Silius nunc bellum, a Romanis, Marcello duce, in Sicilia gestum,
commemoraturus, primum hujus insulæ situm, fertilitatem, poetas,
veteres incolas (qui fuere Læstrigones, Cyclopes, Sicani ex Hiberia,
Ligures eo ducti a Siculo, Cretenses cohors Minois, Trojani, Acestes
scilicet et Helymus, Messenii ex Peloponneso, a quibus Zancle dicta
est Messana, et Corinthii, quorum imperator Archias coloniam duxit
Syracusas), loca ignibus subterraneis æstuantia, insulas Æolias, et
tria promontoria recenset; 1-78.
Tum belli causas et originem tradit. Mortuo enim Hierone, miti rege ac
fido Romanorum socio, regnum ad Hieronymum, nepotem ejus, translatum
erat; puerum, vixdum libertatem, nedum dominationem, modice laturum,
inflatumque adsentationibus eorum, qui illum non Hieronis tantum, sed
Pyrrhi etiam regis, materni avi, meminisse jubebant; 79-95.
Qui quum ad Pœnos defecisset, et propter crudelitatem superbiamque cum
omni stirpe regia a conjuratis esset occisus, pars Siculorum Pœnis,
pars Romanis favebat; 96-109.
In hac turbatione rerum variisque animorum motibus M. Claudius
Marcellus Prætor, qui jam ter consul fuerat, classem in Siciliam
adpellit, et, de discordiis civilibus certior factus, bellum comparat;
110-124.
Cum omni exercitu proficiscitur in Leontinos, et facilem ab inbelli
populo victoriam reportat: in qua pugna Asilus, miles Tyrrhenus,
Beryam Pœnum, veterem dominum, jam humi prostratum, adnoscit, et, quia
benigne olim ab eo tractatus erat, a morte revocat; 125-177.
Leontinis expugnatis Marcellus movet extemplo castra ad Syracusas, et
legatis, quos præmiserat, ut pacis conditiones ferrent, re infecta
reversis, terra marique urbs obpugnatur; 178-191.
Auxilia Syracusanis mittunt duce Grospho Messana, Catane, Camarina,
Hybla, Selinus, Myle, Eryx, Centuripæ, Entella, Thapsos, Acræ,
Agyrium, Tyndaris, Agrigentum, Gela, Halæsa, Palici, Acesta, quique
Acim, Hypsam, Alabim, Achaten, Chrysam, Hipparim, Pantagiam et
Symæthum fluvios, adcolunt, præterea Termæ Himerenses et Henna;
192-247.
Romanos contra adjuvant Petræa, Callipolis, Enguion, Hadranum,
Ergetum, Melite, Calacte, Cephalœdis et Tauromenium; 248-257.
Reliquæ Siciliæ urbes a Pœnorum partibus stant, Agathyrna, Trogilos,
Facelinæ Dianæ Fanum, Panormos, Herbesos, Naulocha, Morgentia, Menæ,
Amastra, Tisse, Netum, Mutyce, Achætus, Drepane, Helorus, Triocola,
Arbela, Ietas, Tabæ, Cossyra, Mute, Megara, Gaulum; 258-276.
Syracusæ ipsæ, quæ ex quatuor urbibus maximis constabant, armatorum
multitudine, muris et in primis magno portu, munitissimæ erant, et
præterea militibus memoria victæ olim Atheniensium classis a ducibus
incenditur animus, plebi autem ab Hippocrate et Epicyde, prætoribus,
Carthagine natis et Pœnis materno genere; 277-291.
Marcellus itaque, spe deditionis abscissa, omnem adparatum
obpugnandarum urbium admovet muris, et Cimber turrim Syracusanorum
miræ altitudinis incendio delet; 292-315.
Omnia vero consilia cœptaque Romanorum disjicit ars unius hominis,
Archimedis, celeberrimi spectatoris cæli siderumque, mirabilioris
tamen inventoris ac machinatoris bellicorum tormentorum operumque,
quibus ea, quæ hostes ingenti mole agunt, ipse perlevi momento
ludificatur; 316-352.
Interea adventat classis Punica, quæ, juncta Syracusanæ, cum Romana
concurrit; 353-384.
Inter cunctas naves eminet prætoria Himilconis, qui ipse gubernatorem
Romanum, et mox Taurum, in locum ejus succedentem, sagittis configit;
384-407.
In hanc vero navem Corbulo ex turri, navibus pluribus junctis
inposita, ignes conjicit, quibus ubivis diffusis, Himilco, in minus
navigium ope funis delapsus, e manibus hostium effugit; 408-451.
Bato gubernator pectus suum gladio transigit; 452-461.
