Hæc patrem patruumque tuos, hæc prodiga Paulum,
Hæc Decios Stygias Erebi detrusit ad undas:
42. _prodiga_, invidiose, veluti Virtus non parcat viris magnis, sed
eos temere pessumdet; Ern.
--_Paulus_ ipse _prodigus animæ magnæ_ dicitur Horat. Od. I, xii,
38. Cf. sup. ad I, 225.
43. _Decios_ patrem filium et nepotem, pro patria se devoventes, si
fides habenda Cic. Tusc. Qu. I, 87, et fin. II, 19; nam alii non
idem tradunt de nepote.
42. Hunc versum sequenti postposuit Lefeb. non addita causa. Poeta
certe ad tantam subtilitatem non exigendus est, et ne sic quidem
singula ordine procedunt: nam Paulus ante Scipiones periit.
Dum cineri titulum, memorandaque nomina bustis
Prætendit, nec sensuræ, qui gesserit, umbræ. 45
44. Hoc iterum acerbe dictum pro, gloriæ et honoris spe fallit, ut
mortis contemtum animis ingerat; Ern. Summam rerum gestarum
sepulcris inscriptam _titulos supremos_ Plin. Ep. IX, 19 vocat;
Cell.
45. _non sensuræ, quid gesserit, umbræ_, sententia, quæ animorum
post mortem vitam invidiose ridet; Ern. Epicureorum præcipue ea fuit
opinio, animam simul cum homine mori et interire (vid. Diog. Laert.
lib. X): ubique vero Silius Voluptatem ex opinione Epicureorum, quos
Voluptatem summum bonum putasse creditum est, argumentantem inducit,
quemadmodum contra Virtutem ex placitis Stoicorum; Drak. 46 sqq. Sic
et Κακία disputat ap. Xenoph. Mem. Socr. II, i, §. 23. Ἐὰν οὖν ἐμὲ
φίλην ποιήσῃς, ἐπὶ τὴν ἡδίστην τε καὶ ῥᾴστην ὁδὸν ἄξω σε, καὶ τῶν
μὲν τερπνῶν οὐδενὸς ἄγευστος ἔση, τῶν δὲ χαλεπῶν ἄπειρος διαβιάσῃ·
πρῶτον μὲν γὰρ οὐ πολέμων, οὐδὲ πραγμάτων φροντιεῖς, ἀλλὰ
σκοπούμενος διέσῃ, τὶ ἂν κεχαρισμένον ἢ σιτίον ἤ ποτὸν εὕροις, etc.
45. _quid gesseris_ scribendum censebat N. Heins. vel invitis
libris vett. Ego tamen non adsequor, cur ei displicuerit vulgata
lectio: _cineri, bustis et umbro, non sensuræ, quid gesserit_.
At si me comitere, puer, non limite duro
Jam tibi decurrat concessi temporis ætas.
Haud unquam trepidos abrumpet buccina somnos:
46. _limite duro_, dura et molesta vitæ via ac conditione, cf. ad
VIII, 612.
48. Cf. omnino Heyne ad Tibull. I, i, 4, ubi exemplis docet, belli
aut militiæ ærumnas et terrores hostiles (unde h.l. _trepidos_) per
somnos classico interruptos a poetis declarari.
--_abrumpet somnos_, ut apud Virgil. Ge. III, 530 et al. Drak. cf.
sup. ad VII, 156.
46. _tramite duro_ in duobus veteribus, nescio quibus, invenit
Lefeb. et recepit.
47. _decurrat_ scripti et Rom. 2. Vulgo _decurret_. Deinde
_congressi_ Rom. 1, et Mediol. _congesti_ ad marg. Rom. 1.
Non glaciem Arctoam, non experiere furentis
Ardorem Cancri, nec mensas sæpe cruento 50
Gramine compositas: aberunt sitis aspera, et haustus
Sub galea pulvis, partique timore labores:
49 sq. Conf. Ovid. Met. IV, 624; _arctoa glacies_, polus arcticus,
seu septemtrionalis: _Cancri_, poli antarctici, seu australis.
