[[The section from _¶[N]u gode menn_ to end was printed as a single
paragraph. It has been broken up for this e-text.]]
[f. 56v¹] [++H]it [gh]elamp [þ/] an rice king wes. strang [&] mihti.
his `land´ gélest wide [&] side. his folc was `swiðe´ ærfeðtelle.
his under{}þéoden [gh]éwer on his cyne{}rice wuneden. Þa be{}fel hit
swa [þ/] hi{m} a þance beféll · to under{}[gh]eíte wá an alle his
cyne{}rice hi{m} were frend oðer fend. hold oðer fá. [&] he nam
hi{m} tó rede [þ/] heo{m} wolde {5} [gh]earceon anæ grate laðienge.
[&] þider [gh]eclepíen all his underþéod. [þ/] hi bi éne féce to his
curt `berie´ come sceolde [&] sette ænne dé[gh]ie. [þ/] hi alle be
þe látst to þa d{e}[gh]`i´e. þer were. Ac þis [gh]esceod he hadde
isétt bi{}tweone frend [&] fend. [þ/] þan hi come mistlice to bérie.
[gh]ef he frend wére. me hine sceolde derewrlice forð{}clepien. [&]
do hine wasse. {10} [&] [gh]iéfe hi{m} hís formemete. [þ/] hi{m} to
la{n}g ne þuhte to abiden of {s}e laford to þe none inn come. Gief
he fend wére. me sceolden ánon eter gat [gh]emete mid gode repples
[&] stiarne swépen. [&] stiarne híne besíé. [&] binde hi{m} hand [&]
fétt. [&] do hine in{}to þiest{er}nesse. [&] þer abide of all his
[gh]eferen were [gh]egadered. [þ/] hi alle clone. símle {15} belócen
were. Þa sende se king his ærndraches of fif ceðen to alle his
under{}þeoden. to [gh]elaðie þis folc. hwet bute ícome súm cófer
su{m} láter`su{m} frend su{m} fend´. [&] was idon bí ha{m} al swá ær
cweðe [we] [þ/] isett was. Þa hit þer to co{m}. [þ/] se hlaford
in{}to þar halle come. mid his dierewur{ð} [gh]eferede. mid [´æ]rlen
[&] aldren. mid cn`i´hten {20} mid þeínen. þa cweð se hlafor to his.
Æér þan{n} we mid ure frienden toðe mete gó. sce{w}ie we þes uncoðe
mæn ur [gh]efó. þa hi to for hi{m} cóme. þa wénte he hin to ha{m}
[&] þus cweð. Un [f. 56v²] wraste man wat lacede [gh]éu an alle míre
rice þat [gh]íe hatrede [&] wid{er}wardnesse a[gh]énes me [gh]e
win[ne] sceolde. [&] to mine `fá´ [gh]ebugon. Swá ibrúce ic
mine {25} rice ne scule [gh]íe mine mete ibite. ac scule þa þe hit
mid mire lufe [gh]earnede. Þa þis was iségd. þa were cofe abruden
into þest{er}nesse. þe hi sturfe hungre. [&] se hlaford nam
{w}iði{nne} to is frenden [&] et [&] dranc [&] macede hine wel bliðe
mid his `[&] þer hi hadden brad [&] win. [&] vii. sandon´. {30}
[Linenotes:
V. 11. _se_] _fe_ MS. || 18. _sum ... fend_ added on margin. ||
20. _dierewurð_] _dierewurd_ MS. || _[&] aldren_ over an erasure. ||
21. _þeínen_ over an erasure. || 22. _scewie_] _scepie_ MS. ||
28. _wiðinne_] _hit h[-i]_ MS. || 29. _[&] þer ... sandon_ added
lengthwise on margin.]
[[_"sum ... fend" printed as shown in text, without leading space_]]
¶[N]u gode menn understandeð þis bispel. Þes king is ure hlaford
almihti god þe is king ofer alle kingen. [&] hlaford ofer alle
hlafordé. S[t]rang he his [&] michti. for he [gh]esceop alle þing of
nahte. [&] na þing ne má[gh]i á[gh]enes his wille. ne hi{m}
wiðstande. for{}þan hi{m} séigd se wítí[gh]e. _Qui celor{um}
{con}tines t{ro}nos_ [&] c. [þ/] is. hlaford `of mihte´ {35} þe
{h}alst hefenen þri{m}settles. [&] tó neowelnes`se´ þe und{er} eorðe
is be{}locést. ·iii· p{r}ou. þe dunan þu a`wiðhst´ mid þina hand; he
is íwiss mihti for{}þ{an} þe non mihté nis buto{n} fra{m} him. His
land is all þes middenard. for he alle [gh]esceop. [&] all dihte wið
ute swince. He us is · king · [&] sceppend. [&] fader. [&] hlaford.
