Coniugationes uerborum quattuor sunt secundum priscianum.
coniugatio uerborum ys worda geðêodnys, and þǣra sind fêower
æfter priscianes tǣcinge. naman habbað fîf declinationes,
and word habbað fêower coniugationes. declinatio mæg bêon
gecweden gebîgednys, forðan ðe on ðǣre bêoð ðâ naman
gebîgede fram case tô case. coniugatio mæg bêon gecweden
geðêodnys, forðan ðe on ðǣre bêoð manega word geðêodde on
ânre declinunge.
Sêo forme coniugatio ys, þe macað ðone ôðerne hâd on langne
as: amo ic lufige, amas ðû lufast, amat hê lufaþ; et
pluraliter amamus wê lufjað, amatis gê lufjað, amant hî
lufjað. eodem modo, id est, indicatiuo on ðâm ylcan gemete,
þæt ys, gebîcnigendlîcum praeterito tempore inperfecto
forðgewitenre tîde unfulfremedre amabam ic lufode, amabas ðû
lufodest, amabat hê lufode; et pluraliter amabamus wê
lufodon, amabatis gê lufodon, amabant hî lufodon. eodem modo
tempore praeterito perfecto amaui ic lufode fulfremedlîce,
amauisti þû lufodest, amauit hê lufode; et pluraliter
amauimus wê lufodon, amauistis gê lufedon, amauerunt uel
amauere hî lufodon. eodem modo tempore praeterito
plusquamperfecto amaueram ic lufode gefyrn, amaueras ðû
lufodest, amauerat hê lufode; et pluraliter amaueramus wê
lufodon, amaueratis gê lufodon, amauerant hî lufedon. eodem
modo on ðâm ylcan gemete futuro tempore on tôweardre tîde
amabo ic lufige gyt tô dæg oððe tô merjen, amabis þû lufast,
amabit hê lufað; et pluraliter amabimus wê lufjað, amabitis
gê lufjað, amabunt hî lufjað. imperatiuo modo on
bebêodendlîcum gemete tempore praesenti on andwerdre tîde ad
secundam et tertiam personam tô ðâm ôðrum hâde and tô ðâm
ðriddan ama lufa ðû, amet lufige hê; et pluraliter amemus
lufjon wê, amate lufige gê, ament lufjon hî. eodem modo
tempore futuro amato tu lufa ðû gyt, amato ille lufige hê;
et pluraliter amemus lufige wê, amatote lufige gê, amanto
lufjon hî. optatiuo modo gewîscendlîcum gemete praesenti
tempore et praeterito inperfecto utinam amarem êalâ gif ic
lufode nû oððe ǣr, utinam amares êalâ gif ðû lufodest,
utinam amaret êalâ gif hê lufode; et pluraliter utinam
amaremus êalâ gif wê lufodon, utinam amaretis êalâ gif gê
lufedon, utinam amarent êalâ gif hî lufodon. eodem modo
tempore praeterito perfecto et plusquamperfecto utinam
amauissem êalâ gif ic lufode fulfremedlîce oððe gefyrn,
utinam amauisses êalâ gif ðû lufodest, utinam amauisset êalâ
gif hê lufode; et pluraliter utinam amauissemus êalâ gif wê
lufodon; utinam amauissetis êalâ gif gê lufodon, utinam
amauissent êalâ gif hî lufodon. eodem modo tempore futuro
utinam amem forgife god, þæt ic lufige gyt, utinam ames þæt
ðû lufige, amet þæt hê lufige; et pluraliter utinam amemus
forgyfe god, þæt wê lufjon gyt, ametis þæt gê lufjon, ament
þæt hî lufjon. subiunctiuo modo underðêodendlîcum gemete
tempore praesenti cum amem þonne ic nû lufige, cum ames
þonne ðû lufast, cum amet þonne hê lufað; et pluraliter cum
amemus ðonne wê nû lufjað, cum ametis þonne gê lufjað, cum
ament þonne hî lufjað. eodem modo tempore praeterito
inperfecto cum amarem þâ ðâ ic lufode hwæt hwega, cum amares
ðâ ðâ ðû lufodest, cum amaret þâ ðâ hê lufode; et pluraliter
cum amaremus þâ ðâ wê lufodon, cum amaretis þâ þâ gê
lufodon, cum amarent þâ ðâ hî lufodon. eodem modo tempore
praeterito perfecto cum amauerim þâ ðâ ic lufode
fulfremedlîce, amaueris þâ ðâ ðû lufodest, amauerit þâ ðâ hê
lufode; et pluraliter cum amauerimus þâ ðâ wê lufodon,
amaueritis þâ ðâ gê lufodon, amauerint ðâ ðâ hî lufodon.
eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto cum amauissem
þâ ðâ ic lufode gefyrn, amauisses þâ ðâ ðû lufodest,
amauisset þâ ðâ hê lufode; et pluraliter cum amauissemus þâ
ðâ wê lufodon, amauissetis þâ ðâ gê lufedon, amauissent þâ
ðâ hî lufedon. eodem modo tempore futuro cum amauero þonne
ic lufige gyt, cum amaueris þonne þû lufast gyt, cum
amauerit ðonne hê lufað gyt; et pluraliter cum amauerimus
þonne wê lufjað gyt, amaueritis ðonne gê lufjað gyt,
amauerint þonne hî lufjað gyt. infinitiuo modo
ungeendigendlîcum gemete numeris et personis on getelum and
on hâdum tempore praesenti et praeterito inperfecto amare
lufjan, praeterito perfecto et plusquamperfecto amasse uel
amauisse lufjan. infinitiuus ys ungeendigendlîc, ac dô ðǣr
tô getel and hâd and tîde, þonne byð hit geendod sprǣc:
amare uolo ic wylle nû lufjan; amare uolebam ic wolde
lufjan; sciui te aliquando amasse deum ic wiste, þæt ðû
hwîlon lufodest god. futuro amatum ire uel amaturum esse
lufjan; uis amatum ire wylt ðû faran lufjan; uenatum pergo
ic fare huntjan; uis doctum ire wylt ðû gân leornjan; lectum
pergit hê gǣð rǣdan; bibitum pergo ic gange drincan; et
cetera. þæt syxte gemet gǣð ofer ealle þâ ôðre fîf gemetu
and nimð ǣfre þone þriddan hâd of ðâm passiuum: amatur;
amatur a me ic lufige, amabatur a me ic lufode and swâ forð,
ac hit nis nâ swîðe gewunelîc on lêdensprǣce nê hûru on
englisc. quinque participalia uerba ueniunt a uerbo actiuo
fîf dǣlnymendlîce word cumað of ðâm dǣdlîcum worde: amandi
tô lufigenne, amando lufigende, amandum tô lufigenne, amatum
wê sǣdon ǣr, amatu mid lufe. wê secgað þâs word gewislîcor:
tempus est arandi hit ys tîma tô erigenne, arando proficio
erigende ic geðêo, legendo doceo rǣdende ic tǣce, arandum
est mihi mê ys to erigenne, legendum est nobis ûs ys tô
rǣdenne, habes agros ad arandum hæfst ðû æceras tô erigenne,
commoda mihi librum ad legendum lǣne mê ðâ bôc tô rǣdenne.
amatum wê sǣdon ǣr. amatu byð geset for naman for ablatiuum,
swâswâ priscianus âwrât: nec uisu facilis nec dictu
affabilis ulli nys hit nânum êaðe on gesihðe nê on cwyde
âsecgendlîc. ðâs fîf word synd swîðe wunderlîce and âwendað
hî tô eallum hâdum and tô eallum tîdum and tô ǣgðrum getele
and tô eallum cynnum: amando patrem, amando matrem, amando
fratres et cetera. ðâs fîf word synd gehâtene participalia,
forðan ðe hî synd gelîce dǣl nymendum on gebîgedum casum. hî
synd êac gecwedene gerundia of ðâm worde gero ic bere,
forðan ðe hî berað manega andgytu. hî synd êac gehâtene
sopina. sopinum ys ûpp âwend, and hî synd ûp âwende and
brâde, forðan ðe hî underfôð fela andgytu, swâswâ wê hêr
beforan sǣdon. duo participia ueniunt a uerbo actiuo twegen
dǣl nymende cumað of ðâm dǣdlîcum worde, praesentis
temporis, ut amans: andwerdre tîde ys amans lufigende;
futuri temporis, ut amaturus: tôwerdre tîde ys amaturus.
manducans est hê ys etende, legens est hê ys rǣdende;
lecturus sum cras ic sceal rǣdan tô merigen, lecturus es þû
scealt rǣdan, lecturus est hê sceal rǣdan, lecturi sunt hî
sceolon rǣdan; et cetera.
