Coniunctio est pars orationis indeclinabilis adnectens
ordinansque sententiam. coniunctio mæg bêon gecweden
geþêodnys. sê is ân dǣl lêdensprǣce undeclinigendlîc
gefæstnjende and endebyrdigende ǣlcne cwyde. swâswâ lîm
gefæstnað fel tô sumum brede, swâ getîgð sêo coniunctio þâ
word tôgædere. þes dǣl gefæstnað and gefrætwað lêdensprǣce
and hwîlon tôscǣt and hwîlon geendebyrt. pius et fortis fuit
dauid rex ârfæst and strang wæs dauid cyning: se et is
coniunctio, þæt is on englisc and. ego et tu ic and ðû, nos
et uos wê and gê wyllað ân. nû þû miht gehŷran, hû þes dǣl
tîgð þâ word tôgædere. næfð þes dǣl nâne mihte nê nân
andgit, gif hê âna stent, ac on endebyrdnysse lêdensprǣce hê
gelîmað þâ word, nê hê ne bið nâht on englisc âwend bûtan
ôðrum wordum.
Tria accidunt coniunctioni þrêo ðing gelimpað þisum dǣle: ân
is potestas miht, ôðer is figura gefêgednys, þridda ordo
endebyrdnys. potestas is miht, and sêo geswutelað, hwæt þes
dǣl mæge fremman, forðan ðe hê hwîlon geþêot ôðre dǣlas and
hwîlon tôscǣt. sume sindon gehâtene copulatiuae, þæt sind
geðêodendlîce, forðan ðe hî geðêodað ôðre dǣlas on ðǣre
sprǣce endebyrdnysse, ac hî nabbað nân andgit, gif hî âna
standað. þâs sind geþêodendlîce: et, que, ac, ast, at,
atque. uir et mulier wer and wîf. stetitque and hê stôd.
cantauitque and hê sang. omnis populus uirorum ac mulierum
eall folc wera and wîfa. ast alii adfirmant and ôðre sêþað.
at is ongeânweardlîc: at iesus ait and se hǣlend cwæð him
tôgeânes; at illi tacuerunt and hî sûwodon tôgeânes þæs
hǣlendes wordum. atque aliis est largus and ôþrum hê is
cystig. ealle ðâs habbað ân englisc, þêah ðe hî for
fægernysse fela synd on lêdensprǣce.
Sume synd gehâtene disiunctiuae, þæt synd âscyrigendlîce,
forðan ðe hî tôtwǣmað þæt andgyt and þâ word geðêodað. hêr
synd ðâ: aut, ue, uel, ne, nec, an, neque. lege aut scribe
rǣd oððe wrît. aut aliquis latet error oððe sum gedwyld
lûtað þǣr. ne lingua nec manus oculiue peccent nê tunge nê
handa oððe êagan syngjon. sentisne? understentst þû lâ?
uisne? wylt þû lâ? uel dies est uel nox oððe hit is dæg oððe
niht. tota die uel legit iste uel cogitat eallne dæg oððe
þes man rǣt oððe hê þencð. nec laudo nec uitupero nê ic ne
herige nê ic ne tǣle. eft ongeânwerdlîce: nec una hora
auarus neglegit lucrum neque pius iustitiam nê forgyt se
gŷtsere his gestrêon âne tîd nê se ârfæsta his rihtwîsnysse.
siue and seu syndon êac disiunctiuae: siue errore uiae seu
tempestatibus acti hî synd genêadode oððe mid gedwylde þæs
weges oððe mid stormum þæs unwederes. siue uir siue mulier
swâ hwæþer swâ hit sŷ, swâ wer, swâ wîf. an is
interrogatiua, þæt is âxjendlîc: tu es, qui uenturus es, an
alium expectamus? eart þû, sê ðe tôweard is, oððe wê ôðres
anbîdjan sceolon? hê is êac dubitatiua, þæt is twŷnjendlîc:
eloquor an sileam? hwæðer ic sprece oððe swŷgje?
Sume syndon gehâtene expletiuae oððe completiuae gecwedene,
þæt synd gefyllendlîce: þâ gefyllað and gefægerjað þâ
lêdensprǣce, and, þêah ðe hîg forlǣtene bêon, ne byð swâ
ðêah þǣre sprǣce andgit forlǣten. hêr synd ðâ: autem, enim,
uero, quidem, equidem, quoque, nam, namque, uidelicet. tu
autem, domine, miserere mei et resuscita me ðû, sôðlîce,
drihten, miltsa mê and ârǣr mê. ego enim sum dominus, deus
tuus ic, sôðlîce, eom drihten, ðîn god. tu uero odisti
disciplinam þû, sôðlîce, hatedest godes stêore. ego quidem
facio ic, witodlîce, dô. equidem merui ic, witodlîce, þæt
geearnode. tu quoque þû êac swylce. doctus sum; nam legi ic
eom gelǣred; sôðlîce, ic rǣdde. erat namque in sermone uerax
hê wæs, sôðlîce, on sprǣce sôðfæst. hominem uidelicet iustum
laudo rihtwîsne mannan, gewislîce, ic herige. eallswâ regnum
scilicet illud þæt rîce, gewislîce.