King for he mid rihtwisnesse {40} diht `man [&] engel god [&] euel´.
sceppende. for he us machede lichame [&] sawle ableow. feder for he
us fett [&] scred. [&] forðteh alse is cyldren. hlaford forþa{n} þe
is [gh]éie [&] drednesse is ofer hus. [&] `þas´ áh to bie{n}ne. He
is hure fad{er}. he lenð us his eorðe tó tolie. h{is} corn to sawe.
his eorðe us werpð corn [&] westm. níatt. [&] dierchin. his loht
leóem [&] lif. {45} his wát{er} · drench [&] fisc[.y]nn. his fér
manifeald þenínge. his sónne. mone. sterren. rien. dáw. wind. wude.
`unitald fultume´ al [þ/] we habbeð of þése feder we habbeð. of
wa{m} we alle [&] us siel{f}e habbeð. Mú[gh]e we ahct clepeien hine
mod{er} wene we. [gh]íe mu[gh]e we. hwat deð si moder hire bearn.
formes[t] hi hit che{r}eð [&] blissið be þe lichte. [&] {50} seþe hi
dieð und{er} hire árme [f. 57r¹] oðer hi`s´ hafed heleð to don hi{m}
slepe. [&] reste.
[Linenotes:
35. _of mihte_ added on margin. || 36. _halst_] MS. _alste_. ||
37. _awiðhst_] the last six letters on margin. At beginning of
following line _hst eorðe belucst mid_. || 38. _þan_] MS.
_[þ/] = þat_. || 44. _his_] _he_ MS. || 48. _sielfe_] _sielþe_ MS.
|| 50. _chereð_] _cheteð_ MS.]
Þis deð all [gh]íure drihte. he blisseð hus mid d[gh]éies licht.
h[e] sweueð hus mid þiestre nicht. Gíet for an oðre þing god
[gh]escop þa niht. He wat wel [þ/] maní[gh]e men bieð sa ful of
[gh]éscung. mihti efre ísí. Ná [gh]ewóld ha{m} selfe. to bigeten
wrldlic échte. þer{}for {55} god haf{ð} [gh]escepe ha{m} reste. súme
`wile´ hare`s´ u{n}þances. [gh]eíet he cweð a wunder word to þar
sawle bi þa witíe ysaia{m}. _Nu{m}q{ui}d pot{est} mulier obliuisci
infante{m} s{uum} u{t} n{on} m{isereatur} fi{lio} u{teri} s{ui}._
[þ/] is la líef ma[gh]íe wima{n} for[gh]ete{n} his oge cild. [þ/] hi
ne milsi. hire bárn of hire ogen innoð. [&] [gh]ief hi for{}[gh]iet
þah{}hwéðer nell íc {60} for{}[gh]ete þe cweð drihte. be þa{m} þe he
fad{er} is [&] lafórd he hi{m} sel{f} cwe{ð} be þe witíe. _Si ego
p{ate}r u{bi} {est} honor m{eus}. si d{ominus} u{bi} {est} ti{m}`or´
m{eu}s._ [þ/] is. gif ic fader ha{m}. wer his mi ma{n}scipe. [gh]if
ic. hlaford wer hís mine a[gh]éíe? þer{}fore. G. m. ure king. we
o[gh]eð wr`h´mint. hur sceappend al þat we bieð. ure fader soðe
lufe. ur h`l´aford {65} drednesse. [&] þis is séo king þe wile wíte
an alle his und{er}þeode wá hine lufeð [&] hwa hine hateð. hwá hi{m}
is frend oðer fend. [&] þer{}for he hað [gh]elaðed alle fol[c]. to
ane d[gh]éíe. [þ/] is dome`s´ d[gh]eíe. [þ/] hi alle þer beon be þe
latst. hwé seden ærst [þ/] þes ærndraces wer isent of fif cheðen.
swa ibeoð. þas fif cheðen beoð fif lágan. for{}þan þe god is {70}
þurh þesen [gh]ecnówé.
