Niccolò mio carissimo. Anchora ch'io sappia che per le lettere del
publicho siete bene raguagliato, et io stia contento a quelle, non
posso però fare che a mia satisfactione non vi faccia dua versi. Il
discorso vostro et il ritratto non potrebbe essere suto più aprovato,
et conoscesi quello che senpre io in specie ho congniosciuto in voi,
una necta, propria et sincera relatione, sopra che si può fare buono
fondamento. E io in verità, discorrendola con Piero Soderini, ne paghai
il debito tanto larghamente quanto dire vi potessi, dandovi questa
loda particulare et peculiare. Pare che, essendo cotesto Signore
vostro,[868] dovessi farsi più inanzi; et a chi ne ha iudicio, pare
di aspectare lui, et che la ragione voglia vengha con qualche offerta
et condictione honorevole. Il iudicio vostro è desiderato qui delle
cose di costà, et il ritratto delle di Francia, et la speranza ne ha
il Ducha. Perchè voi ne promettete scrivere le forze, et dipresente
di cotesto Principe, et così quelle spera, et taliane et franzese, non
accade dirne altro, sennone che quanto meglio s'intenderanno, tanto più
facilmente et meglio qui ci potreno risolvere. Se nulla v'accade, sono
così vostro come huomo habbiate in questa città, et bastivi, solo per
le vostre bone qualità ed affectione havete. Raccomandomi a voi. Cristo
vi guardi.
A dì xj d'ottobre 1502.
NICCOLÒ VALORI _in Firenze_.
_Egregio v[iro] Niccolò Machiavelli,_
_Segretario degnissimo all'illustrissimo_
_ducha Valentino._
2 _Lettera di Agostino Vespucci da Terranova al Machiavelli. 14 ottobre
1502_.[869]
Nicholae, salve. Scribam ne an non scribam, nescio: si non, negligentia
obest; si scripsero, vereor ne maledicus habear, et presertim in
Marcellum et Riccium.[870] Marcellus tanquam rei, hoc est officii tui,
neglector, onus scribendi reiecit. Riccius interim, qui usquequaque
rimatur istiusmodi officia, ecce tibi heri sero, cum esset in Consilio
LXXX^ta virorum, ambitiosulus iste vocat Marcellum, qui modico illo
momento et puncto temporis a Palatio aberat. Surgit statim, descendit
schalas, in Cancellarium se proripit, et minitabundus quodam modo
clamitat: — Heus heus, scribite. — Blasius statim, quasi divinans quod
evenit, ne Riccio dictante scriberet, fugam arripit. Solus remansi
miser, suspiriaque ab imo pectore ducens, et anhelus, capio pinnam
cadentem, conscribillo, veritus si verbum proferrem, ne mihi et eveniat
hic quod in Gallia aiunt Perusgino evenisse; et quia Dominis nostris
collega est, idcirco bolum devoro plus fellis quam mellis habens;
ternas scribo, eo dictante, sive quaternas litteras. Homo iste, cum
libro, eo unde venerat redit, legit, et quod recitat approbatur.
Adeoque sive hac re, sive ob aliam, iam illum Domini deputarunt
mittendum, longis itineribus in Galliam ad Gallorum regem. Vides igitur
quo nos inducat animus iste tuus equitandi, evagandi, ac cursitandi tam
avidus: tibi non aliis imputato, si quid adversi venerit.
Velim equidem quod nullus praeter te astaret essetque in Cancellaria
mihi superior, quamvis tu omnia tentes et audeas quibus mihi vipera
venenosissima insurgat, me petat, me frustatim necet, mihi pessimus
et nequam et ambitiosus imperitet: sinemus vel nos aquam fluere.
Blasius itidem, praeter id quod te ob talia odit, blatterat, maledictis
insectatur, imprecatur ac diris agit, nihil dicit, nihil curat, flocci
omnia faciens. Credo hercule isthic sis magno in honore constitutus,
cui Dux ipse et aulici omnes faveant te, veluti prudentem laudibus
prosequantur, circumstent, blandiantur; quod volupe est, quia te deamo;
nolim tamen id negligas, propter quod munus istud paulo post amplius
exequi nequeas. Et si nunc, mi Nicholae, ista obrepant ac serpant,
non multo post palam fiant necesse est. Nosti hominum ingenia, nosti
simulationes ac dissimulationes, simultates et odia, nosti denique
quales sint, a quibus homo totus hoc tempore pendet. Tu itaque, cum
prudens sis, illud age quo tibi et nobis prospicias, quo in commune
consulas. Marcellum tuis litteris excites, cohorteris, urgeas, instes
et ita flagites, ut velit aliquot dies, officio tuo fungens, onus
dictandi litteras subire, non detrectare, connivere seu, ut facit,
despicere. Murceam deam, postquam tu discessisti, is incolit arbitror,
adeo Murcidus, idest nimis desidiosus et inactuosus, factus est.[871]
Uxor tua duos illos aureos accepit, opera Leonardi affinis et amantis
tui.
Heri mane dum litteras proxime scriptas Petro Soterino recitarem,
dumque ipse quampluries eas interlegendum mussitaret, inquit tandem:
— Autographus hic scriptor multo quidem pollet ingenio, multo iudicio
praeditus est, ac etiam non mediocri consilio. — Pro ad viso. Vale.
Ex Cancellaria. Die xiiij octobris 1502: raptim et cum strepitu.
AUGUSTINUS _tuus, coadiutor_.
_Spectabili uiro Nicolao de Malclauellis,_
_Secretario et mandatario fiorentino honorando._
_In Corte dell'Ill. Duca di Romagna._