LA FORGESITO
AMA STELARO
Tradukaĵoj kaj originalaĵoj
Eldonejo:
Oskar Ziegler & Ko., Marktredwitz (Bayern)
1922
Al mia lumo
ENHAVO
paĝo
Dediĉo 5
Al la leganto 6
La korvo kaj la vulpo (trad. el Coelho Netto) 7
La nigra papilio (trad. el Olavo Bilac) 43
Trioleto (originale verkita)* 76
Alvoko (trad. el João Baena)* 77
Sola (originale verkita)* 80
Kiel knabo povas sin mem rekomendi (trad. el angla lingvo)* 81
Rozoj, rozoj ... (originale verkita) 83
La horloĝo (originale verkita) 85
Lulkanto (originale verkita) 86
Se mi estus riĉa ... (laŭmemore verkita)* 87
Marmeze (originale verkita)* 93
Vero vera (originale verkita) 94
Neĝa statuo (originale verkita) 96
Inter nuboj (originale verkita)* 97
Confiteor (trad. el Luiz Guimarães Filho) 104
Miraklo (originale verkita)* 105
Ami estas mia penso (originale verkita) 107
Lina el Moskvo (trad. el Dro Nuno de Andrade)* 109
Destino (trad. el nekonata aŭtoro)* 118
[*] Jam aperinta en Esperanta gazeto.
Al la leganto
Eble vi demandos al vi mem, kial la aŭtoro ne aperigas sian propran
nomon, kaj kial li sin prezentas kiel _La Forgesito_. Unue, por la
tutmonda esperantistaro, tio estus nur anstataŭo de pseŭdonimo, ĉar
ambaŭ nomoj estas nekonataj. Due, mi ĉiam rimarkas, ke la verkoj
estas pli ŝatataj, se la nomo de la aŭtoro restas en mistera ombro.
Multe da fojoj mi aŭdis tiun ĉi dialogon:
--A. (varme)--Belege! Kiu estas la aŭtoro?
--B. (same)--_La Forgesito!_
--A. --Tio estas pseŭdonimo.
--B. --Ha! La aŭtoro estas F.
--A. (malvarme)--Ne malbele.
Do, mi profitas je la sperto por esperi, ke ankaŭ vi tre varme
diros--Belege!--, antaŭ ol vi konas la veran nomon de
La Forgesito
Decembro 1921.
COELHO NETTO
La korvo kaj la vulpo
Porinfana komedio en unu akto
Personoj
Alberto } filoj de Terezo
Edmundo }
La profesoro
Terezo
Lucindo, servistino
Unu-akto
(Ĉambro dece meblita. Flankaj pordoj)
Sceno unua
Alberto kaj Edmundo
Alberto (eniras tra la dekstra pordo)
Tre certe mi ne sukcesas fari la aĉan priskribon. La profesoro al mi
diris: antaŭe sentu bone, poste priskribu, kaj mi ne sentas ion
alian ol mallaboremon; mallaboremon kaj malsaton. Kaj vi? Ĉu vi jam
faris la enuigaĵon?
Edmundo (ridetante)
Mi pensas, ke mi faris.
Alberto
Ĉu bone farita?
Edmundo
La profesoro juĝos.
Alberto
Vidigu. Mi imagas al mi vian verkon. Vi havas tre riĉan vervon
poetan. Mi neniam forgesos tiun admirindan soneton, kiun vi verkis
por la naskiĝa datreveno de la profesoro, kiu ne ĝin komprenis. Li
estas homo vulgara, tre vulgara. Ekster la reguloj gramatikaj kaj la
komentarioj pri Camões[1], li estas ŝtonego.
Edmundo (vante)
Ĉu vi memoras? Estis unu strofo bone farita...
Alberto
Unu strofo...! La tuto estis belega--dek kvar versoj valorantaj mil.
Kaj la stilo...! Kaj la riĉegeco de l' rimoj...!
Edmundo
Li trovis du versojn eraraj kaj unu malglata.
Alberto
Malglata estas li! Versoj eraraj... Kie estas la versoj eraraj?
Envio... Envio, ĉar la poezio estas donaco de l' dioj--oni ne lernas
senti kiel oni lernas la sintakson. Li scias funde ĉiujn regulojn de
la belparola arto, sed, kiam li skribas, ŝajnas, ke tion li faras
per fera bastono, tiel rigida estas lia frazaro. Kion vi priskribis?
Ni vidu la majstro-verkon.
Edmundo
Mi priskribis someran tagiĝon.
Alberto (flatemule)
Kun la kanto ĝojiga de l' birdetoj, la bleketo de la ŝafaro, la
roso brilanta sur la folioj...
Edmundo
Ja vi farus beletan paĝon, se vi volus: talentplena vi estas kaj vi
esprimas ĉion pli purece kaj elegante ol mi.
Alberto
Bagatelaĵo. Mi tre emas fantazii, de kiam mi ĝin povas fari kun la
dorso malsupren, sur la lito. Ha! por la kapo ne ekzistas io pli
komforta ol bona lanuga kapkuseno; la libroj estas tre ĝenantaj.
(Alia tono.) Lasu, ke mi vidu la priskribaĵon.
Edmundo
Jen. Sed ne ridu...
Alberto
Ridi? Preferinde diru: ne ploru. Ho! kara Edmundo, kredu--mi ne
envias riĉaĵojn, sed tion... (Tuŝas la frunton.) Se Dio proponus
al mi la elekton inter grandega riĉaĵo kaj bela talento, kiel la
via, mi ne ŝanceliĝus eĉ sekundon. (Ravite.) La talento! (Alia
tono.) Sed ni vidu la mirindaĵon. La estonto estas via. Mi...
kompatinda! Eĉ mi ne scias, kiamaniere min ŝirmi kontraŭ la
mizero. Fine... (Alia tono.) La tagiĝo... Ĝuste mi pensis pri la
malo: la noktiĝo. Mi komencis la priskribon: ĝi montriĝis tiel
malluma, tiel implikita, ke ĝi similis vintran nokton. La nokto
estas mia vundebla flanko. Dormi... Kaj kie estas la Tagiĝo?
Edmundo
Jen, prenu.
Alberto
Donu. (Edmundo transdonas al li paperon.) Kia skribo! Mi ne scias,
kiamaniere vi sukcesas skribi tiel simetrie, mia knabo. Kvieta
karaktero... Mia skribo estas fuŝaĉo, kiun mi mem kelkfoje tre
malfacile povas deĉifri. (Eklegas senvoĉe, kun gestoj de admiro.
Edmundo rigardadas lin vante. De tempo al tempo Alberto ekkrias):
Belete! Admirinde! Belege! (Subite.) Kia belaĵo, Edmundo! Mi
fieriĝas pro vi. Mi tuj montros tion al Aŭgusto... Li estas tiel
tromemfida. Estas bone, ke li vidu paĝon el majstro. Nur unu
minuton.
Edmundo
Ne malfruiĝu. La profesoro baldaŭ venos.
Alberto
Nur momenteton. (Eliras tra la dekstra pordo.)
Sceno dua
Edmundo kaj Terezo
Terezo (eniras tra la maldekstra pordo)
Kie estas via frato?
Edmundo
Li ĵus iris najbaren por montri aferon al Aŭgusto.
Terezo
Anstataŭ labori. La profesoro tuj venos, estas preskaŭ la deka.
(Alia tono.) Nu, ĉu vi jam faris vian ekzercon?
Edmundo
Jes, patrino. (Karese.) Kaj se mi ricevos la plej bonan noton, ĉu
panjo kondukas min al la urbocentro, por ke mi elektu ludilon?
Terezo
Ja, certe. Vi bone scias, ke mi plenumas ĉiam mian promeson.
Edmundo
Mi volas fervojon, kun la reloj, la pontoj, la tuneloj... por ludi en
la ĝardeno.
Terezo (ridetante)
Kaj se Alberto sukcesos pli bone?
Edmundo
Alberto... (Ridetas ironie.) Al li la premio...
Terezo
Vi malŝatas vian fraton. Tamen atentu, la profesoro opinias lin tre
inteligenta. Eĉ li diras, ke estas domaĝe, ke li ne lernas
diligente.
Edmundo
Mi ne opinias male, panjo. Alberto estas pli vigla ol mi, lia
inteligenteco estas pli granda, sed... li malamegas la librojn. Li
dormas sur ili. Vi vidos, ke li ne prezentas eĉ unu linion pri la
ekzerco.
Terezo
Ĉu li ne ĝin faris?
Edmundo
Dum mi estis skribanta, li dormis. Eble li laboris matene.