Daphnis, formosi pastoris hujus nominis progenies, hauritur flammis;
462-476.
Ornytos in adusto transtro natat; 477-480. et Scyron aquæ innans rostro
navis transfigitur; 481-486.
In ipsum quidem Marcellum impetum faciunt Lilæus et Podætus, juvenis
ferox multarumque artium peritissimus: at illi manus amputantur
bipenni, hic hasta transjicitur; 487-515.
Parte alia navis Punica, in qua Crantor et Polyphemus vehuntur,
concurrit cum Romana, quæ tandem nimio Pœnorum, in eam inruentium,
pondere depressa mergitur; 516-559.
Multis deinde navibus jam igni conreptis Himilco fugam capessit, et
capta hostium navigia ad litus ducuntur; 559-579.
Hac Romanorum victoria Syracusanis animus frangitur, et urbs jam
facilis captu fuisset, nisi subito intoleranda vis æstus, tempore
autumni in locis natura gravibus, genuisset pestilentiam, qua animi
avertuntur a belli consiliis, et multi Romanorum, Siculorum Pœnorumque
absumuntur; 580-617.
Mali hujus vi paulatim inminuta, animum recipiunt Romani, et, quia
ferro potius quam morbo mori cupiunt, summo ardore invadunt urbem, quæ
et primo impetu expugnatur; 618-640.
Victores mœnia ingressi inmensa pretiosarum rerum operumque artis
vetustæ præda potiuntur; 641-665.
Marcellus autem militibus, ut a cædibus temperent, ædificiisque
parcant tam sacris quam profanis, edicit, et lacrimans miseratur
tristem sortem urbis atque Archimedis, quem in tanto tumultu intentum
formis, quas descripserat in pulvere, miles ignarus, quis esset,
interfecerat; 665-679.
Certatim deinde lætantur Romani et Syracusani, illi de victoria, hi de
Marcelli humanitate; 680-684.
Flectite nunc vestros, Heliconis numina, cantus
Ortygiæ pelagus Siculique ad litoris urbes.
1. Transitus ad novas res, et quidem in Sicilia a Claudio Marcello
gestas. Conf. Virg. Æn. VII, 641; X, 163.
2. _Ortygia_ insula, a Syracusis mari disjuncta angusto, et deinde
urbi ponte adjuncta ejusque pars, quæ et Νᾶσος, seu Νῆσος, _Nasus_,
_Insula_, dicebatur. Vid. Cic. Verr. IV, 53; Virg. Æn. III, 692
seq.; Liv, XXV, 24, 29, 30 et al.
1. _Heliconia numina_, ut supra _Heliconia turba_, opinabatur
N. Heins.
Muneris hic vestri labor est, modo Daunia regna
Æneadum, modo Sicanios adcedere portus,
Aut Macetum lustrare domos et Achaia rura, 5
Aut vaga Sardoo vestigia tinguere fluctu,
Vel Tyriæ quondam regnata mapalia genti,
Extremumve diem et terrarum invisere metas.
Sic poscit sparsis Mavors agitatus in oris.
Ergo, age, qua litui, qua ducunt bella, sequamur. 10
3 seq. Bellum, quod a me describitur, ab hoc inde tempore _sparsis
in oris_ (v. 9), h.e. diversis ac remotis in regionibus a Romanis
gestum est. Quæ terræ poeticis coloribus designantur. Observanda
etiam varietas verborum _adcedere_, _lustrare_, _vaga vestigia
tinguere fluctu_, _invisere_.
--_Daunia regna Æneadum_, Apulia, vel tota Italia. Vid. ad I, 291.
[4.] _Sicanii portus_, Sicilia, de qua hic liber agit.
5. _Macetum domus_, Macedonia, ubi cum Philippo bellatum. Conf.
XIII, 878, et XV, 286 seqq.
--_Achaïa rura_, Græca regio, Ætolia. Bella ab Ætolis, gente ingenio
inquieta, primum adversus Philippum, deinde adversus Romanos gesta,
e Livio nota sunt. Cf. inf. XV, 286 sq.
6. _Sardoi fluctus_ pro Sardinia.
[7.] _magalia_, Libya, ubi olim Pœni, _gens Tyria_, regnarunt. Conf.
Var. Lect.
8. _Extremum diem et terrarum metas_, Hispaniam. Conf. ad I, 141, et
VII, 172.
3. Præstiterit forte _hinc_, ab hoc tempore.
4. _Sicanos_ R. 1, Parm. et Med. ut passim.
