Cnæo et Publio Scipionibus in Hispania cæsis, Senatus Rom. de duce,
qui in eorum subcedat locum, deligendo consilia agitat, precibusque ad
Deos fusis solliciti exspectant Patres, ut, qui imperium in Hispaniam
audeant adcipere, nomina profiteantur; 1-9.
P. Cornelius Scipio, Publii, qui in Hispania ceciderat, filius,
quatuor et viginti ferme annos natus, illud quidem petere gestit, ut
patris patruique necem ulciscatur; sed absterretur consiliis
cognatorum, qui juvenilem respiciunt ætatem, horrentque et funestam
domus fortunam, et gentem terramque mali ominis, ubi inter sepulcra
parentis ac patrui res gerendæ sint, et hostes, qui duos summos
imperatores devicerint animosque conlegerint secundo Marte; 10-17.
Juveni in inpluvio domus sub lauri umbra hæc secum reputanti
fluctuantique animo subito per aerem adlapsæ _Voluptas_ ac _Virtus_
diverso oris vestisque habitu adparent, et utraque dat operam, ut eam
blande adpellando deleniat; 18-31.
Voluptas, argumentis ex Epicureorum disciplina petitis, dissuadet
militiam, vitamque mollem, otiosam, bellicis publicisque negotiis,
periculis ac curis vacuam, omnibusque voluptatibus diffluentem
commendat; 32-67.
Virtus contra, secundum doctrinam Stoicorum, de divina animi humani
origine, de hominum præ ceteris animalibus præstantia, de inani
brevique voluptatis fructu et malis, quæ inde nascantur, de veris ac
perennibus præmiis virtuti propositis, disputat, et ad studium laudis
patriæque defensionem exhortatur; 68-120.
Hæc præcepta juveni adrident, et Voluptas irata in nubes se tollit;
121-128.
Scipio igitur, Virtutis instinctus monitis, imperium, quod nemo sibi
deposcere audet, palam profitetur se petere, et ora in se convertit
omnium, qui patrem ejus aut patruum revixisse et renatum sibi
opinantur; 129-134.
Impetus quidem animorum et ardor mox residet, silentio orto ac tacita
cogitatione, quanta moles rerum quantumque imperium ætati haudquaquam
maturæ permittatur: sed eum excitant rursus fausta omina anguis
occidentem versus per aerem volantis, et tonitru, quo cælum bis terque
contremit; 135-145.
Iis confirmati omnes Scipioni imperium esse in Hispania jubent, et
certatim dant nomina; 146-151.
Ille itaque, precibus ad Neptunum missis, cum classe oram Tusci
Ligusticique maris, Alpes ac Gallicum sinum, et deinde Pyrenei
promont. et Emporias prætervectus, Tarraconem proficiscitur, ubi naves
subduci jubet; 152-179.
Ibidem ei in somno obfertur species parentis, qui filio vehementer
auctor est, ut prius quam tres Pœnorum duces, qui trifariam exercitus
in diversissimas regiones distraxerint, castra conjungant, Carthaginem
Novam obpugnet, urbem opulentissimam omnium in Hispania, ac insignem
præterea portu, celso situ et ubertate agrorum; 180-199.
Eo itaque raptim ducitur agmen, eodemque tempore, quo ad mœnia subit,
C. Lælius cum classe intrat portum; 200-231.
Contra Aris, Pœnorum dux, arcem militibus insidet, et urbs potissimum
altitudine murorum defenditur: raræ enim scalæ iis æquari possunt, et,
quo quæque altiores, eo infirmiores sunt, ipsoque hominum, qui
adscendunt, onere franguntur; 232-236.
Verum Scipio, ubi comperit, æstum decedere, et, qua parte stagnum
claudat urbem, facilem per illud pedibus ad mœnia transitum dari, eo
secum armatos ducit, et, nulla ibi hostium statione aut custodia
obposita, sine certamine Carthaginem uno die capit; 237-250.
Postridie Neptuno Jovique tauros mactat, et militibus, prout cuique
meritum virtusque fuerat, ante omnes vero C. Lælio, dat dona; 251-262.
