Isque ut Varronem procul inter prælia vidit,
Et juxta sagulo circumvolitare rubenti 420
Lictorem; «Nosco pompam, atque insignia nosco:
Flaminius modo talis,» ait. Tum fervidus acrem
Ingentis clipei tonitru prænuntiat iram.
420. Ex hisce morem Romanorum cognosce, ne in pugnæ quidem fervore
lictores a consule recessisse, eosdemque tum rufo sagulo amictos;
Cell. cf. ad IV, 517.
422. _Flaminius_ nuper _talis_ erat, his insignibus ornatus: quod
acerbe et invidiose dictum.
423. _tonitru clipei_, quatiens eum, more heroum, ad terrorem
incutiendum. Cf. IV, 434, et ab Ern. jam laudatus Virg. Æneid. VIII,
354; XII, 332, ad quæ loca vid. Heyne.
Heu miser! æquari potuisti funere Paulo,
Si tibi non ira Superum tunc esset ademtum 425
Hannibalis cecidisse manu. Quam sæpe querere,
Varro, Deis, quod Sidonium defugeris ensem?
424 sqq. Scipionem, cujus præcipuæ in hoc bello partes fuere, non
Varronem, in certamen singulare cum Hannibale descendisse, non sine
judicio poeta comminiscitur; quod jam observavit Ern.
--Varronem adloquitur poeta, nec sine sarcasmo.
425. Conf. sup. v. 160.
Nam, rapido subitam portans in morte salutem
Procursu, cœpta in sese discrimina vertit
Scipio: nec Pœnum, quamquam est ereptus opimæ 430
Cædis honor, mutasse piget majore sub hoste
Prælia, et erepti Ticina ad flumina patris
Exigere oblato tandem certamine pœnas.
Stabant educti diversis orbis in oris,
Quantos non alio vidit concurrere tellus 435
Marte, viri, dextraque pares, sed cetera ductor
Anteibat Latius, melior pietate fideque.
428. _in morte_, Varroni inminente mortis periculo, ut mox _cœpta
discrimina_.
430 sq. _Cædes opima_, ut _opima spolia_, _dona_, _pax_, I, 133; V,
167; XVI, 684.
432. Conf. IV, 466 sqq.
434. _educti_, educati, ut ap. Prop. III, ix, 51. Cf. Ind. et Intpp.
ad Plaut. Curcul. IV, ii, 32. Sed totus versus frigere videtur Ern.
429. Sic idem vulgatam lectionem _cœpta sese in d. v._ emendavit;
_incœpta sese d._ Ox. et Put. _incœpta sese ad d._ R. 3; _incepta
ad sese d._ R. 1 et Med.
434. _in_, non _ab oris_, scripti et R. 2.
435. _Quantos non alio Marte_, nulla alia pugna, pro vulg. _Quanto
non alias_, reposuit N. Heins. _Quantos_ scripti; _Quantas_ R. 2;
_alios_ Col.
Desiluere cava turbati ad prælia nube,
Mavors Scipiadæ metuens, Tritonia Pœno;
Adventuque Deum, intrepidis ductoribus, ambæ 440
Contremuere acies: ater, qua pectora flectit
Pallas, Gorgoneo late micat ignis ab ore,
Sibilaque horrificis torquet serpentibus ægis.
438 sqq. Cf. sup. v. 287 sqq. et IV, 417 seqq. Koeppen ad Hom.
Iliad. ε, 130.
441 sq. Cf. ad VII, 459.
442. _Os Gorgoneum_, caput Medusæ, quod desectum Minerva h.l. et X,
435 sq. Virg. Æn. VIII, 435 sqq., et Pausan. Attic. c. 24, in
lorica, adeoque in _pectore_, sed ap. Senec. Herc. fur. 900 seq., et
alios, in clipeo gerere fingitur, unde ad ejus exemplum Imperatores
Rom. cum hoc capite nunc in pectore, nunc in clipeo, sæpe in numis
ap. Tristan. Comm. Hist. T. II, p. 190, et alios conspiciuntur;
Drak.; conf. Heyne ad Virg. l.c. (ubi similiter _ægis_ de thorace,
non de clipeo adcipienda videtur) Hom. Iliad. β, 446 sq.; ε, 738
sq.; Od. χ, 297.
