In weerwil van zijn schijnbaar lichtzinnig, wereldsgezind leven was
Wronsky toch een man, die een afkeer had van wanorde en verwarring. Den
morgen na den wedren zat hij, ongeschoren en ongewasschen, in
een eenvoudige blouse aan een tafel te midden van afgeteld geld,
rekeningen en brieven. Hij was tot de overtuiging gekomen, dat hij,
als hij zijn dringendste schulden betaald had, van nu tot nieuwjaar
slechts over een geringe som had te beschikken. Er bleef hem niets
over, dan bij een woekeraar geld op te nemen, zijn uitgaven te beperken
en zijn renpaarden te verkoopen.
Wronsky's leven was hoofdzakelijk daarom een gelukkig leven te noemen,
omdat hij een voorraad van zekere grondstellingen bezat, die alles,
wat men doen en niet doen mocht, juist bepaalden. Zij bepaalden,
als iets onomstootelijks, dat men de schulden aan een speler, al
was het ook een notorisch valsch speler, dadelijk moest betalen,
een kleermaker echter niet; dat men mannen niets mocht voorliegen,
maar vrouwen wel; dat men niemand mocht bedriegen, uitgezonderd
getrouwde mannen; dat men niemand een beleediging vergeven, maar
zelf ieder beleedigen mocht, en zoo verder. Al deze grondstellingen
mochten volkomen redeloos en zelfs slecht zijn, maar zij stonden
ontegenzeggelijk vast en werden algemeen erkend, en Wronsky kon,
terwijl hij ze in toepassing bracht, zijn rust bewaren en het hoofd
hoog dragen. Slechts in den laatsten tijd, bij zijn verhouding tot
Anna, gevoelde hij somwijlen, dat zijn grondstellingen met menige
daadzakelijke werkelijkheid niet overeenstemden en dat zich voor
zijn voorwaartszienden blik zwarigheden en twijfelingen ophoopten,
tot welker wegruiming hij geen leiddraad vermocht te vinden.
Zijn tegenwoordige verhouding tot Anna en haar echtgenoot kwam hem
duidelijk en eenvoudig voor; zij was in den codex der grondbeginselen,
die zijn richtsnoer waren, volkomen vastgesteld. Zij was een
beschaafde dame, die hem haar liefde had geschonken, en hij beminde
haar en had voor haar dezelfde, zoo niet een nog grootere achting,
alsof zij zijn wettige echtgenoote geweest ware. Ook haar situatie
tegenover de conversatiewereld was volkomen helder. Allen mochten
weten en vermoeden, wat zij wilden, maar spreken durfde niemand er
over. In het tegenovergestelde geval was hij bereid de babbelaars tot
zwijgen te brengen en hen te dwingen de niet aanwezige eer der vrouw,
die hij beminde, te achten.
Zijn standpunt tegenover den echtgenoot was hem het duidelijkst. Van
het oogenblik af, dat Anna hem haar liefde had beleden, had hij een
eenig, onbetwistbaar recht op haar. De echtgenoot was voortaan een
overtollig, belemmerend persoon. Ongetwijfeld was dat voor hem een zeer
onaangename positie, maar wat was daaraan te doen? Het eenige recht,
dat de echtgenoot had, was, met de wapens in de hand voldoening te
eischen, en van het begin af was Wronsky bereid deze te geven.
In den laatsten tijd echter had zich tusschen hem en haar een intieme
omstandigheid voorgedaan, die hem verschrikte. Gisteren nog had zij
hem medegedeeld, dat zij in blijde hoop verkeerde, en hij bemerkte,
dat deze mededeeling en hetgeen zij deswege van hem verwachtte, iets
vorderde, dat niet in den codex der hem leidende grondstellingen was
vastgesteld. "Als ik haar gezegd heb, dat zij haar man moet verlaten,
heb ik daarmede ook gezegd, dat zij zich met mij moet vereenigen? En
hoe zal ik haar nu ontvoeren, nu ik geen geld heb? Verondersteld dat
ik het toch zoo kon aanleggen; maar hoe zou ik haar kunnen ontvoeren,
als ik in den dienst wil blijven? Als ik haar dat gezegd heb, dan
moet ik ook tot alles bereid zijn, dat wil zeggen, ik moet den dienst
verlaten...."
En hij werd nadenkend. Eerzucht was reeds de droom zijner
kindsheid, een gedachte en droom, dien hij zelf niet bekende,
maar die hem zoo geheel doordrong, dat die nu ook kampte met den
liefdehartstocht. In de wereld zoowel als in den dienst had hij een
groote fout begaan. Wenschende zijn onafhankelijken geest te toonen en
zich daardoor naar boven aan te bevelen, had hij een hem aangeboden
betrekking afgewezen in de hoop, door deze afwijzing een nog meer
gunstige meening te winnen; maar het bleek spoedig, dat hij te koen
had gerekend, want men sloeg voortaan geen acht op hem. Terwijl hij nu
eenmaal aldus nolens volens een onafhankelijk karakter had aangenomen,
bleef hij hieraan ook in het vervolg op eene fijne en schrandere
wijze getrouw, alsof hij volstrekt niet ontevreden en beleedigd was,
maar slechts dit eene wenschte, dat men hem met rust liet, omdat het
hem zóó beviel. Doch reeds sedert een jaar, sedert zijn verplaatsing
naar Moskou, vond hij in den grond zijns harten daarin volstrekt
geen welgevallen. Hij bemerkte, dat zulk een gezochte stelling van
een man, die alles had kunnen verwerven, maar niets verworven had,
allengs haar waarde verloor en dat velen begonnen te denken, dat
hij in werkelijkheid ook wel geen andere talenten bezitten mocht,
dan die van een eerlijke en goede vent te zijn.
Zijn liaison, die zooveel opzien verwekt en hem een zekeren nieuwen
glans verleend had, bevredigde hem een tijd en bracht den aan zijn
hart knagenden worm tot rust, maar voor ongeveer een week had deze
worm zijn aanvallen met vernieuwde heftigheid hervat.
De vriend zijner jeugd Serpuchowsky, met hem uit hetzelfde district,
van gelijke afkomst en zijn vroegere corpskameraad, die overal zijn
mededinger geweest was, op de schoolbank, bij alle dwaze streken en
in eerzuchtige droomerijen,--deze Serpuchowsky was dezer dagen uit
Midden-Azië teruggekeerd met twee ridderorden, zooals zelden aan zulk
een jong generaal werden geschonken. "Wel benijd ik hem niet, maar
zijn bevordering toont mij, dat, als men maar weet af te wachten,
de carrière van een man van mijn soort snel gemaakt is. Voor drie
jaren hadden wij beiden denzelfden rang. Verlaat ik nu den dienst,
dan verbrand ik mijn schepen. Blijf ik in dienst, dan verlies ik
niets. Zij heeft toch zelf gezegd, dat zij haar positie niet veranderd
wenscht te zien. En in het bezit harer liefde behoef ik Serpuchowsky
niet te benijden."
En terwijl hij zijn knevel draaide, stond hij op en ging eenige malen
de kamer op en neer. Zijn oogen schitterden en hij gevoelde de vaste,
rustige en blijmoedige gemoedsstemming terugkeeren, die hem zijn
positie als zuiver en eenvoudig deed beschouwen.