[50.] _mensas sæpe cruento Gramine composit._, ut fit in vita
bellica, quum sub dio, humi, inter cæsorum cadavera decumbunt ad
cibum capiendum; Ernesti, qui et recte jam monuit, in toto h.l.
singula ad extenuandam illam vitam laboribus et incommodis plenam
bene elata esse.
51 seq. _haustus pulvis_, ut apud Ovid. Met. XIV, 136; Stat. Silv.
V, iii, 223; et Theb. VI, 848, quibus locis eleganter _hauriri_
dicitur pulvis adtractus et conlectus; Doering.
[52.] _labores parti timore_, ærumnæ, quarum causa est timor ab
hoste. Possis etiam interpretari: facta et rerum gestarum gloria,
multis curis et timore parta. Sed illa ratio præstiterit.
--_Labores_, ut πόνος et μόχθος, et ærumnæ, et res fortiter gestæ
dicuntur.
--_labores parti timore_, curæ et sollicitudines periculis creatæ;
Lenz. coll. Tibull. I, i, 3, et Burm. ad Prop. III, ix, 6. Cf. Var.
Lect.
52. Verba _partique timore labores_, quæ reliqui interpr. silentio
prætermittunt, in vitio cubare putant N. Heins. et Heyne, qui in
Obss. ad loc. simil. Tibulli I, i, 4, monet, recte quidem
_terrorem_ et _laborem_ jungi, tamquam militiæ comites, _terrere_
tamen ea, quæ metuantur, mala, pericula, discrimina, _laborem_
autem, quippe qui tolerandus sit, premere, urgere, exercere.
Equidem, si quid mutandum, legerim, _partique labore timores_;
nisi malis _junctique_, vel _plenique_, vel cum N. Heins. quod
propius ad literarum ductum adcedit, etsi a Lefeb. inter nugas
refertur, _pastique timore labores_. Sed vulgata opinor, lectio
bene se habet, vid. not.
Sed current albusque dies, horæque serenæ;
Et molli dabitur victu sperare senectam.
Quantas ipse Deus lætos generavit in usus 55
Res homini, plenaque dedit bona gaudia dextra!
Atque idem, exemplar lenis mortalibus ævi,
Inperturbata placidus tenet otia mente.
53. _album_, ut al. _candidum_, dicitur bonum, lætum, felix, vel a
creta et candido lapillo, quo Thraces Romani aliique populi felices
dies, ut infelices atro calculo, signabant (vid. Intpp. Plin. VII,
40, et Hor. Od. I, xxxvi, 10); vel, ut mox _serenum_, a cælo sereno,
ac nullis nubibus tenebrisque obducto et contristato; vel denique a
colore albo, qui olim sacer, divinus, solennis, lætus, habebatur; ut
contra _atrum_ et _nigrum_ est triste et infaustum a colore atro,
signo tristitiæ, et qui rebus inferis proprius est, cf. ad III, 211,
et VII, 633. Sic λευκὸν εὐήμερον φάος dixit Soph. Ajac. 723; λευκὸν
ἔαρ, λευκὸν δὲ θέρος, Callim. H. in Cer. v. 123, ubi vid. Spanh. et
ad v. 136.
--_horæ serenæ_, vid. ad VII, 544.
54. _molli_, jucundo.
57 seq. Hæc iterum sunt ex dogmate Epicureorum, qui Deos res humanas
non curare, et in perpetuo otio feliciter tempora transigere
existimabant; Drak. coll. Horat. Serm. I, v, 101 sq.; Sen. de Ben.
IV, 4; Cic. Ep. ad Div. VII, 12; Virg. Æn, IV, 379 (ubi v. Cerda);
Gebhard. Crep. I, 17, et Diog. Laert. lib. X, §. 77, ubi v. Menag.
Sed sive de industria, sive incuria poetæ factum videtur, ut huic
otio contradicant, quæ de Deorum beneficentia in vss. 55 sq.
dicebantur; Ern.