--_Alter ignis_; cf. ad IV, 431.
443. _Sibila torquet serpentibus ægis_, pro, in ea conspiciuntur
serpentes, quæ sibila edere videntur; et quidem tam in extremis ejus
oris, quam in medio, in pectore, ubi Gorgo est. Conf. VII, 424, et
Virg. Æn. VII, 786.
438. _Desiluere_ Col. Vulgo _Dissiluere_, prob. Lefeb. ut sensus
sit: diversi huc Mavors, illuc Pallas e nube inruunt in campum.
441. _acer_ Put. R. 1, Parm. Med. _pectora_, non _pectore_,
scripti, R. 1, Parm. Med.
442. _ab orbe_, h.e. clipeo etiam legi posse monebat N. Heins.
Fulgent sanguinei, geminum vibrare cometen
Ut credas, oculi; summaque in casside largus 445
Undantes volvit flammas ad sidera vertex.
At Mavors, moto proturbans aera telo,
Et clipeo campum involvens, Ætnæa Cyclopum
Munere fundentem loricam incendia gestat,
Ac pulsat fulva consurgens æthera crista. 450
444 sq. Silium orationis colores mutuasse e locis Virgilii, a Clark.
ad Hom. Iliad. ε, 4 conlatis; Æn. VII, 785; VIII, 680; IX, 732 et
inpr. X, 270 sqq. (ubi apex, ut h.l. _vertex_, est conus, λόφος) jam
monuit Ern. Conf. sup. I, 460 sqq.
--_sanguinei oculi_, iræ et furoris indicia, ut apud Val. Fl. IV,
235, et Virg. Æn. IV, 643, ubi Gr. ὄμμα ὕφαιμον confert Heyne. Sic
et ὄμμα αἱματηρὸν dixit Eurip. Iph. Aul. 381.
446. _Undantes flammas_, vid. Cerda ad Virg. Ge. I, 473, et Æn. XII,
673.
448. _involvens_, quasi nube vel umbra. Omnia in majus aucta.
--_Ætnæa... gestat_; imitat. Virg. Æneid. VII, 786, ubi Hom. Iliad.
ε, 4 sq., et ς, 205 sq. comparat Heyne. Arma deorum a _Cyclopibus_,
ad _Ætnæ_ radices habitantibus, et a Vulcano fabricata,
ἡφαιστότευκτα, quis ignorat! Hinc et _incendia Ætnæa_, et v. 459
_Ætnæum ensem_.
[450.] _consurgens_; conf. ad I, 400; IV, 610.
445. _e casside_ Col.
447. _proturbans_, non _perturbans_, Col.
449. _Munera_, per adpositionem, malebat N. Heins.
Ductores pugnæ intenti, quantumque vicissim
Audere est, propius mensi, tamen arma ferentes
Sensere advenisse Deos, et, lætus uterque
Spectari Superis, addebant mentibus iras.
452. _est_; v. ad I, 163.
--_Audere_, rem gerere, pugnare, ut v. 612; N. Heins. 453. Cf. Heyne
in Exc. XIII, ad Virg. Æn. I, et Exc. I ad Æn. IX, 659, 660.
454. _addebant mentibus iras_; cf. ad I, 71.
452. _Audere est_ Put. R. 1. 3, Parm. Med. _Audere et_ Martin.
Herbip. unde _Auderet_ refinxit Nicander, quem alii secuti sunt.
_Audere propius_, etc. Oxon. _Auderent_ Benessa, quod et conj.
Barth. Adv. II, 9; _Audiere_ R. 2.
Jamque ictu valido libratam a pectore Pœni 455
Pallas in obliquum dextra detorserat hastam:
Et Gradivus, opem Divæ portare ferocis
Exemplo doctus, porgebat protinus ensem
Ætnæum in pugnas juveni, ac majora jubebat.
455 sq. Hom. Iliad. ε, 853 seq. comparat Lef.
459. _majora jubebat_, sc. audere, seu animo concipere; quia verbum
_jubere_ absolute quarto casui non jungatur; Drak. _Jubere aliquid_
bene dicitur, sed non _aliquem_, vel _alicui_, quod ipse Burmannus a
Drak. laudatus, ad Petron. Sat. c. 71 monuit.