Terezo
Povas esti. Li ellitiĝis tre frue, kaj sin enŝlosis en la ĉambro.
Edmundo
Por trarigardi la gravuraĵojn de la ilustritaj revuoj.
Terezo
Ĉu vi vidis?
Edmundo
Li mem diris.
Terezo
Des pli malbone. Li ricevos, kion li meritos. (Atentante.) Mi
supozas, ke li venas.
Edmundo
Eble tiu estas la profesoro, kaj mi tuj iras por alporti miajn
librojn.
Sceno tria
Terezo kaj Alberto
(Alberto eniras tra la dekstra pordo, suspekteme)
Terezo
De kie vi venas kun la vangoj tiel ruĝaj?
Alberto
Ĉu mi? De la laboro.
Terezo
Ĉu vi ne iris al la najbaro? Edmundo diris al mi, ke vi estis
alirinta al Aŭgusto por montri ion al li.
Alberto
Mi iris revidi mian ekzercon. (Kolerete.) Mia moŝto frata kontrolas
troege miajn paŝojn. Certe li parolis malbone pri mi: ke mi dormis,
ke mi ne atentis pri mia tasko. Jes, mi dormis, nokte, ĉar mi
preferas labori dum la freŝo de la mateno. Plie, mi ne havas la
kreigan fantazion de Edmundo, nek mi verkas laŭ informoj: mi
elrigardas kaj mi priskribas, kion mi vidis. Je kioma horo mi
ellitiĝis hodiaŭ? Panjo vidis.
Terezo
Jes, estis frumatene.
Alberto
Je duono de la sesa. Por kion fari? Por vidi la sunleviĝon, aŭdi la
birdojn, senti la tagiĝon.
Terezo
Kaj ĝin priskribi...?
Alberto (kaŝe-malice)
Mi ne scias. Baldaŭ vi vidos. Kiam la lernama Edmundo iris en la
lernoĉambron, mi jam estis fininta mian laboron kaj mi amuzadis min
rigardante la gravuraĵojn de la revuoj. Poste mi aliris al la
ĝardeno kaj li restis tie ĉi.
Terezo
Kaj via skribaĵo?
Alberto
Mi lasis ĝin en la paperujo.
Terezo
Do, se vi faris, kion vi diras, vi ricevos la merititan premion.
Alberto
Mi penadas plej eble, sed la mallaboremula reputacio persekutas
min.--Eĉ se miaj verkoj estas pli bonaj ol tiuj de Edmundo, ĉiam
la laŭroj estas rikoltataj de li--kiam tio ne okazas pro la merito,
ĝi estas pro la aĝo, ĉar li estas pli juna. Kaj oni ne volas, ke
mi indignu.
Terezo
Sed kiu klaĉas pri vi?
Alberto
Ĉiuj. Eĉ oni diras, ke mi profitas je tio, kion li faras.
Terezo
Mi neniam tion diris.
Alberto
Vi ne diris, sed iu diris. La profesoro mem, ĉiam, kiam mi prezentas
ekzercon bone faritan, li rigardas min nekonfide, grumblas, nur pro
tio, ke, iam, li trovis malgrandan elĉerpaĵon el Alencar[2] en unu
el miaj skribaĵoj.
Terezo
Malgranda elĉerpaĵo! Pacienciĝu, Alberto--tio estis tuta paĝo, ne
havanta unu solan linion el vi.
Alberto
Kiu scias, ĉu panjo volas, ke mi kunlaboris kun la aŭtoro de
"Guarany"? Mi kopiis...
Terezo
Sed vi ne lernas kopii.
Alberto
Nu! Kion mi faras en la desegnado? Mi kopias.
Terezo
Tio estas alia afero--en la desegnado estas necese alkutimigi la
vido-senton al la linio, lertigi la manon...
Alberto
En la skribado estas necese alkutimigi la aŭdosenton al la harmonio
de la frazo. Estas per la kopio, ke oni sukcesas fari "Venus"on, kaj
la "Divina Comedia".
Terezo
Bedaŭrinde, mia infano, vi estas tro frazema. Kiu vin aŭdos, povos
diri, ke viaj konaĵoj estas tre vastaj... kaj ĉion vi scias laŭ
tio, kion vi aŭdas.
Alberto
Kaj tio ne estas malmultaĵo, panjo. Ekzistas pianludistoj
rimarkindaj, kiuj ne havas alian meriton. La verŝajnoj estas nepraj;
pli valoras orumita malriĉo ol trezoro en la mano de avarulo.
Terezo
Via memor-kapablo estas admirindega.
Alberto
Mi montras, ke mi atente aŭdas la vortojn de paĉjo.
Terezo
Via devo estas ankaŭ aŭdi liajn konsilojn.
Alberto
Kaj mi aŭdas ilin, panjo.
Terezo
Ne ŝajnas.
Alberto
Ili estas, kiel la semoj en la tero--siatempe ili floriĝos.
Terezo
Bone. Frazoj ne mankas al vi.
Alberto
Feliĉe!
Sceno kvara
Alberto, Terezo kaj Lucindo
Lucindo (dekstre)
Jen estas la profesoro.
Terezo
Enlasu lin.
Alberto
Momenton. (Al Lucindo.) Ĉu li portas verdajn okulvitrojn?
Lucindo
Ne, sinjoro.
Alberto
La blankajn?
Lucindo
Jes, sinjoro.
Alberto
Jen ni havas Camões...
Terezo
Kial?
Alberto
Por kompreni la klasikulojn, li uzas teleskopajn lensojn. Li havas la
vidadon tre mallonga, la kompatindulo!
Terezo
Kaj vi havas la langon tre longa.[3]
Alberto
Kio abundas, ne malutilas. Tro da bono ne turmentas. (Sopire.) Ha!
patrino mia, se vi imagus al vi, kiom kostas al mi elporti la vivon
dum la horoj gramatikaj!... Dio ne faris la gramatikon ... male: li
konfuzigis la lingvojn, kaj tio, kion ni faras per tiom da reguloj
neutilaj, estas vera sakrilegio, ĉar ni pretendas korekti la
ellaboraĵon de la Kreinto. La neregulaj verboj...
Terezo
Ĉu vi ne volas esti kuracisto?
Alberto
Vere mi ne scias!
Lucindo
Ĉu mi povas enirigi la profesoron?
Terezo
Jes. (Lucindo eliras dekstren.)
Alberto
Kaj en la ĝardeno la cikadoj kantas... Kia senkoreco! (Sidiĝas.)
Sceno kvina
Terezo, Alberto kaj la Profesoro
La Profesoro
(eniras kun pakaĵo de libroj, salutante per multe da salamalekoj. Li
estas treege miopa kaj senatenta)
Sinjorino... Sinjoroj. (Rekoninte Alberton.) Ho! Ĝi estas la knabo!
Kiel vi kreskis! Tiel ne atendite vi ŝajnis al mi lia moŝto
komandora! (Viŝante sian vizaĝon.) Kia varmo! Je noktomezo la
termometro montris 25° sub la ombro.
Alberto
Mirinde estus, se, je tia horo, ĝi montrus ion sub la suno.
La Profesoro
_Est modus in rebus_... Por ĉiu plezuro devas esti mezuro.
Terezo (mallaŭte al Alberto)
Ĉu vi jam komencas?
La Profesoro
Mi pasis hieraŭ je la deka nokte tie ĉi... Via Moŝto estis ĉe la
fenestro.
Terezo
Hieraŭ! dum tia pluvo, profesoro...!?
La Profesoro
Ĉu hieraŭ ne estis merkredo?
Terezo
Jes.
La Profesoro
Estis lunlume.
Alberto
Hieraŭ pluvegis.
La Profesoro
Do, tio okazis la merkredon de la pasinta semajno... (Ordante la
librojn sur la tablo.) Sinjoro Komandoro ĉiam sanega?
Terezo
Feliĉe.
La Profesoro
Mi legis en ia ĵurnalo, ke li estas elektita prezidanto de ia
kompanio... mi ne memoras de kia.
Terezo
De asekuroj.
La Profesoro
Ŝajnas, ke jes... Kaj nun! Kun tia kompanio Via Moŝto ne vivos tiel
sola... Kiam la kompanio estas bona ĝi signifas riĉaĵon.
Terezo
Tiu kompanio estas en bonega situacio.
La Profesoro
Mi ĉiam diras al la knaboj, ke ili evitu la malbonajn kompaniojn.
