CIL. VI 8895: _L. Arruntio Semproniano Asclepiadi Imp. Domitiani medico_
eqs. (cf. Plin. NH. XXIX, 5).
CIL. XIV 3641, Tibure: _D. M. Ti. Claudio Aelio Sabiniano medico Aug
{////} Pedanius Rufus amicus._[31]
[Adnotatio 31: Testem adhibet R. Briau (l.l. p. 39) etiam
inscriptionem Taurinensem Grut. p. 632, 6 al.: ACRONIP|MEDICO
AVG|eqs. Sed exemplum melius exhibet (v. CIL. V, 7043):
ACRON | {linea a manu scripta}
MEDICO M \ {eadem linea prosequitur}
eqs.]
Multi alii »medici« inter officiates ex familia Augusta, qui quidem
servi sunt aut liberti, ibidem exstant (CIL. VI 8894--8910).[32]
[Adnotatio 32: Conferas etiam Iacob. Arata, _L'arte medica nelle
iscrizione latine_ (Genova 1902), ubi non pauci tituli Latini
medicorum (Aesculapii, aliorum deorum sanantium) ex voluminibus
nonnullis Corporis Inscr. Lat. raptim sunt collectae.]
Certe igitur constat Domitiani etiam medicos titulo antiquo »medicus
Augusti« esse usos. Qui titulus ex Aegypto, ubi +basilikon iatron+ illum
inveneramus (v. p. 28), Romam translatus esse videtur, archiatri autem
titulum Graeci ex Asia oriundi in Italiam importaverunt. Nam quod
Galenus Andromachum Neronis medicum archiatrum nominat (K. vol. XIV,
p. 2: +Andromachos ho Nerônos archiatros ktl.+ cf. supra »Imp. Domitiani
medicus«), verisimile est, quod in sua patria mos erat, Galenum in res
alienas transtulisse. Fuit igitur Andromachus medicus (vocat eum Galenus
brevi ante loc. cit. simpliciter +iatron+) et factus est »medicus
Augusti«, id quod Galenus, Graecus quidem verborum amans, voce
+archiatrou+ interpretatur. Neque aliter iudicandum est de aliis
archiatris ab Galeno laudatis: K. Vol. XIV p. 261: +Magnos de ho kath'
hêmas archiatros genomenos+ et paullo post +Dêmêtrios de kai autos kath'
hêmas archiatros genomenos+. Quos Romae factos medicos imperatorios (ut
de Demetrio medico Marci Aureli constat: Gal. XIV p. 4) Galenus vocabulo
a Romanis nondum usurpato, sibi autem noto et grato vocare videtur. Nam
tertio etiam saeculo Lampridius tradit medicum imperatorium ab Severe
Alexandro salario firmo conductum et _medicum Palatinum_ nominatum esse
(Alex. Sev. c. 42). Denique ad Iuven. X, 221 Themiso, qui primo vixit
a. Chr. n. saeculo neque unquam medicus Augusti ullius fuisse potest,
ab scholiasta archiater vocatur. Sed scholion illud (ed. Jahn-Buecheler:
_Themison a. archiater illius temporis cui detrahit_), cum in Pithoeano
a manu prima scriptum legatur, non recentissimorum est, tamen sexto
demum saeculo exaratum esse potest. Quo tempore vox archiatri pro
simplici medici iam usurpata esse videtur ut est cum hoc vocabulum circa
annum 800 ad Germanos transflueret, apud quos pro antiquo medici
vocabulo recipiebatur.[33]
[Adnotatio 33: cf. Grimm, Dwb. I, 577; Kluge, Etym. W. p. 20.--ahd.
arzât. mnd. aersatre, aersater, ersater, ersetre. mhd. arzât, arzet.
nhd. arzt.]
Quae cum ita sint, res hoc modo disceptanda est: titulus archiatri, quo
reges Orientis Graeci utebantur, non continuo ab imperatoribus Romanis
excipiebatur, sed in urbes Graecas transiit et prioribus aevi Romani
saeculis ab Graecis hominibus tantum usurpabatur.