458. _edoctus_ Put. vel potius, Lefeb. teste, _ebetus_.
459. _in pugnas_, h.e. in usum pugnæ, scripti. Vulgo _in pugna_,
dum pugnant. _In pugnam_ edidit Lefeb. quoniam in antiquis sit
_pugna_.
Tum virgo, ignescens penitus, violenta repente 460
Subfudit flammis ora, atque, obliqua retorquens
Lumina, turbato superavit Gorgona vultu.
Erexere omnes inmania membra chelydri
Ægide commota, primique furoris ad ictus
Rettulit ipse pedem sensim a certamine Mavors. 465
460. _ignescens_ ira, ut XIII, 180 et Virg. Æn. IX, 66.
461. _subfudit flammis ora_; cf. ad V, 275.
--_obliqua retorquens Lumina_, ut II, 621. Cf. Heyne ad Virg. Æn.
VIII, 438.
462. _turbato_; vid. ad I, 477. Γοργότερον Γοργοῦς ποτε δέρκετο,
D. Heins.
464. _ad ictus_, impetum, Pallade primo furore icta; nisi _crebros
insani pectoris ictus_ (Virg. Cir. 345) intelligere malis.
Hic Dea convulsam rapido conamine partem
Vicini montis, scopulisque horrentia saxa
In Martem furibunda jacit, longeque relatos
Expavit sonitus, tremefacto litore, Sason.
466 sqq. Cf. sup. ad v. 395.
468 seq. Cf. ad V, 399 seq.
469. _Expavit_; vid. ad I, 49.
--De _Sasone_, vid. ad VII, 480.
466. _rapide_ Tell. et R. 2, _rabido_ malebat Drakenborch.
467. _scrupisque_ legendum putabat N. Heins. Conf. ad lib. VII,
v. 274. _horrentia_, non _hærentia_, scripti et R. 2.
469. _Sason_ Colon. et Oxon. _Sanson_ Puteol. R. 1, 3, Mediol.
_Saxon_ Parm. Vulgo _Sasson_, vid. ad VII, 480.
At non hæc Superum fallebant prælia regem. 470
Demittit propere subcinctam nubibus Irim,
Quæ nimios frenet motus, ac talia fatur:
«I, Dea, et Œnotris velox adlabere terris,
Germanoque truces, dic, Pallas mitiget iras,
Nec speret fixas Parcarum vertere leges: 475
Dic etiam, Ni desistis (nam virus et æstus
Flammiferæ novi mentis), nec conligis iram,
Ægide præcellant quantum horrida fulmina nosces.»
471 sqq. _Iris_ nuntia Jovis plerumque et Junonis; de quo figmento
vid. Kœppen ad Hom. Iliad. β, 786; Heyne ad Virg. Æn. IV, 693 sqq.
et Hermanni Mythol. T. I, p. 37.
473. _Œnotris terris_; vid. ad I, 2, et VIII, 46.
476. _virus_, ut II, 288.
--_conligis_, cohibes. Conf. ad VI, 399.
473. _Œnotriis_ scripti, R. 1, 3, Parm. Med. Sed vid. not. ad
VIII, 46.
474. _Germanoque_, h.e. in Martem. Col. Vulgo _Germanæque_,
scilicet Jovis, i.e. Junonis, pro qua Palladem stetisse monet
Cell. coll. v. 526.
478. _Ægida_ R. 1, a m. sec. quod recepere Lefeb. et Ern.
Quæ postquam adcepit dubitans Tritonia virgo,
Nec sat certa diu, patriis an cederet armis, 480
«Absistemus, ait, campo: sed Pallade pulsa
Num fata avertet? cæloque arcebit ab alto
Cernere Gargani ferventia cædibus arva?»
Hæc effata, cava Pœnum in certamina nube
Sublatum diversa tulit, terrasque reliquit. 485
479. _Tritonia virgo_. Cf. ad III, 322.
480. _patriis armis_, fulminibus patris.
482. _arcebit_, prohibebit.
483. _arva Gargani_, campum Apulum, seu Cannensem. Cf. ad IV, 561.