Tum prædam dividit, et adultam virginem eximia forma principi Hispaniæ
adolescenti, cui ea desponsa erat, inviolatam reddit: quæ continentia
ac benignitas in convivio amplissimis a Lælio laudibus celebratur;
263-285.
Interea Philippus, Macedonum rex, fœdere cum Pœnis Acarnanibusque
junctus, bellum infert Ætolis, sociis Romanorum, subitamque
expeditionem facit in fines Epiri, Illyrici ac Græciæ; 286-311.
Idem tamen sæpius in Macedoniam, a Dardanis aliisque hostibus
infestatam, retro concedit, nec nisi finitimam Græciam bello vexat,
donec, terra marique a Romanis victus, pacem petere cogitur; 312-319.
Eodem tempore Tarentus per proditionem recipitur a Fabio Maximo, in
cujus exercitu erat frater mulierculæ, quam præfectus præsidii perdite
amabat; 320-333.
Anno autem insequenti in Apulia cæditur M. Claudius Marcellus consul
et vir fortissimus, qui, si diutius vixisset, Scipioni forte gloriam
eripuisset confecti belli; 334-342.
Is, tumulum inter Punica et Romana castra occupandum ratus, ipse eo
cum T. Quinctio Crispino conlega, M. Marcello filio paucisque
equitibus, non perturbatus malo omine, speculatum proficiscitur;
343-365.
Ab tergo deinde circumventus a Numidis, qui ex insidiis
consurrexerant, fortissime pugnat, et forsan evasisset e manibus
hostium, nisi saucium vidisset filium: sed adtonito ea specie arma
excidunt e manibus, et mox transfixus lancea prolabitur ex equo;
366-380.
Inventum Marcelli corpus Hannibal comburendum curat, tantumque virum
honore solemni ac laudatione prosequitur; 381-398.
Quæ dum in Italia aguntur, fama captæ Carthaginis Novæ terrorem
incutit Hispaniæ populis, et tres Pœnorum duces omnem salutis spem in
eo positam putant, ut exercitus in unum omnes contrahantur; 399-409.
Proximus Scipioni est Hasdrubal, Hannibalis frater, qui, quum forte
primordia Carthaginis veteris sacris epulisque celebranda
instituisset, turbatur Romanorum adventu, et in castra trepide
confugit; 410-439.
Postero die prælium committitur, in quo maxime eminet virtus C. Lælii,
viri non minus eloquentiæ, quam rei militaris gloria conspicui;
439-470.
Pœni fusi ad Pyrenæum tendunt, et Scipio castris hostium potitus
ingentem prædam concedit militibus; 471-492.
Tum Hasdrubal in Galliam transgressus magno auri pondere conducit ibi
auxilia, et vere ineunte Alpes transit, ut fratri se conjungat;
493-514.
Quo nuntio Romam perlato omnia terrore ac tumultu strepunt, et Italiæ
imago vel genius, ægre ferens hostis audaciam et calamitates, quas hæc
terra per decem jam annos perpessa sit, C. Claudium Neronem consulem,
in Lucanis Hannibali obpositum, per somnum in eam inpellere mentem
conatur, ut, castris clam noctu relictis, cum electa manu ad Metaurum,
Umbriæ fluvium, proficiscatur et Hasdrubali obviam eat; 515-559.
Is quoque expergefactus confestim de toto exercitu, quod roboris est,
deligit, magnisque itineribus contendit ad castra M. Livii conlegæ,
viri fortis ac prudentis, qui, multis ante annis ex consulatu populi
judicio damnatus, nunc eumdem honorem sibi delatum, ut laboranti
patriæ opera et consilio suo subveniret, etsi invitus receperat;
560-600.
Hasdrubal mox ex variis indiciis conligit, multitudinem hostium
crevisse, eaque cura anxius noctu furtim signa ferri jubet; at per
tortuosi Metauri amnis sinus flexusque errorem volvens haud multum
procedit; 601-625.