Quod praeter ea, quae adhuc exposuimus, multi archiatrorum tituli
demonstrant, qui in urbibus Graecis et maxime Asiae Minoris inventi
sunt. Cum in his ad vocem archiatri nihil aliud adiunctum sit, ab urbe
in qua erant medici hoc nomine vocati esse videntur. Accedit, quod ter
non +archiatros+ solus sed +archiatros tês poleôs+ vel +archiatros
poleôs+ dicitur. Hi tres igitur medici municipales vel ut adhuc diximus
publici erant, ita ut alii etiam +archiatroi+ ab urbe sic vocati medici
publici fuisse videantur. Cum autem tres illi tituli +archiatrôn tês
poleôs+ in urbibus reperti sint, quae longe inter se distant, cum prima
in Asia, secunda in Graecia, tertia in Italia sita sit, hac re iam
demonstratur aevo Romano morem Graecorum, ut valetudinem civium medicis
publicis mandarent, per totum imperium Romanum diffusum esse neque
umquam Graecos ipsos a more suo destitisse. Sed accuratiora proferamus
de tribus illis titulis:
49. CIG. 2714; Lebas, Voyage V, 314-318. In urbe Cariae "Euromo".
Eadem inscriptio dedicatoria quinque aut si imagini Fellowii (_Asia
Minor_, p. 260) fides habenda est octo columnis templi alicuius
affixa est. Quas dedicavit columnas +Menekratês Menekratous ho
"archiatros tês poleôs" stephanêphorôn ktl.+ Quo tempore columnae
dedicatae tabulis praefixae sint, certe dici non potest. Formae
litterarum mea quidem sententia altero saeculo antiquiores non sunt
+CÔNH+. Sed structuram et formas templi ipsius atque columnarum
(v. _Antiquities of Jonia_ I, cap. IV, tab. 1-5) recentiores aetate
Hadriani non esse et inter Augusti et Hadriani tempora cadere
R. Delbrueck mihi asseveravit.
50. IG. IV, 782. "Troezene". In basi statuae Aesculapii, ut satis
certum est, quam urbi dedicavit +Agasikleidas Agasikleida ho
"archiatros tês poleôs" agoranomôn to {={x th}}+ (coni. Bursian al.,
+{={z th}}+ in lapide) +etos+. Cum aera ab Hadriani itinere
Peloponnesiaco deducenda sit, titulus, si recte illud coniectum est,
anni p. Chr. 192 est.
51. IG. XIV, 689. In Hirpinorum urbe "Aeclano". In basi statuae
Aesculapio dedicatae. Quam constituendam curavit +G. Salouios
Attikianos "archiatros poleôs"+. Vix saec. p. Chr. II. antiquior.
Quibus ab +archiatrois tês poleôs+ vix ei medici distinguendi sunt, qui
solum +archiatroi+ in titulis vocantur. Quos titulos nunc per locos
disponamus, quo facilius quanto archiatri in Asia Minore frequentiores
sint perspiciatur:
52. Heberdey u. Wilhelm, _Reisen in Kilikien_ (1891 u. 92)
(Denkschr. d. K. A. d. W. in Wien, Ph.-h. Kl. Bd. XLIV, VI), p. 20
nr. 51. "Rhossi" (in loco _Arsâs_ in Cilicia). Titulus sepulcralis
christianus +Kurillo{u.} tou timiôtato{u.} kai enaretou
archeiatrou+. Valde recens.
53. Ibid. p. 84 nr. 161. "Olbae" (in loco Ciliciae
_Uzundschaburdsch_). Basis statuae: +M. Aurêlion Menandron Menandrou
ton archiatron ktl.+ II. saec. altera parte non prior.
54. Petersen und v. Luschan, _Reisen in Lykien etc._ p. 176 nr. 225.
In via, quae ab loco _Elmaly_ "Cibyram" ducit. Tit. sepulcr.:
+[Phil]ologon arch[iatr]on? ktl.+ II. saec.?
55. Benndorf u. Niemann, _Reisen in Lykien und Karien_. I p. 78
nr. 55. "Sidymae" in sarcophago. +M. Aur. Ptolemaios [ho kai
Arist]odêmos Aristodêmou tou kai Lusônos Aris[todêmou] Sidumeus
archiatros teteimêmenos hupo tôn Sebastôn {k.}ai tê[s] patridos
alitourgia ktl.+ Altera parte saec. II. non antiquior.
56. CIG. 4277. "Xanthi". Tit. sepulcr. +Klaudiou Epiktêtou
archi{a.}trou.+ II. saec.?