Estas iu Aŭgusto, kiu loĝas tie ĉi najbare... Ho, Sinjorino! Li
estis mia lernanto... Li estas ŝtonego! Li neniam forlasis la
substantivon, kaj por formi la multenombron... Kia batalo! Mi al
li diradis: oni formas la multenombron per la aldono de "s"...
ekzemple... Nenio! Silento! Ŝtonego, mia Sinjorino! Estas vere,
ke la patro ankaŭ estas nomata S-ro Ŝtonego.
Alberto
Ne, profesoro, li estas S-ro Pipro.
La Profesoro
Kiel, Pipro? Ha, jes... vi estas prava--li estas Pipro, Ŝtonego
estas la alia, mia domluiganto. Li ankaŭ estas malmola, tre malmola.
(Ŝanĝas la okulvitrojn verdajn je aliaj malklaraj.)
Alberto (al si mem)
Okulvitroj ŝanĝitaj. Mi forkuris de Camões, sed mi ne min forsavas
de la verboj neregulaj.
La Profesoro
Bone. Ni laboru.
Alberto
Mi iras por preni miajn librojn. (Eliras dekstren.)
Sceno sesa
Terezo kaj la Profesoro
Terezo
Nu, profesoro! Ĉu vi opinias la knabojn preparitaj por la ekzamenoj?
La Profesoro
Certe, Sinjorino. Pri la angla lingvo ŝajnas al mi, ke ili estas
iomete malprofundaj, ili ankoraŭ konfuziĝas. Ili sin prezentas tro
memfide, kaj kiam mi pensas, ke ili tradukas Macauley aŭ Walter
Scott, ili tradukas Chateaubriand. La pli maljuna precipe...!
Inteligenta, tre inteligenta, sed ruza kiel neniu! Ĉar mi ne
vidpovas bone, li trompas min, kaj mokas min. Mi demandas, ekzemple:
Kiel oni diras ĉevalo en la angla lingvo? Kaj li tuje respondas:
_Cheval!_ Terpomo? Li: _Pomme de terre_. Kaj mi konsentas...
Manko de vidpovo. Kiam tio okazas, la alia ĉiam atentigas min. Nun
mi kunportas okulvitrojn pli fortajn kaj en granda kvanto. Mi havas
ilin por ĉiuj lingvoj kaj sciencoj. (Elprenas el la poŝo aron da
okulvitroj.) Por la matematiko... Bonvolu Via Moŝto vidi la dikon de
tiuj lensoj.
Terezo
Vere, ili estas tre dikaj.
La Profesoro
Kaj tre delikataj, senmiksa kristalo. Ili kostis al mi tre multe. Kun
tiuj ili ne trompos min.
Terezo
Kaj Edmundo?
La Profesoro
La pli juna?
Terezo
Jes.
La Profesoro
Perlo! Kaj tre inteligenta! La pli maljuna estas aglo, li flugos tre
alten, Sinjorino... sed li volas nur ludi. Li estas el tiuj, kiuj
maljuniĝas ludante la blindkaŝon.
Terezo
Tia estonteco ne plaĉas al mi.
La Profesoro
Sed li estas gaja.
Terezo
Kaj pri la portugala lingvo? Ĉu ili progresas kontentige?
La Profesoro
Pri la portugala lingvo mi ne estas tre postulema, ĝi estas hejma
lingvo, oni ne atentas pri ĝi. Por la fremdaj mi aplikas mian tutan
atenton. Hejme oni sin kondutas senceremonie: vestaĵeto el kotono,
eĉ kun unu aŭ alia flikaĵo. Por iri en la societon oni postulas la
plej bonajn vestojn, ĉu ne vere? Unu solecismo, de tempo al tempo,
en la portugala lingvo, eĉ estas spritaĵo... Kaj kie staras tiu,
kiu ĝin ne diras, sinjorino?
Terezo
Sed mi ne konsentas kun vi, profesoro. Mi opinias ke ili devas scii
fundamente sian gepatran lingvon, eĉ kun malprofito por la aliaj.
Unue mi, poste vi.
La Profesoro
Jes, unue Via Moŝto.
Terezo
Ne, la portugala lingvo.
La Profesoro
Tiel vi opinias?
Terezo
Kaj tiuj, kiuj saĝe pensas.
La Profesoro
Nu! En mia spirito mi formis la ideon, ke Via Moŝto, kiel la
plejmulto el la gepatroj preferas, ke la knaboj diru unue: _Bon jour!_
Terezo
Ne, mi postulas, ke li diru unue--"Bom dia."[4] kiel diradis liaj
prapatroj, poste...
La Profesoro
Prave oni diras, ke ne ekzistas regulo sen escepto. Nu, en la
portugala lingvo ili ne estas ankoraŭ tre progresintaj, tio estas
vero... sed en la franca!... Ili scias parkere elĉerpaĵojn el
Racine, Corneille, Lamartine, Hugo...
Terezo
Kaj el Camões?
La Profesoro
Camões?... Camões estas domano. Nur de ne longe, ili lernas
"La luziadojn". Sed ni povas atendi.
Sceno sepa
Terezo, La Profesoro, Edmundo, poste Lucindo
Edmundo
(eniras tra la maldekstra pordo kunportante librojn)
Bonan tagon, profesoro.
La Profesoro
Bonan tagon. Ĉu tiu estas la alia? (Atentigante la rigardon.) Ho,
ĝi estas la pli juna. La alia estis tie ĉi antaŭ ne longe.
Terezo
Li iris por preni la librojn.
La Profesoro
Mi ne dubas, ke li restas tie. (Terezo sonoras.) Certe estas necese
lin vokigi. (Lucindo aperas dekstre.)
Terezo
Diru al Alberto, ke jam estas la horo de la leciono.
Lucindo
Jes, sinjorino. (Malaperas.)
La Profesoro (sidiĝante ĉe la tablo)
Nia leciono hodiaŭ estas...?
Edmundo
Verboj de la unua konjugacio.
La Profesoro
Verboj de la unua konjugacio... Ĉu vi memoras, kion mi diris al vi
pri la verboj de la unua konjugacio?
Edmundo
Ke ĉiuj estas tre freŝaj...
La Profesoro
Tre bone. Kial?
Edmundo
Ĉar ili finiĝas per "ar"[5]
Terezo
Eĉ "queimar"[6], ekzemple, profesoro?
La Profesoro
Jes, sinjorino, ĝi estas el la unua konjugacio.
Terezo
Mi bone scias; sed ĉu ĝi estas freŝa?
La Profesoro
Ĝi havas "ar" en la fino.
Terezo
Jes, kiam oni surblovas la brulvundon.
La Profesoro
Tiu procedo mnemonika estas ekskluzive mia.
Terezo
Kaj ĉu vi havas alian por la ceteraj konjugacioj?
La Profesoro
Mi pripensas pri tio, sinjorino.
Sceno oka
La Profesoro, Terezo, Edmundo kaj Alberto
Alberto
(eniras kun brovoj kuntiritaj kaj sidiĝas krucigante la krurojn)
Mi ĉeestas!
La Profesoro
Bonan tagon... (Fiksante lin per la rigardo kaj al si mem.) Tiu ĉi
estas la alia... (Laŭte.) Mi pensas, ke por hodiaŭ ni havas
ekzercon de verkado, ĉu ne vere? (Esplorante kajeron.) Jen estas en
mia notlibro. (Legante.) "Por la filoj de komandoro Barboza, ekzercoj
de verkado kaj kilogramo da kafo"... (La knaboj ridas. Korektante.)
Ne, la kafo estas por mi. (Fermante la kajeron.) Kia temo?
Edmundo
Laŭvola.
La Profesoro
Laŭvola... Tre bone. Kaj... ĉu vi ambaŭ ĝin faris?
Alberto kaj Edmundo (samtempe)
Jes, sinjoro.
La Profesoro
Tre bone.
Terezo (al Alberto, mallaŭte)
Sidu dece.
La Profesoro
Sinjoro Alberto. (Alberto stariĝas.) Legu vian ekzercon.
Alberto
Nature?
La Profesoro
Kompreneble.
Alberto
Iafoje vi postulas, ke ni legu emfaze.
La Profesoro
Jes, vi estas prava. Sed hodiaŭ mi volas, ke vi legu nature.
Alberto (legante dolĉe)
"Tagiĝo."
Edmundo (surprizita)
"Tagiĝo!"
Alberto
Pro kio la miro? La profesoro diris, ke mi evitu la malklarecon: pli
klara ol la tagiĝo... nur la tagmezo.
Edmundo
Sed ankaŭ mi...
La Profesoro
_Sol lucet omnibus._ La suno lumas por ĉiuj.