5. _Macetum_ Col. vid. ad XIII, 878. Vulgo _Macedum_. Deinde
_Achaïa_ Oxon. quod pro vulg. _Achaica_ reposuit Drak. quia optimi
quique poetæ illud malint, ut et _Troïus_, _Balearius_, _Bacchius_
aliaque similia; conf. XV, 306. Intp. Virgil. Æn. II, 462; Jani ad
Horat. Od. I, xv, 35; Heins. ad Ovid. Ep. Her. I, 28, et ad Met.
II, 727; III, 517 al.
6. _tinguere_ scripti, _tingere_ R. 2. Vulg. _cingere_, quod
frustra tuebatur Dausq.
7. _magalia_, vel rectius _magaria_ pro _mapalia_ scribendum
videtur. _Mapalia_ vel omnino nihili sunt, vel diversa a
_magaribus_, agrestibus ædificiis stativis, inpr. suburbiis
Carthaginis, nam Orientalibus מגור, vel مغارة, _habitatio_ dicitur;
conf. omnino Heyne ad Virgil. Æn. I, 421, in Var. Lect., Petit. ad
Plaut. Pœn. Prol. v. 86; Schweighæus. ad Appian. de reb. Pun.
c. 117. De _mapalibus_ vid. loc. class. inf. XVII, 89, 90, et Liv.
XXX, 3, extr. Conf. sup. ad II, 85, et III, 290 seq.
[“ad II, 85”: in Not.]
8. _Extremumve_ scripti et R. 2. Vulg. _Extremumque_.
Ausoniæ pars magna jacet Trinacria tellus,
Ut semel expugnante Noto et vastantibus undis
Adcepit freta, cæruleo propulsa tridente.
Namque per occultum cæca vi turbinis olim
Inpactum pelagus laceratæ viscera terræ 15
Discidit, et, medio perrumpens arva profundo,
Cum populis pariter convulsas transtulit urbes.
11. Sicilia, Italiæ olim conjuncta, sed postea motu terræ diremta.
Conf. Virg. Æn. III, 414 sqq.; Cluveri Sicil. ant. I, 1, et Claud.
de raptu Pros. I, 140 seq., ubi. v. Gesu. Hanc opinionem defendit
Fazelli de reb. Sic. sed inpugnavit _Valguerner de Sic._ incol.
--_Trinacria tellus_; conf. ad V, 489.
13. _cæruleo tridente_, ut _Neptunia cuspis_ in simili loco Valer.
Fl. II, 618, ubi v. Burm.
14. per occultum, ut _per subitum_ et al., vid. ad VII, 527.
--_cæca vi_; Cf. ad V, 3.
15. _viscera laceratæ terræ_, ut I, 232, et V, 396.
16. _Discidit_ scripti et edd. ante Junt. in qua Nicander
_Disjicit_ perperam primus edidit. _Dissicit_ conj. Colvius ad
Appul. pag. 108. Sed vid. supra ad XI, 455.
17. _convulsis_ Colon. Oxon. et Rom. 2, unde recepit Lefeb.
Ex illo, servans rapidus divortia, Nereus
Sævo dividuos conjungi pernegat æstu.
Sed spatium, quod dissociat consortia terræ, 20
Latratus fama est (sic arta intervenit unda)
Et matutinos volucrum tramittere cantus.
18. _Ex illo_ tempore.
--_Nereus_, mare.
20 sqq. Tam angustum ibi fretum est, ut et canum _latratus_ et
_cantus_ gallorum invicem audiri dicatur; quod et de Bosporis duobus
tradit Plin. IV, 1, quem locum comparavit N. Heins. _volucrum_,
gallorum gallinaceorum, ut ὄρνις et ὄρνιθες ap. Theocrit. XXII, 72;
XXIV, 63, et al. Drak.
18. Suspicari possis _rabidus Nereus_, et mox _dividuas_ terras,
Italiam et Siciliam.
19. _æstus_ scripti.
Multa solo virtus: jam reddere fœnus aratris,
Jam montes umbrare olea, dare nomina Baccho,
Cornipedemque citum lituis generasse ferendis, 25
Nectare Cecropias Hyblæo adcedere ceras.
23. Fertilitas Siciliæ notissima. Cf. I, 214; Liv. XXVI, 40;
XXVII, 5; Cic. orat. frument. et pro l. Manil. 12.
--_virtus_, præstantia, ut ἀρετὴ ap. Strab. VI, p. 419 al., 213;
Ern.
--_reddere fœnus aratris_ de terra, vel solo frugifero, ut ap. Cic.
de Sen. 15; Plin. H. N. V, 6; XVIII, 17; Manil. V, 273 sq.; Sen.
Hippol. 455, et aliis locis, quæ Drak. laudavit. Conf. sup. ad VII,
160.