Ǣlc ðâra worda, þe ðus gâð, bêo hit actiuum, bêo hit
neutrum, ǣlc ðǣra ys ðǣre forman declinunge. þêos forme
coniugatio macað hyre praeteritum perfectum on fêower wîsan.
Sume hî macjað on aui: amo ic lufige, amaui ic lufode,
amatum gelufod, and byð ǣfre se a lang on lêdensprǣce.
ealswâ gâð þâs: beo ic weligje, beaui ic welegode, beatum
gewelgod; lanio ic tôtere; hio ic gynje; inchoo ic ongynne,
inchoaui; uacuo ic æmtige; turbo ic gedrêfe; sudo ic swǣte;
nauigo ic rôwe; triumpho ic sigerje; flo ic blâwe, flaui;
armo ic gewǣpnige; orno ic gefrætwige; no ic swymme, naui;
nato ic swymme; palpo ic grâpige; sedo ic gestylle; tenuo ic
gewanige oððe ic dô sum ðing ðinre; laboro ic swince; aro ic
erige; cribro ic syfte; quasso ic tôcwŷse; calco ic trede;
ambulo ic gange; praecipito ic sceûfe; uexo ic drecce;
euangelizo ic godspellige. ealle ðâs word and mâ macjað
heora praeteritum on aui and sopinum on atum.
Se ôðer praeteritum is on twâm stafum, ui: frico ic gnîde,
fricui ic gnâd, frictum gegniden; seco ic forceorfe, secui,
sectum; mico ic scîmige, micui (nys hêr nân sopinum); domo
ic temige, domui, domitum; sono ic swêge, sonui, sonitum;
tono ic tonige, tonui, tonitum; ueto ic forbêode, uetui,
uetitum; crepo ic tôberste, crepui, crepitum. sume macjað on
twâ wîsan: plico ic fealde, plicui uel plicaui ic fêold,
plicitum uel plicatum gefealden. ealswâ gǣð implico ic on
befealde, replico ic ongeân fealde, complico ic samod
fealde, explico ic fulfealde, applico ic tô fealde oððe ic
gelende mid scipe. þâ ðe bêoð mid naman gefêgede, þâ macjað
praeteritum on aui and sopinum on atum: duplico ic twŷfylde,
duplicaui, -catum; triplico ic ðrŷfylde, -caui, -catum;
multiplico ic menigfylde, -caui, -catum. cubo ic hlynige,
cubui, cubitum. neco ic nǣce oððe ic âcwelle gǣð êac on twâ
wîsan: necui uel necaui, nectum uel necatum.
Se ðridda praeteritum gǣð þus: iuuo ic fultumige, iuui ic
fultumode, iutum gefultumod, and of ðâm gefêged adiuuo ic
fultumige, adiuui, adiutum; lauo ic ðwêa, laui ic ðwôh,
lautum âðwogen. sume cweðað lotum oððe lauatum.
Sêo fêorðe praeteritum gǣð þus: sto ic stande, steti ic
stôd, statum gestanden; do ic gyfe, dedi ic geaf, datum
forgyfen, and of ðisum gefêgede resto ic bêo tô lâfe oððe ic
ætstande, restas, restiti, restitum; consto ic samod stande,
constiti, constitum; praesto ic getîðige, praestiti,
praestitum. ealswâ persto ic ðurhwunige; adsto ic æt stande;
absto ic fram stande: circumdo ic embedô oððe ic ymbgange,
circumdedi, circumdatum. þâ ôðre synd ðǣre ðriddan
geðêodnysse.