Sume sindon causales gehâtene. causa is intinga, and þâs
bêoð for sumon intingan gecwedene: si, etsi, etiamsi,
siquidem. si uis gif ðû wylt; si possum gif ic mæg. etsi
uoluero gloriari, non ero insipiens þêah ðe ic wylle
wuldrjan, ne bêo ic nâ unsnoter. etiamsi mortuus fuerit,
uiuet þêah ðe hê bêo dêad, hê leofað. donatus telð gyt mâ tô
ðisum: ni, nisi, sed. ni and nisi habbað ân andgyt. ni
uelles, non uenisses bûton þû woldest, ne côme ðû. ni fallor
bûton ic bêo mid lêasunge bepǣht. nisi dominus custodierit
ciuitatem bûton drihten gehealde þâ burh. non ego, sed tu nâ
ic, ac ðû. non bos est, sed equus nis hit nâ oxa, ac is
hors. gyt synd mâ ðyssera æfter priscianes tǣcinge: quoniam,
quia, quam ob rem. confitemini domino, quoniam bonus
andettað drihtne, forðan ðe hê is gôd. quia fecisti rem hanc
forðan ðe þû dydest þys þing. eft quia tu es petrus þæt þû
eart petrus. quam ob rem uenisti? for hwî côme ðû? quam ob
rem uolui for þî ic wolde. þis is êac aduerbium and bið
menigfealdlîce quas ob res? for hwilcum ðingum? naman bêoð
êac tô ðisum genumene: qua causa? for hwilcum intingan? qua
gratia? for hwilcum gesceâde?; and praepositio: quapropter
for ðî þonne; and pronomen: ideo for þî, idcirco for ðî,
propterea for þî et similia.
Sume sind gecwedene rationales. ratio is gesceâd, and þâs
sind for sumon gesceâde gesette on endebyrdnysse
lêdensprǣce: ergo, igitur, ita, itaque, utique. tulit ergo
dominus hominem eornostlîce, drihten genam þone mann. igitur
perfecti sunt caeli et terrae eornostlîce, heofenas and
eorðan wǣron fulfremedlîce geworhte. sicut domino placuit,
ita factum est swâswâ hit drihtne gelîcode, swâ hit is
gedôn. itaque epulemur in domino witodlîce, uton wistfulljan
on drihtne. utique uolo witodlîce, ic wylle. utique uolumus
witodlîce, wê wyllað.
Priscianus cwæð, þæt sume sind aduersatiuae, þæt sind
wiþerrǣdlîce. quamuis, quamquam, licet, etsi, etiamsi,
tamen. quamuis clames, non audiat surdus ðêah ðe ðû clypige,
hit ne gehŷrð se dêafa. quamquam stultus moneatur, non
emendetur ðêah ðe se stunta bêo gemynegod, hê ne byð
gerihtlǣht. licet petieris dimidium regni mei ðêah ðe ðû
bidde healfne dǣl mînes rîces. licet is âlŷfed is word: mihi
licet ic môt, nobis licet wê môton; tibi licuit ðû môstest;
licitus sermo âlŷfed sprǣc, licita res âlŷfed ðingc, licitum
uerbum âlŷfed word; inlicitum unâlŷfed; and participium
licens âlŷfende and aduerbium licenter âlŷfedlîce, swâswâ of
libet mê lyst libens lustbǣre and libenter lustlîce. se ôðer
licet næfð nâht ðyses. quamuis non roget, tamen uult habere
ðêah ðe hê ne bidde, þêah hê wyle habban. tamen uult ðêah hê
wyle. be ðâm ôðrum wê sǣdon. saltim getâcnað wanunge:
saltim, si haberem unum denarium hûru, gif ic hæfde ǣnne
pening; si non uis legere, saltim audi gif ðû nelt rǣdan,
hlyst hûru.
Sume synd gehâtene encleticae on grêcisc, þæt is on lêden
inclinatiuae and on englisc âhyldendlîce, forðan ðe hî
âhyldað and gebîgað heora swêg tô ðâm stæfgefêge, þe him
ætforan stent. þæt sind ðrêo: que, ne, ue. arma uirumque þâ
wǣpnu and þone wer. oculiue oððe êagan. satisne est oððe
estne satis? is ðǣr genôh lâ? on eallum þisum and þyllecum
gǣð se swêg tô ðâm stæfgefêge, þe him ætforan stent. þes que
is sceort mid þrŷm stafum gewriten oððe getitelod, and se
langa quae, þe is femininum of quis, sceal bêon mid fêower
stafum q, u, a, e âwriten.
Sume syndon ǣgðer gê coniunctiones gê aduerbia. gif ic cweðe
uolo, ut legas ic wylle, ðæt ðû rǣde, þonne byð se ut
coniunctio; eft rogo, ut facias ic bidde, þæt ðû dô. gif ic
cweðe feci, ut potui ic dyde, swâ ic mihte, þonne bið se ut
aduerbium and getâcnað gelîcnysse. ealswâ feci, ut homo ic
dyde, swâswâ mann. hwîlon hê getâcnað êac tîde: ut uidit
beatus sebastianus þâ ðâ se êadiga sebastianus geseah; on
þissere stôwe hê is temporale aduerbium, þæt is tîdlîc,
forðan þe hê getâcnað tîde hêr, swâswâ hê dêþ gehwǣr. dum
and cum sindon ǣgðer gê aduerbia gê coniunctiones. gif hî
bêoð geðêodde þâm gemete, ðe is gehâten indicatiuus, þonne
bêoð hî aduerbia; and eft, ðonne hi bêoð geþêodde þâm
gemete, þe is gecweden coniunctiuus, þonne bêoð hî
coniunctiones. manega synd gyt coniunctiones, þe wê ne magon
nû secgan on ðissere sceortnysse.