[Linenotes:
56. _hafð_] _hafd_ MS. || 57. _word_] _worder_ MS. || 61. _self
cweð_] _selþ cwed_ MS. || 71. _þesen_] _þ_ corr. out of _p_.]
Si forme lage [þ/] is si [gh]écénde lage. þe god sett formest an þes
ma{n}nes heorte. [þ/] is þat non man ne don oðere. buton [þ/] þe he
wolde [þ/] me ded[e] hi{m}. [&] don his nixta{n} al [þ/] he wolde
[þ/] me ded[e]hi{m}. Wið{}ute þeser láge ni`s´ man þe [gh]escod
habbe. Ærndraces of þisser lage wer abel. Seth. enoc. Nóe. [&] swíce
gode {75} man. Seðe þes mid{de}nard was [gh]estaþeled fra{m} þa
forme man to þa latst þe wrð ét þes [f. 57r²] wrldes ende. nas tid
ne týme ne ne wrð. [þ/] god ne send gode mænn his folc forte
[gh]elaðie to his rice. Ac si láge sóne adiligde. þurh unwreaste
leahtru{m} [&] manifald sénne. Þer{}efter arerde god þas lage þurh
mo[.y]se{n} þe heretoche of his {80} folce þe he þa [gh]ecás. [&]
wráte his hi{m} self in stanene wax{}br`e´dene. [&] si [gh]eleste
sume wíle. [&] þer{}of were larþawes [&] [gh]elaðieres Moises [&]
aaro{n}. [&] samuel. [&] fele oðre. Swa la{n}ge [þ/] si alswa
swið[e] abreað. [&] adili[gh]ede. þurh unhersa{m}nesse. wat hit
co{m} to þa time þe god sende þe halie witíge. [&] hi þa arérdon mid
hare wríte þurh þes halíe gastes {85} gífe `þa´ god lage. [&]
rihtleceden [þ/] folc swa se hi mihte{n}. [&] bodeden ure`s´
hlafordes to{}cýme ses helendes ih{es}u c{ri}stes. þe sceolde his
a[gh]én wille. þurh his gastes [gh]ífe in ure heorte wríte. [&] don
ús mid his mihte [þ/] stef{}creft ne mihte. [&] an þesser lá[gh]e of
þe wit[gh]in. wer laðieres móche.
[Linenote:
89. _ne_ corr. out of _na_.]
Eft bine fece [&] þes lare [&] lage swiðe acolede þurh
manifea[l]d {90} {s}énne. [&] hur [&] hur þurh false gódes þe ælc
þiode ha{m} selfe macéde. sume of golde. súm of silure. of treowe.
of stane. [&] awente godes lof [&] wrhminte fra{m} þe sceappende to
þare [gh]esceafte. swa [þ/] þa ure halende wes accenned of þa{m}
unwe{m}mede mede sante Marie. al se midde{n}nard was mid senne
begripe. [&] al fol`c´ [gh]ede i{n}{}to þe`s´ diefles muðe.
buto{n} {95} wel feáwe of wa{m} his lefe moder wes istriened. he þa
arerd alle godnisse. [&] sette his halíe láge. [&] þat þe móre his.
[gh]iaf miht [&] stre{n}cþe þur{h} þe gief of his gaste his hesne to
fulforðie. [þ/] non oðre la[gh]e ne mihte. [&] understandeð hwu. Þri
ampres were an mancyn ær his to cyme. Ure acenneng wes ful. u{r} lif
unwreast. ur deað grislic. he {100} co{m} [&] brochte þri þi{n}[g]
þ{er} a[gh]én. he wes acénde of þe clene mede. þe efer þurh lefede
mede. hi`s´ lif was hali[gh]e. his deað ful of milce. his clene
acennende clé{n}séde ure fule acenne{n}de. his hali lif rihtlecede
ure unwreaste lif. his admoded deað ofer{}co{m}. [&] fordede ure
sori[gh]e [&] [gh]elice deað. þís is [f. 57v¹] si fierðe láge.