Alberto (superece)
Kiu scias, ĉu Dio faris la tagiĝon, nur por ke mia klera frato ĝuu
kaj priskribu ĝin?
Terezo
Ne koleriĝu.
Alberto
Mi ellitiĝis je la kvina: panjo povas atesti, kion mi diras; mi iris
en la ĝardenon por surprizi la unuan lumradion. Kion mi vidis, tio
estas tie ĉi, bona aŭ malbona. (Dum la legado, Edmundo ne povas sin
moderigi, esprimante per gestoj nereteneblaj sian indignon. La
profesoro signofaras, ke li kvietiĝu; Terezo devigas lin sidiĝi,
lin kvietigas. Alberto ne maltrankviliĝas kaj proporcie, laŭ li
legas, grandiĝas lia entuziasmo): "Malforta koloro heligas serenan
la ĉielon. La rando de l' horizonto ruĝetas, koloriĝas per
purpuro--oras trio strekas ĝin, brilegante. La nestoj vekiĝas, kaj
la birdaro forflugas ĝoje, pepante tra la libera spaco. La arboj
rebrilas, malseketaj de roso; gutoj brilantaj ektremas sur la
delikataj folioj, kaj la akvoj rapidetaj kantas murmure..."
Edmundo (ne povante sin reteni)
Sed tio estas el mi!
La Profesoro
Silentu!
Edmundo
Li forŝtelis.
Terezo
Tion oni ne diras!
La Profesoro
La verbo "forŝteli", de la vidpunkto de la ĝentileco, estas neregula,
neregulega. Ĝi ne estas dirinda, ĝi ne estas konjugaciinda, ĝi ne
estas uzinda.
Edmundo
Eĉ kiam ĝi estas la esprimo de la vero?
La Profesoro (kategorie)
_Nunc et semper!_ Nun kaj ĉiam!
Alberto (tre kviete)
Ĉu mi povas daŭrigi?
Terezo
Jes, vi povas.
Alberto (daŭrigante)
"...kantas murmure..."
La Profesoro
Kiel bonege!
Alberto
"...kantas murmure kaj agrable. La brutaro blekas sur la kampoj;
sonorilo aŭdiĝas de malproksime; la kulturisto aperas ĉe la pordo
de sia kabano, kaj, feliĉa, rigardante la leviĝantan sunon,
suprenlevas la manojn, kvazaŭ por danki al la Kreinto la bonfaron de
la lumo." Mi finis (sidiĝas).
La Profesoro
Lukse bele! Lukse bele! Nun sinjoro Edmundo. Mi jam scias, ke vi
elektis la saman temon, sed ne estas temoj, ne jam pritraktitaj de la
poetoj... _Nihil novi sub sole._ Nenio nova sub la suno... kaj ĉiam
aperas novaĵoj. La verko de via frato estas bonega, sed la via povas
esti pli bona. Ni vidu.
Edmundo
Sed ĝi estas la sama... Mi certigas, ke Alberto kopiis... Mi ne legos.
(Lasas la verkaĵon sur la tablo. Terezo, nerimarkite, forprenas
ĝin, kaj malferminte libron, kaŝas la paperon inter la folioj.)
Alberto
Ĉu mi kopiis?!
Edmundo
Ja, vi kopiis!
Terezo
Sed kiel tio okazis?
Edmundo
Tie ĉi mem. Mi estis fininta mian taskon, kiam Alberto eniris,
demandante, ĉu mi jam faris la ekzercon. Mi respondis jese, kaj li,
kiu estas ruza, eklaŭdis min: "ke mi certe skribis belan paĝon, ke
mi estas talentplena, ke mi versofaras admirinde..." kaj...
La Profesoro
...kaj vi lasis la fromaĝon fali.
Edmundo
La fromaĝon?! Kian fromaĝon?
La Profesoro
Jes, kiel ĉe la fablo de l' korvo kaj la vulpo.
Edmundo
Post multe da babilado, da bedaŭro, li petis, ke mi donu al li la
verkon por ĝin montri al Aŭgusto. Mi, naive, transdonis al li...
Alberto
Vi mensogas!
Terezo (admone)
Alberto!
La Profesoro
Do, ekzistas malhonestaĵo.
Edmundo
Jes, sinjoro, kaj la viktimo estas mi.
Alberto (atakante)
Ekpruvu! Li diras, ke mi iris por montri la verkon al Aŭgusto. Do,
vokigu Aŭguston, kaj li diru, ĉu li jam vidis min hodiaŭ.
Edmundo
Tion mi kredas. Vi ne kunestis kun li, vi estis kopiante tion, kion
mi faris.
Alberto
Mi skribis mian verkon matene; mi lasis ĝin en la paperujo, kaj
poste mi iris en la ĝardenon. Sinjoro mia frato ne forlasis la
ĉambron... Kion li tie faris, mi ne scias.
Edmundo
Eble vi volas diri, ke mi estis kopianta vian inspiraĵon?
Alberto
Mi ne diris tiom.
La Profesoro
Fine, unu el vi alpropriigis al si fremdan verkon. La kulpulo sin
prezentu, kaj mi promesas mian pardonon.
Terezo
Momenton, profesoro. Relegu vian verkon, Alberto.
Alberto
Tre volonte. (Malvolvas la paperon kaj legas kviete.) "Malforta
koloro..."
Terezo
(ŝajnigante legi en la libro, samtone)
..."heligas serenan la ĉielon." (Movo de Alberto. La du knaboj sin
interrigardas, mirigite. La profesoro ŝanĝas la okulvitrojn
maltrankvile.)
Alberto
"La rando de l' horizonto ruĝetas,"
Terezo
..."koloriĝas per purpuro,..."
La Profesoro
Eksterordinare!
Alberto (per voĉo tremanta)
--"ora strio..."
Terezo
..."strekas ĝin, brilegante." (Ridetante.) Daŭrigu...
Alberto (jam konfuzite)
"La nestoj vekiĝas..."
Terezo
..."kaj la birdaro forflugas ĝoje, pepante tra la libera spaco."
Daŭrigu!
Alberto (per voĉo preskaŭ neaŭdebla)
"La arboj rebrilas..."
Terezo
"Malseketaj de roso,..."
La Profesoro
Kian mirindegan memorkapablon vi havas!
Terezo
Antaŭen!
Alberto (kolerete)
Mi ne legos plu.
Terezo
Tute ne estas necese. Ambaŭ vi meritas severan punon, ĉar ambaŭ vi
estas kulpuloj de la sama krimo. La elĉerpaĵo estis malnoble
kopiita el Alexandre Herculano.[7]
La Profesoro
Kiel! Mistifikaĵo!... (Ŝanĝas la okulvitrojn.) Ho!
Edmundo (mirigite)
Kopiita! el Alexandre Herculano! Panjo vi eraras.
Terezo (montrante la libron)
Vidu tie ĉi (momento de silento).
Alberto
Mi jam sciis. (Al Edmundo.) Ĉu mi ne diris al vi, ke mi senmaskigos
vin?
Edmundo
El Alexandre Herculano... Sed tio estas neebla!
La Profesoro
Kial neebla, se ĝi estas en la libro?
Edmundo
Mi certigas...
Alberto
Mi tion faris intence. Vi pensis, ke vi trompas min. Mi estos ĉio,
kion vi volos, escepte malsaĝulo. (Arogante.) Ĝi estas kopiita el
Alexandre Herculano... Mi vidis, kiam li estis kopianta; mi notis la
numeron de la paĝo kaj mi decidis konfuzigi lin ... per ŝercaĵo.
Terezo
Ĉu vi?
Alberto
Jes, patrino, mi mem. En ĉi tiu domo estas nur unu persono, kiu
laboras: tiu estas sinjoro Edmundo. Ĝi estas perfektaĉo, tia verko.
Mi same kapablas verki poemojn.
Edmundo (priokupita)
El Alexandre Herculano...! Dio mia! sed kiel tio okazis?! mi neniam
vidis verkon el Alexandre Herculano... Ho! jes! mi legis "Eŭriko",
sed jam antaŭ tre longe. (Afliktita.) Mi freneziĝas.
Alberto (sarkasme)
Ho, frato mia! Tiu ne estas la unua korbo, kiun vi faras.[8]
Terezo (stariĝante, severe)
Sufiĉe! (Al Edmundo.) Do, vi ne kopiis?
Edmundo
Mi ĵuras, panjo...
Terezo
Ne ĵuru. Sufiĉas, ke vi diru: jes aŭ ne.
Edmundo (fiere)
Ne!
Alberto
Kaj li neas!...