57. P. Paris et M. Holleaux, BCH. IX (1885), p. 336 nr. 19; rectius
Sterret, Papers of the Americ. School, II (1883/84), p. 21 nr. 17.
"Heracleae-Salbacae" (in Caria). Basis statuae. Statuebat nescio
quis quendam +.... ou Charmidou Men[an]drou prutanin kai
st[e]phanêphoron kai archiatron, [he]na tôn eugenestatôn kai
euschêmonestatôn, apo progonôn bouleutôn, pasas archas te kai
leitourgias ekt[etele]kota tê patridi ktl.+ II. saec. altera parte
non prior.
58. P. Paris et M. Holleaux, BCH. IX (1885), p. 337 nr. 20.
"Heracleae-Salbacae". Basis statuae. Totum do titulum: +[Ch]armidên
prutanin | kai stephanêphoron | huion M. Aur. Charmidou | prutaneôs
kai ste|phanêphorou kai archi|atrou.+ cf. tit. 57.
59. CIG. 3953h. »in oppido _Makuf_«, "Heracleae-Salbacae", ut nunc
constat (Waddington apud Lebasium III, 1695. Paris et Holleaux, BCH.
IX (1885), p. 330 sqq.). Tit. sepulcr. +Pappiou ....ou "archiatrou
apogono[u] archiatrôn".+ II. saec. vel recentior.
60. Babington, Transact. of the Royal Soc. of Lit., II. Ser. Vol. X,
p. 126 nr. 25; E. L. Hicks Journ. of. H. St., XI (1890), p. 127 nr.
11. In urbe Cariae "Ceramo". In basi rotunda protomae vel statuae,
quam urbs imperatori C. Valenti Hostiliano Decii filio erexit.
Verbis dedicatoriis subscriptum est: +M. Au. B(alenti) Poleitê {=b}
tô archiatrô prôtô archonti to {=b}+. Anni 251.
61. C. T. Newton, _Discov. of Halicarn. etc._ II, p. 790 nr. 96.
"Laginae". In basi duarum statuarum. In fine inscriptionis tempus
inter cetera verbis his definitur: +epimeloumenou tôn Mustêriôn
Soul. Dêmêtriou tou axiologôtatou arch[ia]trou+. Saec. II. partis
mediae, ut ex nomine +P. Ail. Aur. Neônos+ apparet.
62. Lebas-Waddington III, 568. "Alabandae". Tit. sepulcr.:
+Hermerôtos ar|chiatrou; zô. | Aur. Dionusiou; | zê+. (editor partem
priorem restituit: +[Tôn] Hermerôtos archiatrou+ (sc. +oikeiôn+).
+Zô[sin]+.) II. saec. partis alterius non prior.
63. CIG. 2847. "Aphrodisiade". Tit. sepulcr. +Markou Aurêliou
Messoulêiou Chrusaor[eô]s archiatrou.+ Aetatis Antoninorum.
64. A. E. Contoléon, REG. XII (1899), p. 382 nr. 3. "Trallibus". In
sigillo ferreo cum capulo legitur: +Eukarpou archiatrou+. De tempore
editor, qui titulum litteris parvis mandavit, nullum verbum addidit.
Sed certe ad saecula posteriora spectat.
65. CIG. 2987; Lebas V, 161. "Ephesi". In basi statuae +[Att]alou
Asklêpiadou Preiskou philosebastou "archiatrou dia genous"+, cuius
munera honoraria multa adduntur. II. fere saec.
66. Hicks, _Greek Inscr. in the Brit. Mus._ 677. "Ephesi". Tit.
sepulcr. +.... Io[uliou?].....{a.}rch{{ei}.}atrou+ hominis
Iudaeici ut ex verbis quae sunt in fine intelligitur: +[Tautês tê]s
sorou kêdon|[tai hoi en Ephe]sô Ioudeoi+. II. vel III. saec.
67. M. A. Wagener, _Inscr. Gr. rec. en Asie Min._ p. 20, 3 et tab. A
(_Mémoires des Prix de l'Acad. de Bruxelles_ 1861). +Mous. k. Bibl.+
III (1880), p. 159 nr. +tith'+. K. Buresch, _Aus Lydien_ (ed. O.