24. _dare nomina Baccho_, vina varii generis ac nominis gignere; ut
Mamertina, Potulana, Taurominitana, de quibus v. Plin. XIV, 6;
Dausq.
25. Equos bello aptos alit. Cf. Virg. Æneid. III, 704.
26. Mel Hyblæum, Hyblæ, in Sicilia, factum, _adcedit_, h.e. non
cedit _Cecropio_, i.e. Attico, ex Hymetto, monte Atticæ. Cf. inf.
v. 199, 200.
--_Nectar_ dicitur, quidquid dulce est ac suave, vinum, lac, et h.l.
mel, ut _ceræ_. Conf. Virg. Ge. IV, 162 et 164.
--_Hybla_ non montis nomen, ut vulgo putant, sed trium in Sicilia
urbium: _majoris_ prope Centuripas in Catinensium agro (hod.
_Paderno_); _parvæ_, quæ et _Galeotis_ ac _Megara_; _minoris_, quæ
et _Hera_, vel _Hiræa_ dicebatur. De parva Strab. VI, p. 185 al.,
267 al., 410: Τὰ Μέγαρα οὐκ ἔτι ἐστὶ, τὸ δὸ τῆς Ὕβλης ὄνομα συμμένει
διὰ τὴν ἀρετὴν τοῦ Ὑβλαίου μέλιτος. Cf. Serv. ad Virg. Ecl. I, 55,
et Cluver. Sicil. I, 11; II, 8. Sed Drak. inf. ad v. 200 non male
monet, Silium aliud sensisse, quum v. 200 _Hyblam_ inter urbes
Romanis faventes, et v. 273 inter eas recensuerit, quæ a Pœnorum
steterint partibus. De _Hymettio_ melle v. Plin. XI, 13, et Strab.
IX, pag. 397.
--_adcedere_, ut _adsurgit_ ap. Virg. Ge. II, 98, et _non Hymetto
mella decedunt_ apud Horat. Od. II, vi, 14, quem locum Silio hæc
scribenti succurrisse non dubitabat N. Heins.
23. _fœnus_ Col. _sevus_ Oxon. _scimus_ Put. Vulgo _semen_.
24. _Dea_ pro _olea_ Oxon. R. 1, Med. non inprob. Barthio Adv.
IX, 3, ut Pallas subintelligatur. _Deæ_ Put.
26. _accedere_ est ex emendat. Barthii Adv. IX, 3; N. Heinsii,
Salmasii ad Solin. p. 106 (p. 75, ed. post.) et Gron. Obss.
III, 7. Vulgo _accendere_.
Hic et Pæonios arcano sulfure fontes,
Hic Phœbo digna et Musis venerabere vatum
Ora excellentum, sacras qui carmine silvas,
Quique Syracosia resonant Helicona Camena. 30
27. _Pæonios fontes_, aquas calidas, ut sunt Thermæ, seu aquæ
Selinuntiæ, Segestanæ, Himerenses, Perticianenses et ad Thermas,
coloniam Romanorum prope Selinuntem. Θερμῶν ὑδάτων ἀναβολὰς κατὰ
πολλοὺς ἔχει τόπους ἡ νῆσος, etc., Strab. VI, p. 189. _Pæonios_,
medicos, medicabiles, salutares, ut ap. Virg. Æn. VII, 769 al. a
_Pæone_, Deo et deorum medico, quod nomen seriores poetæ Apollini
tribuere, de quo vid. Koeppen ad Hom. Iliad. ε, 401, et Valcken. ad
Eurip. Hippol. 1472.
--_sulfure arcano_, occulto et virium occaltarum. Cf. ad v. 55 sqq.
28 sqq. _vatum_, Stesichori Himeræi, Cleonis Siculi (Curt. VIII, 5),
Empedoclis Agrigentini, Epicharmi, qui plerumque _Siculus_ dicitur,
quia vix trimestris in Siciliam venit, Phormi (v. Suid.), Moschi et
inpr. Theocriti, Syracusanorum. Conf. Virg. Ecl. IV, 1... 3, et
VI, 1, ad quæ loca v. Heyne.
--_Ora vatum_, ut XIII, 796; Hor. Serm. I, iv, 43, et Ὅμηρος, τὸ
Καλλιόπας γλυκερὸν στόμα, Mosch. Id. III, 72. Πιερίδων τὸ σοφὸν
στόμα, θεῖον Ὅμηρον, vel Στησίχορον ζαπληθὲς ἀμέτρητον στόμα Μούσης
in Anthol. Gr. lib. III, c. 25, epigr. 4, et 62; Drak.
--_Phœbo digna_, quæ cecinere carmina Phœbo digna. Cf. sup. XIII,
538.