Terezo (al Alberto)
Kaj vi?
Alberto (senĝene)
Mi kopiis...
Terezo
El Alexandre Herculano.
Alberto
Kompreneble.
Terezo
Profesoro, la verko, bona aŭ malbona, estas originala el Edmundo
(Movo de la knaboj--ĝoja, de Edmundo; indigna, de Alberto.) Mi uzis
artifikon, kaj la rezultato preterpasis ĉion, kion mi esperis. Jen
estas la originalo de Edmundo, kiu min servis por la lego; la verko
de Alexandre Herculano, kiu estas en mia mano, estas ... la nunjara
almanako. (Al Alberto.) Kaj nun? Ĉu vi havas ion por diri kontraŭ
via frato?
La Profesoro (al si mem)
Tiu virino havas sangon de Salomono en siaj vejnoj.
Alberto (konfuzite)
Mi ŝercis...
Terezo
Vi ŝercis? Ne! vi havigis al vi ludilon miksitan el mallaboremo, el
malnobla flato, el mensogo, kaj plie el kalumnio. Nur unu el tiaj
elementoj sufiĉas por makuli unu vivon. Vi uzis ilin samtempe, kaj
via ago devas resti kiel ekzempla malvirto. Memoru ĝin, kaj
korektiĝu. Kaj pro kio vi vidas vin humiligita? Ĉu pro tio, ke vi
estas malsprita? Ne. Pro tio, ke vi estas malsanulo? Ne. Pro tio, ke
vi ne disponas je tempo por labori? Ne.--Simple pro tio, ke vi estas
mallaborema.
Alberto (sin ĵetante en ŝiajn brakojn)
Panjo ... mi promesas...
Edmundo (kortuŝita)
Lasu lin, panjo. Li ne faris malbonintence. Alberto estas bonkora.
Alberto
Kaj honorama, mia frato; vi vidos! (Eliras plorante. Terezo lin
sekvas.)
La Profesoro
(ŝanĝante la okulvitrojn, post silento)
Vi, mia amiketo, antaŭgardu vin: aŭdu la belajn vortojn, sed evitu,
ke la fromaĝo defalu el via beko. Vulpoj ekzistas ĉie kaj centope,
kaj ili scias kanti, eĉ plezurige.
(Kurteno.)
OLAVO BILAC
La nigra papilio
Komedio en unu akto
El portugala lingvo
tradukis
La Forgesito
Personoj
Matildo
Mario, servistino
Eleonoro, filino de Matildo
Unu-akto
Ĉambro eleganta: Pordoj flankaj
Sceno unua
Eleonoro kaj Mario
Mario (tenante plum-balailon)
Tre granda?
Eleonoro
Grandega!... Kaj tute nigra. Ĝi ŝajnis velura. Mi estis, ĉe la
fenestro, ĝuanta la lunlumon, kiam ĝi eniris, kaj sin metis sur la
kartonan kadraĵon de la orkideoj.
Mario (priokupita)
Kaj tio okazis nokte...
Eleonoro
Jes, nokte.
Mario
Des pli malbone. Tiuj aferoj, nokte, estas plej danĝeraj. Nigra
papilio...
Eleonoro
Eble tiu estas averto, Mario.
Mario
Jes... Eble...
Eleonoro
Mi tre timas morti... (Ploras.)
Mario
Ne ploru, fraŭlino. Mi tuj faros ion; vi vidos, ke nenio malbona
okazos.
Eleonoro
Ha, Mario! (Kun intereso.) Kio?
Mario
Lasu... Mi prenas sur min la aferon.
Eleonoro
Kaj ĉu vi jam vidis ion similan?
Mario
Ja, certe...! Kiom da ili! Nia bona Dipatrino!... Oni ne povas plu
kalkuli. (Mistere.) Aŭskultu! Iam, hejme, ni estis laborantaj nokte
en la manĝoĉambro, kiam ĉe la duono de la naŭa, eniris nigra
papilio, tute egala al tiu, kiu aperis al vi, kaj enflugis, haltante
jen sur la plafono, jen sur la mebloj, kun la grandaj flugiloj larĝe
etenditaj. Mia mortinta patrino, kiun Dio gardu, tuj malbenis ĝin,
per preĝo tre forta, tiel forta, fraŭlino, ke, iafoje, ŝi ne
alvenis ankoraŭ al la mezo, kaj la miraklo jam estis farita. Okazis
konfuziĝo, neniu plu pensis pri kudrado, kaj ni ekforpelis la
antaŭsignon.
Eleonoro
Kaj kio okazis?
Mario
Nenio, pro la preĝo de panjo. Alifoje boteleto da salo elverŝiĝis
sur la tablon. Ha, fraŭlino!... La sango malaperis el miaj vejnoj,
kaj mi tuj faris ĵuran promeson al Sankta Antono. Tamen, malgraŭ
tio, post unu jaro mia frato rulfalis sur la ŝtuparo kaj rompis al
si la brakon. Se mi ne estus farinta la promeson, mi ne scias, kio
okazus al la knabo. Ne! Kun tiaj aferoj mi ne volas ludon. Dio
liberigu min! (Faras kruco-signon.) Mi kunportas ĉiam miajn
amuletojn: unu pugn-amuleto el gagato, du el Gvineo, tri el korno,
unu el koralo; mi havas ĉe la litkapo unu de tiu ĉi grando. Kaj tiu
ĉi... (vidigas pugn-amuleton ĉe ŝia zono), kaj ankaŭ dento de
maj-skarabo. La fraŭlino devas havi ŝian amuleton, almenaŭ unu. Ne
ludu kun tia afero.
Eleonoro
Mi mortiĝas, Mario...!
Mario
Ne, vi ne mortiĝos. Fidu al mi. (Memfidege.) Nu! Ĉu mi estas aŭ ne
via amikino? Mi, tiel frue kiel mi finos mian laboron, mi eliras al
mia ĉambro, kaj mi preĝos.
Eleonoro
Do, iru tuj. Mi faros la balaon anstataŭ vi.
Mario
Vi?
Eleonoro
Jes. Kial ne?
Mario
Eble mia mastrino koleriĝos.
Eleonoro
Ne. Mi diros, ke mi mem tion volis, por fari iom da ekzerco. (Alia
tono.) Kaj ĉu vi scias, kie estas troveblaj la pugn-amuletoj?
Mario
Jes.
Eleonoro
Kiaj estas la plej bonaj?
Mario
Tio dependas de la celo: por ensorĉigo, tiuj el Gvineo, aŭ el
gagato. Por bonŝanco, tiuj el koralo. Por ... mi scias. Vi devas
porti unu el gagato.
Eleonoro
Ĉu vi kapablas aĉeti unu por mi?
Mario
Jes.
Eleonoro
Kiel vi estas bonkora.
Mario
Ha! Kiam mi estas amika, mi estas vere amika.
Eleonoro
Donu al mi la plumbalailon, kaj iru tuj preĝi.
Mario
Do, ĝis baldaŭ. Kaj ne timu; de kiam mi preĝas, la malbono estas
venkita. Ĉu vi ne memoras tiun serviston, kiu servadis tie ĉi?
Felicianon? Mi tiele malamis lin!... Mi tiom preĝis, ke la mastro
forsendis lin.
Eleonoro
Ĉar li ŝteladis liajn cigarojn.
Mario
Babilaĵoj, fraŭlino! La ŝtelinto, tiu estis mi.
Eleonoro
Vi?!
Mario
Jes, fraŭlino.
Eleonoro
Kaj ĉu vi fumas?
Mario
Pro kolerego. Tiam mi fumis.
Eleonoro
Kaj vi ne sentis kapturnon?
Mario
Ne, mi ne fumadis la cigarojn. Mi volis nur diri, ke interne mi
furioziĝis. Mi ĵetadis ilin sur la straton, certa, ke la mastro
suspektos Felicianon, kaj tio okazis. Mi diras tion al vi, por ke vi
vidu, ke, kiam mi preĝas, mi sukcesas.
Eleonoro
Sed ŝajnas al mi, ke ne la preĝoj faris tion, Mario... ĉar...
Mario
La cigaroj... Nu! Se mi ne estus preĝinta, la mastro ne rimarkus la
ŝtelon. Vi vidos.
Eleonoro
Do, iru. Mi ne kvietiĝas, antaŭ ol vi preĝos.
Mario
Nu, mi iras!
Eleonoro
Iru... Kaj atentu... Vi povas preni por vi la manteleton el punto.
Mario
Kaj por vi?
Eleonoro
Mi havas alian.
Mario
Dio pagu vin. (Eliras dekstren.)