Ribbeck 1898) p. 55. In urbe Lydiae "Coloe". In lapide marmoreo
arae simili legitur: +Aurê[lio]s Artemidôros | ho archiatros
kai ierophan|tês heidrusato+. Nescio qui K. Buresch coniecerit
Artemidorum in +hiera sumbiôsei+ muneribus sacerdotalibus archiatri
et hierophantae esse functum. Equidem intelligo: +ho archiatros tês
poleôs kai hierophantês theou tinos+, fortasse +Asklêpiou+. II.
saec. vel III. ineuntis.
68. Lebas-Waddington III, 1523. "Smyrnae". Fragmentum temporis
Traiani. Fortasse versus 2. restituendus est: +....non archia[tron]+.
69. I. A. R. Munro, I. of H. St. XVII (1897), p. 286 nr. 54. In
loco Mysiae _Säujilar_. Stela sepulcralis +Aur. Hieroklei [b'] tô
archiatrô+ consecrata ab filio +Aur. Hieroklei g'+. Saec. II.
exeuntis vix antiquior.
70. CIG. 3943. "Lampsaci" (nunc Oxonii). Basis statuae a gerusia
+Kurô Apollôniou archiatrô aristô poleitê ktl.+ auctori beneficiorum
magnorum erectae. Quem Cyrum eundem esse ac _Cyrum Liv(i)ae Drusi
Caes(aris) medicum_ (CIL. VI, 8899) olim viri docti male putabant.
Non autem repugnabo, si quis Cyrum Apollonii f. Lampsacenum, qui
patri sepulcrum et funus consecravit (CIG. 3645), illum esse
archiatrum existimat. Uterque titulus ad II., ut videtur, pertinet
saeculum.
71. Perrot, _Exploration de la Galatie et de la Bithynie_, p. 48 nr.
27. Kaibel, EG. 352. Titulum multo accuratius lectum nuper edidit
G. Mendel BCH. XXVII (1903), p. 317 nr. 6. "Claudiopoli". Tit.
sepulcr. Acilii Theodori archiatri (+iatrôn pro[mou]+ quod ut nuper
in lapide lectum est Georgius Kaibel iam restituerat). Sepulcrum eius
faciendum curaverunt filius et +Theodôros archiatros+ propinquus.
72. G. Lefebure, BCH. XXVII (1903), p. 375 nr. 115. In loco Aegyptio
_Tehneh_, ubi fortasse fuit oppidum vetus "Acoris". Stela sepulcr.
reperta in christianorum coemeterio saec. V. vel VI.: +Prôteris |
archiatros | ekoimêdê | en K(uri)ô | Pachôn {={ka}}+.
73. IG. XII, 2, 484. In insula Lesbo a Conze olim reperta "Hierae".
Basis statuae a senatu populoque Mytilenorum, ut verisimile est,
constitutae: +[Hê b]olla kai ho damos Brêson Brêsô archiatron
alitou[r]gaton, za tôn paidôn de kai ekgonôn archas kai allas kai
kissophorias kai agoranomias epitetelekonta+, quae munera multa alia
praecipue sacerdotalia archiatri ipsius sequuntur, inter quae
+zakoros Saôtêros Asklêpiô+ (v. 21 sq.). II. ut videtur saec.
74. Paton and Hicks, Inscr. of Cos 282. "Co". Tit. sepulcr.:
+-- -- -- {K.}{o.}{s.}[seini]|ou Bassou {a.}[r]|chiatrou etô[n] |
{={ka}}+. II. saec.?
75. R. Herzog, Koische Funde u. Forsch. p. 92 nr. 115. "Co". Tit.
sepulcr.: +Ga. Ioulios | Prôtok(t)êtos | [a]rchiatros+. I. saec.
76. IG. XII, 3 259. "Anaphes". Basis statuae: +Eugnômôn Eugnômônos |
archiatros Apollôni | Aiglêtêi euchên+. Litterae apicibus longis et
multis ornatae. I. saec.?
77. CIG. 1407. "Spartae". Fragmentum basis statuae: +-- -- [sô]têros
tês poleôs | kai archiatrou | ps. [b.]+. II. fere saec.
78. IG. IV 723. "Hermiones". Basis statuae Aureliae filiae mortuae
+Leontida [tou pe]ri[ê]gêtou kai archiatrou+. Nomen +[A]UR[ÊL]IAN+
(vs. 1) ex +URNAIAN+ K. Keil emendavit (Jahrb. für kl. Phil. II.