484 sq. Cf. Heyne ad Virg. Æn. V, 810; X, 82, et Kœppen ad Hom.
Iliad. γ, 380; υ, 443.
480. _sat certa sui_ conj. N. Heins. quem vide ad Valer. Flacc. I,
79.
At Gradivus atrox remeantis in æthera Divæ
Abscessu revocat mentes, fusosque per æquor
Ipse manu magna, nebulam circumdatus, acri
Restituit pugnæ. Convertunt signa, novamque
Instaurant Itali, versa formidine, cædem; 490
487. _revocat mentes_, reparat animum, et suum et Romanorum.
488. _manu magna_, χειρὶ μεγάλῃ, παχείῃ, ut VII, 371.
487... 489. Ita Col. Recte. Vulgo _fusamque... nebula circumdatus
atra, Restituit pugnam_. _fusorque_ Oxon. Put. Tell. R. 2, et al.
edd. _fusasque_ R. 1, 3, _furorque_ Put. teste Lefeb. Mox _acri_
scripti et R. 2, _nebulam c. atram_ tacite edidit Lefeb.
Quum ventis positus custos, cui flamina carcer
Imperio compressa tenet, cælumque ruentes
Eurique, et Boreæ parent, Corique, Notique,
Junonis precibus, promissa haud parva ferentis,
Regnantem Ætolis Vulturnum in prælia campis 495
Effrenat: placet hic iræ exitiabilis ultor.
491. Poeta nimio ornatu et ὑπερβολικῶς, inpr. v. 497 et 509,
amplificavit verba Livii XXII, 46. «Ventus, quem Vulturnum incolæ
regionis vocant, adversus Romanos coortus, multo pulvere in ipsa ora
volvendo prospectum ademit.» Cf. Appian. B. Hannib. c. 20 pr. 22
extr. Senec. Natur. Quæst. V, 16; Flor. II, 6, et Liv. XXII, 43
extr. Polybium nullam hujus venti mentionem facere mireris.
_Vulturnus_ autem est Eurus, vel potius εὐρόνοτος, ab oriente
hiberno spirans (Gell. N. A. II, 22), et forte a Vulture, monte
Apuliæ (Hor. Od. III, iv, 9, et Lucan. IX, 185), dictus (ut _Iapyx_
a fl. et prom. Apuliæ), pro _Vulturinus_, non, quod N. Heins.
putabat, ab oppido et amne Apuliæ (imo Campaniæ) Vulturno. Cf. Virg.
Æn. I, 51 seq., et 81 sq. ad quæ loca vid. Heyne Excurs. I, et III.
--_ventis positus_, datus, _custos_, rex, Æolus.
492. _cælum ruentes_, ut _mare_ ap. Virg. Æn. I, 85. Cf. ad V, 392.
495. _Regnantem Ætolis campis_, ut Notus _arbiter Hadriæ_ dicitur
Horat. Od. I, iii, 15, ubi vid. Jani.
496. _Effrenat_, dimittit.
491. _Quum_ non _Tum_, scripti et R. 2, _cui flamina carcer
tenens_ malebat N. Heins. ut ad τὸ _parent_ referretur.
494. _furentis_ in quibusdam edd.
495. _Ætolis_ pro _Æoliis_ recte substituere N. Heins. et Cluv.
Ital. ant. IV, 12, p. 1227.
496. Lef. ducibus antiquis (quibus? frustra quæres), v. 513 (in
quo _Ecce caput_ refinxit) et 514, post hunc versum, vss. 515...
517, post v. 500, et vss. 518... 520, post v. 507, posuit. Ita
primum memoratur, quid Vulturnus nocuerit Romanis, et deinde
quantum Pœnis profuerit. Sed vulgaris verborum ordo, etsi a
rhetorica forte subtilitate alienus, tamen et naturæ rei h.e.
perturbationi illi, et rationi poeticæ multo convenientior videtur
Cl. Ernesto.
Qui, se postquam Ætnæ mersit candente barathro,
Concepitque ignes, et flammea protulit ora,
Evolat horrendo stridore, ac Daunia regna
Perflat, agens cæcam glomerato pulvere nubem. 500
499. _Daunia regna_; vid. ad I, 291.