Sceno dua
Eleonoro kaj Matildo
(Eleonoro senpolvigas la meblojn, senatente, penseme.)
Matildo
(enirante tra la maldekstra pordo)
Ho! Kio okazas? Ĉu kaptis vin la febro de la purigo?
Eleonoro
Mi distras min.
Matildo
Bela distraĵo, nedubo. (Rimarkante, ke ŝi ploras.) Kio okazas al
vi?
Eleonoro
Multe mi timas morti, panjo!
Matildo
Morti... Sed... ĉu vi sentas ion?
Eleonoro
Nigra papilio eniris en mian ĉambron, kaj haltis sur la kadro de la
orkideoj.
Matildo
Kion signifas tio?
Eleonoro
Ĝi estas averto.
Matildo
Averto pri kio? Nu, filinjo... Kiu enmetis tiajn ideojn en vian
kapon? Se vi ne volas, ke la noktaj papilioj eniru en vian ĉambron,
fermu la fenestrojn. Mi, ĉiunokte, ilin havas, triope, kvarope,
flugetantaj ĉirkaŭ mia litkurteno, kaj mi ne troe atentas pri tio.
Nia domo estas inter arboj, kie vivas la bestetoj de Dio, kiuj sin
sentas altiritaj al la lumo. Kie estas la malbono, kiam ili vizitas
min?
Eleonoro
Kaj la noktuo? Mi aŭdis ĝin ĉiunokte.
Matildo
Ankaŭ mi.
Eleonoro
Kaj panjo ne timas?
Matildo
Timi... Kion?
Eleonoro
La morton.
Matildo
Vi freneziĝis. La noktuo kantas, kiel kantas la piroloj kaj la
kanarioj. La kanto estas laŭ instinkto de l' birdoj. Ĉiu el ili
montras per speciala maniero sian feliĉon pri vivo--tiu ĉi pepante,
kiel la paseroj; tiu ĝemante, kiel la turto. La noktuo havas
bleketon malĝojan, sed ĝi ne antaŭdiras malbonaĵojn--ĝi ne estas
antaŭdiristino; ĝi estas nedanĝera besto, kiu vivas plenumante
sian destinon. Kio, precipe, igas ĝian kanton malĝoja, tio estas la
nokto kun la mistero, kiun nia fantazio disportas tra ĝi. La grekoj
faris el la noktuo la penseman kunulon de Minervo, simbolo de la
meditado, flanke de la saĝeco; kaj ni humiligas ĝin kiel
antaŭdirantinon de la Morto. Superstiĉoj, mia filino.
Eleonoro
Superstiĉoj!...
Matildo
Jes. En la cerbo de la nesciulo estas nature, ke ili ekzistas; la
kavaĵoj plenaj de mallumo estas la loĝejo de la legendo--tie vivas
la drakoj, la ensorĉitaj bestoj, mirindigaj genioj. Por ke ĉio
malaperu, sufiĉas la brilo de l' suno. Ili estas la rezultato de la
ombro, perfekta figuro de la nescio. En cerbo kiel la via, tiaj
kredoj ne devas persisti. Ĉu vi jam vidis, hazarde, ian feinon, ian
monstran flugbeston?
Eleonoro
Ne.
Matildo
Tamen la fabeloj estas plenaj de ili, kaj ekzistas homoj certigantaj,
ke ili jam ilin vidis. Petro, tiu servinto de via patreto, diradis,
ke li renkontis akvo-feinon,[9] ĉe l' bordo de la rivero, kombantan
al si la harojn per arĝenta kombilo. Kuraĝega ĝis la tro-riskemo,
pro pago ia, li kapablos preterpasi, nokte, la lokon, en kiu li vidis
la nomitan feinon. Li estis malklerulo, spirito naiva, plena de
superstiĉoj. Sed vi...? Kiajn pruvojn vi havas?
Eleonoro
Mi? Sennombrajn!
Matildo
Diru unu.
Eleonoro
Tiel subite mi ne memoras. Interparolu kun Mario.
Matildo
Ha! Mario... Mi jam suspektis. Ĝi estas ŝi, kiu enmetadas en vian
kapeton naivajn kredaĵojn. La superstiĉo, mia filino, estas
malutilega fantazio--anstataŭ fariĝi floro, ĝi pintiĝas en
dornoj, kaj sin returnas al la propra animo, kiu ĝin naskis: ĝi
estas la restaĵo veneniga de la poezio. Forgesu tion. Al ĉio vi
atribuas povon pereigan, kaj vi traserĉas antaŭsignojn en la plej
sensignifaj fenomenoj--guto da oleo kiu elverŝiĝas, iom da salo
elŝutita, plorbojo de hundo, kraketo de meblo. Ĉu vi opinias, ke la
fortoj de la naturo havas nenion por fari, kaj sin amuzas susurante
antaŭdirojn, montrante signojn de malfeliĉo? Sensenco!
Eleonoro
Panjo kontentiĝas dirante--sensenco! Sed vi ne konvinkas min pri la
malo.
Matildo
Mario! Mi ne scias, kie ŝi lernis tiom da aferoj: ŝi interpretas
sonĝojn, klarigas la influon bonfarantan aŭ malutilegan de la
insektoj, demonstras, per absurdo, la ekziston de la demonoj, ŝi
scias, kie estas sorĉistinoj, ŝi konas la herbojn sorĉantajn. Ŝi
estas kreitaĵo admirinda, supernatura, kapabla por ĉio, escepte por
balai la domon kaj senpolvigi la meblojn, se oni ne insistas pri tio.
Eleonoro
Ĉio, kion ŝi diras, estas vera--pli unu tagon, malpli unu tagon,
ĉio okazas.
Matildo
Kaj kion ŝi diris pri la nigra papilio?
Eleonoro
Tion, kion ĉiuj scias.
Matildo
Ĉiuj? Ne: mi ne scias.
Eleonoro
Ke ĝi antaŭdiras malfeliĉon.
Matildo
Ha! Tiun ĉi fojon la profetaĵo efektiviĝos. Voku ŝin. Mi volas
aŭdi, kion ŝi diras. Al mi tre interesas la scio pri la tuta
prognozo mistera. (Eleonoro eliras dekstren. Matildo sidiĝas ĉe la
tablo kaj ekskribas. Poste silento.)
Sceno tria
Matildo kaj Mario
Mario
(enirinte tra la dekstra pordo)
Ĉu la mastrino vokigis min?
Matildo (severe)
Jes. Unue por diri, ke vi legas troege.
Mario (surprizite)
Legi! Ĉu legi troege? Sed mi neniam vidis alfabetumon, mastrino. Mi
neniam eniris en lernejon.
Matildo
Neniam vi tuŝis alfabetumon?
Mario
Mi? Ne, sinjorino.
Matildo
Ha! Vi ne legas tion, kio estas proksime al viaj okuloj, kion ĉiuj
vidas; vi ne komprenas kiel grupo da literoj formas vorton, kaj vi
volas legi la nevideblan, trapenetri la sekretojn de Dio, atingi la
profundon de la Destino?
Mario
Mi ne komprenas, kion vi diras.
Matildo
Ĉu vi ne komprenas?
Mario
Ne, sinjorino.
Matildo
Kion signifas nigra papilio?
Mario
Nigra papilio? Malfeliĉo.
Matildo
Kaj akrido?
Mario
Akrido? Se ĝi estas verda--espero, sano, mono; se ĝi estas
malhela--ĉagreno. Kolibro verda--ĝojiga letero; bruna--malbonaj
novaĵoj. Grilo en la domo--malsano; en la flora ĝardeno--baldaŭa
alveno de parenco. Hirundo ĉirkaŭflugante la domon...
Matildo
Sufiĉe...
Mario (protekteme)
Mi scias, kial mia mastrino demandas tion...
Matildo
Ĉu vi scias?
Mario
Jes, mi scias, sinjorino; ĝi estas pro la nigra papilio. Sed ne
maltrankviliĝu, sinjorino--mi jam komencis la preĝon.
Matildo
Ĉu vi jam komencis la preĝon?
Mario
Jes, sinjorino.
Matildo
Kaj la papilio?
Mario
Ĝi foriris.
Matildo
Kaj vi tuj iros akompani ĝin?
Mario
Ĉu mi?! Kiel?
Matildo
Prenante vian pakaĵon kaj elirante tra la strata pordo.
Mario
Ĉu mia mastrino maldungas min? Kion mi faris?
Matildo
Ĉu vi ne scias?
Mario
Ne, sinjorino.