--_venerabere_, cum admiratione et veneratione adnosces, mirabere,
Gron. Obss. III, 7.
[29.] _silvas_ ad carmen Bucolicum et Theocriteum refert Ern. coll.
Virgil. Ecl. IV, 3. Ad Theocritum quidem potissimum, nec tamen solum
respexisse crediderim poetam, et _silvæ sacræ_ videntur potius
nemora esse Musis sacra in _Helicone_ et ad radices hujus montis,
cujus mox mentio fit, quo sensu _lucos pios_ dixit Horat. Od. III,
iv, 6, ubi v. Jani.
[30.] _resonant_, _resonare_ faciunt, ut ap. Virg. Æn. VII, 12.
27. Secunda syll. voc. _Pæonios_ corripitur, ut passim ap. poetas,
quod mirum videri potest, vid. Heyne ad Virgil. Æn. VII, 760.
28. _digna_, non _dignum_, scripti, R. 1, 2, _venerabere_ est ex
emend. Gronon, Obss. III, 7, et N. Heins. Vulg. _venerabile_, vid.
not. _Hæc Phœbo digna et Musis_ (_venerabile!_) _vatum Ora_
(locus, insula, regio) _excellentum_, vel _Hic et Pæonius arcano
sulphure fons est, Hæc Phœbo digna et Musis, fecundaque vatum Ora
e._ opinabatur Barth. Adv. IX, 3. Neutra ratio probanda.
Promtæ gens linguæ: ast eadem, quum bella cieret,
Portus æquoreis sueta insignire tropæis.
31. Siculi loquaces dicacesque fuisse dicuntur, unde et σικυλίζειν
ac _gerræ Siculæ_ in proverbium venerunt. Iidem _acuti_ vocantur a
Firmico Astron. I, 1; _faceti_ a Cic. de Orat. II, 54; _genus
hominum acutum_ ab eod. in Verr. I, Cf. Fazellus de reb. Sic. I, 1.
32. Siculi non lingua tantum, sed manu quoque promti. Cf. Fazelli
l.c. et inf. v. 281 sq.
31. _quum bella cierent_ malebat N. Heins. quo sensu _arma_ ac
_bella vocare_ dicuntur; conf. not. ad lib. IV, vers. 508.
Post dirum Antiphatæ sceptrum et Cyclopia regna,
Vomere verterunt primum nova rura Sicani.
33. Locus class. de priscis Siciliæ incolis. Cf. Strab. VI; Thucyd.
VI pr., Cluver. Sicil. I, 2, et Dorvill. Sicil. Primi Siciliæ incolæ
fuere _Læstrigones_ et _Cyclopes_. Læstrygonum rex fuit _Antiphates_
tyrannus. Vid. ad VII, 276, et lib. VIII, 529 sq. De _Cyclopum_ sede
in Sicilia v. Heyne ad Virg. Æn. I, 201, et III, 569 sqq.
34. Post Cyclopas inmigrarunt _Sicani_, Iberica gens, ex Hispania
pulsa a Liguribus, qui late olim tenebant oram maritimam Iberiæ,
Galliæ et Italiæ. Cf. Justin. IV, 2; Heyne ad Guthrian. histor.
T. III, p. 73, et in Exc. I ad Virg. Æneid. VII quæque ibi laudavit
loca Thucyd. VI, 2; Dionys. I, 22, et Diodor. V, 6.
--_Vomere verterunt rura_, ut _metunt_ VIII, 564, ubi v. not.
33. _Cyclopia_ Colon. _Ceclopia_ Putean. Vulgo _Cyclopea_. Sed
vid. Heins. ad Virgil. Æneid. I, 101 et 665.
34. _Sicani_ Put. Vulgo _Sicano_. Male! _primo_ etiam vel _primi_
malebat N. Heins.
Pyrene misit populos, qui nomen ab amne 35
Adscitum patrio terræ inposuere vacanti.
Mox Ligurum pubes, Siculo ductore, notavit
Possessis bello mutata vocabula regnis.
35 sq. _Pyrene_, mons Hispaniæ, pro ipsa Hispania.
--_ab amne patrio_, ἀπὸ τοῦ Σικανοῦ ποταμοῦ τοῦ ἐν Ἰβηρίᾳ Thuc. l.c.
qui Hispaniæ fluvius videtur idem esse, qui vulgo _Sicoris_, et nunc
_Segre_ vocatur. Solinus Siciliam dictam tradit Sicaniam a Sicano
rege, qui magnam Iberorum manum advexerit.