Postquam itaque orto sole fuga fit manifesta, Romani extemplo fessum
agmen hostium insequuntur, et duces orationibus animos militum ad
pugnam excitant; 626-665.
Tum Livius, vir exactæ jam ætatis, acer in hostes ruit, et Nabim,
Jovis Hammonis sacerdotem, armis veneno infectis et conto ferocem,
Hasdrubal vero Arabum, in spoliando Nabis corpore occupatum, et
Canthus Rutulum, pecoris olim ditissimum, telo transfigit; 666-710.
Inpetum Romanorum non sustinent Galli, intolerantissima laboris
corpora, et Livius, juvenili ardore pugnans, cedentibus instat;
711-739.
Fugientes nunc precando, nunc castigando revocat Hasdrubal, et leve
vulnus infligit consuli, quo facto atrox utrimque editur cædes;
740-777.
Tandem Nero, ubi conlegam vulneratum esse resciverat, ira incensus
cæco inpetu fertur in Hasdrubalem, eumque jaculo ictum gladio
obtruncat; 778-807.
Cæso duce reliqui Pœni aut sternuntur aut fugiunt: Nero autem jam ipsa
nocte, quæ sequuta est pugnam, raptim ad stativa sua, in Lucanis
posita, redit; 807-812.
Illuc nuntium ingentis cladis adfert, caputque Hasdrubalis, hastæ
cuspidi infixum, ostendit Hannibali, qui tacito dolore cruciatus
castra inde movet; 813-823.
* * *
Hic liber continet historiam belli in Hispania a Romanis duce Scipione
Africano gesti, quum Cn. et P. Scipiones ibi periissent; de quo v. sup.
XIII, 381 sqq.
At nova Romuleum carpebat cura senatum,
Quis trepidas gentes Martemque subiret Hiberum,
Adtritis rebus: geminus jacet hoste superbo
Scipio, belligeri Mavortia pectora fratres.
Hinc metus, in Tyrias ne jam Tartessia leges 5
Concedat tellus, propioraque bella pavescat.
1. Conf. omnino Liv. XXVI, 18.
2. _gentes_, copias Rom.
--_trepidas_, cæsis Scipionibus et utroque exercitu.
--_gentesque Martemque Hiberum_, h.e. periculosum copiarum Rom. in
Hispania residuarum imperium, tanquam grave onus, _subiret_. Cf.
v. 9.
3. _hoste superbo_, per hostem superbum; Lenz. Immo, hoste
superbiente, triumphante.
5 sq. _Tartessia t._, Hispania, a Tartaro, ob subterraneas cavernas,
sic dicta. Strab. Cf. ad III, 399.
--_in Tyrias leg. Conc._, imperio et potestati Pœnorum se subjiciat;
Drak. coll. v. 383, et I, 2.
[6.] _propiora bella_, in Libya, Hispaniæ vicina.
5. _Tartesia_ R. 2. _Tarthesia_ Tell. _Carchesia_ Put. _Carthesia_
R. 1, et Med. Conf. ad XIII, 674.
Anxia turba Patrum quasso medicamina mæsti
Imperio circumspectant, Divosque precantur,
Qui laceris ausit ductor subcedere castris.
7. _Anxin turba Patres_, per adposit. ut inf. v. 367, malebat
N. Heins. idque recepit Lefeb.
9. _Quis_ opinabatur N. Heins. per interrogat. notam, quam post
_castris_ exprimendam curarunt Lefeb. et Ern. exemplo Drak. qui
etiam punctum posuit post _precantur_. Ego revocavi vulgatam
distinctionem, ut sensus sit: a Diis precantur, expetunt,
ductorem, qui, etc. Nolim quoque cum Burm. pro _laceris_
substituere _vacuis_, h.e. quæ ducibus suis orbata sunt.
Absterret juvenem, patrios patruique piare 10
Optantem manes, tristi conterrita luctu,
Et reputans annos, cognato sanguine turba.
10 sq. Cf. Liv. XXVI, 18, extr. _juvenem_, Scipionem Africanum.