Matildo
Nu, mi tuj diros al vi. (Kviete.) Atentu: Se anstataŭ balai la
ĉambron, alportante la balaaĵon al la deponejo, vi amasigus ĝin
sub la mebloj, kio okazus post malmulte da tempo? Eĉ se plej multe
zorge ni kaŝus ĝin, ĝi elŝutiĝus kaj, ĉe la plej malforta
venteto, la polvo kaj la aliaj restaĵoj disŝutiĝus en la tuta
domo.
Mario
Sed neniam mi faris tion.
Matildo
Vi faris pli grandan malbonaĵon.
Mario
Ĉu mi? mia mastrino povas esplori kaj, se vi trovos ion sub la
mebloj, vi rajtas senkapigi min.
Matildo
Mi ne diras, ke estas io sub la mebloj, sed la spirito de mia filino
superpleniĝas...
Mario
Kaj mi...? En la spirito, ... Sed mi neniam vidis la spiriton de
Fraŭlino... Kion mi tien enmetis?
Matildo
Nigrajn papiliojn, akridojn, pinĉprenon da salo, spegul-pecetojn,
feliĉigajn foliojn, pugn-amuletojn, konketojn, maj-skarabojn,
herbojn sekajn... Mi ne scias kion plu! Kiu ĵetis tiujn frivolaĵojn
en la animon de Eleonoro? Vi.
Mario
Mi?
Matildo
Jes, vi! Eleonoro estis gaja knabino, ĉiam ridema, elprenante el la
vivo la helan parton--. Vi enpuŝis ŝin en la ombron kaj vi
surĵetis sur ŝin ĉiajn balaaĵojn, kiujn vi kunportadis.
Mario
Kia balaaĵo, mastrino?
Matildo
Viaj superstiĉoj, viaj kredaĵoj ridindaj. Mi volas purigi, aerumi
la spiriton de mia filino, kaj ne estos al mi facile sukcesi, se vi
restos pli longe apud ŝi.
Mario
Mi ne komprenas, kion mastrino diras. Oni faris sorĉaĵon.
Matildo
Vi mem faris... Mi forsendas vin, ĉar mi ne volas sorĉistinojn en
mia hejmo.
Mario
Sorĉistino! mi...!? (Plorema.) Tiel okazas ĉiam: kiu plej faras,
malplej meritas; ju pli da laboro, des malpli da honoro. Mi nur volas
la feliĉon de la fraŭlino, kaj mia mastrino nomas min sorĉistino.
Dio estu laŭdata! La malsaĝa estas mi...
Matildo
Mi ne kontraŭdiras.
Mario
Jes. La malsaĝa estas mi--ĉar mi ne korektiĝas. S-ro Dro Mamede
maldungis min pro araneo; nun mastrino forsendas min...
Matildo
Pro nigra papilio. La insektoj persekutas vin.
Mario
Nu, mastrino volus, ke mi lasu okazi la malfeliĉon?
Matildo
Kian malfeliĉon, Mario?
Mario
Tiu, kiu estis supre, en la aero...
Matildo
Ĉu estis malfeliĉo en la aero? En balono eble!
Mario
Mi ne scias.
Matildo
En la aero estas via kapo...
Mario
Mi povus paroli... sed mastrino opinias, ke mi estas sorĉistino.
Matildo
Ĉu vi povus paroli? Parolu, do.
Mario (plorante)
Ne, sinjorino. (Eliras dekstren.)
Sceno kvara
Matildo (sola)
Kompatinda! La kulpo, fine, estas de tiuj, kiuj ŝin edukis. Ĉe ili
estas la teruro, per kiu oni penadas korekti la infanon.--Anstataŭ
montri al ĝi la malbonon, oni minacas per fantaziaĵoj, kaj
plenigante malhele la infanan spiriton per strangaĵoj, antaŭe oni
preparas ĝin por ĉiuj malveraj ideoj, faras el ĝi timemulojn, kaj
la eraro; kaj antaŭjuĝoj, kiuj falas en la nescion spiritan de la
mensogo, multobliĝas je superstiĉoj. Pensante nur pri mi, la
kompatinda knabino daŭrigus sian oficon--ŝia superstiĉo ne min
timigas--mi estas tre bone kirasita kontraŭ ĝi: bedaŭrinde, la
spirito de Eleonoro ankoraŭ ne estas tute formita, kaj ĉio, kio
falas en ĝin, povas fariĝi floro aŭ dorno. Hodiaŭ estas la nigra
papilio, morgaŭ la akrido verda, poste la grilo, poste la musido...
Ne! Ni evitu ĝustatempe pli grandan malbonon.
Sceno kvina
Matildo kaj Eleonoro
Eleonoro
(eniras kurante, profunde senkuraĝa, kaj lasas sin fali sur seĝon,
etendante bluan paperon al Matildo.)
Voĉo (obtuza)
Legu, panjo. Mi ne kuraĝas.
Matildo
Kio estas tio?
Eleonoro
Telegramo.
Matildo
Ĉu vi ricevis ĝin nun?
Eleonoro
Ĝuste nun.
Matildo
De kie ĝi venas?
Eleonoro
De Laranĵeiras...[10] (Tragedie.) La papilio...
Matildo
Ĉu la papilio alportis ĝin?
Eleonoro
Nedube...!
Matildo
Ĉu la papilioj estas nun dungitaj en la telegrafejo? Mi ne sciis.
Eleonoro
Ne ŝercu, panjo. Mi estis certa pri tio.
Matildo
Pri la telegramo?
Eleonoro
Aŭ pri alia afero... pri ia malfeliĉo. Mario estis preĝanta, panjo
vokigis ŝin... Jen vi havas.
Matildo
Vere la malfeliĉo ne povus veturi pli rapide--por ne perdi tempon
ĝi venis telegrafe. (Eleonoro ploras.) Sed ne malkvietiĝu, antaŭ
ol vi legis la telegramon, kaj eĉ vi ne scias de kiu ĝi venas.
Eleonoro
Ĝi estas de Eŭgenio.
Matildo
Kiu Eŭgenio?
Eleonoro
Eŭgenio de Lima, tiu, kiu loĝas en Laranĵeiras.
Matildo
Ia kolegino? (Jesa kapsigno de Eleonoro.) Kaj ŝi estis malsana?
Eleonoro
Mi ne scias... Certe ŝi mortis.
Matildo
Do, la telegramo ne venas de Laranĵeiras, filino,--ĝi venas de la
alia mondo.
Eleonoro
Ho! panjo...
Matildo
Ni vidu. Kvietiĝu. (Malfermas la telegramon kaj legas ridetante.)
Vere la papilio...
Eleonoro (ektremege)
Ŝi mortis!
Matildo (legante kviete)
"Eleonoro. Atendas vin morgaŭ nepre, bapto Mimi. Eŭgenio."
Eleonoro (surprizite)
Ha!
Matildo
Ŝajnas, ke la novaĵo ne postulas funebron?
Eleonoro
Pri la bapto de la pupo... Mi estas la baptopatrino. (Rekvietiĝinte.)
Kia senpezigo!
Matildo
Vi vidas, ke vi estis nejusta pri la papilio.
Eleonoro
Ha! Sed kiu scias tion, kio povos ankoraŭ okazi.
Matildo
Jes. Povos ankoraŭ okazi multe da aferoj. Vi povos, ekzemple,
opinii, ke la vesto, kiun la kudristino sendis, ne alĝustiĝas al
via nova ĉapelo...
Eleonoro
Ĉu la vesto jam venis?
Matildo
De mallonge.
Eleonoro
Kaj panjo diris nenion.
Matildo
Vi estis priokupata pri la papilio kaj pri la ŝercaĵoj de Mario.
Eleonoro
Vi parolas tiamaniere, ĉar vi ne vidis la papilion.
Matildo
Mi jam diris al vi, ke ili kutimas dormi sur mia litkurteno; pro tio
mi ne havas terur-sonĝojn, kaj mi ne envias la feliĉegon de la plej
feliĉegaj, ĉar mi konsideras min perfekte feliĉa. Kaj vi ankaŭ
estas tia: vi havas patron, kiu vin amegas; kaj mia koro... Kion plu
vi volas? (Altirante ŝin al si.) Diru: ĉu vi kredas ankoraŭ je la
influo fatala de la insektoj?
Eleonoro (timeme)
Mario...
