van Amerika eene ramp noemen voor de oorspronkelijke bewoners, de daad
blijft groot en grootsch, en de gevolgen van die daad waren
onberekenbaar voor het verarmde, maar krachtige Europa, voor de Nieuwe
Wereld zelve en--ook voor het Zwarte Afrika.
Europa heeft zich eeuwen lang verrijkt met den onnoemelijk grooten
schat van goud en zilver, gedolven uit de mijnen der Nieuwe Wereld, of
eenvoudig weggenomen uit tempels en paleizen. Met dat goud en zilver
deed Europa verbazend veel; het werd de bron van stoffelijke en
geestelijke welvaart. Maar ook het plantenrijk van Amerika heeft eene
ontzettende rol gespeeld, waar het zwarte slaven behoefde om den grond
te bebouwen, teneinde katoen, suiker, cacao en tabak te kunnen
oogsten.
De slavenhandel is thans afgeschaft, maar niet te tellen zijn de
Negers, die er de slachtoffers van werden. Voor Afrika werd dus in dit
opzicht, Amerika's ontdekking eene ramp.
Dit was evenwel niet de schuld van Columbus. De wijze waarop de
Spanjaarden en Portugeezen koloniseerden draagt de schuld van al de
rampen. En nog zijn de gevolgen van die slechte kolonisatie niet ten
einde. Wie van de Republiek Mejico steeds Zuidwaarts trekt, vindt
overal nog de nawerking van Spanjes gouddorst en bloedig bestuur. Men
heeft er, over het heele vasteland, Spanjes gezag afgezworen, maar
daarmede brak voor de ongelukkige landen de gouden eeuw van vrede en
welvaart niet aan. Integendeel, nu begon eerst de grootste ellende
voor de nakomelingen der Kolonisten.
Meer kwaad dan ooit de verdrukking van een' Koning deed, doen daar
thans de eer- en heerschzucht van de mannen, die zich, als President,
aan het hoofd van de groote en kleine Republieken stellen. Even als
ten tijde van Cortez en Pizarro wordt de dolk er gehuldigd, en ziet
een eerzuchtige geene kans om in eene Republiek den President te
verwijderen, teneinde in zijne plaats te komen, geen nood! Die
eerzuchtige vindt zijne partij en vestigt eene nieuwe Republiek, tot
hij op zijne beurt alweer verdrongen wordt door een ander.
Onder zulk staatkundig gemartel, dat steeds met burgeroorlog gepaard
gaat, kunnen handel, industrie, kunsten en wetenschappen met geene
mogelijkheid zich ontwikkelen. Al wat liefelijk en schoon is, wordt
verbannen, en al wat ruw en leelijk is, vat er post. Wordt de
wetenschap er beoefend, dan is het minder om het welzijn van het volk
te dienen, doch meer om te kunnen offeren op het altaar der laagste
hartstochten.
De toestand van heel Zuid-Amerika is treurig, en waren er geene
Republieken, als de Vereenigde Staten van Noord Amerika en Zwitserland
nu, was er niet eenmaal eene Republiek der Vereenigde Nederlanden
geweest, was er nu nog niet eene Fransche Republiek, die, trots hare
verdeeldheid, toch krachtig en welvarend is, dan zou men er toe komen
om den Republikeinschen Regeeringsvorm den slechtsten te noemen, die
er bestaan heeft en nog bestaat.