37 sq. Siculi (_Ligurum pubes_, de qua denominatione v. Heyne l.c.),
ab Aboriginibus et Pelasgis pulsi ex locis quæ inter Tiberim et
Lirim incolebant, duce _Siculo_ binis trinisve ante bellum Trojanum
ætatibus in Siciliam trajecisse dicuntur. Vid. Dionys. lib. I, 22,
et Heyne Exc. II ad Virg. Æn. VIII.
36. _Abscitum_ Oxon. quod perperam probabat Barth. Adv. IX, 3,
quia nomen demtum fluvio, ut ejus memoria penitus exolesceret, et
novæ terræ adsuesceretur melius.
Nec Cres dedecori fuit adcola: duxerat actos
Mœnibus e centum non fausta ad prælia Minos, 40
Dædaleam repetens pœnam: qui fraude nefanda
Postquam perpetuas judex concessit ad umbras,
Cocalidum insidiis, fesso Minoia turba
Bellandi studio Siculis subsedit in oris.
39. Deinde Cretenses venerunt in Siciliam, quo Dædalum persequutus
erat Minos: qui quum ibi in balneo periisset, fervida aqua a
filiabus _Cocali_ regis capiti infusa, Cretenses in hac insula
remanserunt. De Dædali fuga, cf. ad XII, 89 sq., et de Minois morte
Conon ap. Photium, Tzetz. Chil. I, 19; Bausan. in Achaicis, Athen.
I, 8; Diodor. IV, 81; Strab. VI, p. 419 et 427; Euseb. in Chron. ubi
vid. Scalig. p. 51, Meurs. in Creta III, 3; Boess. ad Ovid. Ib.
v. 291; Lefeb. ad h.l. ita: «Verius hæc tradit Valer. I, 704 seq.
non insequutus est Minos. Error a nomine urbis _Minoa_, quæ non a
Mino rege, sed sic adpellata a Phœnicibus, apud quos sonat
_habitatio_, hebr. _Minoa_, vel _Minua_. Dicta etiam hæc urbs
_Makera_ a _ker_, _kir_, Celtice _Cær_, urbs. Inepte Græci omnia
turbarunt.» Sed ineptius Lefeb.
40. _Mœnibus_, urbibus, _e centum_: nam ἑκατόμπολις Κρήτη. Conf.
Clarke ad Hom. Iliad. β, 649; Jani ad Hor. Od. III, xxvii, 33; Heyne
ad Virg. Æn. III, 106.
41. _Dædaleam_, a Dædalo.
42. Vulgo non Minos II, sed primus, illius avus, _judex_ inferorum
factus creditur. Sed hi passim confunduntur. Cf. Heyne ad Apollod.
p. 535 et 537.
39, 40. _Nec res dedecori fuit: accola duxerat actos Mœnibus e
centum... Minos_ Colon. Ita quoque codices scripti et priscæ edd.
nisi quod in Oxon. _duxerat avos Mœnibus eventum_, in Put.
_duxerit actus Mœnibus ereptum_, in R. 1, Parm. ac Med, _duxerat
arctos Mœnibus hærentum_, in edd. Marsi et Martini Herbip.
_duxerat actos M. Eteretum_. Pessime locum primus conrupit
Nicander in ed. Junt. novo inserto versu, _Nec res dedecori fuit
aut mutasse pudebat Sicanum Siculo nomen: mox adcola Minos Duxerat
Eteretum non fausta ad bella cohortes_: quam scripturam edd.
recentt. expresserunt. Vocem _Eteretum_ quum nihili esse videret
Dausq., emendabat _Dux Eteocretum, non fausta ad bella cohortans,
Dædaleam repetit pennam_. Rectius Cluver. in Sicil. ant. I, 2, et
Salmas. ad Solin. p. 105 al. 74. _Duxerat et Cretum... cohortes_;
Scaliger ad marg. edit. D. Heinsii Raphel. _Duxerat et Cretam_;
Cellar. _Duxerat e Creta_. Sed veram Silio lectionem restituit
N. Heins. ex conjectura et libris priscis; _actum_ pro _actos_
reposuit Lefeb. _quasi Cres adcola_ non collective dici possit.
41. _pennam_ idem Nicander primus edidit.
43. _casso_, vel _misso_ conj. Dausq. pro _fesso_. Sed poeta docte
loquutus est pro _turba fessa bellandi studio_.
Miscuerunt Phrygiam prolem Trojanus Acestes, 45
Trojanusque Helymus, structis qui, pube sequuta,
In longum ex sese donarunt nomina muris.
Nec Zanclæa gerunt obscuram mœnia famam,
Dextera quam tribuit posito Saturnia telo.