500. _cæcam glomerato pulvere nubem_; cf. Virg. Æn. IX, 33, et XII,
444, ad quæ loca, vid. Heyne.
Eripuere oculos auræ, vocemque, manusque:
Vortice arenoso candentes (flebile dictu!)
Torquet in ora globos Italum, et bellare maniplis
Jussa lætatur rabie. Tum mole ruinæ
Sternuntur tellure et miles, et arma, tubæque; 505
Atque omnis retro flatu obcursante refertur
Lancea, et in tergum Rutulis cadit inritus ictus.
501. _auræ_, ventus, αὖρα, _eripuere oculos_, eorum usum.
504. _Jussa lætatur rabie_, jussu Æoli, precibus Junonis victi,
lætus furit.
--_jussa rabie_, ut XIII, 372; XIV, 396, 600; XV, 130, et al. Drak.
qui etiam laudavit Bentl. ad Hor. Od. III, xxvii, 71, et Heins. ad
Val. Fl. III, 234, et ad Vellei. II, 126.
506 sq. Tela in Pœnos conjecta vento referuntur in Romanos. Cf.
VIII, 663, 664, quosque Drak. et Dausq. laudarunt; Claud. Cons. Hon.
III, 93 sq., et Lucan. IX, 471 sqq.
507. _in tergum_, retro, _cadit_; vid. ad IV, 315.
504. _Jussa lætatur rabie_ Col. quod cum Lefeb. recepi, auctore
N. Heins. et Richter. Specim. Obss. Crit. p. 75. In ed. Drak.
_lætantur_, haud dubie operarum errore, quem non sustulit Ernesti.
_Jussa lacerantur rabie_ Oxon. Put. et edd. tantum non omnes.
_Jussa lacessantur r._ edd. Basil. _Jussa bacchatur rabie_ Parm.
et Beness. _Jussus acerbatur rabie_ corrig. Dausq. prob. Barth.
_Jussa alacer agitur_ conj. Huetius, et _Jussa alacer fertur_
Lefeb.
505. _jubæque_ emend. Dausq. et N. Heins. quod tacite recepit
Lefeb.
507. _in tergum_ pro _interdum_ ex emendat. Barth. Adv. II, 9, jam
edidit Cell.
Atque idem flatus Pœnorum tela secundant,
Et velut amento contorta hastilia turbo
Adjuvat, ac Tyrias inpellit stridulus hastas. 510
Tum, denso fauces præclusus pulvere, miles
Ignavam mortem compresso mæret hiatu.
509. _amento_; cf. ad I, 318.
512. Milites Romani mærebant, se, tamquam inbelles et ignavos, nullo
edito egregio facinore obcumbere; Drak. cf. IV, 605 sq. ad III, 123,
et de sententiæ gravitate Klotz. ad Tyrtæum p. 146, 147. Ipsius rei
imaginem desumtam et verba _compresso mæret hiatu_ explicanda monet
Lefeb. e Liv. XXII, 51. «Inventi sunt quidam mersis in effossam
terram capitibus, quos sibi ipsos fecisse foveas, obruentesque ora
superjecta humo, interclusisse spiritum adparebat.»
508. _secundant_ Col. et Oxon. Vulgo _secundat_.
512. _marcet_ Oxon. et Puteol. prob. Barth. Adv. II, 9, ut sit,
marcore ignavam mortem inter media tela perit. Male!
Ipse, caput flavum caligine conditus atra,
Vulturnus, multaque comam perfusus arena,
Nunc versos agit a tergo stridentibus alis; 515
Nunc, mediam in frontem veniens clamante procella,
Obvius arma quatit, patuloque insibilat ore.
Interdum intentos pugnæ, et jam jamque ferentes
Hostili jugulo ferrum, conamine ducto
Avertit, dextramque ipso de vulnere vellit. 520
515. Cf. ad I, 589.
516. _clamante procella_; vid. ad III, 471.
520. _vulnere_, forte ferro, seu telo, quo vulnus infligere
conabatur: vid. ad I, 397. Locum, qui ad vulnus infligendum
petebatur, intelligit Ernesti. Idem v. 522, _vomit auras_ infelici
metaphora dictum putat. Sed cf. Virg. Æn. VIII, 681; Ge. II, 462 et
al.