»Och, waren alle menschen wijs
En wilden daarbij wel,
Deze Aarde was een Paradijs;
Nu is ze vaak een hel.«
Zoo zong de gemoedelijke Camphuyzen een paar eeuwen geleden en hij
sprak daarmede eene groote waarheid uit. De menschen zijn, helaas,
niet allen wijs en willen niet allen wel, en hierin zit de groote
oorzaak van den ongelukkigen stand van zaken in de Amerikaansche
Republieken van Mejico tot Patagonië. Hoe verstandiger en edeler de
menschen zijn, hoe minder het er op aankomt, onder welken
Regeeringsvorm men leeft. Maar eeuwen lang zijn in de Spaansche
Koloniën de geesten uitgedoofd en was wetenschap er de uitbestede
wees. Eeuwen lang heeft men er het volk in een' staat van trotsche
domheid en verregaande onwetendheid gehouden. Toen de Peruanen geene
Inka's meer hadden, waren ze als dwalende schapen zonder herder. Maar
de geschiedenis van den val van het Inka-rijk is voor de Republikeinen
van Amerika te vergeefs geboekt geworden, want toen men het juk van
Spanje afwierp, was men niet instaat zichzelven te regeeren; de
overgang geschiedde te plotseling, en na de
onafhankelijkheids-verklaring heeft men den tijd niet gehad om door
goed onderwijs en eene uitmuntende opvoeding de hoofden te verrijken
en de harten te veredelen.
Dikwijls echter hangt alles af van één' man, die aan zulk een'
ongelukkigen toestand een einde maakt. Maar dat moet een man zijn met
een helder hoofd en eene ijzeren wilskracht, een soort van Pizarro,
maar veel beter nog, een soort van De Balboa. Jaren van rust zijn,
onder elken Regeeringsvorm, in een land noodig om het volk wijzer en
beter te maken. Scholen moeten er kunnen gebouwd en geld moet er voor
goed onderwijs kunnen besteed worden, zal er orde en welvaart zijn.
Of die tijd voor de ongelukkige Amerikaansche Republieken ooit komen
zal? Of ze, zooals een dagblad-correspondent zich onlangs uitdrukte,
nog lang zullen moeten bestaan »als afschrik voor de Europeanen, die
de Republikeinsche denkbeelden zijn toegedaan«? Wie zal het zeggen?
Wie waagt zich in deze aan eene voorspelling?
Zou de wetenschap, die tegenwoordig zulk eene hooge vlucht neemt, en
in onbegrijpelijk korten tijd verbazende veranderingen teweeg brengt,
ook eenmaal de booze hartstochten bedwingen en de menschen wijs maken?
Als dàt zoo is, dan zal die toestand spoedig genoeg veranderen, zelfs
zonder hulp uit de Oude Wereld. Het land, dat eenmaal Azteken en
Peruanen had, staat op het punt om aan de spits der beschaving te
komen; want wat Amerika vooral in zijne Vereenigde Staten, die bijna
voor iederen Europeaan »het Amerika« uitmaken, nu is, kan reeds ieders
verbazing wekken, en steeds neemt de wetenschap er hooger vlucht.
Zooals het oliezaad in een pas ingedijkten polder van goede klei veel
weliger en krachtiger groeit en meer zaad oplevert dan op een' reeds
lang gebruikten en toch goed bemesten grond, zoo ook schijnt de
wetenschap op den maagdelijken akker van den geest veel forscher en
krachtiger te wassen dan op den akker, die al zoo vele jaren oogst
opleverde. Kunnen we het vierde eeuwfeest van de ontdekking der Nieuwe
Wereld nu nog vieren met Amerika náást ons, het staat te voorzien, dat
het vijfde eeuwfeest zal gevierd worden met Amerika bòven ons. In eene
geestige causerie, die wel den naam van »studie« kan dragen, heeft Mr.
H. A. des Amorie van der Hoeven in zijn reeds vroeger even
aangehaalden »Cirkelgang der beschaving« er eenige jaren geleden reeds
op gewezen. De landen ten Oosten van ons, vroeger zoo beschaafd, staan
thans verre achter ons. Zullen wij ook eenmaal voor Amerika die
»landen ten Oosten« zijn? We hopen het niet; maar het eene ramp te
noemen, wanneer Amerika ons vóór gaat, dat zeggen we nog zoo gauw
niet. De trekgans, die aan de spits van eene vlucht makkers, als
voorvlieger, de lucht klieft, gaat willig achter in de rij om
volgeling te zijn, ten einde in de daardoor verkregen rust krachten te
verzamelen om straks alweer op hare beurt voorvlieger te kunnen
worden.
