS.]

Þus hit hað íbí [&] {135} is. [&] wrð oft domesdei. Ac þan{n} hit

þer to cumþ [þ/] se hlaford á þe mucele deíe. cumþ forté ísí [&]

frend [&] fend. þann cumþ all his und{er}þiede hi{m} to{}fore. þer

he sit mid his derewrþe [gh]efered mid ni[gh]en anglene had. mid þer

unw[-e]mmed meide his moder. mid his ap{ost}len. mid þa

hágefad{er}en. [&] þo halí[gh]e wítien. mid martiren. mi[d]

hali {140} {con}fessore{n} mid halie meiden. mid al þan þe þer

midenarde for his lufe werpeð abéc. [&] lagelice her hi{m} þenið.

wic [gh]eíe. wic drednesse wurð þer. þ{an} þat fer to{}for hi{m}

abernð [þ/] middenard. þ{an} si eorðe alle cwace{ð} þan þe sterren

falleð. si sunne [&] se mone aþestreð for godes b{ri}ctnesse. þe

wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe {145} spere [&] mid þe

neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan{n} þe angles cwaciað. [&]

tó richtwíse ha{m} adredeð. wat sceol se senfulle don. þe isecgð þer

his richtwise deme. þe non ne maíe bechece. non beswice. he his

hi{m} sel{f} witnisse [&] deme. Wat sceol se wrecce don. þe bufon

isé[gh]ð his hlaford þe he [gh]egremed áfeð. under hi{m} helle muð

open. {150} abuuten hi{m} all folc. hi{m} selfe bi s`c´a[n]dlice

senne beswapen. þer ne mái no{n} frend oðre helpe. ælc had innóh to

do{n}ne a{n} hi{m} selfe. Þan seie{ð} ha{m} god þe gelt[.y]

ma{n}ne{n} [gh]e sene[gh]eden. an [gh]eur écenesse. [&] [gh]e scule

[f. 58r¹] birne an mire écenisse. [Gh]e sene[gh]den alse lange alse

[gh]é lefede [&] [gh]e scule birne alse lo{n}ge as íc lefie.

[Linenotes:

140. _þo_ corr. out of _to_ | _hali [gh]ewitien_ MS. || 143. _þan_]

_[þ/]_ MS. || _middenard_] _middernad_ MS. || _þan_] _[þ/]_ MS. ||

144. _cwaceð_] _cwaced_ MS. || 149. _self_] _selþ_ MS. ||

153. _seieð_] _seied_ MS.]

Witeð into éce fer. þe is {155} `[gh]´æarced mine fó [&] his

[gh]egen. Son[e] hi wrðeð abroden of his [gh]esecþe. [&] þan sone

geð se hlaford mid his frenden to his mete. [þ/] his to is esten. þe

seið an þan hali write _Delicie méé sunt e{ss}e cu{m} filiis

ho{minum}_. þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen bearnen. Ac we

sed[en] [gh]íu litl her [þ/] hi sceolde{n} abbe{n} god b{ra}d [&]

uin. [&] vii {160} sonden. hi sculen habe [þ/] brad þe{}seið iþe

godspel. _Ego su{m} panis uiu{us} q{ui} d{e} c{elo} d{escendi}._ Þet

is. Ic ám cwuce bread þe astah fram hefene. se[gh]ð ure helende. Se

þe of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread was ímaced of

ane `h´wete corne. al{}swa se he cweð [gh]eðe godspelle. _Nisi

{gra}n{um} frum{en}ti_. [&] c. þis corn was [gh]esawen {165} þurh

þes ængles muð into ðes meidenes ære Marie. in þare burh of

nazareth. þis corn có{m} fer`s´t i{n}ne bethlée{m}. [þ/] cweð us of

breade. hit wex [&] bleówu. in iudea. hit rípede in ier{usa}l{e}m.

Judas [&] þat leoðre folc hit répén. [&] deden hit an þar rode alswa

alse be{}twenen melstanent. Se{ð}e hit was idon into þer berient

alswa into hófne. þanen {170} hit was ibroht up into heofene to þes

hahes hlafordes borde. þer hit fet. [&] engles. [&] mancinn in

écenisse. [&] þis is hare b`r´ead. hwer scule we win finden? Al swa

se he cweð. _Ego su{m} uitis uera._ [&] c.

[Linenotes:

160. _g[r.]od_ MS. || 162. _þe_] _[q.]þe_ MS. || 167. _cóm_]

_cón_ MS. || 170. _Seðe_] _sede_ MS.]

Selections from Early Middle English, 1130-1250. Part 1: Texts · 第 16 / 50 题