Suppl.-Bd. 1856/57, p. 386) quod fugit editorem Corporis, qui cum
Boeckhio (CIG. 1227) +[Sm]urnaian+ dedit. Nomine Aureliae agnito
titulus ad aetatem Antoninorum vocatur.
79. IG. VII 2688. "Thebis". Tit. sepulcr.: +Epi | Charea archia|trô
hêrôi+. Litterae multis apicibus ornatae. Fortasse saec. I. potius
quam II.
80. IG. XIV 852. CIL. X, 2858. "Puteolis". Tit. sepulcr. bilinguis
cum nomine Latine scripto Q. Passeni archiatri (ARCHIA|T). II. fere
saeculi (Kaibel, EG. 677: I. fere saec.).
81. G. I. Ascoli, _Iscrizione etc. di antichi sepolcri Giudaici del
Napolitano_ p. 55 nr. 10 (cf. p. 54, 7). CIL. IX 6213 (cf. 6211 et
12). Lenormant, Gazette archéol. VIII (1883), p. 42. "Venosae". Tit.
sepulcr.: +hôde kite Phl. | Phaustinos gerousi|archon archiatros |
huios tou Isas etôn ..+ Saec. IV vel V. potius.[34]
[Adnotatio 34: Rangabé, (Ant. Hell. 426) suspicatus est in
Archippi duobus decretis honorum IG. II 230a vs. 9:
+NARCHIPPONTONARCHI+ legendum esse +..]n Archippon ton
archi[atron]+. Sed haec coniectura multis de causis reicienda est
(cf. Wescher, Rev. arch. 1863 (VIII), d. 481{1}).]
Quos titulos si contuemur mirum est Asiam Minorem adeo praevalere.
Viginti et unus enim sunt tituli Asiae Minoris, octo tantum Graeciae et
insularum, duo Italiae, unus Aegypti. Sequitur, ut quodam tempore in
Asia Minore titulo archiatri praecipue faveretur. Quod quo tempore
factum sit, ex nomine Aurelii, quod saepe in inscriptionibus illis
extat, facile coniicitur. Quod nomen cum demum aetate Aureliorum
Antoninorum apud Graecos pervulgatum sit, inscriptiones illas ante
M. Aurelii tempora incisas non esse intelligitur, inde a quibus illud
nomen per saeculum II. et III. audiebatur, sicut etiam inter titulos
supra collatos M. Aurelii Valentis Politae (nr. 60) concepta est anno
251.
Neque casu factum esse, ut aetate Antoninorum titulus archiatri in Asia
Minore effloresceret, ex alio sumi potest. Iulius Caesar olim medicis
civitatem dederat quippe Romae artem exercentibus. Testatur Suetonius,
Div. Iul. 42: _Omnisque medicinam Romae professos et liberalium artium
doctores, quo libentius et ipsi urbem incolerent et ceteri adpeterent,
civitate donavit._ Tum Augustus immunitatem addidit, sed etiam Romae
tantum, ut videtur, factitantibus: Cassius Dio LIII, 30: +tên te
ateleian kai heautô kai tois homotechnois, ouch hoti tois tote ousin
alla kai tois epeita esomenois, elaben+ (sc. Antonius Musa, postquam
Augustum valde aegrotantem sanavit.--cf. Sueton. Div. Aug. 42). Denique
munera municipalia omnibus medicis "in patria sua" factitantibus ab
Hadriano condonata sunt, id est honores (gymnasiarchia, agoranomia,
officia sacerdotalia), munera patrimonii (ad se milites recipiendi),
munera personarum (iudicandi, obeundi legationem, conscribendi milites,
comparandi frumentum et oleum, alia.--cf. E. Kuhn, _Die städt. u.
bürgerl. Verf. d. röm. Reichs_ I, 118). Leguntur haec in Digestis
XXVII, 1 l. 6, 8: +Estin de kai en tais tou basileôs Kommodou diataxesin
engegrammenon kephalaion ex epistolês Antôninou tou Eusebous: ...