INHOUD.
Bladz.
INLEIDING 1
DE ZEEVAART DER OUDE VOLKEN 5
DE ISLAM EN HET CHRISTENDOM 24
DE PORTUGEEZEN 41
DE DAGERAAD DER NIEUWE GESCHIEDENIS 59
EERSTE REIS VAN COLUMBUS 83
LASTER EN NAIJVER 121
AMERIGO VESPUCCI.--COLUMBUS IN KETENEN 158
LAATSTE REIS VAN COLUMBUS 193
ONTDEKKINGSIJVER 216
CORTEZ IN MEJICO 245
ZUID-AMERIKA ONDER SPANJAARDEN EN PORTUGEEZEN.--NEDERLANDERS
EN ENGELSCHEN IN AMERIKA 279
DE EERSTE REPUBLIEK IN AMERIKA 303
NA VIER EEUWEN 314
+------------------------------------------------------+
| |
| OPMERKINGEN VAN DE BEWERKER: |
| |
| De volgende correcties zijn in de tekst aangebracht: |
| |
| Plaats Bron Correctie |
| |
| Regel 128 . , |
| Regel 364 Lencippus Leucippus |
| Regel 435 [Niet in Bron] « |
| Regel 732 [Niet in Bron] « |
| Regel 782 [Niet in Bron] . |
| Regel 992 [Niet in Bron] » |
| Regel 1499 specerijën specerijen |
| Regel 1587 Saraceenen Saracenen |
| Regel 1856 Canjo Câno |
| Regel 2223 zet'ten zett'en |
| Regel 2374 Miléte Milete |
| Regel 2423 peizenden peinzenden |
| Regel 2447 Westen Oosten |
| Regel 2887 ---- -- |
| Regel 2996 de de de |
| Regel 3374 « «« |
| Regel 3438 Friana Triana |
| Regel 3655 werden werden. |
| Regel 3917 Nina' Nina« |
| Regel 4298 had. had, |
| Regel 4575 onsteekt ontsteekt |
| Regel 4986 zieken zieken. |
| Regel 5348 Mejikanen Mejicanen |
| Regel 5454 Kathaï Kataï |
| Regel 5778 Majesteit. Majesteit, |
| Regel 5954 Romeimen Romeinen |
| Regel 6183 Phenthesiléa Penthesiléa |
| Regel 6190 [Niet in Bron] ( |
| Regel 6190 [Niet in Bron] ) |
| Regel 6238 Coquibacao Coquibacoa |
| Regel 6244 Coquibacao Coquibacoa |
| Regel 6394 Anocaona Anacaona |
| Regel 6404 Barthelomeus Bartholomeus |
| Regel 6527 Barthelomeus Bartholomeus |
| Regel 6912 Janez Yanez |
| Regel 7075 Ovado Ovando |
| Regel 7134 Ovanda Ovando |
| Regel 7284 Fiësco Fiesco |
| Regel 7841 de Balboa De Balboa |
| Regel 7868 De Balbao De Balboa |
| Regel 7976 Ariaz Arias |
| Regel 8086 de Balboa De Balboa |
| Regel 8089 De Balbao De Balboa |
| Regel 8274 de Gryalva De Gryalva |
| Regel 8283 geb. Geb. |
| Regel 8338 Barameda Barrameda |
| Regel 8410 Portugeeschen Portugeezen |
| Regel 8572 Anacoana Anacaona |
| Regel 8709 Huitzilspotchli Huitzilopotchli |
| Regel 9316 Mejikaansche Mejicaansche |
| Regel 9897 Crusifix Crucifix |
| Regel 10322 Connecticut Connecticut, |
| Regel 10591 Saten Staten |
| |
+------------------------------------------------------+