--_patrios manes_, cf. ad VII, 487.
--_piare_, vindicare, _manes_, mortem.
12. _annos_, juvenilem ætatem Scipionis, quatuor et viginti ferme
annos nati.
--_cognato sanguine turba_, cognati. Id toti populo tribuit Livius
l.l.
10. _patrios patruosque_ conj. N. Heins. quem vide ad Claud.
Epithal. Honor. et Mar. v. 39, et ad Ovid. Amor. III, vi, 49.
12. _cognato e sanguine_ emend. idem, et v. 14, _arma duorum
Inconsulta ducum_, quod recte displicuit Drak. quum parum dextre
argumentati essent cognati, si Cn. et P. Scipiones sua temeritate
in exitium ruisse dixissent.
Si gentem petat infaustam, inter busta suorum
Decertandum hosti, qui fregerit arma duorum,
Qui consulta ducum, ac flagret meliore Gradivo; 15
Nec promtum teneris inmania bella lacertis
Moliri, regimenque rudi deposcere in ævo.
13. _gentem infaustam_, Hispanam, Scipionibus perniciosam, vel mali
ominis.
14. _Decertandum_ esse Scipioni, _hosti_, cum hoste. Cf. ad I, 234.
[15.] _Gradivo_, belli fortuna _meliore flagret_, ad virtutem
incendatur.
16. Nec facile esse puero vel juveni, tam periculosi gravisque belli
molem sustinere. Conf. XVI, 656 sq.
15. Primam syll. voc. _Gradivo_ corripi, ut inf. v. 337, et apud
Valer. Fl. V, 650, notandum videbatur Barth. Adv. XXII, 8; cf.
sup. ad IV, 776.
Has, lauri residens juvenis viridante sub umbra,
Ædibus extremis volvebat pectore curas;
Quum subito adsistunt, dextra lævaque per auras 20
Adlapsæ, haud paullum mortali major imago,
Hinc Virtus, illinc virtuti inimica Voluptas.
18... 128. Præclarum commentum, quo fabula de Hercule a Prodico
narrata et omnibus notissima e Xenoph. Mem. Socr. II, 1, §. 21
seqq.; et Cic. Off. I, 32 (quam et Ovid. Amor. III, 1 sq.; Lucian.
in Somn. aliique imitati sunt), ad Scipionem transfertur, facile
animum docti poetæ subire poterat ex iis, quæ de origine vulgatæ
opinionis, qua Scipio divinæ originis vir esse credebatur, memorant
Liv. XXVI, 19, et Polyb. X, 2 et 5, quæ loca insignia neminem
comparasse pœnitebit. Fabulam venustam Prodici Sophistæ, quam
Xenophon memorat e libro, cui titulus fuit Ὡραι (f. ætates vitæ),
ingeniose etiam tractarunt Ill. Wieland (in _N. Amadis_ et
_Musarion_, Ges. I) et Stiernhiehn in carmine Danico, quod Sæc. XVII
edidit et inscripsit: _Hercules_; Lenz. Eamdem nuper erudite
copioseque interpretatus est juvenis doctiss. _Goth. Aug. Cubæus_
Misnensis in libello, quem nondum vidi, et cujus titulus est:
_Xenophontis Hercules Prodicius et Silii Italici Scipio, perpetua
nota illustrati, præmissa de Prodico dissert._ Lips. 1797, in-8º.
--Episodium hoc docte illustrarunt Ill. _Doering_ in Eclogis vett.
poett. lat. p. 255 sqq., quem comment. passim laudabo, et Cl. Weiske
in vers. germ. Xenoph. Mem. Socr. Lips. 1794, quem librum mihi nunc
ad manus haud esse doleo. Conf. qui iisdem coloribus adumbrarunt
Virtutem ac Voluptatem, Philostr. in Imagin., Philo Jud. de mercede
meretr. p. 863; Lactant. VI, 3 et 4; Maxim. Tyr. λογος δ, pr. Basil.
orat. de legendis Græc. libris §. 10; Themist. Orat. XXII, p. 280,
ed. Hard.