Matildo
Mario estas kompatinda vilaĝano, mia filino; ŝi estis edukita de
nekleruloj, kiuj plenigis al ŝi la kapon per absurdaĵoj. Via
religio, kiu estas tute pureca, forigas kaj batalas ĉiajn
superstiĉojn. Ĉu vi kredas, ĉu vi opinias eblaĵo, ke Dio fidu la
sekretojn de sia kompato aŭ la decidojn de sia kolero al la vagantaj
papilioj aŭ al la akridoj? Ĉu vi kredas, ke Li sciigu siajn
intencojn laŭ maniero malmulte pura aŭ mallerta, elverŝigante
oliv-oleon aŭ dispecigante spegulojn, kaj ke Li donu al estaĵo
simplanima eksterordinarajn povojn por nuligi siajn intencojn? Ĉu vi
ne vidas, ke ĉio tio estas kontraŭ la komuna saĝo kaj kontraŭ la
principoj de via kredo? Vi parolas pri nigra papilio, kaj vi ne
havis ankoraŭ, dum viaj ferioj, tagon pli ĝojan ol la hodiaŭan.
Estas motivo, por ke vi malfermu larĝe la fenestrojn de via ĉambro,
lasante, ke ili eniru centoble, la antaŭdirantaj papilioj. (Karese.)
Forkuru de la kredaĉoj, ne atentu pri malsaĝaj vortoj. Mario estas
malspritulino--ŝi vivas en la mallumo de la nescio, en kiu oni lasis
ŝin, kaj, el la mallumo, la malfeliĉa elprenas ĉiujn malĝojegajn
fantaziojn, per kiuj ŝi venenigadis kaj miregigadis vian spiriton.
Papilioj, ili estu iaj ajn, de tiu aŭ alia koloro, ĉiuj ili estas
nedanĝeraj--ili vivas serĉante la lumon--la sunon aŭ la flamon de
l' hejmoj. Ili ne alportas antaŭdirojn, ili alportas ĉarmojn, ili
estas la evidentigo de la granda vivo, kiu plenigas la planedon
loĝatan de ni. Tiaj estas la papilioj.
Sceno sesa
La samaj kaj Mario
Mario (kun pakaĵo, singultante)
Jen mi, mastrino. (Al Eleonoro.) Atentu, fraŭlino; nur pro tio, ke
mi multe amas vin, oni forsendas min.
Eleonoro
Kiu forsendis vin?
Mario
La mastrino. Ĉu vi ne scias? Mi rakontis la aferon pri la nigra
papilio, kaj ŝi maldungis min. Ĉu mi ne diris al vi, ke okazos ia
malfeliĉo? La papilio eraris: anstataŭ eniri en mian ĉambron, ĝi
eniris en la vian; sed la antaŭdiro estis por mi. Plie, mia
pugn-amuleto fendiĝis; mi lasis ĝin sub la suno. Ĉio nebona okazas
al mi. Fine, la volo de Dio plenumiĝu.
Eleonoro
Ĉu panjo forsendas ŝin?
Matildo
Jes.
Eleonoro
Kial?
Matildo
Ŝia apudesto ne konvenas al vi. Ne nur la korpaj malsanoj estas
komunikeblaj, tiuj de la spirito ankaŭ estas.
Eleonoro
Do, nur pro la superstiĉaĵoj?
Matildo
Vere tio estas bagatelo...
Eleonoro
Kvietiĝu. De nun mi ne lasos min impresi, kaj eĉ mi bonfaros al ŝi.
Matildo
Ĉu vi?
Eleonoro
Panjo diris al mi de ne longe, ke pro nescio ŝi agas malbone.
Matildo
Jes, vere.
Eleonoro
Do, la nescio estas afero facile korektebla. Kaj jen mi korektos
ŝin: mi tuj ekinstruos ŝin la legadon.
Matildo
Vi povas diri: mi tuj lumigos ŝian animon.
Eleonoro
Permesu, ke ŝi restu, panjo. Mario estas bonega knabino.
Matildo
Se vi promesas plenumi, kion vi diris...
Eleonoro
Mi promesas. Ŝi alportis al mi la mallumon, mi kompense liveros al
ŝi la lumon.
Matildo
Tre bone. Nun al la sibilo. (Vokante.) Mario!
Mario (elviŝante la okulojn)
Jes, sinjorino!
Matildo
Eleonoro petas, ke mi restigu vin, kaj mi ne volas ĉagreni ŝin, por
ke ŝi ne atribuu tion al la influo de la nigra papilio.
Mario
Tiu malŝatinda!
Matildo
Se la familianoj plaĉas al vi...
Mario (lasante fali la pakaĵon)
Se ili plaĉas!... Sed kie mi trovos la zorgojn, kiujn mi ricevas tie
ĉi, la afablaĵojn, kiujn vi faras al mi?
Matildo
Nu! Vi povas resti kun ni la tutan tempon, kiun vi volos, se vi
lernos kredi, ke la papilioj flugas pace kaj la akridoj, kaj se vi ne
faros sorĉaĵojn ĝusta-tempajn aŭ ne-ĝustatempajn.
Mario
Mi promesas, mastrino. Mi mem vivas tre enuigita de tiuj aferoj.
Ĉio okazas inverse. Ĉu vi volas scii? Mian tutan salajron de la
pasinta monato mi perdis pro aĉeto de biletoj de loterio, kaŭze de
akrideto. Mi renkontis unu ĉe mia kapkuseno, kaj pro tio, ke mia
patrino ĉiam diradis: "Akrideto ĉe kapkuseno, mono, multe da mono",
mi aĉetis biletojn abundege.
Eleonoro
Kaj poste?
Mario
Ĉiuj nepremiitaj. La papilio aliras al la ĉambro de la fraŭlino,
kaj la domo falas sur min.
Matildo
Tio taŭgas, por ke vi konvinkiĝu. Krom tio, ke vi restas en mia
domo, Eleonoro proponas instrui vin pri la legado.
Mario (ĝoj-radie)
Ĉu vi, fraŭlino?
Eleonoro
Jes.
Mario
Ha! La blanka papilio, kiu venis antaŭhieraŭ.
Matildo (severe)
Kion vi diras?
Mario
Neniam plu, mastrino... (Tre mallaŭte.) La blanka papilio... (Kun la
manoj en teniĝo de preĝo.) Legi! Kian volon legi mi havas, vivi kun
la okuloj en la libroj! Estas dirate, ke kiam oni legas, estas
kvazaŭ oni havas flugilojn--oni iras kien oni volas, ni vidas kion
ni deziras... Kaj mi tre volas vidi, sed mi estas kvazaŭ blindulino...
Ha, fraŭlino! Ne, la papilio ne estis nigra... ne povis esti... Ha,
fraŭlino!... Mi vivas antaŭ palaco el oro kaj eburo... La pordoj
estas fermitaj, interne estas riĉaĵoj... Kiaj riĉaĵoj!... Kaj jen
la fraŭlino, kiu diras al mi: "Mario, prenu la ŝlosilojn de l'
palaco, malfermu la pordojn kaj eniru". Legi!
Matildo
Nu! Ĉu vi volas?
Mario
Ĉu mi volas?! Ho, mastrino!...
Matildo
Kaj vi promesas neniam plu diri sensencaĵojn similajn al tiuj, kiujn
vi diradis al Eleonoro?
Mario
Mi diradis, ĉar mi kredis, sed nun mi estas konvikita, ke ĉio tio
estas fabelo. Papilioj, akridoj, noktuoj... (Post silento.) Legi!
(Subite.) Sed, fraŭlino, ĉu vi bone vidis...?
Eleonoro
Kion!
Mario
La... Ne... Mi ĵuras, mastrino, ke neniam plu mi parolos pri
papilioj. (Tre mallaŭte.) Legi... Lerni la legadon... Ne, ne estas
eble, ke la papilio estis nigra... Ĝi estis blua, certe, de la
koloro de l' ĉielo...
Matildo
Nu, Mario?
Mario (ekstaze)
De la koloro de l' ĉielo...
Eleonoro (ridante)
Kio, knabino...?
Mario
La... la... mia alfabetumo, fraŭlino... De la koloro de l' ĉielo,
kaj la literoj brilantaj kiel steloj... (Ploras kortuŝite.)
Matildo
Kompatinda knabino! Vere, estus kruelaĵo revenigi ŝin al la
mallumo.
(Kurteno.)
Trioleto
La unuan fojon mi vidis vin,
Ne la plej feliĉa mi sentis min.
Donjo, arde mi vin adoris tuj
La unuan fojon mi vidis vin;
Sed adoro tia, en via kor'
Veran amon al mi elvekis, flor'.
La unuan fojon mi vidis vin,
Ne la plej feliĉa mi sentis min.
Alvoko
El "Rakontoj pri Amo", de João Baena