Figura is hiw on namum and on ôðrum dǣlum and æfter donatum,
þâm lârêowe, synd twâ figura: simplex, þæt is, ânfeald et
composita, þæt is, gefêged. ânfeald hiw is decens geðæslîc
oððe ârwurðe, potens mihtig. gefêged hiw byð, þæt ðe byð of
twâm dǣlum oððe of mâ gefêged: indecens unðæslîc oððe
ungedafenlîc, inpotens unmihtig; and hî bêoþ gefêgede on
fêower wîsan: ǣrest of twâm ansundum dǣlum: iniustus
unrihtwîs; in is praepositio and iustus is nama. eft byð
gefêged of twâm tôbrocenum dǣlum beniuolus wel willende; eft
of ansundum dǣle and tôbrocenum inimicus fêond, insipiens
unwîs; eft of tôbrocenum dǣle and ansundum impius ârlêas,
efferus rêðe.
Ealle ðâ eahta dǣlas underfôð fêginge, bûton interiectio
âna, and, gif se nama bið gefêged of twâm ansundum dǣlum,
þonne mæg man on ǣgðrum ende hine declinjan: hoc ius
iurandum þes âðswara, huius iuris iurandi, huic iuri iurando
et cetera. gyf se nama byð gefêged of nominatiuo casu and of
ôðrum gebîgedum case, þonne bið se nama declinjendlîc on ðâ
healfe, þe se nominatiuus byð: hic praefectus urbis ðes
portgerêfa oððe burhealdor, huius praefecti urbis, huic
praefecto urbis, hunc praefectum urbis, o praefecte urbis,
ab hoc praefecto urbis et cetera. gif se nama byð gefêged of
twâm gebîgedum casum, þonne byð hê indeclinabile, þæt is,
undeclinjendlîc, ac gǣð se ân casus for eallum ðâm ôðrum
casum, swâswâ ys huius modi: huius modi homo þus gerâd man,
huius modi hominis þus gerâdes mannes, huius modi homini;
huius modi mulier þus gerâd wîf; huius modi mancipium þus
gerâd þêowman. ealswâ gâð illius modi swâ gerâd et cetera.
Be þâm syx casum wê habbað gesǣd, ac sume naman synd
gehâtene monoptota. þæt sind ânre gebîgednysse, and se ân
casus gǣð for ealle ðâ ôðre: nequam mânful and ealra stafa
naman: hoc a, huius a; hoc b, huius b and swâ forð. ealswâ
quattuor fêower, quattuor homines, quattuor hominum and swâ
tô ǣlcum case and tô ǣlcum cynne: quinque feminae fîf wîf,
quinque uerba fîf word; sex syx and swâ forð ôð centum
hundtêontig. mille þûsend gæð ealswâ.
Sume naman syndon diptota gecwedene, þâ habbað twegen
mislîce casus and nâ mâ on gewunan: ueru spitu, ueribus
spitum; tabi wyrms and tabo: nys ðǣr nâ mâ casu on gewunan.
Sume synd gecwedene triptota, þâ habbað þrŷ ungelîce casus,
swâswâ bêoð ealle naman neutri generis þǣre ôðre declinunge
on ânfealdum getele: hoc templum ðis templ, huius templi,
huic templo; nys ðǣr nâ mâ mislîcra casa. ealswâ byð on
menigfealdum getele on eallum neutrum: haec turibula þâs
stôrcyllan, horum turibulorum, his turibulis; haec sidera
þâs tunglan, horum siderum, his sideribus; cornua hornas,
cornuum, cornibus.
Sume naman syndon gehâtene tetraptota, þâ ðe habbað fêower
ungelîce casus, swâswâ synd ealle, þâ þe geendjað on er on
þǣre ôþre declinunge: hic presbiter þes mæsseprêost, huius
presbiteri, huic presbitero, hunc presbiterum et similia.
Sume synd gecwedene pentaptota, þâ ðe habbað fîf ungelîce
casas. swâswâ synd ealle, þâ ðe geendjað on us, ðǣre ôðre
declinunge: iustus rihtwîs, iusti, -to, -tum, o iuste and
manega ôðre þǣre ðriddan declinunge.
Sume naman synd gecwedene exaptota, þæt synd, þâ ðe habbað
syx casus, nân ôðrum gelîc, ac wê ne findað nâne naman bûton
ðrîm ðus gerâde: unus ân, unius ânes, uni ânum, unum ǣnne, o
une êalâ ðû âna, ab uno fram ânum. ealswâ gǣð solus âna and
totus eall.
Sit hoc satis de sex casualibus formis bêo ðis ðus genôh be
ðâm syx gebîgendlîcum hiwum gesǣd.
Wê habbað nû gesǣd be ðâm fîf ðingum, þe ðâm namum gelimpað,
þæt is species hiw, primitiua frumcenned and diriuatiua, þæt
is, ofgangendlîc. ôðer ys genus kynn; þridde numerus, þæt
is, getel; fêorðe figura hiw, þæt is, hwæðer hit bêo simplex
ânfeald aut composita oððe gefêged: fîfte ys casus, þæt is,
fyll oððe gebîgednys. nû wylle wê ongynnan pronomen.