18 seq. Impluvium, seu cavædium (al. cavum ædium), μεσαύλιον, media
ædium pars, non modo porticibus cingi, sed et amœnis arboretis (unde
h.l. _lauri sub umbra_), xystis vel ambulationibus ornari solebat,
vid. Heyne ad Virg. Æn. II, 512 sq.; VII, 59; et ad Tibull. III,
iii, 15; Jani ad Horat. Od. III, x, 5 sq.; Ernesti clav. Cic. v.
_impluvium_ et _xystus_. Hinc _extremas ædes_ adcipio de extrema
parte impluvii, prope ὀπισθόδομον. «Hortus erat posticis ædium
partibus,» Liv. XXIII, 8.
20. _per auras_, de cælo, ut Deæ.
21. _haud paulum mortali major imago_ iis fuit, ut Diis, qui humana
forma, sed majore, pulchriore et augustiore, induti hominibus
adparent. Vid. Heyne Exc. XIII, ad Virg. Æn. I.
22. _Virtuti inimica Voluptas_, cf. Cic. de Senect. c. 12.
17. _Molliri_ primum operarum errore in secunda Marsi Veneta
editum.
19. _Ædibus et mediis_ suspicari possis; cf. not.
Altera Achæmenium spirabat vertice odorem,
Ambrosias diffusa comas, et veste refulgens,
Ostrum qua fulvo Tyrium subfuderat auro: 25
23 sq. Hoc loco Lenzius notat Voluptatem Silii, qualis est
orientalis meretrix, pretioso cultu adornatam: «illa vero Prodici,
inquit, similior est ionicæ ἑταίρῃ.» _Ed._
--_odorem_, unguentum, et quidem h.l. Deorum, ambrosiam, unde mox
_Ambrosius diffusa comas_, ut de Venere ap. Virg. Æn. I, 403, cf.
sup. ad VII, 469, et XII, 245. Silius autem ad Voluptatem transtulit
imaginem Veneris. Ἀφροδίτη γὰρ ἔστιν ἡδονὴ, Athen. Deipn. XII, pag.
510.
--_Achæmenium_, Persicum, pro quovis pretioso et optimo, cf. ad VII,
647; Plin. XIII, i, s. 1; Salmas. ad Solin. p. 947.
24 sq. Apud Xenoph. Κακία habet ἐσθῆτα, ἐξ ἧς ἂν μάλιστα ὥρα
διαλάμποι. Apud Philostr. Ἡ μὲν Κακία χρυσῷ τε κατεσκευασμένη, καὶ
ὅρμοις, ἐσθῆτι τε ἁλιπορφύρῳ, καὶ παρεῖας ἄνθει, καὶ χαίτης
ἐμπλοκαῖς καὶ γραφαῖς ὀμμάτων, cf. Var. Lect.
[25 sqq.] Voluptas _subfuderat_, trajecerat, _ostrum_, purpuream
tramam, _fulvo auro_, subtemine aureorum filorum; et in _fronte_
crinis constringebatur _acu_ aurea; _lascivaque lumina motu
ancipiti_, incerto, fluctuante, _jaciebant crebras flammas_, radios
amoris, ut ap. Lucian. Amor. III: ἱλαραι τῶν ὀμματων αἱ βολαι
τακερως ἀνυγραινοντο; Lenz.
25. _qua_ Oxon. Put. Tell. R. 1, Parm. Med. Ben. Mars. et al.
_quam_ Col. R. 2; Junt. et inde al. edd. quod, nescio quare,
placet Lefeb. Dausqueius vel ita interpungendum putabat, _veste
refulgens Ostrum, quam_, etc. vel scribendum _e veste refulgens
Ostrum, quod fulvo Tyrius_ (artifex) _s. auro_. Neutra ratio
probanda, _quæ_ Cell. edidit ex emend. Gronov. Obss. II, 6, quod
forte verum est et maxime adridet Doering. Nostram tamen lectionem
eodem sensu capere possis, stamini scilicet purpureo aurum vel
aureum subtemen intextum fuisse.