»ho theiotatos patêr mou+ (Hadrianus igitur) +grapsas philosophous
rhêtoras grammatikous "iatrous" ateleis einai gumnasiarchôn agoranomiôn
hierôsunôn epistathmiôn sitônias elaiônias kai mête krinein mête
presbeuein mête eis strateian katalegesthai akontas mête eis allên
autous hupêresian ethnikên ê tiva allên anankazesthai.+ Quibus omnibus
antea concessis libertatibus cum in Asia Minore multi essent medici aut
qui medicinae peritiam sibi adsciscebant civitatesque immunitate eorum
onerarentur, Antoninus Pius civitatibus Asiae Minoris lege praescripsit,
ut certus tantum numerus medicorum muneribus liberandus esset. Quae lex
Antonini Pii ex Modestini libro secundo excusationum in Digesta recepta
est: l. 6 §2 libri Dig. de excusationibus XXVII, 1: +-- -- -- dêloutai
ex epistolês Antôninou tou Eusebous grapheisês men tô koinô tês
Asias, panti de tô kosmô diapherousês, hês estin to kephalaion touto
hupotetagmenon; »Hai men elattous poleis dunantai pente iatrous ateleis
echein kai treis sophistas kai grammatikous tous isous, hai de meizous
poleis hepta tous therapeuontas .... hai de megistai poleis deka iatrous
.... huper de touton ton arithmon oude hê megistê polis tên ateleian
parechei«.+[35]
[Adnotatio 35: Additque Modestinus ipse: +eikos de tô men megistô
arithmô chrêsasthai tas mêtropoleis tôn ethnôn, tô de deuterô tas
echousas agoras dikôn, tô de tritô tas loipas. touton ton arithmon
huperbainein men ouk exestin oute psêphismati boulês oute allê tini
pareuresei, elattoun de exestin.+ Immunitates autem medicos adipisci
non posse nisi in patria sua artem exercerent ut edixerat Hadrianus
Antoninus asseveraverat. Tamen +tous agan epistêmonas kai huper ton
arithmon kai en allotria patridi+ atque omnes professores Romae
habitantes (quod Augustus iam praescripserat) muneribus liberos
fuisse ex Dig. I. 6 §8 I. XXVII, 1 apparet.]
Quae verba primo obtutu ad medicos publicos pertinere non videntur;
tamen hos intelligendos esse facile perspicies, si epistulas imperatorum
posteriorum ad archiatros missas spectaveris, in quibus veterum
principum leges confirmantur et medici publici »archiatri« vocantur.
Nomen archiatrorum ipsum in libris Romanis primum in epistula
Constantini imperatoris extat, quae in Codice legitur Theodosiano XIII,
III, 2 (a. 326). Imperator ille alio in rescripto »"medicis"« iterum
_beneficia divorum retro principum_ confirmaverat (C. Theod. XIII,
III, 3), et sicut ante Constantinum a (Septimio) Severo (Dig. 6 §8
l. XXVII, 1) sancta erant, ita privilegia _vetustis sanctionibus
adtributa_ ab imperatoribus tum medicis tum archiatris confirmabantur
(v. C. Theod. XIII, III, 15. cf. ibid. §3, 4, 17, 18. Cod. Iust. X, 53,
6 et 11; X, 66, 1. Instit. I, 25, 15. Fragm. Vat. 149).
Archiatros nominatos in his imperatorum epistulis medicos esse publicos
apparet ex Constantini ad populum epistula anni 333 (C. Iust. X, 53, 6),
in qua, postquam _medicis et maxime archiatris vel ex-archiatris_
aliisque liberalium artium professoribus libertates confirmatae sunt,
hoc dicitur: _Mercedes etiam eorum et "salaria" reddi iubemus, quo
facilius liberalibus studiis et memoratis artibus multos instituant_
(cf. Th. XIII, 3, 1. Diog. 16 §1, XXXIV, 1). In quibus mercedes pecunias
a privatis datas esse putamus, salaria autem annua a re publica accepta.
Quae disertius etiam Lampridius memoriae tradit, cum dicit Severum
Alexandrum "medicos" Romae instituisse _usque ad sex, qui annonas binas
aut ternas accipiebant_ (Alex. Sev. 42). Ex quibus sex Severi Alexandri
medicis publicis quattuordecim urbis Romae archiatri prodierunt. Ita
enim in Cod. Iust. (X, 53, 9) et Theod. (XIII, 3, 8) de archiatris
quattuordecim regionum constitutum est: _archiatri scientes "annonaria"
sibi "commoda a populi commodis" ministrari_ eqs. et de eisdem C. Th.