515. _agitat tergo_ Veneta II, Marsi, quod mendum typograph.
multas postea edd. occupavit.
517. _ori_, scilicet Romanorum, maluerit N. Heins. coll. VII, 146;
XII, 616. _Ventus Cercius, quum loquare, buccam implet_, Gell. N.
A. II, 22; Drakenborch.
518. _prementes_ conj. N. Heins. pro _ferentes ferrum_, quod
numquam legere meminit. Vulgatam lect. Drakenb. firmat e v. 544;
Tac. Ann. I, 35, et Virg. Ge. IV, 330. Conf. sup. ad III, 365.
519. _ducto_ R. 1, 3, Parm. Med. Conf. Gron. Obss. I, 13; _dictu_
Oxon. et Put. Vulgo _et ictu_.
Nec satis Ausonias passim fœdare cohortes,
In Martem vomit inmixtas mugitibus auras,
Bisque Dei summas vibravit turbine cristas.
523. _vibravit_, movit, concussit, ut _Obvia adversas vibrabant
flamina vestes_, dixit Ovid. Met. I, 528, et similia alii. Lefeb.
interpretatur, _contorsit_, coll. Virg. Æn. XII, 100; vid. V.L. et
ad I, 539.
522. _iras_ Col. ut conj. D. Heins.
523. _libravit_, Oxon. Put. R. 1, 3, Parm. Med. unde N. Heins. ad
h.l. et ad Claud. in Rufin. II, 406; _libavit_ scribendum putabat,
quod post Cell. et Drak. recepit Ernesti, cui tamen, ut Lefeb.,
hoc de _turbine_ paulo clementius et tenuiter dictum videtur. Sed
epitheton _summas_ illi conj. favet, nisi forte _fulvas cristas_,
ut sup. vers. 450, poeta scripsisse censendus sit. Conf. ad V,
274, et Stat. Th. V, 587.
Quæ dum Romuleis exercet prælia turmis
Æolius furor, et Martem subcendit in iras, 525
Adfatur virgo socia Junone parentem:
«Quantos Gradivus fluctus in Punica castra
(Respice) agit, quantisque furens se cædibus inplet!
Nunc, quæso, terris descendere non placet Irim?
525. _Æolius furor_, ut _patrius furor_, lib. I, v. 71.
526. _virgo_, Pallas.
527 seq. _fluctus agit_, ut κῦμα συμφορᾶς, κακῶν, μάχης, στρατοῦ,
δοχμολόφων ἀνδρῶν ap. Eurip. Hippol. 825; Lycophr. 228 (ubi vid.
Potter.); Æsch. Sept. c. Theb. 63, 116, et similia ap. alios poetas,
quos laudavit Klotz. ad Tyrtæum, p. 124... 129. Cf. etiam ad VIII,
32. Nonne nunc quoque ad Martem, ut antea ad me, (sup. v. 471 sq.)
Irim mittes, quæ a prælio eum revocet?
Quamquam ego non Teucros (nostro quum pignore regnet 530
Roma, et Palladio sedes hac urbe locarim),
Non Teucros delere aderam; sed lumen alumnæ
Hannibalem Libyæ pelli florentibus annis
Vita, atque exstingui primordia tanta negabam.»
530. _Teucros_, Romanos.
531. De _Palladio_, vid. Heyne Exc. IX ad Virg. Æn. II, in editione
nostra Vol. II, p. 337. Ed.
532. _delere_, græce, pro, ut delerem.
--_aderam_, in prælio et partibus Pœnorum.
--_lumen_; vid. ad VI, 130.
--_alumnæ_, quæ me aluit, Mars. Cf. ad III, 322.
534. Cf. III, 79.
--_negabam_, nolebam, vel prohibebam, ut I, 107, 520.
Excipit hic Juno, longique laboris ab ira, 535
«Immo, ait, ut noscant gentes, inmania quantum
Regna Jovis valeant, cunctisque potentia quantum
Antistet, conjux, Superis tua, discute telo
Flagranti (nil oramus) Carthaginis arces,
Sidoniamque aciem vasto telluris hiatu 540
Tartareis inmerge vadis, aut obrue ponto.»