[Linenotes:
90. _manifeald sénne_] _manifead fénne_ MS. || 98. _þurh_]
_þurl_ MS. || 100. _ur_] _un_ MS.]
An þisser were ærndraces [&] {105} [gh]elaðieres þa ap{ost}les [&]
þe leorni{n}ch[n]ihtes. þer{}efter ures helendes upstí[gh]e to
heuene. þa ap{ost}les [&] hare íunglenges þe[r] efter come halíe men
[&] þe hafedmen þe nu beoð in halíe cyrce. [&] wrðeð of domes
dé[gh]e. þurh þes hali gastes [gh]ífe. [&] al{}swa ure helende ha{m}
leórde. maní[gh]e þing [t]ehten þa folce to freme. [&] þis is si
fifte lage. An þisser beoð bedeles {110} [&] laðieres to b{e}rie
archebisc{opes}. [&] biscop{es}. prestes. [&] hare [gh]egeng. Ac þah
we fif næ{m}míe. alle hi [beoð an] on godes wille. [&] élc of ha{m}
[gh]estrenð [&] fulfellþ oðre. Of þeses fif ceþen [&] of hare
bedeles we habbeð [gh]éu [gh]éséd. Of þe folce we siggeð [þ/] hit
cu{m}þ fastlice. fram middenardes anginn alse fele alse deade beoð
alse fele beoð to b{er}ie ícóme. wat frend. {115} wat fá. [&] elce
dé[gh]íe þícce þringeð. Ac [gh]ief [gh]é habbeð und{er}stande [þ/]
we [gh]íu er séde. eter gate me his scýft. [&] þer me hi to
[gh]esceodeð. Si gate [þ/] is elces mannes endedeíe. þ{an} he stepð
ut of þese life into þan oðre. Ac we sede [gh]ehw. [þ/] [gh]ief he
frend were me sceolde [gh]ief hi{m} his mór[gh]e mete [þ/] he þe bet
mihte abide þan{n} more mete.
[Linenotes:
112. _hi_] _hit_ MS. || 118. _þan_] _[þ/]_ MS. || _oðre_]
_ooðre_ MS.]
Swa hit is here. {120} þ{an} se gode man þe godes lufe hað
[gh]éfolged to is ende cu{m}þ. wite{r}lice wið{}ut uúantruce þer
cumeð þe hali engles hi{m} tó. [&] [gh]éf hað ahte uniwasse oðer hit
wrð [gh]ewasse iþer pine of þe deaðe þe he her þáleð. oðer efter mid
eðelice lette. [&] þ{an} lat me þa sawle to merchestowe. [þ/] his se
mor[gh]emete si blisse þe he hað an þar sawle. þat wite [gh]e
wel. {125} nan halege nað his fulle blisse er he under{}fó adomes
deíe his licame. [þ/] wrð se fulle mete. þa{n} se mann mid sawle [&]
mid licame und{er}-fangð sicernesse of écer blisse. [&] wat
beli{m}pð hit [gh]ief he fend his `þe´ to þare gate cu{m}þ? God þurh
his [f. 57v²] mucele milce ne letes us nefer fandie. Ac naþeles
[gh]ief he fend his an unwreast mann þer beoð {130} anú
[gh]eréd`i´e. þe weregede gastes þe hine uniredlice und{er}fangeð
mi{d} stiarne swupen. Alse fele unþeawes alse hade upe him [&]
sennenn. al swa fendes he þer [gh]emet. h[-i]ne to und{er}fó. [&] to
don h[-i]ne into þiesternesse. oft a domes d[gh]éi alle godes fend
simle fra{m} his [gh]esecðe abroden bienn [&] hi[n] to hare lean
ha{m} þe lange scel [gh]eleste.
[Linenotes:
121. _þan_] _[þ/]_ MS. || _witerlice_] _witetlice_ MS. ||
124. _þan_] _[þ/]_ MS. || 131. _mid_] _min_ MS.]