45 sqq. _Acestes_ et _Helymus_ Trojani jam ante Trojæ excidium
pervenisse in Siciliam, ibique _Acestam_ (Ἀκέστην, Αἰγέσταν,
_Ægestam_, _Egestam_, _Segestam_) et Ἔλυμα condidisse dicuntur. Cf.
inf. v. 220; Virg. Æneid. V, 36 sq., 73 sq., 711 sq., 718, 749 sq.
ibique Heyne in not. et Exc. I ac III. _Acestam_ vero ab Ægesta, vel
Egesta et Segesta diversam, et hanc inter Syracusas et Pachynum in
orientali, illam in occidentali Siciliæ latere inter Erycem et
Drepanum sitam fuisse, putabat Salmas. ad Solin. p. 78 sqq.
[46.] _structis_; cf. Bentl. ad Hor. Od. III, iii, 65.
48 sq. Postea Messenii ex Peloponneso venerunt in Siciliam, ibique
_Zanclen_ condiderunt, quae urbs a Saturni _telo posito_, h.e. falce
ibi abjecta nomen adcepit. Conf. omnino supra ad I, 662, et Cluver.
Sicil. ant. I, 6.
45. _Acestu_ R. 1, in cujus marg. _Acestus_ emend. manus docta.
49. _zelo_ pro _telo_ Ox.
Sed decus Hennæis haud ullum pulchrius oris, 50
Quam quæ Sisyphio fundavit nomen ab Isthmo,
Et multum ante alias Ephyræis fulget alumnis.
50. Græci etiam, et quidem Corinthii duce Archia, in Siciliam
trajecerunt, a quibus conditæ _Syracusæ_, caput Siciliæ. Conf.
Strab. VI, p. 186 (al. 269 et 413); VIII, p. 380 (al. 583); Tertull.
de Pall. c. 2; Pausan. Eliac. I, 7; Scalig. ad Euseb. Chron. a.
1283; Cluver. l.c. I, 12; Thucyd. VI, 3. Corinthus autem in _Isthmo_
sita, condita a _Sisypho_ (v. Apollod. I, ix, 3, et Euseb. Chron.),
et primum Heliopolis dicta, deinde Pagos, posteaque _Ephyra_: unde
ornatum h.l. expedies.
--_Hennæis oris_, Siciliæ. Cf. ad I, 93.
51. _Quam quæ_ urbs, Syracusæ.
--_ab Isthmo_ Achaiæ. Cf. inf. v. 341, 642.
52. _multum ante alias_ Siciliæ urbes.
50. _Hennæis_ Col. _Hannæis_ Ox. _Hannadis_ Med. _Ethneis_ Put.
_Ætneis_ Cell. ex emend. Scalig. Vulgo _Ennæis_; conf. ad I, 93.
51. _ab Hista_ Col. Oxon. R. 1, Parm. Med.
Hic Arethusa suum piscoso fonte receptat
Alpheon, sacræ portantem signa coronæ.
53. _Arethusa_, fons Siciliæ ad Syracusas, quocum jungitur
_Alpheus_, Elidis fluvius, qui subter terram ac mare in Siciliam
procurrere perhibetur: de quo v. Plin. II, 97 et 103; XXXI, 5, seu
30; Strab. VI, p. 187 al., 270 et 415; Intpp. ad Ovid. Met.
V, 494... 641, et Virg. Ecl. X, 1... 5; Æn. III, 694 seqq.; Senec.
Nat. Qu. III, 26; Gesner. ad Claud. R. P. II, 60; _D’Orville_,
Sicula I, p. 198; Cluv. Sicil. ant. I, 12, p. 156... 163.
--_piscoso fonte_; Cf. Cic. Verr. IV, c. 53.
54. _Alpheum portantem_, secum in Siciliam auferentem _coronas_, in
Olympiis ludis, qui ad Pisam et Alpheum agebantur in Elide, in hunc
fluvium conjectas; cujus fabulæ etiam meminit Strabo, VI, p. 190
al., 275 al., 422: Τὸ ὕδωρ πρὸς τὴν Ἀρκαδικὴν Ἀβίαν (leg. ex L.
VIII, p. 236, Ἀσέαν, vicum Megalopolitidis, ubi fontes Alphei et
Eurotæ vicini sunt) ὑποβρύχιον ὠθὲν ὀψὲ ποτε τόν τε Εὐρώταν καὶ τὸν
Ἀλφειὸν ἀναδίδωσιν, ὥς τε καὶ πιστευθῆναι μυθῶδες τὶ, ὅτι τῶν
ἐπιφημισθέντων στεφάνων ἑκατέρω καὶ ῥιφέντων εἰς τὸ κοινὸν ῥεῦμα,
ἀναφαίνεται κατὰ τὸν ἐπιφημισμον ἑκάτερος ἐν τῳ οἰκείῳ ποταμῷ. Hinc
Alpheus loco Nonni, a Drak. citato, Dionys. XXXVII, v, 173, dicitur
ἄγων στεφανηφόρον ὕδωρ. Similiter fimum, vel cineres Pisis in
Siciliam deferri tradunt Plin. et Senec. ll.ll.