Fronte decor quæsitus acu, lascivaque crebras
Ancipiti motu jaciebant lumina flammas.
Alterius dispar habitus, frons hirta, nec unquam
Composita mutata coma; stans vultus, et ore
Incessuque viro propior, lætique pudoris, 30
Celsa humeros niveæ fulgebat stamine pallæ.
26 seq. _acu_ comatoria, seu crinali, vel discriminali, qua nodi
capillorum a fronte in verticem reductorum (tutuli, κρωβυλοι,
κορδυλαι, κορυμβοι, σκορπιοι) figebantur, cf. Salmas. Exerc. Plin.
p. 534, et Intpp. Petron. c. 21. Eodem forte sensu Virg. Æn. IV,
138, dixit _crines nodantur in aurum_, h.e. acu aurea. Ea sic _decor
quæritur_ in _fronte_, fronti. Contra vers. 28.
--_frons hirta_ est, ubi capilli, ut ap. Terent. Heaut. II, ii, 49,
passi et circum caput rejecti negligenter sunt; Doering.
--Sic ap. Xenoph. l.l. ὄμματα ἀναπεπταμένα, oculi huc illuc
volitantes, τῆς Κακίας, lascivi et mobiles, ap. Lucian. Merced.
cond. c. 33, T. I, p. 692: τὸ βλέμμα διασεσαλευμένη; Doer. Philo
Jud. l.l. ὑπὸ τρυφῆς τε ἄγαν καὶ χλίδης σαλεύουσα τὼ ὀφθαλμὼ, οἷς
τὰς τῶν νέων ἀγκιστρεύεται ψυχὰς.
28 sq. Ἀρετη Prodici virtutes in qualibet vitæ conditione
complectitur, et mitiorem elegantioremque animi formæque indolem præ
se fert: Virtus Silii est virago, aspera heroina et imago bellicæ
virtutis, juveni fortissimo consentanea, non Virtus elegantioris
Græciæ, sed veteris Romæ, cujus _frons_ est _hirta_, incomtis et
fruticantibus capillis, _stans vultus_, βλεμμα καθεστηκος (vid.
_D’Orvill._ Charit. p. 404), oculus eodem obtutu sibi constans (quo
animi tranquillitas significatur, ut contra mentis motus æstusque
luminibus lascivis mobilibusque Voluptatis), et _lætus pudor_, grata
verecundia; Lenz.
--_Alterius_, Virtutis.
--_frons hirta_, crinibus negligenter in ea sparsis, cf. ad v. 26.
Sed quoniam hæc notio verbis seq. exprimitur, malim intelligere
frontem rugis horridam et deformem (ut _hispida facies_ ap. Hor. Od.
IV, x, 5), qualis meditabundis est, sive acribus et industriis in
rebus gerendis; vel tristem ac torvam, quæ _corrugari_, _contrahi_,
_adduci_ solet, ut contra serena ac læta _exporrigi_, _remitti_,
_explicari_, _solvi_. _Hirtum_, vel _hispidum_ proprie dicitur
quidquid non satis cultum ac politum, et sic asperum vel ingratum
adspectu est, quod jam monuit Jani ad Hor. Od. II, ix, 1. Ille vero
oris cultus habitusque Virtuti tribuitur a Philostr. Ἡ δὲ Ἀρετὴ
πεπονηκυίᾳ μὲν προσφερὴς, τραχὺ δὲ ὁρῶσα, etc. et Justitiæ ab
antiquis poetis, sculptoribus pictoribusque (qui eam iisdem
coloribus, quibus Virtutem, depingebant), quod vel ex verbis
Chrysippi ap. Gell. XIV, 4, intelligitur: σκυθρωπὴ γράφεται, καὶ
συνεστηκὸς ἔχουσα τὸ πρόσωπον, καὶ δεδορκὸς βλέπουσα, ὥς τε τοῖς μὲν
ἀδίκοις φόβον ἐμποιεῖν, τοῖς δὲ δικαίοις θάρσος.
