614. Hic versus, qui a vulgatis libris abest, in omnibus MSS. et
R. 2, legitur.
At qua pugna datur, necdum Maurusia pestis 620
Igne calet, circumfusi Rhœteia pubes
Nunc jaculis, nunc et saxis, nunc alite plumbo
Eminus incessunt: ut qui castella per altos
Obpugnat munita locos, atque adsidet arces.
620. _Maurusia pestis_, elephanti, ex Mauritania vel Africa adducti.
Cf. ad I, 174.
621. _Rhæteia pubes_; vid. ad I, 115.
622. _alite plumbo_, ut sup. v. 233, et V, 365.
623. _incessunt_ elephantos.
624. _adsidet_, h.e. _obsidet_, Col. Ox. R. 2, 3. Conf. XII, 453;
Pier. ad Virg. Æn. lib. XI, 304, et Heins. ad Val. Flaccum, lib.
V, 536; _aspidet_ R. 1; _aspidit_ Med. Vulgo _obsidet_.
Ausus digna viro, fortuna digna secunda, 625
Extulerat dextram atque adversum comminus ensem
Mincius infelix ausi: sed stridula, anhelum
Fervorem effundens, monstri manus abstulit acri
Inplicitum nexu, diroque ligamine torsit,
Et superas alte miserum jaculata per auras 630
Telluri elisis adflixit (flebile!) membris.
626. _Extulerat_, sustulerat, ut feriret. Cf. Burm. ad Val. Fl. VI,
248.
--_adversum ensem_, ut IV, 207.
628. _monstri manus_, proboscis, de qua vid. Aristot. Hist. Anim. I,
9; II, 1; Ælian. H. A. IV, 31; Plin. VIII, 10; Lambin. ad Lucret. V,
1305; Drak. Cf. Burm. ad Val. Fl. IV, 495.
631. Vid. V.L.
625. Ita scripti et antiq. edd. In vulgatis libris _et digna_.
626. _dextraque adversum_ Col. _dextramque_ Oxon.
627. _Mincius_ scripti, R. 1, 3, Med. Nomen a fluvio, seu lacu
agri Mantuani deductum. Conf. ad I, 306; _Mnicius_ Marsi et
Martini Herbip. edd. operarum errore. Vulgo _Mutius_, auctore
Nicandro.
631. _Tellure elisis adflixit_ Colon. unde _Telluri elisis
adflixit_ ex emendat. Modii recepi cum Drakenborch. vid. ad I,
674. Vulgo _Tellure elisit ac flexit_. N. Heins. maluerit _Telluri
illisis afflixit membris_. Sed vid. not. ad III, 34; _Membra
elisa_ sunt pressu et nexu proboscidis suffocata; Drakenb. Hanc
notionem poeta ter expressit.
Has inter clades viso Varrone sub armis
Increpitans Paulus, «Quin imus comminus, inquit,
Ductori Tyrio, quem vinctum colla catenis
Staturum ante tuos currus promisimus urbi? 635
Heu patria! heu plebes scelerata, et prava favoris!
633 seq. Vim sarcasmi facile senties, coll. VIII, 273 seqq.
--_Imus_ et _promisimus_ egregie pro _is_ et _promisisti_. Qui illud
Romæ glorians promiserat, pugna excedit, et Paulus in medios hostes
ruit. _currus_, currum triumphalem. Vid. ad VI, 546.
636. Cf. VIII, 255 sqq.
635. _Staturi_ corrig. D. Heins. et Scalig. ad Prop. II, vii, 45;
_Acturi_ conj. N. Heins. qui tamen non dissimulavit, vulgatam
scripturam a Gronov. Obss. IV, 15, jure defendi. Si quid mutandum,
reponerem _Iturum_.
Haud unquam expedies tam dura sorte malorum,
Quem tibi non nasci fuerit per vota petendum,
Varronem, Hannibalemve magis.» Dum talia Paulus,
Urget præcipites Libys, atque in terga ruentum 640
Ante oculos cunctas ductoris concitat hastas,
Pulsatur galea, et quatiuntur consulis arma.