53. _recepit_ primæ edd. præter R. 2. Sed _receptare_ dicitur, ut
_inperitare_, _cœptare_, _factare_; Drak.
At non æquus amat Trinacria Mulciber antra; 55
Nam Lipare, vastis subter depasta caminis,
Sulfureum vomit exeso de vertice fumum.
55 sqq. De solo Siciliæ Justin. IV, 1: «Ipsa terra est tenuis ac
fragilis, et cavernis quibusdam fistulisque ita penetrabilis, ut
ventorum tota ferme flatibus pateat; nec non et ignibus generandis
nutriendisque soli ipsius naturalis materia; quippe intrinsecus
stratum sulphure et bitumine traditur; quæ res facit, ut spiritu cum
igne inter interiora luctante, frequenter et compluribus locis nunc
flammas, nunc vaporem, nunc fumum eructet. Inde denique Ætnæ montis
per tot secula durat incendium.»
55. _non æquus_, non propitius, noxius, ut lib. III, 260.
_Mulciber_, Vulcanus; ignis.
56 sq. _De Lipara_, maxima insularum Æoliarum seu Vulcaniarum circa
Siciliam, ejusque ignibus subterraneis (unde officina ibi ac camini
Vulcani et Cyclopum, ut in Ætna, esse fingebantur), v. Strab. VI,
p. 190 al., 275 al., 423; Heyne ad Virg. Æn. VIII, 416 sq. (quem
locum Silius ante oculos habuit), et Spanhem. ad Callim. H. in Dian.
v. 47.
--_subter depasta caminis_, ut _subter specus et Cyclopum exesa
caminis Antra Ætnæa_. ap. Virg. l.c.
[57.] _vertice_, monte, colle.
Ast Ætna eructat tremefactis cautibus ignis
Inclusi gemitus, pelagique imitata furorem
Murmure per cæcos tonat inrequieta fragores 60
Nocte dieque simul: fonte e Phlegethontis ut atro
Flammarum exundat torrens, piceaque procella
Semiambusta rotat liquefactis saxa cavernis.
58. Cf. Virg. Æn. III, 571 sqq. (ubi v. Heyne et Cerda), et simill.
loc. Claud. de R. Pros. I, 164 sqq. Non male Silius colores
variavit: sed præter ceteros mirum phænomenon verticis, in tanta
ignis profusione nive et glacie obtecti, inprimis ornavit, non sine
luxuria verborum, una re sexties variata; Ern.
61 sqq. Cf. sup. XIII, 563 sq. et 836 sq.
58. _ignis Inclusi gemitus_ scripti. Vulgo _ignes, I. gemitus_,
etc.
Sed quamquam largo flammarum exæstuet intus
Turbine, et adsidue subnascens profluat ignis, 65
Summo cana jugo cohibet (mirabile dictu!)
Vicinam flammis glaciem; æternoque rigore
Ardentes horrent scopuli: stat vertice celsi
Collis hiems, calidaque nivem tegit atra favilla.
64 sq. Comparant Senec. Epist. 79.
66. _cana_ Ætna ob æternam glaciem ac nivem. Cf. I, 205; III, 479,
534.
69. _Collis_, ut Αἰτναῖος ὄχθος in Eurip. Cycl. v. 114, ubi v. Cl.
Hœpfner.
64. _exæstuet_ et mox _profluat_ Col. Vulgo _exæstuat_ et
_profluit_: in Put. et priscis edd. _perfluat_, in Oxon.
_superfluat_, in Cell. perperam _profugit_. Dausq. conj.
_profurit_, _proruit_ et _proficit_; quibus omnibus non est opus.
66. _cava_ Oxon. _plana_ scribendum putabat Dausq.
69. _altamque_, vel _canamque nivem_ emend. Dausq. et recte forsan
_calidamque nivem_ Draken.
Quid referam Æolio regnatas nomine terras? 70
Ventorumque domos, atque addita claustra procellis?
70 sq. Conf. sup. IX, 491 seq.; Virg. Æn. I, 51 sq. ibique Heyne in
Exc. I.
--_terras_, insulas circa Siciliam, quæ Æoliæ, Liparenses, Vulcaniæ,
seu Ἡφαιστιάδες et Plotæ dicebantur.
--_Æolio nomine_ Græce pro, ab Æolo. Cf. ad V, 161, et Casaub. ad
Athen. I, 14.