29 sq. _nec unquam composita mutata coma_, nativa frontis forma non
exornata et mutata fuit crispatis et arte compositis capillis;
Doering.
--_Vultus stans_, constans, semper idem et compositus, vel in unam
rem defixus, quod constantiæ, gravitatis, probitatisque indicium
est, ut levitatis contra et lasciviæ, si quis oculos perpetuo movet
et ubivis circumfert, vel obliquat eos, et limis alium adspicit, cf.
v. 27, et sup. ad III, 173; Stat. Theb. X, 688. Sic συνεστηκὸς
ἔχουσα τὸ πρόσωπον, ap. Gell. l.l. λογισμὸς ἑστὼς, χρεία et ἐλπις
ἑστηκυία, vel ἔστη τῇ διανοίᾳ ap. Polyb. III, 105; VI, 25; X, 16;
XXI, 9: τὸ τοῦ βλέμματος καθεστηκὸς ap. Eustath. in Iliad. γ.
--_ore Incessuque viro propior_; καί μοι ἔδοξεν ἀνδρῶν εἶναι
περιπτῶν τὰ θεῖα, etc. Philost.
[30.] _læti pudoris_, grata oris verecundia; κεκοσμημένη τὰ ὄμματα
αἰδοῖ, Xenoph.
--_Lætus pudor_ est, qui vultum decorat, et animos adspicientium
læto quodam et jucundo sensu adficit; ut Venus ap. Virg. Æn. I, 591
(ubi vid. Heyne), Æneas _oculis lætos adflat honores_; Doering.
31. _Celsa humeros_, naturæ convenienter, Dausq. qui contulit
Terent. Eun. II, iii, 21 seq. «Haud similis virgo est virginum
nostrarum, quas matres student Demissis humeris esse, vincto
pectore, ut graciles sient, etc.»
--_niveæ fulgebat stamine pallæ_, κεκοσμημένη τὸ σχῆμα σωφροσύνῃ,
ἐσθῆτι δὲ λευκῆ, Xenoph. Vestis quoque naturalis, non adscititii
coloris.
30. _Incessusque_ ed. Gryph. unde _et ora Incessusque viro
propior_ conj. Dausq. et N. Heins. ut sit Græcismus.
Occupat inde prior, promissis fisa, Voluptas:
«Quis furor hic, non digne puer, consumere bello
Florem ævi? Cannæne tibi, graviorque palude
Mæonius Stygia lacus excessere, Padusque? 35
Quem tandem ad finem bellando fata lacesses?
32. _Occupat_, scil. loqui h.e. festinat loqui, vel potius prior
dixit, ut ap. Stat. Theb. VII, 538, φθάνει, vel προλαμβάνει λέγειν.
Ap. Xenoph. τὴν Κακίαν φθάσαι βουλομένην, προσδραμεῖν τῶ Ἡρακλεῖ καὶ
εἰπεῖν, etc.
--_promissis_, quæ datura, et quibus Scipionis animum motura esset.
33. Simillima est oratio τῆς Κακίας ap. Xenoph. l.l. cf. mox ad
v. 45.
34. Num inmemor es cladum, quas Romani adceperunt ad Cannas, etc.?
--_gravior_, tristior Romanis Styge.
35. _lacus Mæonius_, Trasymenus, cf. ad IV, 719 sqq., et V, 9 sq.
--_Padus_, clades ad Trebiam et Ticinum, in Padum influentes, cf. ad
VII, 149.
--_excessere_ ex animo vel memoria tua, vid. ad II, 628.
36. _Quem ad finem_, quo usque, ad quos fines et terminos bella et
expugnationes tuas quasi proferes, et _fata lacesses_, mortem
adcelerabis, ut contra v. 47 _ætas concessi_ a fatis _temporis_;
Lenz. Immo _quem ad finem_, quo fine, cur. Illa certe explicatio a
juvene, qui nondum administraverat bellum, et a verbis _fata
lacesses_ aliena videtur.
--_fata lacesses_, vid. ad I, 680; IV, 731, et XII, 61.