Þus hit hað íbí [&] {135} is. [&] wrð oft domesdei. Ac þan{n} hit
þer to cumþ [þ/] se hlaford á þe mucele deíe. cumþ forté ísí [&]
frend [&] fend. þann cumþ all his und{er}þiede hi{m} to{}fore. þer
he sit mid his derewrþe [gh]efered mid ni[gh]en anglene had. mid þer
unw[-e]mmed meide his moder. mid his ap{ost}len. mid þa
hágefad{er}en. [&] þo halí[gh]e wítien. mid martiren. mi[d]
hali {140} {con}fessore{n} mid halie meiden. mid al þan þe þer
midenarde for his lufe werpeð abéc. [&] lagelice her hi{m} þenið.
wic [gh]eíe. wic drednesse wurð þer. þ{an} þat fer to{}for hi{m}
abernð [þ/] middenard. þ{an} si eorðe alle cwace{ð} þan þe sterren
falleð. si sunne [&] se mone aþestreð for godes b{ri}ctnesse. þe
wlcne to gað. and si hali rode tacne mid þe {145} spere [&] mid þe
neiles þurh angles beoð forð ibrocht. þan{n} þe angles cwaciað. [&]
tó richtwíse ha{m} adredeð. wat sceol se senfulle don. þe isecgð þer
his richtwise deme. þe non ne maíe bechece. non beswice. he his
hi{m} sel{f} witnisse [&] deme. Wat sceol se wrecce don. þe bufon
isé[gh]ð his hlaford þe he [gh]egremed áfeð. under hi{m} helle muð
open. {150} abuuten hi{m} all folc. hi{m} selfe bi s`c´a[n]dlice
senne beswapen. þer ne mái no{n} frend oðre helpe. ælc had innóh to
do{n}ne a{n} hi{m} selfe. Þan seie{ð} ha{m} god þe gelt[.y]
ma{n}ne{n} [gh]e sene[gh]eden. an [gh]eur écenesse. [&] [gh]e scule
[f. 58r¹] birne an mire écenisse. [Gh]e sene[gh]den alse lange alse
[gh]é lefede [&] [gh]e scule birne alse lo{n}ge as íc lefie.
[Linenotes:
140. _þo_ corr. out of _to_ | _hali [gh]ewitien_ MS. || 143. _þan_]
_[þ/]_ MS. || _middenard_] _middernad_ MS. || _þan_] _[þ/]_ MS. ||
144. _cwaceð_] _cwaced_ MS. || 149. _self_] _selþ_ MS. ||
153. _seieð_] _seied_ MS.]
Witeð into éce fer. þe is {155} `[gh]´æarced mine fó [&] his
[gh]egen. Son[e] hi wrðeð abroden of his [gh]esecþe. [&] þan sone
geð se hlaford mid his frenden to his mete. [þ/] his to is esten. þe
seið an þan hali write _Delicie méé sunt e{ss}e cu{m} filiis
ho{minum}_. þat is. Mine esten beoð wunian mid mannen bearnen. Ac we
sed[en] [gh]íu litl her [þ/] hi sceolde{n} abbe{n} god b{ra}d [&]
uin. [&] vii {160} sonden. hi sculen habe [þ/] brad þe{}seið iþe
godspel. _Ego su{m} panis uiu{us} q{ui} d{e} c{elo} d{escendi}._ Þet
is. Ic ám cwuce bread þe astah fram hefene. se[gh]ð ure helende. Se
þe of þese brad ett. ne sterfeð he nefer. Þis bread was ímaced of
ane `h´wete corne. al{}swa se he cweð [gh]eðe godspelle. _Nisi
{gra}n{um} frum{en}ti_. [&] c. þis corn was [gh]esawen {165} þurh
þes ængles muð into ðes meidenes ære Marie. in þare burh of
nazareth. þis corn có{m} fer`s´t i{n}ne bethlée{m}. [þ/] cweð us of
breade. hit wex [&] bleówu. in iudea. hit rípede in ier{usa}l{e}m.
Judas [&] þat leoðre folc hit répén. [&] deden hit an þar rode alswa
alse be{}twenen melstanent. Se{ð}e hit was idon into þer berient
alswa into hófne. þanen {170} hit was ibroht up into heofene to þes
hahes hlafordes borde. þer hit fet. [&] engles. [&] mancinn in
écenisse. [&] þis is hare b`r´ead. hwer scule we win finden? Al swa
se he cweð. _Ego su{m} uitis uera._ [&] c.
[Linenotes:
160. _g[r.]od_ MS. || 162. _þe_] _[q.]þe_ MS. || 167. _cóm_]
_cón_ MS. || 170. _Seðe_] _sede_ MS.]