Sic effata, virum indocilem pacisque modique,
Mirantem Superum vultus et flammea membra,
Abstrahit, ac pacem terris cæloque reponit.
727. _flammea membra_ ad oculos inprimis referenda, qui flammei et
flammantes dici poetis solent in iratis et atroci vultu conspicuis;
Ern. Sed eo potius _vultus flammei_ spectant, utrumque vero maxime
ad insignem splendorem multamque lucem, in qua Dii, quos Juno
Hannibali videndos præbuerat, hominibus a se amatis heroibusque (nam
alii mortales ne adspectum quidem eorum ferre possunt) manifesti
nonnumquam in conspectum veniunt. Cf. Heyne Exc. XIII, ad Virgil.
Æn. I, 402 sqq.
728. _Abstrahit_, invitum, et cum vi, a Roma, vel ejus obpugnatione
et audaci conatu, avertit. Sic _avellere Pœnum_ sc. invitum ac
nolentem, inf. XVI, 637. Conf. ad III, 591 in Var. Lect.
--_reponit_, reddit, restituit. Cf. ad V, 535.
Respectans abit, et castris avulsa moveri
Signa jubet ductor, remeaturumque minatur. 730
Redditur extemplo flagrantior æthere lampas,
Et tremula infuso resplendent cærula Phœbo.
729 seq. _Respectans_; v. sup. ad v. 594, et ad VIII, 108.
--_avulsa Signa_, ut vers. 733, _revelli Signa_, noto more, cum
castra moverentur.
731 seq. Cæli serenitas extemplo oritur vel redit discussa
tempestate. Conf. sup. v. 637 sq., 664 sq.
732. Cf. II 663 sq., et ibi not.
--_cærula_, ut I, 21.
--_infuso Phœbo_; conf. Gronov. Obss. II, 7.
At procul e muris videre ut signa revelli
Æneadæ, versumque ducem; tacita ora vicissim
Ostentant, nutuque docent, quod credere magno 735
Non audent hærente metu; nec abire volentis,
Sed fraudem insidiasque putant, et Punica corda:
Ac tacitæ natis infigunt oscula matres,
Donec procedens oculis sese abstulit agmen,
Suspectosque dolos demto terrore resolvit. 740
733. Bene Ernesti: «Egregius locus expressa veritate naturæ. Romani
Hannibalem abeuntem vident. Jam respirant, idque primum vultu et ore
taciti significant. Nam _metus hæret_ adhuc in animis, et fraudis
suspicionem alit. Sensim tollitur timor, sublato ex oculis hoste.
Tum demum lætabundi sacris faciundis vacant.»
737. _Punica corda_; v. ad I, 5, et II, 56.
738. Versus hic bene opponitur Virg. illi Æn. VII, 518. _Ed._
736. _volentis_ Col. et Marsi edd. _volentem_ Put. Vulgo
_volentes_.
738. _tacitæ_, non _tacite_, R. 1, ad marg. Parm. Ald. Marsi,
Junt. et Gryph.
Tum vero passim sacra in Capitolia pergunt,
Inque vicem amplexi permixta voce triumphum
Tarpeii clamant Jovis, ac delubra coronant.
Jamque omnes pandunt portas; ruit undique lætum,
Non sperata petens dudum sibi gaudia, vulgus. 745
743. _delubra coronant_; v. ad v. 641.
744 sqq. Imitat. Virg. Æn. II, 26 sqq. Diluta verbis gravitas
Maroniana; at iniquior _Clément_ (_Essai critique_, T. I, p. 58),
quod in singulis verbis Silium carpebat; Ernest.
743. _coronant_ scripti, Rom. 2, Benes. et al. Vulgo _decorant_,
cujus verbi syll. ab optimi ævi poetis corripitur, quidquid contra
dicat Daumius de caus. amiss. rad. ling. lat. p. m. 473.
Hi spectant, quo fixa loco tentoria regis
Adstiterint: hi, qua celsus de sede vocatas
Adfatus fuerit turmas: ubi belliger Astur,
Atque ubi atrox Garamas, sævusque tetenderit Hannon.
746. _regis_, Hannibalis. Vid. ad IV, 196.
747 sq. _celsus de sede Adfatus fuerit turmas_; cf. sup. v. 567, 577
seq. et 622 in Var. Lect.
[748.] _Astur_, Hispani, pars exercitus Pœnorum. Cf. I, 231 seq.
749. _Garamas_ pro Afris, altera exercitus parte. Cf. ad I, 142,
414; III, 313.
--_atrox_ et _sævus_, fortis; vid. ad I, 2.
--_Hannon_ forte pro supplemento Carthagine vel ex Hispania misso,
cui præfuisse videtur.
--_tetenderit_ scilicet tentoria; vid. ad III, 274.
749. _Hannon_ Col. Ox. Tell. R. 2; _Hanno_ Ben. et al. _Anno_
quidam. _Amon_ Put. _Hammon_ Mars. et alii, qui exponunt,
Nasamones milites.
Corpora nunc viva sparguntur gurgitis unda: 750
Nunc Anienicolis statuunt altaria Nymphis.
Tum festam repetunt, lustratis mœnibus, urbem.
750 sq. Nota expiatio et lustratio, ante sacrificia, preces
solennes, ludos aliasque festivitates. Conf. Virg. Æn. III, 278
seq.; IV, 635.
--_viva unda_, pura, gelida et fluente. Cf. VIII, 125; Virg. Æn. II,
719.
751. _Nymphis Anienicolis_, Anienis, ad cujus ripam Hannibal castra
posuerat.
752. _festam urbem_, ut XI, 270.
--_lustratis mœnibus_, amburbio. Conf. Lucan. I, 592 sq.; Vopisc.
Aurel. 20, et Fest.
752. _festa_ primus edidit Marsus in Ven. poster. forte operarum
incuria, festa, pro _festā_.
* * * * *
* * * *