1 _Lettera di Niccolò Valori al Machiavelli. 11 ottobre 1502_.[867]

Niccolò mio carissimo. Anchora ch'io sappia che per le lettere del

publicho siete bene raguagliato, et io stia contento a quelle, non

posso però fare che a mia satisfactione non vi faccia dua versi. Il

discorso vostro et il ritratto non potrebbe essere suto più aprovato,

et conoscesi quello che senpre io in specie ho congniosciuto in voi,

una necta, propria et sincera relatione, sopra che si può fare buono

fondamento. E io in verità, discorrendola con Piero Soderini, ne paghai

il debito tanto larghamente quanto dire vi potessi, dandovi questa

loda particulare et peculiare. Pare che, essendo cotesto Signore

vostro,[868] dovessi farsi più inanzi; et a chi ne ha iudicio, pare

di aspectare lui, et che la ragione voglia vengha con qualche offerta

et condictione honorevole. Il iudicio vostro è desiderato qui delle

cose di costà, et il ritratto delle di Francia, et la speranza ne ha

il Ducha. Perchè voi ne promettete scrivere le forze, et dipresente

di cotesto Principe, et così quelle spera, et taliane et franzese, non

accade dirne altro, sennone che quanto meglio s'intenderanno, tanto più

facilmente et meglio qui ci potreno risolvere. Se nulla v'accade, sono

così vostro come huomo habbiate in questa città, et bastivi, solo per

le vostre bone qualità ed affectione havete. Raccomandomi a voi. Cristo

vi guardi.

A dì xj d'ottobre 1502.

NICCOLÒ VALORI _in Firenze_.

_Egregio v[iro] Niccolò Machiavelli,_

_Segretario degnissimo all'illustrissimo_

_ducha Valentino._

2 _Lettera di Agostino Vespucci da Terranova al Machiavelli. 14 ottobre

1502_.[869]

Nicholae, salve. Scribam ne an non scribam, nescio: si non, negligentia

obest; si scripsero, vereor ne maledicus habear, et presertim in

Marcellum et Riccium.[870] Marcellus tanquam rei, hoc est officii tui,

neglector, onus scribendi reiecit. Riccius interim, qui usquequaque

rimatur istiusmodi officia, ecce tibi heri sero, cum esset in Consilio

LXXX^ta virorum, ambitiosulus iste vocat Marcellum, qui modico illo

momento et puncto temporis a Palatio aberat. Surgit statim, descendit

schalas, in Cancellarium se proripit, et minitabundus quodam modo

clamitat: — Heus heus, scribite. — Blasius statim, quasi divinans quod

evenit, ne Riccio dictante scriberet, fugam arripit. Solus remansi

miser, suspiriaque ab imo pectore ducens, et anhelus, capio pinnam

cadentem, conscribillo, veritus si verbum proferrem, ne mihi et eveniat

hic quod in Gallia aiunt Perusgino evenisse; et quia Dominis nostris

collega est, idcirco bolum devoro plus fellis quam mellis habens;

ternas scribo, eo dictante, sive quaternas litteras. Homo iste, cum

libro, eo unde venerat redit, legit, et quod recitat approbatur.

Adeoque sive hac re, sive ob aliam, iam illum Domini deputarunt

mittendum, longis itineribus in Galliam ad Gallorum regem. Vides igitur

quo nos inducat animus iste tuus equitandi, evagandi, ac cursitandi tam

avidus: tibi non aliis imputato, si quid adversi venerit.

Velim equidem quod nullus praeter te astaret essetque in Cancellaria

mihi superior, quamvis tu omnia tentes et audeas quibus mihi vipera

venenosissima insurgat, me petat, me frustatim necet, mihi pessimus

et nequam et ambitiosus imperitet: sinemus vel nos aquam fluere.

Blasius itidem, praeter id quod te ob talia odit, blatterat, maledictis

insectatur, imprecatur ac diris agit, nihil dicit, nihil curat, flocci

omnia faciens. Credo hercule isthic sis magno in honore constitutus,

cui Dux ipse et aulici omnes faveant te, veluti prudentem laudibus

prosequantur, circumstent, blandiantur; quod volupe est, quia te deamo;

nolim tamen id negligas, propter quod munus istud paulo post amplius

exequi nequeas. Et si nunc, mi Nicholae, ista obrepant ac serpant,

non multo post palam fiant necesse est. Nosti hominum ingenia, nosti

simulationes ac dissimulationes, simultates et odia, nosti denique

quales sint, a quibus homo totus hoc tempore pendet. Tu itaque, cum

prudens sis, illud age quo tibi et nobis prospicias, quo in commune

consulas. Marcellum tuis litteris excites, cohorteris, urgeas, instes

et ita flagites, ut velit aliquot dies, officio tuo fungens, onus

dictandi litteras subire, non detrectare, connivere seu, ut facit,

despicere. Murceam deam, postquam tu discessisti, is incolit arbitror,

adeo Murcidus, idest nimis desidiosus et inactuosus, factus est.[871]

Uxor tua duos illos aureos accepit, opera Leonardi affinis et amantis

tui.

Heri mane dum litteras proxime scriptas Petro Soterino recitarem,

dumque ipse quampluries eas interlegendum mussitaret, inquit tandem:

— Autographus hic scriptor multo quidem pollet ingenio, multo iudicio

praeditus est, ac etiam non mediocri consilio. — Pro ad viso. Vale.

Ex Cancellaria. Die xiiij octobris 1502: raptim et cum strepitu.

AUGUSTINUS _tuus, coadiutor_.

_Spectabili uiro Nicolao de Malclauellis,_

_Secretario et mandatario fiorentino honorando._

_In Corte dell'Ill. Duca di Romagna._

Niccolò Machiavelli e i suoi tempi, vol. I · 第 70 / 116 题