XIII, 3, 9 ex.: _hisque "annonarum compendia" quae eorum sunt meritis
dignitatique praestanda tua sinceritas_ (Olybrius _p.u._) _iuxta
dispositionem prius habitam fiat ministrari_. Romae igitur medici
publici erant saeculo III. ineunte, qui IV. saeculo archiatri
nominabantur, ita ut apte intelligatur, cum medici publici ex urbibus
Graecis Romam profluxerint, qui ibi inveniuntur +archiatroi+, medicos
publicos fuisse.
Tituli quidem archiatrorum cum plurimi breves sint et longiores etiam
plerumque nihil nisi multa munerum nomina exhibeant, levia tantum
praebent momenta, ut natura archiatrorum Graecorum cognoscatur. Tamen
ex eo, quod munus archiatri una cum aliis muneribus publicis nominatur,
munus archiatri publicum fuisse apparere videtur. Exempli causa
Heracleae-Salbacae M. Aurelius Charmides +prutanis kai stephanêphoros
kai archiatros+ nominatur (nr. 58 cf. 57), Cerami M. Aur. Valens Polites
nominatur +ho archiatros+ (nr. 60) et eodem modo Aur. Artemidorus Coloae
(nr. 67) et alii (nr. 53, 69). Iam vero si Attalus Asclepiades Priscus
Ephesi +archiatros dia genous+ est (nr. 65), cum hunc titulum ei aut
alicui maiorum a populo datum esse necesse sit, munus archiatri publicum
munus fuisse manifestum fit. Sed Galeni etiam locus (K. XVIII, 2, 678)
demonstrat civitates saec. II medicinis (+iatreiois+) quidem
constituendis publice consuluisse, quem locum infra, ubi de medicina
agemus, tractabimus (c. II §4).
Adsunt autem illi +archiatroi tês poleôs+, quos a populo conductos
muneri medico praefectos esse ex titulo certe apparet. Verum cum etiam
Charmidae illi, Politae, alii, quos supra contulimus, medici a populo
instituti esse videantur, nihil iam inter utrumque titulum interest et
+ho archiatros+ vel +ho archiatros tês poleôs+ medicus publicus tum
vocabatur. Nam ne leve quidem indicium exstat saec. iam II. vocabulum
archiatri eandem habuisse vim ac simplex medici, cum praesertim multi
medicorum tituli eiusdem temporis in Asia Minore reperti sint, in quibus
medici +iatroi+ simpliciter vocantur.[36] Contra archiatri sunt
»médecins fonctionnaires«.
[Adnotatio 36: CIG. 4249, 3872b. AM. XXIV, p. 211, 34; XXIX, p. 169,
12. IoHSt. X, p. 72, 24; XI, p. 251, 27; XXIV, p. 287, 33. BCH. VII
p. 452 II vs. 12; XVIII, p. 160, 4; XXIV, p. 403, 79. Americ. Journ.
IV, p. 13, 13. Papers of the Am. Sch. III, p. 27, 29 (= BCH. X 510).
Lebas 1663b. Wood, _Disc. at Eph._ App. 7, 7. Heberdey u. Wilhelm,
_Reisen in Kil._ p. 69, 179. aliae.]
Quae cum ita sint, cum Antoninus Pius immunitatem medicorum in numerum
definitum concluderet, medicis publicis a civitatibus Asiae Minoris, ut
in numero illo clauso inessent, concessum esse videtur. Quare factum
est, cum antea numerus publicorum vaccillaret, ut tum in oppidis,
quo erant ampliora, quinque vel septem vel decem medici publici
instituerentur. Simulque epistula illa efficiebatur, ut nomen archiatri,
quo usque ad id non omnes usi erant, ad totum illum certum numerum
medicorum publicorum transmitteretur et maxime per urbes Asiae Minoris
dilataretur.
Haec non omnino nos comminisci testes habemus archiatros duos, qui sibi
immunitatem praebitam esse praedicant: +M. Aurêlios Ptolemaios kta.
archiatros "teteimêmenos hupo tôn Sebastôn kai tê[s] patridos
alitourgia" ktl.+ (Sidymae, nr. 55), +Brêsos Brêsô "archiatros
alitourgatos"+ (Lesbi, nr. 73).