535 sqq. Verba iratæ Junonis, æque ac Palladis et Jovis, adfectui
ejus et ingenio aptissima sunt: Per me vel Pœnos evertas licet, ut
utique ostendas, quam potens sis! An hæc σαρκαστικῶς adcipienda
sunt: Quin potius deles hanc gentem, ut, quanta sit potentia tua,
intelligatur? Sed illa ratio probabilior propter verba, _ab ira_
(vid. ad II, 139) _longi laboris_, quem et Pœni, et ipsa in eorum
gratiam pertulerat.
--_labor_, ærumnæ, vel bellum. Vid. ad I, 3, et VI, 386. Conf. Virg.
Æn. I, 25, et V, 608. Silio ante oculos fuisse Hom. Iliad. δ, 51...
56, jam notavit D. Heins.
538 sq. _telo Flagranti_, πυρπάλαμον βέλος Ὀρσικτύπου Διός, Pind.
Ol. X, 96. Cf. Heyne ad Virg. Ge. I, 331, 332.
539. _arces Carthaginis_; vid. ad I, 7.
541. _vadis_, fluviis. Cf. ad I, 52.
535. _hic_ Oxon. Vulgo _hæc_.
538. _dissice_, Oxon. Put. R. 2, unde _disjice_, auctore
N. Heins., dedit Drak. Conf. Intpp. ad Val. Fl. III, 141, 162;
Gronov. ad Senec. Phœn. 343; Heins. et Burm. ad Ovid. Met. XII,
108, 252; ad Virg. Æn. VIII, 191, 355; XII, 655, et Ge. I, 283.
Sed vulgata lectio, quam et Lefeb. servavit, in omnibus fere
libris reperitur, et nervosior est; vid. not. ad VI, 280.
539. _nil obstamus_ opinabatur N. Heins. quod, judice Ernesti, est
quoddam glossema. At prorsus tamen responderet Homerico τάων
(scilicet πολήων) οὔτι ἐγὼ πρόσθ᾽ ἵσταμαι Iliad. δ, 54. Præterea
majestati Junonis magis congruit, quam illa, _nil oramus_, h.e.
non deprecor pro Pœnis. Conf. Iliad. δ, 57 seqq.
541. _plagis_ pro _vadis_ maluerit N. Heins.
Contra quæ miti respondet Jupiter ore:
«Certatis fatis, et spes extenditis ægras.
Ille, o nata, libens cui tela inimica ferebas,
Contundet Tyrios juvenes, ac nomina gentis 545
Induet, et Libycam feret in Capitolia laurum.
543. _Certatis_ cum _fatis_; vid. ad V, 76.
544. _Ille_, Scipio.
--_tela ferebas_; vid. ad III, 365 in V.L.
545 seq. Cf. III, 591, 592; IV, 472 sq.; VII, 487... 493.
--_nomina gentis Induet_, Africanus cognominabitur.
546. _Libycam feret in Capitolia laurum_, de Poenis triumphabit:
nam triumphantes lauream, quam gerebant, coronam in gremio Jovis
Capitolini (non Feretrii, ut Augustus, qui eam ibi παρὰ τὸ
νομιζόμενον ἐς τὰ γόνατα τοῦ Διὸς κατέθετο, teste Dione) deponere
solebant. Conf. Suet. Dom. 6; Martial. VII, 4 et 5; Plin. XV, 30, et
inf. XV, 119, ubi Draken. laudavit Intpp. ad Plin. Paneg. c. 8, et
Barth. ad Stat. Silv. IV, i, 41.
At, cui tu, conjux, cui das animosque decusque,
(Fata cano) avertet populis Laurentibus arma.
Nec longe cladis metæ: venit hora diesque,
Qua nullas umquam transisse optaverit Alpes.» 550
548. _arma a populis Laurentibus_, Italis, Romanis (vid. ad I, 110),
_avertet_, jussu patriæ, et a Scipione coactus, atque in Africam
revertetur. Cf. III, 591, 592; VII, 489.
549. _Nec longe_ absunt _metæ_, finis, _cladis_, exitii Pœnorum et
Hannibalis.
550. Cf. II, 704 sq.