Acrius hoc Paulus medios ruit asper in hostes.
637... 639. O patria, in tam ancipiti malo haud dixeris, utrum tibi
magis optandum fuerit, Varronem an Hannibalem numquam natum fuisse;
Drak. cf. VIII, 298 seqq. Comparant verba Fabii apud Liv. XXII, 39:
«Nescio, an infestior hic adversarius, quam ille hostis, maneat.»
640... 643. Cf. Liv. XXII, 49 pr. et Polyb. III, 116.
--_præcipites_, Romanos ruentes.
--_Libys_, Hannibal.
[641.] _Ante oculos ductoris_, Pauli, ut mox _consulis_; sed
præstat, puto, hæc verba ad Varronem referri.
637. _dura_ scripti. Vulgatum _dira_ tuetur Lefeb.
638. _Quem tibi nam_, vel _nunc nasci_ opinabatur N. Heins.
frustra.
639. _Hannibalemve_ scripti, non _Hannibalemne_.
640. _præcipites_ emend. N. Heins. _præcipitis_ (f. ἀρχαικῶς
scriptum) Oxon. et Put. _præcipiti_ Col. Vulgo _præcipitans_.
641. _Atque_ Col. _junctas hastas_, h.e. continuatas, et admodum
frequentes, legendum censuit N. Heins. et permultis exemplis
illustravit.
Tum vero excussus mentem, in certamina Paulo
Avia diducto, convertit Varro, manuque 645
Cornipedem inflectens, «Das, inquit, patria, pœnas,
Quæ, Fabio incolumi, Varronem ad bella vocasti.
644 sqq. Præclare adumbrantur sera temeritatis conscientia, pudor
ignavia mixtus, consilii inopia et desperatio, qua actus Varro,
timidorum more, vim vitæ suæ adferre mente agitat.
--_excussus mentem_, vid. ad II, 592 in V.L.
645. _diducto_, non _deducto_, Col. _seducto_ conj. N. Heins. et
v. 645. _converti_, infin. hist. Nec tamen repugnat, si quis
_convertit_ adcipiat pro, convertit se, seu convertitur; quod
probat Drak. Conf. not. ad I, 539. Sed _convertit cornipedem_
jungit Lefeb.
Quænam autem mentis, vel quæ discordia fati,
Parcarumque latens fraus est? Abrumpere cuncta
Jam dudum cum luce libet: sed comprimit ensem 650
Nescio qui Deus, et meme ad graviora reservat.
Vivamne? et fractos sparsosque cruore meorum
Hos referam populo fasces? atque ora per urbes
Iratas spectanda dabo? et, quo sævius ipse
Hannibal haud poscat, fugiam, et te, Roma, videbo?» 655
648. _mentis_, cupiditatis ac consilii, quod cepi, necis mihi
consciscendæ, et _fati_, quod obstat proposito meo. (Cf. v. 649 sq.)
_Parcarum latens fraus_, cæcæ insidiæ fati, quæ me ad graviora
reservant (v. 651).
--_cuncta_, dedecus et pœnas; Lenz.
654. Cf. Virg. Æn. XII, 643 sqq. Lefeb.
655. _fugiam_ Romam, quo turpius et ignominiosius ne Hannibal quidem
in votis habere posset? Lenz.
649. _Parcarumne_ dedit idem, ne admonitis quidem lectoribus,
_fraus hæc_ maluerit N. Heins.
651. _qui_, non _quis_, Col. et Oxon. vid. ad II, 645.
Plura indignantem telis propioribus hostes
Egere, et sonipes rapuit laxatus habenas.
656. _Plura indignantem_, quum indignatione adcensus plura loqui
vellet.
657. _laxatus habenas_, laxis habenis.
* * * * *
* * * *