Sed tamen tenendum est vocem iam antea usitatam fuisse, atque tum
etiam qui ea significabantur medici publici fuerint. Sunt enim inter
inscriptiones archiatrorum nonnullae, quae non ad saec. II, sed ad
primum aut saltem ad primam partem saeculi secundi pertinere videntur.
Quae saepius, ut videtur, in Graecia ipsa inventae sunt. Quod quidem
nullo idoneo argumento certius statuere possumus, cum plerumque aetas
titulorum illorum non nisi ex litterarum formis agnoscatur. Quae quam
incerta praebeant iudicia, inter omnes constat.[37]
[Adnotatio 37: cf. O. Kern, _Inschriften von Magnesia_, p.
XXIX-XXXVII: »Die Geschichte der Steinschrift in Magnesia.«]
Tamen Coorum archiatri (nr. 74 et imprimis 75, ubi nomina +Ga. Ioulios+
respicienda sunt) haud scio an saeculi primi sint, cum praesertim eodem
saeculo C. Stertinius Xenophon ibi iam ita vocatus sit (v. p. 33). Immo
fortasse ab Cois, quippe apud quos medici multi et publici et alii
fuissent, titulus archiatri ex aulis regum Orientis Graeci acceptus est
et ab his paullatim ad alias urbes permanavit.
Quae utut se habent, saec. II. medici publici archiatri vocati in
urbibus Graecis ubique exstant, atque ex his et institutum et nomen in
alias provincias imperii Romani transiit praeter Aegyptum, quae ipsa
antiquitus plurimos habebat medicos publicos. Nam per totum aevum
Romanum medici ubique fere terrarum Graeci erant et sua verba et
vocabula secum ferebant. Itaque saeculo altero in Italia etiam archiatri
in municipiis inveniuntur (nr. 51, 80).
In Asia Minore primus etiam archiater imperatorius exstat, si
Xenophontem non curamus. Inscriptionem eius in loco _Makuf_
(Heraclea-Salbacae) inventam ediderunt olim Henzen Ann. d. Inst. 1852
p. 154 et Lebas-Waddington III, 1695. Legitur in basi: +[S]tateilian
Am|mi[an]ên St(ateilios) Atta|los _archiatros | Sebastôn_ | tên heautou
mê|te[r]a+. Qui Attalus quo tempore vixerit, ex nummis tribus eodem loco
inventis cognoscitur. Qui in parte adversa capita Antonini Pii et Marci
Aureli atque nomina eorum monstrant, in aversa autem inscriptionem: +St.
Attalos archiatros Hêrakleôtôn neois+, quorum verborum duo extrema semel
in parte adversa leguntur (v. _Cat. of Greek Coins, Caria_ p. LVII et
p. 120). Eodem igitur tempore, quo in Asia Minore +archiatroi (tês
poleôs)+ saepissime inveniuntur, etiam +archiatros Sebastôn+ hic
exstitit. Qui si Romae quondam in aula imperatoria militavit, tamen in
patriam demum reversus titulum ibi florentem sibi indidisse videtur, cum
voce ampliore tum usurpata carere non posset. Nam Romae, ut iam vidimus,
Alexander Severus etiam »medico Palatino« munus medicum mandaverat, et
quarto demum saeculo medici imperatorii in epistulis Caesarum archiatri
vocantur. Quo tempore nomina inveniuntur haec: »archiatri sacri Palatii«
(C. Th. XIII, 3, 14 et 19), »qui in sacro Palatio inter archiatros
militarunt« (C. Iust. X, 53, II = Th. XIII, 3, 16), »archiatri inter
Palatium militantes« (C. Iust. XII, 13, 1 = Th. VI, 16, 1), »archiatri,
qui intra penetralia regalis aulae« (C. Th. XIII, 3, 12).
Sed de his nunc accuratius non agemus. Nobis nunc quidem explicuisse
satis esto per totum aevum Romanum medicos publicos inter Graecos non
periisse, sed nomine mutato archiatros vocatos munere esse functos; hoc
nomine institutum, quod Graeci suo ingenio perfecerant, ab imperatoribus
Romanis iam antea affirmatum tum legibus eorum per totum imperium
diffusum esse.