«Ite, gregem metite inbellem, ac subcidite ferro,
Clamat, cunctantes urguens umbone catervas. 135
Pigro luctandi studio certamen in umbra
Molle pati docta, et gaudens splendescere olivo,
Stat, mediocre decus vincentum, ignava juventus:
Hæc laus sola datur, si viso vincitis hoste.»
134 seq. Verba Marcelli.
--_metite_; cf. ad IV, 213.
135. Notus _umbonum_ usus ad propellendum repellendumque.
136 sqq. Mollities Leontinorum et gymnastica exercitia Græcorum
designantur. Comparant Claud. in Eutrop. II, 407 sq.; Lucan. VII,
270 seq., et al. «Juventus docta pati molle certamen in umbra pigro
luctandi studio.» Cf. ad III, 123, 145, et 578 sqq.
[137.] _olivo_, unguentis, in gymnasiis, et athleticis certaminibus.
139. Cæsareum illud adluditur, _veni, vidi, vici_, Barth. Adv.
IX, 3. Cf. sup. v. 127 sq.
134. Copulam _et_ ante _metite_ perperam primus inseruit Nicander
in Junt.
139. _si visi vincitis hostem_ conj. Gron. Obss. III, 7, idque
recepit Cell. sed male exposuit: si aperto Marte, non insidiis,
vincitis. Barthio (Adv. IX, 3) nervosius videbatur _si visu
vincitis hostem_, quod Draken. confirmat epigr. in Catalect.
Pithœi L. II, p. m. 51, _Conspectu devicta tuo, Germanice Cæsar_.
Ingruit, audito ductore, exercitus omnis; 140
Solaque, quod superest secum certamina norunt,
Quis dextra antistet, spoliisque excellat opimis.
141 seq. Certant tantum milites Marcelli, quis ceteris virtute
antecellat, et spolia referat opima. Conf. V.L.
[142.] _Spolia opima_ proprie quidem dicuntur amplissima, quæ dux
exercitus duci hostium a se interfecto detrahit (v. Liv. IV, 20),
sed deinde et egregia alia, ut h.l. et ap. Liv. XXIII, 46; Flor. II,
xvii, 11 et al. Conf. Perizon. Animadverss. hist. c. 7, ubi copiose
et docte de his spoliis disputavit.
141. _morunt_ omnino scribendum censebat N. Heins. quidquid
obstent codices vetusti; idque recepere Drak. Lefeb. Ern. Sed
vulgata quoque lectio non male se habet: non alia certamina
noverant milites, quam secum facienda, non cum hoste, qui primo
impetu sternebatur. Eadem non displicet Lefeb. qui comparat verba
Liv. VII, 40, pr. _nec præter externa, noverant bella_; conf. not.
Euboici non, per scopulos inlisa Caphareo,
Euripi magis unda furit; pontumve sonantem
Ejicit angusto violentius ore Propontis; 145
Nec fervet majore fretum rapiturque tumultu,
Quod ferit Herculeas extremo Sole columnas.
143 sqq. Luxuriatur poeta, ut solet, comparationibus cumulandis;
Ern. Conf. Senec. Herc. Œt. 775 sqq.
--_Caphareus_ prom. EubϾ, periculosum navigantibus propter vertices
scopulosque latentes, et infame naufragiis, inpr. Græcorum a Troja
redeuntium. Cf. Heyne ad Virgil. Æneid. XI, 260; Muncker. ad Hygin.
Fab. 116; Harles. ad Ovid. Trist. I, i, 83. Hinc cum delectu h.l.
ponitur, ut et _Euripus_, fretum inter Eubœam et Bœotiam, de quo
Liv. XXVIII, 6: «Euripi fretum non septies die, sicut fama fert
(conf. Mel. II, 7; Plin. II, 97, et Senec. l.l.), temporibus statis
reciprocat; sed temere in modum venti, nunc huc, nunc illuc verso
mari, velut monte præcipiti devolutus torrens rapitur.» Conf. Strab.
IX, p. 278.
145. Cf. Plin. IV, 12.
147. Cf. XVI, 659, et sup. ad I, 141 seq., et VII, 172.
Mite tamen dextræ decus inter prælia tanta
Enituit fama: miles Tyrrhenus (Asilo
Nomen erat), captus quondam ad Trasymena fluenta, 150
Servitium facile et dominantis mollia jussa
Expertus Beryæ, patrias remearat ad oras
Sponte faventis heri; repetitisque inpiger armis
Tum veteres Siculo casus Mavorte piabat:
148. Inseritur episodium, qualia amat Silius, ne ulla pugna
memorabili aliquo facinore careat; Ern. Idque fit optimorum poetarum
exemplo.
152. _patrias ad oras_, in Etruriam.
154. _veteres casus_, inpr. captivitatem.
--_piabat_, ulcisci volebat in Pœnis; Ern.
149. _Asilo_ Col. R. 1, Parm. Med. Vulgo _Asylo_. Suspicari possis
_Asylæ_, quod Etruscum nomen esse notavit Servius, a Drak.
laudatus, ad Virg. Æn. XII, 127.
152. _Beryæ_ Col. ut et v. 156, _Boreæ_ Put. et priscæ edd.
_Boree_ Oxon. R. 1, Med. _Verri_ Parm. Vulgo _Berræ_. Deinde
_remearat_, non _remeabat_, scripti, R. 1, Parm. Med.
Atque is, dum medios inter fera prælia miscet, 155
Inlatus Beryæ, cui, pacta ad regia misso
Pœnorum a populis, sociataque bella gerenti,
Ærato cassis munimine clauserat ora,
Invadit ferro juvenem, trepideque ferentem
Instabiles retro gressus prosternit arena. 160
156 seq. _Beryas_ Pœnus, a Carthaginiensibus ad Hieronymum regem
fœderis firmandi causa missus, qua occasione se Siculis, seu
Leontinis, cum Romanis bellum gerentibus, socium adjunxerat; Drak.
_prælia miscet_; v. ad I, 69.
--_Inlatus_, ut XI, 243.
[158.] _Æratum munimen_ oris, περίγναθις, _buccula_, Juven. X, 134,
et _flexilium laminarum vincula_, C. Soll. Apollinaris Sidon. III,
epist. 3, p. 64, laminæ galearum, quibus aures buccæque tegebantur,
et quæ _vinculis_ constringebantur sub mento, vel loris, quæ Suidas
ὀχεὶς adpellat. Cf. mox v. 163; Lips. Mil. Rom. III, 5, et Cl.
Schlichtegroll in _Abbildungen ægypt. griech. u. röm. Gottheiten_,
P. III, p. 135, ubi et ab his bucculis non diversa fuisse putat
φάλαρα: quæ tamen laminæ potius erant vel scutula levigata (unde
φάλαρα a φαλὸς, splendidus) quæ ornatus tantum causa galeis
adfigebantur, unde τρυφάλεια, τετραφάληρον. Cf. Koeppen. ad Hom.
Iliad. ε, 743; Ien. Allg. Lit. Zeit. ann. 1796, N. 105, p. 6;
Lennep. Etym. pag. 1044, et Intp. Hesych. tom. II, c. 1492, 29.